Kamu Yönetimi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Kamu yönetimi, devletin temel amaçlarını gerçekleştirmek, kamu hizmetlerini yürütmek ve kamu yararını sağlamak amacıyla örgütlenmiş bir yapıdır. Bu yapı, merkezi idare, yerel yönetimler, kamu iktisadi kuruluşları ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını kapsar; ancak özel hukuk tüzel kişisi olan “dernekler” bu alanın dışında kalır. Bu makalede, Türkiye’deki kamu yönetiminin yapısı, temel ilkeleri ve son yıllarda geçirdiği dönüşüm ele alınacaktır.

Merkezi İdare ve Taşra Teşkilatı

Merkezi idare, kamu hizmetlerinin “başkent teşkilatı” ve “taşra teşkilatı” aracılığıyla yürütüldüğü, tek bir “devlet tüzel kişiliği” altında toplanan yapıdır.

• Başkent Teşkilatı: En üstte Cumhurbaşkanlığı yer alır. Türkiye Varlık Fonu da doğrudan Cumhurbaşkanlığı’na bağlıdır. Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı ise Hukuk ve Mevzuat, Personel ve Prensipler gibi genel müdürlüklerden oluşur; Emniyet Genel Müdürlüğü ise İçişleri Bakanlığı’na bağlıdır. Başkentte ayrıca Milli Güvenlik Kurulu (MGK) gibi “iki ayda bir” toplanan ve Danıştay gibi Anayasa’da düzenlenen yardımcı kuruluşlar bulunur. Danıştay üyeleri “Cumhurbaşkanı ve Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK)” tarafından atanır.
• Taşra Teşkilatı: Merkezin yetkilerinin illerde ve ilçelerde kullanılmasıdır. İl İdaresi ve İlçe İdaresi bu teşkilatın parçasıdır. Vali, ilde devletin başıdır ancak belediye ve üniversiteler gibi ayrı tüzel kişiliğe sahip kurumların “hiyerarşik amiri değildir”; aralarındaki ilişki “idari vesayet”tir. Valinin, merkeze danışmadan merkezin yetkilerini kullanabilmesine “yetki genişliği” ilkesi denir. Kaymakam ise ilçede genel idareyi düzenler ancak özerk yapıdaki “yükseköğretim kurumları memurlarının disiplin amiri değildir”.

İdarenin Bütünlüğü: Hiyerarşi ve İdari Vesayet

İdarenin bütünlüğü iki temel ilkeyle sağlanır:

• Hiyerarşi: Aynı tüzel kişilik (örneğin devlet) içindeki üst makamın ast makam üzerindeki hukuki gücüdür. Üst, astın işlemlerini hem hukukilik hem de yerindelik açısından denetler ve astına disiplin işlemi yapabilir.
• İdari Vesayet: Merkezi idarenin (örn: İçişleri Bakanlığı), “İl Özel İdaresi” veya “Belediye” gibi ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip yerinden yönetim kuruluşları üzerindeki denetim yetkisidir. Bu denetim, hiyerarşiye göre daha sınırlıdır.

Devletin Büyümesi ve Yönetim Anlayışları

Devletin büyümesinde kentleşme, ticari faaliyetler, gelirin yeniden bölüştürülmesi ve bürokratların bütçelerini maksimize etme eğilimi gibi faktörler etkili olmuştur. “Devletin ekonomiyi kontrol etmek istememesi” ise büyümeye değil, küçülmeye yol açar.

• Geleneksel Kamu Yönetimi: Max Weber‘in bürokrasi modeline dayanan, katı hiyerarşi ve kurallarla işleyen bir anlayıştır.
• Yeni Kamu İşletmeciliği (YKİ): 1980’lerde belirginleşen bu yaklaşım, geleneksel yönetimin “kırtasiyeciliğine” tepki olarak doğmuştur. İşletmeci bir anlayışla devleti sınırlandırmayı, verimliliği ve etkinliği artırmayı hedefler. “Kamulaştırma” değil, özelleştirme bu anlayışa uygundur. YKİ’ye yöneltilen eleştiriler arasında demokrasi açısından zaaflar oluşturması yer alırken, “kırtasiyeciliği azaltması” bir eleştiri değil, amaçtır.
• Yönetişim (Governance): 1990’ların ikinci yarısından itibaren öne çıkan bu kavram, yönetimin sadece devletle değil, “sivil toplum ve özel sektörle birlikte” yapılmasını savunur ve “dikey örgütlenmeyi” reddeder.

Kamu Hizmeti ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT)

Kamu hizmetinin temel amacı kâr elde etmek değildir ve kesintisiz sürmesi gerekir, ancak “özel sektöre yaptırtılabilir”. Kamu yönetiminin toplumsal düzeni sağladığı hizmetlere kolluk hizmetleri denir. İktisadi alanda faaliyet gösteren “Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT’ler)” ise, kâr amacı da güttükleri için “özel sektör yönetimine daha yakın” bir anlayışa sahip olmaları beklenir.

Sonuç

Kamu yönetimi, “Liberalizm” gibi devletin sınırlanmasını savunan ideolojilerden, “Faşizm” gibi devleti kutsayan ideolojilere kadar farklı siyasi düşüncelerden etkilenmiştir. Kamu politikalarını uygulayan başat aktör olan kamu yönetimi, siyaset ve yönetim arasındaki ayrımı reddeden “Dwight Waldo” gibi düşünürlerin katkılarıyla sürekli bir gelişim içindedir.

1. Aşağıdakilerden hangisi devletin büyümesinde etkili olan faktörlerden biri değildir?

A) Gelişmiş ülkelerde, gelirin yeniden bölüştürülmesi politikası
B) Kamu hizmetlerinin pahalı olduğu inancı
C) Devletin toplum üzerindeki siyasi gücünü artırmak istemesi gibi siyasi sebeplerle ekonomik hayata girmesi
D) Kentleşme
E) Ticari ve sunai faaliyetler

Cevap : B) Kamu hizmetlerinin pahalı olduğu inancı

Açıklama : Kamu hizmetlerinin pahalı olduğu inancı, kamu harcamalarının artışını (devletin büyümesini) **kısıtlayıcı** bir etki yaratabilir veya harcamaları makul tutmaya itebilir. Diğer seçenekler ise (gelirin yeniden bölüşümü, siyasi güç, kentleşme) devletin büyümesinde etkili olan faktörlerdir.

2. Kamu yönetimi ve geniş anlamda devlete ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Devletin ekonomiyi kontrol etmek istememesi devletin büyümesinde etkilidir.
B) Demografik yapıdaki değişiklikler devletin büyümesinde etkilidir.
C) Bürokratların kendi imkânlarını geliştirmek ve kişisel duygularını tatmin için bütçelerini maksimize etmek eğilimi devletin büyümesinde etkilidir.
D) Bazı ülkelerde televizyon, tiyatro ve diğer sanat etkinliklerinde standardın yakalanması için devletin bu alanlara yatırım yapması devletin büyümesinde etkilidir.
E) Gelişmiş ülkelerde, gelirin yeniden bölüştürülmesi politikası devletin büyümesinde etkilidir.

Cevap : A) Devletin ekonomiyi kontrol etmek istememesi devletin büyümesinde etkilidir.

Açıklama : Devletin ekonomiyi kontrol etmek **istemesi** (müdahale etmesi), kamu hizmetlerinin ve harcamalarının artmasına yol açarak devletin büyümesine **etki eder**. İstememesi ise tam tersi bir etki yaratacağı için bu ifade yanlıştır. (Diğer şıklar, devletin büyümesine yol açan Wagner Yasası ve bürokratik model teorileriyle uyumludur.)

3. Aşağıdaki kamu kurumlarından hangisinde özel sektör yönetimine daha yakın bir anlayış olması beklenir?

A) Bakanlıklar
B) İlçe idaresi
C) İl idaresi
D) Başkent teşkilatı
E) Kamu İktisadi Teşebbüsleri

Cevap : E) Kamu İktisadi Teşebbüsleri

Açıklama : **Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT’ler)**, iktisadi alanda faaliyet göstermek, kâr etmek ve piyasada rekabet etmek amacıyla kuruldukları için, yönetim anlayışlarının Bakanlıklar veya diğer idari birimlere göre **özel sektör yönetimine daha yakın** olması beklenir.

4. Aşağıdakilerden hangisi “devlet tüzel kişiliği” içerisinde yer almaz?

A) İlçe İdare Kurulu
B) İlçe İdaresi
C) Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
D) İl Özel İdaresi
E) İl İdaresi

Cevap : D) İl Özel İdaresi

Açıklama : **İl Özel İdaresi**, ayrı bir kamu tüzel kişiliğine sahiptir. Diğer şıklar (İlçe İdaresi, İl İdaresi, Cumhurbaşkanlığı) ise **Devlet Tüzel Kişiliği**’nin (Merkezi İdare) içindeki birimlerdir.

5. Cumhurbaşkanına bağlı politika kurullarla ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Cumhurbaşkanı kurul üyelerinden birini başkanvekili olarak görevlendirir.
B) Kurullar, alanlarımda doğrudan cumhurbaşkanı ile çalışır ve cumhurbaşkanının talimatlarını yerine getirir.
C) Kurullar en az üç üyeden oluşur.
D) Kurul başkanları cumhurbaşkanı tarafından atanır.
E) Kurul üyeleri cumhurbaşkanınca atanır.

Cevap : D) Kurul başkanları cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Açıklama :

6. Aşağıdakilerden hangisi kaymakamların görev ve yetkilerinden biri değildir?

A) Kaymakam, Cumhuriyet Bayramı’nda ilçede yapılacak resmi törenlere başkanlık eder.
B) Kaymakam, ilçenin her yönden genel idare ve genel gidişini düzenlemek ve denetlemekten sorumludur.
C) Kaymakam, ilçesinde bulunan yükseköğretim kurumlarında çalışan memurların disiplin amiridir.
D) Kaymakam, ilçe memurlarının çalışmalarını ve teşkilatın işlemesini gözetim ve denetimi altında bulundurur.
E) Kaymakam, kanun ve diğer mevzuatın ilanını, uygulanmasını sağlar.

Cevap : C) Kaymakam, ilçesinde bulunan yükseköğretim kurumlarında çalışan memurların disiplin amiridir.

Açıklama : Kaymakamlar, ilçede bulunan yükseköğretim kurumlarında çalışan memurların (üniversite personeli) **disiplin amiri değildir**. Yükseköğretim kurumları özerk bir yapıya sahiptir. Diğer şıklar Kaymakamın görev ve yetkileri arasındadır.

7. Vali ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Valiler, cumhurbaşkanı tarafından atanırlar.
B) Valiler, vali yardımcıları ile kaymakamların, il idare şube başkanlarının ve il ve bölge muhakemat müdürlerinin, genel ve özel kolluk amirlerinin birinci derecede amiridir.
C) Valiler, ilin yönetim, ekonomi, sağlık ve sosyal yardım, kültür ve bayındırlık işleriyle ilgili hizmetlerin uyumlu olarak yürütülmesi için kaymakamları yılda bir defa toplantıya çağırır.
D) Vali, ilde; belediye ve üniversite gibi tüzel kişiliğe sahip kamu kurumlarının en büyük hiyerarşik amiridir.
E) Vali, ilde devletin ve genel idaresinin başıdır.

Cevap : D) Vali, ilde; belediye ve üniversite gibi tüzel kişiliğe sahip kamu kurumlarının en büyük hiyerarşik amiridir.

Açıklama : Vali, ilde Devletin temsilcisi ve genel idarenin başı olsa da (E), **belediye ve üniversiteler** ayrı kamu tüzel kişiliklerine sahip oldukları için Vali, bu kurumların **hiyerarşik amiri değildir**. İlişkileri **İdari Vesayet** esasına dayanır.

8. Hiyerarşi yetkisine ilişkin olarak aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Üstün yazılı olarak tekrarladığı hukuka aykırı bir emir yerine getirilir.
B) Üst, asta ilişkin disiplin işlemi yapamaz.
C) Üstün konusu suç teşkil eden bir emri yerine getirilmez.
D) Üst, astın işlemlerini hukuka uygunluk açısından denetler.
E) Üst, astın işlemlerini yerindelik açısından denetler.

Cevap : B) Üst, asta ilişkin disiplin işlemi yapamaz.

Açıklama : **Hiyerarşi yetkisi**, aynı tüzel kişilik içindeki ast-üst ilişkisinde üstün, asta karşı **disiplin işlemi yapma** yetkisini de içerir. Bu nedenle “Üst, asta ilişkin disiplin işlemi yapamaz” ifadesi yanlıştır.

9. Aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı’nın birimleri arasında yer almaz?

A) Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü
B) Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü
C) Destek ve Mali Hizmetler Genel Müdürlüğü
D) Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü
E) Emniyet Genel Müdürlüğü

Cevap : E) Emniyet Genel Müdürlüğü

Açıklama : **Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM)**, İçişleri Bakanlığı’na bağlıdır. Hukuk ve Mevzuat, Personel ve Prensipler, Destek ve Mali Hizmetler, Güvenlik İşleri Genel Müdürlükleri ise Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı’nın birimleri arasında yer alır.

10. Aşağıdakilerden hangisi kamu yönetiminin alanına dahil edilemez?

A) İl idaresi
B) Bakanlıklar
C) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
D) Dernekler
E) Üniversiteler

Cevap : D) Dernekler

Açıklama : **Dernekler**, kâr amacı gütmeyen, özel hukuk tüzel kişileridir ve kamu yönetiminin doğrudan alanına dahil **edilemezler**. Diğer seçenekler (İl İdaresi, Bakanlıklar, Üniversiteler, Meslek Kuruluşları) kamu yönetimi alanı içindedir.

11. “Üst makam veya memurların ast derecedeki makam veya memurlar üzerinde sahip olduğu hukuki güç” şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yetki Genişliği
B) Hiyerarşi
C) Yerinden Yönetim
D) İdari Vesayet Yönetimi
E) İdarenin Bütünlüğü

Cevap : B) Hiyerarşi

Açıklama : Aynı tüzel kişilik içinde üstün asta verdiği emir ve talimatlarla sağlanan hukuki güce **Hiyerarşi** denir. Bu, merkezin ast birimler üzerindeki gücüdür.

12. Aşağıdakilerden hangisi kamu yönetiminin uğraş alanı içerisinde yer almaz?

A) Özel hukuk tüzel kişileri
B) Yerel yönetimler
C) Personel yönetimi
D) İdari denetim
E) Kamu iktisadi kuruluşları

Cevap : A) Özel hukuk tüzel kişileri

Açıklama : **Özel hukuk tüzel kişileri** (örneğin şirketler, dernekler) kamu yönetiminin temel uğraş alanı içerisinde yer **almaz**. Yerel yönetimler, idari denetim, personel yönetimi ve KİK’ler kamu yönetiminin uğraş alanıdır.

13. “Valinin Anayasadan kaynaklanan, merkezi yönetimin yetkilerinin bir bölümünü, yine merkezin denetimi altında kullanması” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Merkezden Yönetim
B) İdarenin bütünlüğü
C) Yerinden Yönetim
D) İdari Vesayet Yönetimi
E) Yetki Genişliği

Cevap : E) Yetki Genişliği

Açıklama : Valinin, merkezi yönetimin yetkilerini ilde, merkezin denetimi altında kullanması ilkesine **Yetki Genişliği** denir. Bu, merkezden yönetimin sakıncalarını gidermek için kullanılan bir sistemdir.

14. Aşağıdakilerden hangisi başkentteki yardımcı kuruluşların ortak özelliklerinden biri değildir?

A) Bu kuruluşların devlet idaresinden ayrı bir tüzel kişilikleri yoktur.
B) Bu kuruluşlar Anayasada düzenlenmemiştir.
C) Bu kuruluşlar uzmanlık kuruluşlarıdır.
D) Bu kuruluşlar kurul halinde çalışır.
E) Bu kuruluşların kararlarını önemli bir kısmı danışma niteliğindedir.

Cevap : B) Bu kuruluşlar Anayasada düzenlenmemiştir.

Açıklama : Başkentteki yardımcı kuruluşlar (Danıştay, Sayıştay, Milli Güvenlik Kurulu), merkezi idareye yardımcı olan ve **Anayasada** açıkça **düzenlenmiş** olan kuruluşlardır. Diğer şıklar doğrudur.

15. Milli Güvenlik Kurulu ne sıklıkla toplanır?

A) İki ayda bir
B) Ayda bir
C) Her hafta
D) Üç ayda bir
E) On beş günde bir

Cevap : A) İki ayda bir

Açıklama : Milli Güvenlik Kurulu (MGK), Anayasa’nın 118. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanının çağrısı üzerine **iki ayda bir** toplanır.

16. Bir belediye ile İçişleri Bakanlığı arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisi ile nitelenebilir?

A) İdari vesayet ilişkisi
B) Medeni vesayet ilişkisi
C) Eşitlik ilişkisi
D) Ast-üst ilişkisi
E) Hiyerarşi ilişkisi

Cevap : A) İdari vesayet ilişkisi

Açıklama : **Belediye** (Yerel Yönetim), merkezi idareden (İçişleri Bakanlığı) ayrı bir kamu tüzel kişiliğidir. İki farklı kamu tüzel kişiliği arasındaki denetim ilişkisi **İdari Vesayet İlişkisi** olarak nitelendirilir.

17. Hiyerarşi idari vesayet karşılaştırmasına ilişkin aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Kural olarak vesayet makamları yerinden yönetim organlarını işlemlerini değiştiremez. Hiyerarşi de ise amir işlemi geri alma, değiştirme, kaldırma, düzeltme, iptal etme gibi yetkilere sahiptir.
B) Hiyerarşi aynı tüzelkişilik içinde söz konusu iken idari vesayet iki farklı kamu tüzel kişisi arasındadır.
C) İdari vesayet yetkisi istisnai bir yetkidir sadece kanunda gösterilen işlemler üzerinde idari vesayet söz konusudur. Oysa hiyerarşi olağan ve genel bir yetki olup astın bütün işlemleri üzerinde söz konusudur.
D) Hiyerarşi emir ve talimat verme yetkisi içerirken idari vesayet içermez.
E) Hiyerarşide üst astımın işlemleri üzerinde hukukilik denetimi yapabilir. Oysa idari vesayette yalnızca yerindelik denetimi yapılır.

Cevap : E) Hiyerarşide üst astımın işlemleri üzerinde hukukilik denetimi yapabilir. Oysa idari vesayette yalnızca yerindelik denetimi yapılır.

Açıklama : Hiyerarşide üst, astın işlemlerini hem hukukilik hem de yerindelik açısından denetler. İdari vesayette ise kural olarak hem hukukilik hem de **yerindelik denetimi** yapılabilir, ancak vesayet makamı sadece kanunda belirtilen yetkileri kullanabilir. Bu nedenle E şıkkı, vesayetin denetim türünü kısıtlaması açısından yanlış bir karşılaştırmadır.

18. Aşağıdaki ifadelerden hangisi merkezden yönetimin yararlarından biri değildir?

A) Kamu hizmetleri ülke çapında dengeli ve bütüncül bir şekilde sunulur.
B) Merkezden yönetim ile kamu hizmetleri eşit ve tarafsız bir şekilde sunulur. Halkım kamu hizmetlerinin yararlanmasında yerel ve bölgesel menfaat gruplarının etkisi, kayırma ve bölgecilik gibi istismarlar azalır.
C) Kamu hizmetlerini yürütecek uzman görevlilerin teminin yerel yönetimlere bırakılarak kamu kuruluşları arasında dengeli bir personel dağılımı sağlanır.
D) Merkezden yönetim ile sosyal ve ekonomik kalkınma bölgeler arasında dengeli bir biçimde yürütülür.
E) Merkezden yönetim, ülkenin birlik ve bütünlüğünü sağlar. Güçlü bir devlet yönetiminin sağlanmasına yardımcı olur.

Cevap : C) Kamu hizmetlerini yürütecek uzman görevlilerin teminin yerel yönetimlere bırakılarak kamu kuruluşları arasında dengeli bir personel dağılımı sağlanır.

Açıklama : Uzman görevlilerin temininin **yerel yönetimlere bırakılması**, **yerinden yönetimin** bir faydasıdır. Merkezden yönetimin faydası, personel dağılımının merkez tarafından **daha dengeli** yapılabilmesidir. Bu nedenle ifade, merkezin yararı değildir.

19. Danıştay üyeleri kim tarafından atanır?

A) TBMM – Hakimler ve Savcılar Kurulu
B) TBMM
C) Cumhurbaşkanı – Hakimler ve Savcılar Kurulu
D) Hakimler ve Savcılar Kurulu
E) Cumhurbaşkanı

Cevap : C) Cumhurbaşkanı – Hakimler ve Savcılar Kurulu

Açıklama : Danıştay üyelerinin dörtte üçü **Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK)**, dörtte biri ise **Cumhurbaşkanı** tarafından atanır.

20. Türkiye Varlık Fonu, merkezi idare içerisinde aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?

A) Hazine ve Maliye Bakanlığı
B) TBMM
C) Cumhurbaşkanlığı
D) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
E) Kamu Denetçiliği Kurumu

Cevap : C) Cumhurbaşkanlığı

Açıklama : **Türkiye Varlık Fonu (TVF)**, merkezi idare içerisinde **Cumhurbaşkanlığı**’na bağlı olarak kurulmuş ve faaliyet göstermektedir.