Algoritma ve Programlamaya Giriş Ünite -2 (Güz)

Temel Veri Tipleri

Programlama dillerinde verileri saklamak için farklı veri tipleri kullanılır. Bu tiplerin doğru seçilmesi programın hızını ve verimliliğini etkiler. Veri tipleri genellikle sayısal, karakter ve diğer tipler olarak sınıflandırılır.

• Sayısal Veri Tipleri:
  • Tam Sayılar (Integer): Kesirli olmayan sayıları tutarlar. Büyüklüklerine ve işaret durumlarına (pozitif/negatif veya sadece pozitif) göre ayrılırlar. Örnekler: `byte`, `sbyte` (işaretli byte), `short`, `ushort` (işaretsiz short), `int`, `uint` (işaretsiz int), `long`, `ulong` (işaretsiz long). Tam sayılarla yapılan işlemler ondalıklı sayılara göre daha hızlıdır.
  • Ondalıklı Sayılar (Floating Point): Kesirli bölümleri olan sayıları tutarlar. Örnekler: `float` (veya `single`), `double`, `decimal`. `decimal` tipi, parasal hesaplamalar gibi yüksek hassasiyet gerektiren durumlarda kullanılırken, `single` ve `double` daha hızlıdır ancak yuvarlama hataları içerebilir.
• Karakter Veri Tipleri:
  • char: Tek bir karakteri (harf, rakam, sembol) saklar.
  • string: Birden fazla karakterden oluşan metinleri (karakter dizilerini) saklar.

  Bilgisayarlar karakterleri doğrudan tanımaz, bunun yerine ASCII veya Unicode gibi standart tablolardaki sayısal karşılıklarını kullanırlar (örn: ‘A’ için 65).

• Diğer Veri Tipleri:
  • boolean: Sadece iki durumu (`True`/`False` veya `1`/`0`) temsil eden mantıksal veri tipidir.
  • date: Tarih ve zaman bilgilerini tutar.

Değişkenler ve Sabitler

Değişkenler, programın çalışması sırasında değerleri tutan ve bu değerlerin değiştirilebildiği bellek alanlarıdır. Bir değişken; ad, adres (bellekteki yeri), veri tipi ve içerikten oluşur. Değişken isimleri genellikle harf veya alt çizgi ile başlamalı ve rakam içerebilir, ancak rakamla başlayamaz.

Sabitler (Constants) ise, değişkenlerin aksine, tanımlandıkları anda bir değer alırlar ve bu değer program boyunca değiştirilemez (örn: Pi sayısı, KDV oranı).

Operatörler

Operatörler, değişkenler veya değerler üzerinde işlem yapmayı sağlayan sembollerdir.

• Aritmetik Operatörler: Matematiksel işlemler yapar. Toplama (`+`), çıkarma (`-`), çarpma (`*`), bölme (`/`), mod alma (kalanı bulma – `%` veya `mod`), üs alma (`^`) gibi işlemlerdir. Değer artırma (`++`) veya azaltma (`–`) operatörleri de bu gruba girer. `a = a + 1` veya `a++` gibi ifadeler değer artırmak için kullanılırken, `a+-1` geçerli bir artırma ifadesi değildir.
• Atama Operatörleri: Bir değeri bir değişkene atamak için kullanılır. Temel atama operatörü `=`’dir. `+=`, `-=`, `*=`, `/=` gibi birleşik atama operatörleri de mevcuttur (örn: `x += 2` ile `x = x + 2` aynı anlama gelir).
• Karşılaştırma Operatörleri: İki değeri karşılaştırır ve sonuç olarak `True` (Doğru) veya `False` (Yanlış) döndürür. Örnekler: Eşittir (`==` veya `=`), Eşit değildir (`!=` veya `<>`), Büyüktür (`>`), Küçüktür (`<`), Büyük veya eşittir (`>=`), Küçük veya eşittir (`<=`).
• Mantıksal Operatörler: Boolean (mantıksal) değerleri birleştirmek için kullanılır:
  • AND (VE – `&&`): Birleşik sonucun `True` olması için **her iki durumun da `True`** olması gerekir.
  • OR (VEYA – `||`): Birleşik sonucun `True` olması için durumlardan **en az birinin `True`** olması yeterlidir.
  • NOT (DEĞİL – `!`): Mantıksal değeri tersine çevirir (True -> False, False -> True).

Basit (Sıralı) Algoritmalar

Bir algoritmada herhangi bir koşullu yapı (if) veya döngü (for, while) bulunmuyorsa, bu **sıralı (sequential)** bir yapıdadır. Sıralı yapılarda komutlar, yazıldıkları sırayla, yukarıdan aşağıya **ardışık olarak** çalıştırılır. Örneğin, kullanıcıdan iki sayı almak ve bunların toplamını ekrana yazdırmak basit bir sıralı işlemdir.

Değer artırma işlemlerinde operatörün yeri önemlidir. `b = a++` (sonradan artırma) önce `a`’nın değerini `b`’ye atar, sonra `a`’yı artırır. `c = ++a` (önceden artırma) ise önce `a`’nın değerini artırır, sonra yeni değeri `c`’ye atar.

1. Aşağıdakilerden hangisi tam sayı veri tiplerinden değildir?

A) byte
B) short
C) long
D) float
E) int

Cevap : D) float

Açıklama : Tam sayı veri tipleri kesirli olmayan sayıları tutar (byte, short, int, long vb.). **float** (veya single, double) ise ondalıklı sayıları (kesirli) tutan bir veri tipidir.

2. Aşağıdakilerden hangisi karakter veri tipindedir?

A) char
B) strng
C) byte
D) letter
E) stg

Cevap : A) char

Açıklama : Karakter veri tipleri `char` (tek bir karakter tutar) ve `string` (karakter dizisi tutar) olarak adlandırılır. Diğer şıklar standart veri tipi isimleri değildir.

3. Aşağıdakilerden hangisi aritmetik işlem değildir?

A) toplama
B) çıkarma
C) kesişim kümesi oluşturma
D) mod alma
E) üs alma

Cevap : C) kesişim kümesi oluşturma

Açıklama : Toplama (+), çıkarma (-), mod alma (%), üs alma (^) gibi işlemler aritmetik operatörler tarafından gerçekleştirilir. Kesişim kümesi oluşturma ise aritmetik bir işlem değil, küme teorisiyle ilgili mantıksal bir işlemdir.

4.

x=5,
y = 10,
z=15
x<y AND y<z
x< yORy <z
NOTy<z

Yukarıda üç farklı değişken ve bunların değerleri verilmiştir. Bu değişkenler ile yapılan işlemlerin sonucunda elde edilen değerler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

A) True True True
B) False True False
C) True True False
D) False False True
E) False False False

Cevap : C) True True False

Açıklama :
1. (x<y) (5<10) = True. (y<z) (10<15) = True. (True AND True) = **True**.
2. (x<y) (5<10) = True. (y<z) (10<15) = True. (True OR True) = **True**.
3. (y<z) (10<15) = True. NOT (True) = **False**.

5.

x=5, y=10, z=5
x eşittir y
x eşit değildir y
x küçüktür y
x büyüktür y
x küçük veya eşittir z

Yukarıdaki üç farklı değişken ve bunların değerleri verilmiştir. Bu değişkenler ile yapılan işlemlerin sonucunda elde edilen değerler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

A) False True False False True
B) False True True False False
C) False True True False True
D) True False True False True
E) True False True True True

Cevap : C) False True True False True

Açıklama :
1. x eşittir y (5 == 10) = **False**
2. x eşit değildir y (5 != 10) = **True**
3. x küçüktür y (5 < 10) = **True** 4. x büyüktür y (5 > 10) = **False**
5. x küçük veya eşittir z (5 <= 5) = **True**
Sıralama: False, True, True, False, True.

6. Aşağıdakilerden hangisi algoritmalarda geçerli bir karakter veri tipi örneğidir?

A) 30.03.2022
B) 123
C) ‘c’
D) 3.14
E) True

Cevap : C) ‘c’

Açıklama : Karakter veri tipi (`char`) tek bir karakteri temsil eder ve genellikle tırnak işaretleri içinde gösterilir. ‘c’ tek bir karakterdir. Diğerleri tarih/string, tamsayı, ondalıklı sayı ve mantıksal (boolean) değerlerdir.

7. Aşağıdaki veri tiplerinden hangisi mantıksal değerleri tanımlamak için kullanılır?

A) string
B) boolean
C) float
D) short
E) char

Cevap : B) boolean

Açıklama : **boolean** veri tipi, doğru/yanlış (True/False), evet/hayır gibi iki durumlu mantıksal değerleri saklamak için kullanılır.

8. Basit algoritma yapısında hiçbir koşul veya döngü olmadığı durumda işlemler birbirini nasıl takip eder?

A) Ardışık olarak
B) Bazı adımları atlayarak
C) Bazı adımları tekrarlayarak
D) Sondan başa doğru
E) Hiçbiri

Cevap : A) Ardışık olarak

Açıklama : Basit (sıralı) algoritma yapısında, komutlar birbiri ardına, yazıldıkları sırayla, yani **ardışık olarak** çalıştırılır.

9. AND mantıksal operatöründe sonucun doğru (TRUE) döndürülmesi için aşağıdaki koşullardan hangisinin sağlanması gerekir?

A) Durumlardan sadece birinin doğru olması
B) Durumlardan en az birinin doğru olması
C) Her iki durumun doğru olması
D) Her iki durumun yanlış olması
E) Durumlardan en az birinin yanlış olması

Cevap : C) Her iki durumun doğru olması

Açıklama : AND (VE) mantıksal operatörü, birleşik koşulun sonucunun doğru (TRUE) olabilmesi için, birleştirdiği **her iki durumun da ayrı ayrı doğru (TRUE) olmasını** gerektirir.

10. Bir algoritmada değer artışının ifade edilmesi için aşağıdakilerden hangisi kullanılmaz?

A) c = c + 1
B) c = ++a
C) b = a++
D) a = a + 1
E) a+-1

Cevap : E) a+-1

Açıklama : `c = c + 1`, `c = ++a`, `b = a++` ve `a = a + 1` ifadelerinin tümü bir değişkenin değerini bir artırmak için kullanılır. `a+-1` ifadesi geçerli bir sözdizimi değildir.