Açık Kaynak İşletim Sistemleri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

İşletim sistemleri, bilişim sistemlerinin donanımını yöneten ve uygulamaların çalışması için bir zemin hazırlayan temel yazılımlardır. Bir bankamatik (ATM) cihazında kullanıcının tuşlara basarak işlem yaptığı kısım, işletim sisteminin “ara yüzü” olarak adlandırılır. Günümüzde işletim sistemleri, kaynak kodlarının erişilebilirliğine göre kapalı kaynak veya açık kaynak olarak ikiye ayrılır. Bu makalede, açık kaynak işletim sistemlerinin tarihsel gelişimi ve temel özellikleri incelenecektir.

Açık Kaynak Kodlu Yazılımların Özellikleri

Açık kaynak kodlu yazılımlar, kaynak kodlarının herkes tarafından erişilebilir, değiştirilebilir ve dağıtılabilir olduğu yazılımlardır. Bu model, kişiler arası işbirliği, yenilikçi çözümler ve yüksek uyumluluk gibi avantajlar sunar; ancak hiçbir yazılım gibi “sıfır hata oluşumu” garantisi vermez.

Açık kaynak ekosistemi, işletim sistemlerinin yanı sıra birçok farklı aracı da kapsar. Örneğin, Python esnek bir programlama dilidir, FileZilla bir FTP istemcisidir ve Eclipse bir yazılım geliştirme ortamıdır. Ancak Drupal, bir video oynatıcı değil, bir içerik yönetim sistemidir. Python’un bu kadar çok farklı amaç için kullanılabilmesinin temel nedeni, sahip olduğu “birçok kütüphanedir”.

UNIX ve UNIX Benzeri Sistemler

Pek çok kapalı kaynak kodlu işletim sistemi MS-DOS temelli olarak gelişirken, günümüzdeki açık kaynak kodlu işletim sistemlerinin büyük çoğunluğu “UNIX” temelli olarak geliştirilmiştir. UNIX, ilk ortaya çıktığında taşınabilir bir sistem değildi; ancak “C programlama dili ile tekrar yazılması” onun farklı donanım platformlarına kolayca taşınabilmesini sağlayarak uyumluluğunu ve geçerliliğini artırmıştır.

UNIX’in ticari versiyonları da mevcuttur. Örneğin, SCO Unixware işletim sistemi, tarihi boyunca Univel, Novell ve Caldera gibi şirketlerin yönetiminden geçmiş, ancak Apple bu sürecin bir parçası olmamıştır.

Linux Dağıtımları

Linux, UNIX benzeri açık kaynak kodlu bir işletim sistemi çekirdeğidir. Bu çekirdek üzerine kurulan birçok farklı “dağıtım” bulunmaktadır.

• Ubuntu: En popüler masaüstü dağıtımlarından biridir. İlk logosu, günümüzde bir “yazı tipine” de isim vermiştir.
• Linux Mint: Kullanıcı dostu bir dağıtım olan Linux Mint, “Ubuntu ve Debian” dağıtımları ele alınarak geliştirilmiştir.

Kapalı Kaynak Kodlu İşletim Sistemleri

Açık kaynak kodlu sistemlerin aksine, kaynak kodları üretici firma tarafından gizli tutulan sistemlerdir.

• Microsoft Windows: En yaygın masaüstü işletim sistemidir. Eski versiyonlarından olan MS-DOS, “Tek Kullanıcılı – Tek İşlemli” bir yapıya sahipti. MS-DOS üzerinde yükselen son Windows versiyonu ise “Windows ME” (Millennium Edition) olmuştur. Microsoft, mobil alanda da “Pocket PC”, “Windows Mobile” ve “Windows Phone” isimleriyle işletim sistemleri geliştirmiştir. Windows Phone 7’ye kadar Windows CE çekirdeğini kullanan Microsoft, “Windows Phone 8” ile birlikte masaüstü sistemlerde kullanılan Windows NT çekirdeğine geçiş yapmıştır.
• Apple İşletim Sistemleri: Apple, masaüstü bilgisayarları için “Kapalı Kaynak Kodlu – Masaüstü” sistemi olan macOS‘u kullanır. Mobil cihazları (iPhone, iPad) için ise Apple iOS işletim sistemini kullanır. Apple, cihazlarında ARM mimarisini temel alan “özelleştirilmiş bir işlemci” kullanmaktadır.

Sonuç

Bilişim sistemleri (akıllı saatler, navigasyon cihazları vb.), görevlerini yerine getirmek için farklı işletim sistemlerine ihtiyaç duyar. Bir bankanın tüm verilerinin saklandığı ana bilgisayarda “Sunucu İşletim Sistemleri” çalışırken, modern bilişim sistemlerinin çoğu artık açık kaynak kodlu alternatiflerden faydalanmaktadır.

1. Microsoft mobil işletim sistemi ailesindeki işletim sistemleri isimlerinin başlangıcında yer alan ifadeler aşağıdaki hangi seçenekte doğru sırada verilmiştir?

A) Windows Mobile – Pocket PC – Windows Phone
B) Pocket PC – Windows Mobile – Windows Phone
C) Pocket PC – Windows Phone – Windows Mobile
D) Windows Mobile – Windows Phone – Pocket PC
E) Windows Phone – Pocket PC – Windows Mobile

Cevap : B) Pocket PC – Windows Mobile – Windows Phone

Açıklama : Microsoft mobil işletim sistemleri, kronolojik ve gelişim sırasına göre önce **Pocket PC**, ardından **Windows Mobile** ve en son **Windows Phone** ismini almıştır.

2. Linux Mint aşağıdaki hangi iki Linux dağıtımı ele alınarak geliştirilmiştir?

A) openSUSE ve Mandriva
B) Fedora ve Mageia
C) Mandriva ve Mageia
D) Ubuntu ve Debian
E) Red Hat ve Fedora

Cevap : D) Ubuntu ve Debian

Açıklama : Linux Mint, popüler dağıtımlardan olan **Ubuntu**’yu temel alır ve Ubuntu da kökenini **Debian**’dan almaktadır. Linux Mint’in geliştirilmesinde bu iki dağıtım ele alınmıştır.

3. Aşağıdakilerden hangisi SCO Unixware işletim sisteminin geçirmiş olduğu dönemlerden biri değildir?

A) SCO
B) Apple
C) Caldera
D) Novell
E) Univel

Cevap : B) Apple

Açıklama : SCO Unixware işletim sistemi, tarihi gelişiminde **Univel, Novell, Caldera** ve **SCO** gibi şirketlerin elinden geçmiştir. **Apple**, bu işletim sisteminin geliştirme veya sahiplik dönemlerinden biri değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisi Microsoft masaüstü işletim sistemi ailesinde versiyonların ilerlemesi sonucunda artan bir özellik değildir?

A) İşletim sisteminde aynı anda gerçekleştirilebilecek olan işlem sayısı
B) İşletim sisteminin bellekte kapladığı alan sayısı
C) İşletim sisteminin üzerinde çalışabilecek olan donanım sayısı
D) İşletim sistemini kullanabilecek olan kullanıcı sayısı
E) İşletim sisteminin kullanılabilmesi için kullanıcının yapması gereken ayarlama sayısı

Cevap : E) İşletim sisteminin kullanılabilmesi için kullanıcının yapması gereken ayarlama sayısı

Açıklama : Microsoft işletim sistemlerinin (Windows) yeni versiyonlarında amaç, kullanıcı ayarlarını ve müdahalesini **azaltarak** (tak-çalıştır, otomatik güncelleme) kullanım kolaylığını artırmaktır. Diğer şıklar (aynı anda işlem, bellek kullanımı, donanım uyumluluğu) ise versiyon ilerlemesiyle artan özelliklerdir.

5. ARM (Advanced RISC Machines – Gelişmiş RISC Makineleri) kavramının tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Apple işletim sistemlerini Microsoft sistemlerde kullanmayı sağlayan köprü
B) Apple işletim sistemlerinde kullanılan özel bir veri türü
C) Apple tarafından özelleştirilmiş bir işlemci
D) Apple işletim sistemlerinin sunucularda kullanılan versiyonu
E) Apple’ın mobil sistemlerde kullandığı bir işletim sistemi

Cevap : C) Apple tarafından özelleştirilmiş bir işlemci

Açıklama : ARM, düşük güç tüketimi ile bilinen bir işlemci mimarisidir. **Apple**, ARM mimarisini mobil sistemlerde (iPhone, iPad) ve sonrasında masaüstü bilgisayarlarında (M serisi çip) **özelleştirilmiş bir işlemci** olarak kullanmaktadır.

6. Aşağıdakilerden hangisi açık kaynak kodlu bir programlama dili olan Python’un birçok farklı amaç için kullanılabilmesini sağlamaktadır?

A) Bazı kısımlarının kapalı kaynak olması
B) Farklı işletim sistemlerinde kullanılması
C) Uzun süredir kullanılması
D) Birçok kütüphanesinin bulunması
E) Farklı versiyonlarının bulunması

Cevap : D) Birçok kütüphanesinin bulunması

Açıklama : Python’un yapay zekadan web geliştirmeye, bilimsel hesaplamalardan veri analizine kadar birçok farklı amaç için kullanılabilmesinin temel nedeni, geniş bir geliştirici topluluğu tarafından oluşturulmuş **birçok kütüphanesinin** (modülünün) bulunmasıdır.

7. İşletim sistemleri tanımlanırken, “Bilişim sistemleri içerisinde kullanılan sistemler.” olarak ifade edilir.
Aşağıdakilerden hangisi burada bahsedilen bilişim sistemleri içerisine girmemektedir?

A) Akıllı saat
B) Notebook bilgisayar
C) Akıllı tahta
D) Televizyon
E) Navigasyon sistemleri

Cevap : D) Televizyon

Açıklama : Akıllı saat, notebook, akıllı tahta ve navigasyon sistemleri doğrudan bir işlemci ve işletim sistemi kullanan **bilişim sistemleridir**. Eski tip bir **televizyon** (smart TV değilse), temel bilişim sistemi kavramının dışındadır.

8. Bir bankadaki bilgisayarların hepsinin bağlı olduğu ve tüm verilerin saklandığı bilgisayar üzerinde aşağıdaki işletim sistemi türlerinden hangisinin çalışması beklenir?

A) Gömülü İşletim Sistemleri
B) Mobil İşletim Sistemleri
C) Sensör-Düğüm İşletim Sistemleri
D) Sunucu İşletim Sistemleri
E) Akıllı Kart İşletim Sistemleri

Cevap : D) Sunucu İşletim Sistemleri

Açıklama : Birden çok kullanıcının/bilgisayarın bağlı olduğu ve veri saklama, paylaştırma, güvenlik gibi kritik görevleri yerine getiren ana bilgisayar üzerinde **Sunucu İşletim Sistemleri** (Windows Server, Linux Server vb.) çalışması beklenir.

9. Windows’un MS-DOS üzerinde yükselen son versiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Windows 2.0
B) Windows 3.0
C) Windows ME
D) Windows 95
E) Windows 98

Cevap : C) Windows ME

Açıklama : Microsoft’un MS-DOS çekirdeği üzerinde yükselen ve Windows NT/2000’e geçişten önceki son versiyonu **Windows ME (Millennium Edition)**’dir.

10.

Verilen şekil aşağıdaki işletim sistemlerinin hangisine ait olabilir?

A) Pocket PC
B) UNIX
C) Apple iOS
D) Linux
E) Microsoft Windows NT

Cevap : C) Apple iOS

Açıklama : Verilen görsel (ekran görüntüsü), Apple’ın mobil cihazlarda (iPhone, iPad) kullandığı işletim sistemi olan **Apple iOS**’a aittir.

11. Aşağıdakilerden hangisi bir açık kaynak kodlu yazılımın genel özelliklerinden değildir?

A) Yenilikçi çözümler
B) Kişiler arası işbirliği
C) Ortak olarak oluşturulmuş kurallar
D) Yüksek uyumluluk
E) Sıfır hata oluşumu

Cevap : E) Sıfır hata oluşumu

Açıklama : Hiçbir yazılım (açık kaynak dahil) **sıfır hata** garantisi veremez. Açık kaynak kodlu yazılımlar genellikle işbirliği, yenilik ve yüksek uyumluluk özellikleriyle öne çıkar.

12. Aşağıdaki hangi işletim sistemi versiyonunda Microsoft Windows CE tabanlı mimarî, yerini Microsoft Windows NT’ye bırakmıştır?

A) Microsoft Windows Mobile 5
B) Microsoft Windows Phone 8
C) Microsoft Windows 10 Mobile
D) Microsoft Windows Phone 7
E) Microsoft Windows Mobile 6

Cevap : B) Microsoft Windows Phone 8

Açıklama : Microsoft, Windows Phone 7’ye kadar Windows CE tabanlı bir mimari kullanmıştır. **Windows Phone 8** ile birlikte, Windows CE tabanlı çekirdek yerine masaüstü sistemlerde kullanılan **Windows NT** tabanlı çekirdeğe geçilmiştir.

13. Bir bankamatik ATM cihazında, kullanıcının tuşları girerek işlem yaptığı kısım, içeride yüklü olan işletim sisteminin aşağıdaki kısımlarından hangisidir?

A) Çekirdek
B) Donanım
C) Sürücü
D) Kabuk
E) Ara yüz

Cevap : E) Ara yüz

Açıklama : Kullanıcının bir bilişim sistemiyle etkileşim kurduğu, görsel veya fiziksel tuş takımının bulunduğu kısım **Ara yüz** (Interface) olarak adlandırılır.

14. İlk ortaya çıktığında bu kadar geçerli ve uyumlu bir sistem olmayan UNIX’in geçerliliğini ve uyumluluğunu arttıran olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) C programlama dili ile tekrar yazılması
B) Apple İşletim sistemlerinin çok fazla kullanılmaması
C) Mobil versiyonunun ortaya çıkması
D) Microsoft işletim sistemlerinin çok başarısız olması
E) Farklı donanım sistemlerinde kullanılması

Cevap : A) C programlama dili ile tekrar yazılması

Açıklama : UNIX, başlangıçta assembly dilinde yazılmıştı. Daha sonra **C programlama dili ile tekrar yazılması** (özellikle Dennis Ritchie tarafından), onun farklı donanım platformlarına kolayca taşınabilmesini sağlayarak geçerliliğini ve uyumluluğunu büyük ölçüde artırmıştır.

15. Aşağıdaki açık kaynak kodlu yazılımlar ve özellikleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

A) Python – Programlama Dili
B) Drupal – Video Oynatıcı Yazılımı
C) FileZilla – FTP İstemcisi
D) Apache HTTP – Web Sunucusu
E) Eclipse – Yazılım Geliştirme Ortamı

Cevap : B) Drupal – Video Oynatıcı Yazılımı

Açıklama : **Drupal**, popüler bir İçerik Yönetim Sistemi’dir (CMS). **Video Oynatıcı Yazılımı** ifadesi yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur (Python: Programlama dili, FileZilla: FTP istemcisi, Apache: Web sunucusu, Eclipse: Geliştirme ortamı).

16. “Ubuntu’nun ilk baştan beri değişmeyen logosu günümüzde aşağıdakilerden hangisine bir isim vermektedir?

A) Bir donanım sürücüsü
B) Bir derleyici versiyonu
C) Bir yazı tipi
D) Bir dosya uzantısı
E) Bir bilgisayar modeli

Cevap : C) Bir yazı tipi

Açıklama : Ubuntu’nun logosu, zaman zaman güncellense de, logosunun ilk tasarımında modern güncel **bir yazı tipi** modeline atıfta bulunulmuştur.

17. Kapalı kaynak kodlu işletim sistemlerinde pek çok işletim sistemi MS-DOS temelli olarak geliştirilmiştir. Aynı durum açık kaynak kodlu işletim sistemlerinden hangi işletim sistemi için söylenebilir?

A) Solaris
B) Xenix
C) Linux
D) Minix
E) UNIX

Cevap : E) UNIX

Açıklama :

18. Kullanıcı ve işlem sayısına göre MS-DOS işletim sisteminin özellikleri aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru bir şekilde verilmiştir?

A) Tek Kullanıcılı – Tek İşlemli
B) Çok Kullanıcılı – Tek İşlemli
C) Çok Kullanıcılı – Çok İşlemli
D) Tek Kullanıcılı – Çok İşlemli
E) Tek Kullanıcılı – Çok Programlı

Cevap : A) Tek Kullanıcılı – Tek İşlemli

Açıklama : **MS-DOS**, sadece bir kullanıcıya izin veren (**Tek Kullanıcılı**) ve aynı anda birden fazla programı çalıştırma yeteneği olmayan (**Tek İşlemli**) basit bir işletim sistemiydi.

19. macOS işletim sistemi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kapalı Kaynak Kod – Masaüstü
B) Kapalı Kaynak Kod – Sunucu
C) Kapalı Kaynak Kod – Mobil
D) Açık Kaynak Kod – Mobil
E) Açık Kaynak Kod – Masaüstü

Cevap : A) Kapalı Kaynak Kod – Masaüstü

Açıklama : **macOS** Apple’ın masaüstü bilgisayarları için kullandığı işletim sistemidir ve temel çekirdek (Darwin) açık kaynak olsa da, işletim sisteminin kendisi (arayüzü ve ana bileşenleri) **Kapalı Kaynak Kodlu** ve **Masaüstü** sistemdir.

20. Standart derleyicilerin kullanılması halinde aşağıdakilerden hangisi, açık kaynaklı bir programlama dili değildir?

A) C++
B) R
C) PHP
D) Weka
E) Python

Cevap : A) C++

Açıklama :