Uluslararası İlişkiler Teorisi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Uluslararası ilişkiler, devletler arasındaki siyasi, ekonomik ve kültürel etkileşimlerin yanı sıra uluslararası örgütler, devlet dışı aktörler ve küreselleşme gibi olguları da kapsayan geniş bir disiplindir. Disiplinin temel amacı, uluslararası sistemin nasıl işlediğini açıklamaktır. Bu alandaki teoriler, “olanı açıklama ve olacak olanı tahmin etmeye çalışan” Pozitivist teoriler ile “olması gerekeni” sorgulayan ve “olay, olgu ve gerçekliği değerler penceresinden eleştiren” Normatif teoriler olarak ikiye ayrılabilir.

Uluslararası İlişkilerin Aktörleri ve Kavramları

Uluslararası ilişkilerin geleneksel merkezi aktörü “Devletler”dir. Ancak günümüzde uluslararası örgütler, hükümet dışı örgütler ve uluslararası toplum gibi “devlet dışı aktörler” de sistemde önemli bir rol oynamaktadır. Uluslararası örgütler, genellikle devletler arasında işbirliği amacıyla kurulur; “devlet dışı aktörler tarafından kurulmaları” ise genel bir özellik değildir. Sermaye, mal ve işgücü hareketliliğinin artması gibi olgular “küreselleşme” kavramıyla ilişkilidir.

Büyük Tartışmalar ve Ana Akım Teoriler

Uluslararası ilişkiler disiplini, “Büyük Tartışmalar” olarak bilinen teorik çatışmalar etrafında şekillenmiştir. Disiplinin kurucu tartışması olan Birinci Büyük Tartışma, 1930 ve 1950’ler arasında İdealizm (Liberalizm) ve Realizm arasında yaşanmıştır. Realizm, disiplinin en köklü teorisi olarak “bütün büyük tartışmalar içinde yer almıştır”.

Realizm (Gerçekçilik):

• Klasik Realizm: Hans Morgenthau gibi düşünürler tarafından temsil edilir. İnsan doğasının bencil ve kötü olduğunu, devletlerin bu doğa gereği güç ve ulusal çıkar peşinde koştuğunu savunur. “Politik olanın üstünlüğü” ilkesi, Morgenthau’nun altı ilkesinden biridir. Thomas Hobbes’un “Leviathan” eseri ve anarşi fikri de bu yaklaşıma katkı sağlamıştır; Hobbes ana akım realizme katkı yapmıştır, alternatif teorilere değil.
• Neo-Realizm (Yapısal Realizm): Kenneth Waltz tarafından geliştirilmiştir. Devlet davranışını insan doğasıyla değil, uluslararası sistemin “anarşik” yapısıyla (merkezi bir otoritenin olmaması) açıklar.

Liberalizm:

• Klasik Liberalizm: Realizmin aksine, “rekabet yerine işbirliği, güç yerine ortak normların” belirleyici olabileceğini savunur. İmmanuel Kant’ın “Ebedi (Sürekli) Barış” adlı eseri, bu yaklaşımın temellerindendir. Liberalizm, Amerikan ve Fransız Devrimleri gibi olaylardan beslenmiş, ancak 1917 Sovyet Devrimi gibi komünist hareketlerin karşısında yer almıştır. Liberalizm, Birinci Büyük Tartışma’da eleştirilse de etkisini tamamen kaybetmemiştir.
• Neo-Liberalizm (Kurumsalcı Liberalizm): Devletlerin iç yapısının önemini vurgular. Özellikle “Cumhuriyetçi liberalizm”, demokratik devletlerin varlığının uluslararası politikada gerilimi azaltacağını (Demokratik Barış Teorisi) iddia eder.

Eleştirel (Alternatif) Teoriler

Ana akım teorilerin devlet merkezli ve pozitivist yaklaşımlarını sorgulayan teorilerdir. “Post-Kolonyalizm”, bu eleştirel teorilerden biridir. Bu teoriler, ana akım teorilerin temel kabulü olan “anarşi” kavramını sorgular ve bunun yerine hegemonya, kültür, kadın ve çevre gibi kavramları analizlerinin merkezine alırlar.

Sonuç

Uluslararası ilişkiler, “uluslararası politikayı da kapsayan” geniş bir kavramdır. Bu alanı anlamak için hem devletlerin güç mücadelesine odaklanan Realizmin “4 S” (State, Survival, Self-help, Security) kavramlarını, hem de işbirliğinin önemini vurgulayan Liberalizmi bilmek gerekir. Aynı zamanda, uluslararası hukukun “yaptırım mekanizması ve düzenleyici otorite eksikliği” gibi temel sorunlarını ve bu sorunlara meydan okuyan eleştirel teorileri de anlamak, küresel siyasetin karmaşık yapısını çözmek için zorunludur.

1. Realizm, hem klasik ve hem de yeni realizm olmak üzere, uluslararası ilişkiler teorilerinin gelişimi sürecinde yaşanan büyük tartışmalardan hangileri içinde yer almıştır?

A) Paradigmalar arası tartışma
B) Sadece 1. ve 2. Büyük Tartışmalar
C) Sadece 2. ve 3. Büyük Tartışmalar
D) Sadece 3. Büyük Tartışma
E) Bütün büyük tartışmalar içinde realizm yer almıştır

Cevap : E) Bütün büyük tartışmalar içinde realizm yer almıştır

Açıklama : Realizm, uluslararası ilişkiler disiplininin kurulduğu 1. Büyük Tartışma’da (Klasik Realizm), 2. Tartışma’da (Davranışsalcı yaklaşıma karşı), 3. Tartışma’da (Neo-Realizm/Neo-Liberalizm tartışması) ve Paradigmalar Arası Tartışma’da (4. Tartışma) olmak üzere **bütün büyük tartışmalar içinde** merkezi bir konumda yer almıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası ilişkilerde alternatif veya eleştirel teorilerin temel olarak kullandığı bir kavram değildir?

A) Anarşi
B) Hegemonya
C) Doğa ve çevre
D) Kadın
E) Kültür

Cevap : A) Anarşi

Açıklama : **Anarşi**, uluslararası ilişkiler sisteminin temel yapısını tanımlayan ve özellikle **Realizm/Neo-realizm** gibi ana akım teorilerin merkezi kabulüdür. Eleştirel (Alternatif) teoriler ise anarşi kavramının mutlaklığını ve etkisini sorgular veya reddeder.

3. Aşağıdaki teorik yaklaşımlardan hangisi eleştirel teoriler içinde yer alır?

A) Neo-realizm
B) Liberalizm
C) Realizm
D) Neo-liberalizm
E) Post-Kolonyalizm

Cevap : E) Post-Kolonyalizm

Açıklama : Realizm, Neo-realizm, Liberalizm ve Neo-liberalizm ana akım (merkez) teorilerdir. **Post-Kolonyalizm** ise uluslararası sistemin Batı merkezli, hegemonik yapısını sorgulayan **Eleştirel (Alternatif)** teoriler içinde yer alır.

4. Uluslararası ilişkiler teorileri içinde klasik realizmi aşağıdakilerden hangisi tanımlamaz?

A) Uluslararası politikayı, uluslararası sistemin anarşik olan yapısı ve devletlerin sistem içindeki güvenlik algıları belirler.
B) Devletlerin kararlarını insanın bencil ve rekabetçi doğası etkiler.
C) Uluslararası ilişkilerde işbirliği yerine rekabet, ortak çıkarlar yerine ulusal çıkar, hukuk yerine ve güç belirleyicidir.
D) Uluslararası politika devletin iç dinamikleri ve özellikleri tarafından belirlenir.
E) İnsan doğası özü itibari ile bencil, kötü, yıkıcı ve güvenilmezdir.

Cevap : A) Uluslararası politikayı, uluslararası sistemin anarşik olan yapısı ve devletlerin sistem içindeki güvenlik algıları belirler.

Açıklama :

5. Uluslararası ilişkilerin kavramsal anlamı bağlamında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Uluslararası ilişkiler uluslararası politikayı da kapsar
B) Küresel siyaset tam olarak uluslararası siyaset ile aynı şeydir.
C) Uluslararası politika uluslararası ilişkileri kapsar.
D) Uluslararası politika uluslararası ilişkilerden daha geniş bir kavramdır.
E) Uluslararası ilişkiler diplomatik ilişkilerden ibarettir.

Cevap : A) Uluslararası ilişkiler uluslararası politikayı da kapsar

Açıklama : **Uluslararası İlişkiler**, devletler arasındaki tüm etkileşimleri (politik, ekonomik, kültürel, sosyal) kapsayan daha geniş bir alandır. **Uluslararası Politika** (veya Uluslararası Siyaset) ise bunun sadece politik ve güç odaklı yönüyle ilgilidir. Dolayısıyla Uluslararası İlişkiler, Uluslararası Politikayı da kapsar.

6. Dış borç, mali yardımlar, sermaye hareketleri, mal, hizmet ve işgücü hareketliliği aşağıdakilerden hangisi ile daha çok ilişkilendirilebilir?

A) Diplomasi
B) Bölgeselleşme
C) Devlet kontrolü
D) Küreselleşme
E) Uluslararası toplum

Cevap : D) Küreselleşme

Açıklama : Sermaye, mal, hizmet ve işgücü gibi unsurların ulusal sınırlar ötesinde yoğun ve serbest hareketliliği, **Küreselleşme** (Globalleşme) fenomeni ile yakından ilişkilidir.

7. Normatif teoriler aşağıdakilerden en iyi hangisi ile tanımlanır?

A) Uluslararası ilişkilerde etik konusuna yer vermez.
B) Ana akım teorilerin tekrarıdır.
C) Somut ve rasyonel veri veya yöntemleri kullanır.
D) Disipline önemli bir katkı getirmez.
E) Olay, olgu ve gerçekliği değerler penceresinden eleştirir.

Cevap : E) Olay, olgu ve gerçekliği değerler penceresinden eleştirir.

Açıklama : **Normatif Teoriler**, uluslararası ilişkilerde sadece olanı (olguyu) açıklamak yerine, **olması gerekeni** (ideal durumu) sorgular. Bu, etik ve ahlaki değerler (değerler penceresi) üzerinden olayları ve politikaları eleştirmek anlamına gelir.

8. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası örgütlerin özelliklerinden biri değildir?

A) Uluslararası işbirliği, barış ve güvenliğe katkı yapmak üzere kurulmaları
B) Devletler arasında işbirliğine dayanmaları ve işbirliğini geliştirmeleri
C) Uluslararası ilişkilerin devletlerden sonra gelen yeni aktörlerinden sayılmaları
D) Bölgesel veya küresel kapsam ve nitelikte olabilmeleri
E) Devlet dışı aktörler tarafından kurulmaları

Cevap : E) Devlet dışı aktörler tarafından kurulmaları

Açıklama : Uluslararası örgütler (Birleşmiş Milletler, NATO vb.) genellikle **devletler arasında** imzalanan antlaşmalarla kurulur (Hükümetlerarası Örgütler). **Devlet dışı aktörler** tarafından kurulanlar ise Hükümet Dışı Örgütlerdir (NGO/HDÖ).

9. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası hukukun önemli eksikliklerinden biri olarak sayılamaz?

A) Uluslararası hukukun devletlere karşı BM dahil uluslararası örgütlerce yeterince desteklenemeyişi
B) Uluslararası hukuk kuralları olmasına rağmen uluslararası yargı kavramının gelişmemiş olması
C) Uluslararası hukukun antlaşmalar, yapılageliş normları ve hukukun genel ilkelerinden oluşması
D) Uluslararası hukukun, hukuken eşit olan aktörlerin (devletlerin) hukuku olması
E) Uluslararası hukuk alanında yaptırım mekanizması ve düzenleyici otoritenin bulunmayışı

Cevap : C) Uluslararası hukukun antlaşmalar, yapılageliş normları ve hukukun genel ilkelerinden oluşması

Açıklama : Uluslararası hukukun **antlaşmalar, yapılageliş normları ve hukukun genel ilkelerinden oluşması**, onun **kaynaklarını** (Source of Law) ifade eder ve bu, bir eksiklik değil, hukukun varoluş biçimidir. Diğer şıklar (yaptırım eksikliği, yeterli yargının ve otoritenin olmayışı) uluslararası hukukun eksiklikleri arasındadır.

10. Aşağıdakilerden hangisi Hans Morgenthau’nun realizmin altı temel ilkesi olarak saydığı kavramlardan biridir?

A) Zaman
B) Din
C) Doğa
D) Politik olanın üstünlüğü
E) Uluslararası çıkar ve işbirliği

Cevap : D) Politik olanın üstünlüğü

Açıklama : Hans Morgenthau’nun klasik realizm ilkeleri arasında, politik çıkarların ahlaki veya ekonomik kaygıların üzerinde tutulması gerektiğini ifade eden **Politik olanın üstünlüğü** ilkesi yer alır.

11. Thomas Hobbes’un uluslararası ilişkiler teorilerine katkısı bağlamında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bir ulusu korumanın yolu olarak gücün merkezileştirilmesini önerir
B) Merkez teorilerden klasik realizme katkı yapan bir düşünürdür
C) Hukuk ve adaleti sadece devletin sınırları içinde önemser
D) Alternatif teorilere katkı yapıcı kavramlar geliştirmiştir
E) Leviathan Ejderha kavramı ile devlet ve otoriteye vurgu yapar

Cevap : D) Alternatif teorilere katkı yapıcı kavramlar geliştirmiştir

Açıklama : Thomas Hobbes, insan doğası ve anarşi fikriyle **Klasik Realizme** katkıda bulunmuştur (B). **Alternatif (Eleştirel) teorilere** değil, ana akım (merkez) teorilere katkı yapmıştır. Bu nedenle ifade yanlıştır.

12. Klasik liberalizme katkıları bağlamında aşağıdaki yazar-eser eşleştirmelerinden hangisi doğru olarak verilmiştir?

A) Alexis de Tocquville – Fransa’da Demokrasi
B) John Locke – Amerika’da Demokrasi
C) Immanuel Kant – Ebedi (Sürekli) Barış
D) Kenneth Waltz – İnsan, Devlet ve Savaş
E) Adam Smith – İnsanların Zenginliği

Cevap : C) Immanuel Kant – Ebedi (Sürekli) Barış

Açıklama : **Immanuel Kant’ın “Ebedi (Sürekli) Barış”** (Perpetual Peace) adlı eseri, liberalizmin uluslararası ilişkilerdeki temel önermelerinden (demokratik barış teorisi) biri olan cumhuriyetçi liberalizme büyük katkı sağlamıştır. (Alexis de Tocqueville’in eseri “Amerika’da Demokrasi”, Adam Smith’in eseri “Ulusların Zenginliği”dir.)

13. -Olay ve olguların detaylarına iner.
-Gerçekliğin karmaşıklığını azaltır.
-Olanı açıklamaya ve olacak olanı tahmin etmeye çalışır.
Yukarıda özellikleri verilenler hangi tür teorilerdir?

A) Pozitivist teoriler
B) Alternatif teoriler
C) Eleştirel teoriler
D) Normatif teoriler
E) Post-pozitivist teoriler

Cevap : A) Pozitivist teoriler

Açıklama : Verilen özellikler (olguların detaylarına inme, karmaşıklığı azaltma, **açıklama ve tahmin etmeye çalışma**) bilimsel metodolojiye odaklanan **Pozitivist Teorilerin** (Realizm, Neo-realizm, Neo-liberalizm) özellikleridir.

14. Uluslararası sistemde, devletlerin iç örgütlenmelerine işaret ederek, demokratik devletlerin varlığı ve etkisiyle uluslararan politikada gerilim ve rekabetin azalacağını iddia eden liberal görüş aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Sosyolojik liberalizm
B) Rejim teorisi
C) Cumhuriyetçi liberalizm
D) Kurumsal liberalizm
E) Bağımlılık liberalizm

Cevap : C) Cumhuriyetçi liberalizm

Açıklama : Devletlerin iç yapısının (demokratik olması) uluslararası politikayı etkilediğini ve demokratik devletlerin birbiriyle savaşmayacağını (Demokratik Barış Teorisi) savunan liberal görüş **Cumhuriyetçi liberalizm** ile ifade edilir.

15. Aşağıdakilerden hangisi realizmin 4 S kavramı olarak bilinen kavramları genel olarak tanımlar?

A) Uluslararası sistemin hegemonik yapısına atıfta bulunurlar.
B) Uluslararası ilişkilerde devletin merkezi rolüne ve uluslararası toplum içinde yüz yüze olduğu sorunlara işaret ederler.
C) Uluslararası politik ekonomi ile ilgili kavramlardır.
D) Uluslararası işbirliğine işaret ederler.
E) Uluslararası örgütlenmeye önem verirler.

Cevap : B) Uluslararası ilişkilerde devletin merkezi rolüne ve uluslararası toplum içinde yüz yüze olduğu sorunlara işaret ederler.

Açıklama : Realizmin 4 S’si (State, Survival, Self-help, Security), uluslararası ilişkilerde **devletin merkezi rolüne** ve anarşik sistem içinde varlığını sürdürmek için karşılaştığı temel sorunlara işaret eder.

16. Uluslararası ilişkiler kuramları arasında birinci büyük tartışma hangi yıllarda olmuştur?

A) 1920’lerde
B) 1970’lerde
C) 1890’lar
D) 1930 ve 1950’ler arasında
E) 1980’lerde

Cevap : D) 1930 ve 1950’ler arasında

Açıklama : Uluslararası İlişkiler disiplininin kurucu tartışması olan **Birinci Büyük Tartışma** (İdealizm – Realizm), 1930’lu yıllarda başlamış ve 1950’li yıllara kadar etkili olmuştur.

17. Aşağıdakilerden hangisi klasik liberalizm ile ilgili tanımlamalardan biri olarak değerlendirilemez?

A) Neo-liberalizm ile birlikte etkisini geliştirmiştir.
B) Uluslararası ilişkilerin açıklanmasında etkisini tamamen kaybetmiştir.
C) 1. Büyük tartışmanın taraflarından biridir.
D) Klasik realizm ile birlikte en eski kuramlar olarak merkez veya ana akım teorilerin öncüsüdür.
E) Realizmin eleştirisi olarak doğmuştur.

Cevap : B) Uluslararası ilişkilerin açıklanmasında etkisini tamamen kaybetmiştir.

Açıklama : Klasik liberalizm, Realizm tarafından eleştirilse de (E) ve Birinci Büyük Tartışmanın idealist tarafını oluştursa da (C), günümüzdeki **Neo-liberalizm** (Kurumsalcılık) gibi yaklaşımların temelini oluşturarak etkisini **tamamen kaybetmemiştir**.

18. Uluslararası ilişkiler teorileri içinde klasik liberalizmi aşağıdakilerden hangisi tanımlar?

A) Devletlerin kararlarını insanın bencil ve rekabetçi doğası etkiler
B) Uluslararası ilişkilerde rekabet yerine işbirliği, ulusal çıkarlar yerine ortak çıkarlar, güç yerine ortak normlar belirleyici rol oynayabilir.
C) Uluslararası politika tamamen devletin iç dinamikleri tarafından belirlenir.
D) İnsan doğası özü itibari ile bencil, kötü, yıkıcı ve güvenilmezdir.
E) Uluslararası politikayı, uluslararası sistemin anarşik olan yapısı ve devletlerin sistem içindeki güvenlik algıları belirler.

Cevap : B) Uluslararası ilişkilerde rekabet yerine işbirliği, ulusal çıkarlar yerine ortak çıkarlar, güç yerine ortak normlar belirleyici rol oynayabilir.

Açıklama : Klasik liberalizm, rasyonel aktörlerin (devletler) ortak çıkarlar doğrultusunda **işbirliğini** tercih edeceğini ve uluslararası normların belirleyici olabileceğini savunur (E, D ve A şıkları Klasik Realizmi tanımlar).

19. Aşağıdakilerden hangisi liberalizmin gelişiminde doğrudan etkili olan olaylardan biri olarak değerlendirilemez?

A) Amerikan Devrimi
B) 1917 Sovyet Devrimi
C) Fransız İhtilali
D) Rönesans Hareketi
E) İnsan hakları ve özgürlük hareketleri

Cevap : B) 1917 Sovyet Devrimi

Açıklama : Liberalizm, bireysel haklar, demokrasi ve serbest piyasa gibi fikirler üzerine kuruludur. Amerikan ve Fransız Devrimleri, Rönesans ve İnsan Hakları hareketleri liberalizmi desteklemiştir. **1917 Sovyet Devrimi** ise komünist ideolojiyi ve totaliter devlet yapısını getirerek liberalizmin karşısında yer alan bir olaydır.

20. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası ilişkilerin devlet dışı aktörlerinden biri değildir?

A) Uluslararası toplum
B) Uluslararası örgütler
C) Devletler
D) Hükümet dışı örgütler
E) Devletleşmemiş insan toplulukları

Cevap : C) Devletler

Açıklama : **Devletler**, uluslararası ilişkilerin geleneksel, temel ve **merkezi aktörüdür** (Hükümetlerarası aktör). Diğerleri (Uluslararası Örgütler, HDÖ’ler, Topluluklar) ise devlet dışı aktörlerdir.