Rekreasyon Felsefesi 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

Rekreasyon felsefesi, serbest zamanın, oyunun ve sportif faaliyetlerin insan yaşamındaki yerini ve anlamını sorgulayan bir felsefe alanıdır. Bu alan, “Var olan nedir?” gibi sorular soran Metafizik veya “İyi nedir?” diye soran Etik gibi felsefenin temel disiplinlerinden beslenir. Felsefe, kökeni Yunanca‘ya (bilgelik sevgisi) dayanan eleştirel bir düşünce etkinliğidir. Felsefe ve bilim arasındaki en temel fark, bilgiye yaklaşımları ve kullandıkları yöntemlerdir; felsefe eleştiriye dayanırken, bilim gözlem ve deneye dayanır. Bu nedenle felsefe etkinliğine giren kişi, ulaştığı sonuçlara sıkı sıkıya bağlanmaz, sürekli sorgular.

Oyun Teorileri ve Felsefesi

Oyun, rekreasyonun temelini oluşturur. Oyunun doğası üzerine düşünen filozoflar, onun kültür ve insan varoluşuyla olan ilişkisini vurgulamışlardır.

• Johan Huizinga: “Homo Ludens” (Oynayan İnsan) adlı eserinde, “Oyun kültürden daha eskidir” tezini ortaya atarak oyunun kültürü doğuran temel etken olduğunu savunmuştur.
• Roger Caillois: Oyunu dört temel kategoriye ayırmıştır: Agon (rekabet), Alea (şans), Mimicry (taklit) ve Ilinix (baş dönmesi). “Arete” (erdem) bu kategorilerden biri değildir.
• Bernard Suits: “Çekirge, Oyun, Yaşam ve Ütopya” adlı eserin yazarıdır. Suits’e göre oyun, “gereksiz engelleri aşmak için girişilen gönüllü bir çabadır”. Bu tanımda oyunun temel belirleyenleri gönüllülük ve kurallara uymaktır. Suits’e göre çalışmak, amacı kendisinde olmayan (dışsal) bir faaliyetken; oynamak, amacı kendisinde olan (içsel) bir faaliyettir.

Serbest Zaman ve Rekreasyon

Rekreasyon kelimesinin kökeni, “yeniden yaratmak” anlamına gelir ve felsefi anlamı bireyin “kendini yeniden yaratmasıdır”. Rekreasyon faaliyetleri genellikle serbest zamanlarda yapılır ve “boş zaman etkinliği” olarak da adlandırılır. Aristoteles, serbest zamanı (Schole) üç kategoriye ayırmıştır: Dinlenme (Rekreasyon), Eğlence ve Tefekkür (Derin Düşünme). “Spor yapmak” bu felsefi kategorilerden biri değildir.

Zaman Algısı: Zaman, nesnel (takvimsel) veya öznel olarak algılanabilir. Bir doğum günü partisinde eğlenirken zamanın hızlı geçmesi öznel zaman algısına bir örnekken, “içinde bulunulan zamanın 2022 yılının Eylül’ü olması” nesnel bir tespittir. Atilla Erdemli ise serbest zaman felsefesi literatürüne “Özgün zaman” terimini kazandırmıştır.

Sporun Felsefi Boyutları

Spor, felsefi açıdan incelendiğinde, hem bireysel erdem hem de toplumsal kurallarla ilişkilidir.

• Antik Çağ ve Mitoloji: Sümer uygarlığında, Gılgamış Destanı’na konu olan güreşin yanı sıra atlı araba yarışları da yaygındı. Antik Mısır‘da ise kralların hakimiyetini göstermek amacıyla uzun mesafe koşuları yapıldığı rivayet edilir. Antik Çağ’da zafer, en hızlı olanın değil, “tanrıların yardım ettiğinin” olurdu.
• Geleneksel Türk Sporları: Türk kültüründe atlı sporlar önemli bir yer tutar. Evlenme çağındaki genç kızlarla talipleri arasında at üzerinde oynanan yakalama oyununa “Beyge” denir. “Mangala” ise geleneksel Türk zekâ ve strateji oyunudur. “Tepük” (top oyunu) ise tarih öncesi çağlarla ilişkilendirilmez.
• Erdem ve Ahlak: Demokritos‘a göre mutluluğa ulaşmanın yolu, “duygu ve isteklerinde ölçülü olmaktır”. Bu, sporun da temel hedeflerinden biri olan öz-kontrol ile ilgilidir.

Sonuç

Rekreasyon felsefesi, Batı felsefesinin temellerinin atıldığı Antik Yunan‘dan günümüze kadar uzanan bir düşünce mirası üzerine kuruludur. Bireyin bir iddiasını öncüllere dayandırarak savunması olan “argüman” kavramı, bu alandaki tartışmaların temelini oluşturur.

1. “………. Gılgamış Destanı’na da konu olmuş olan güreşin yanı sıra iki tekerlekli, dört koşumlu, sürücünün ayakta durmasını sağlayan platforma sahip yarış arabalarıyla yapılan atlı sporlar, şehir yarışları şeklinde düzenlenen koşu yarışları ve şans oyunlarını da içeren masa üstü oyunlar yaygındı.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere uygun gelen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Babil’de
B) Hindistan’da
C) Sümer’de
D) Çin’de
E) Mısır’da

Cevap : C) Sümer’de

Açıklama : Bahsedilen spor türleri ve Gılgamış Destanı’na konu olan güreş, **Sümer** ve Mezopotamya uygarlıklarında yaygındı.

2. “Kralların bölgelerini işaretleyerek hakimiyetine ve krallığına sahip çıktığı” anlamına gelen uzun mesafe koşularının yapıldığı rivayet edilen İlkçağ Uygarlığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Antik Çin
B) Antik Roma
C) Antik Hindistan
D) Antik Mısır
E) Antik Yunan

Cevap : D) Antik Mısır

Açıklama : Kralların gücünü ve hakimiyetini göstermek amacıyla yapılan uzun mesafe koşuları, bazı kaynaklarda **Antik Mısır** uygarlığı ile ilişkilendirilmektedir.

3. Eski Türkler’de oynanan ve “Evlenme çağındaki genç kızlarla talipleri arasında gerçekleşen bu oyunda, önceden duyurulan yer ve zamanda toplanan talipler, hızlı ve çevik bir at üzerinde taliplerinden kaçan kızı yine at üzerinde takip ederek yakalamaya çalışması amaçlanır.” şeklinde tanımlanan oyunun adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gök-böru
B) Beyge
C) Çöğen
D) Tomak
E) Kız-börü

Cevap : B) Beyge

Açıklama : Tanımı verilen ve evlenme çağı genç kızları ile talipleri arasında at üzerinde gerçekleşen yakalama oyunu, Eski Türklerde **Beyge** olarak adlandırılırdı.

4. Batı Felsefesi’nin kökeni nereye dayandırılır?

A) Antik Hint
B) Antik Roma
C) Antik Çin
D) Antik Mısır
E) Antik Yunan

Cevap : E) Antik Yunan

Açıklama : Batı Felsefesi’nin (İlkçağ Felsefesi) başlangıcı, genellikle MÖ 6. yüzyılda Milet Okulu ile birlikte **Antik Yunan**’a dayandırılır.

5. Aşağıdakilerden hangisi, Caillois’nin öne sürdüğü oyun türlerinden biri değildir?

A) Arete
B) Mimicry
C) Alea
D) Ilinix
E) Agon

Cevap : A) Arete

Açıklama : Roger Caillois, oyunu dört temel kategoriye (oyun türü) ayırmıştır: **Agon** (rekabet), **Alea** (şans), **Mimicry** (taklit) ve **Ilinix** (baş dönmesi/vertigo). **Arete** ise Yunanca’da “erdem” veya “mükemmellik” anlamına gelir ve oyun türü değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi, Atilla Erdemli’nin “Spor Yapan İnsan” kitabı ile literatüre kazandırdığı terimdir?

A) Boş zaman
B) Özgün zaman
C) Özel zaman
D) Serbest zaman
E) Özde zaman

Cevap : B) Özgün zaman

Açıklama : Atilla Erdemli, serbest zaman felsefesi literatürüne katkı olarak **Özgün zaman** terimini kazandırmıştır.

7. Suits’in “Oyun oynamak gereksiz engelleri aşmak için girişilen gönüllü bir çabadır.” şeklinde ortaya koyduğu tanıma dair aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) İnsan, oyun oynamaya zorunludur.
B) İnsan, oyundaki engelleri aşmak için kurallara uyar.
C) İnsan, oyun oynamaya gönüllüdür.
D) İnsan, oyundaki engelleri aşmaya gönüllüdür.
E) İnsan, oyun oynamak için suni engeller üretir.

Cevap : A) İnsan, oyun oynamaya zorunludur.

Açıklama : Suits’in tanımı “gönüllü bir çaba” (C) ve “gereksiz engelleri aşmak” (B, E) üzerine kuruludur. Ancak sorunun orijinal metnindeki cevap anahtarı A’yı işaret etmektedir. (NOT: Bernard Suits’in felsefesine göre oyun, **gönüllü** bir faaliyettir, dolayısıyla “oynamaya zorunludur” ifadesi (A) yanlıştır. Muhtemelen cevap anahtarında hata vardır, ancak orijinal cevaba sadık kalınmıştır.)

8. Aşağıdakilerden hangisi Suits’in, iş/çalışmak ile oyun/oynamak ikiliğine ilişkin ortaya koyduğu belirlenimlerden biri değildir?

A) Çalışmak: Yapılan şeyleri amacı kendisinde olarak yapmak
B) Oyun: Zevk için yapılan şeyler
C) Çalışmak: Yapılan şeyleri başka bir şey için yapmak
D) Çalışma: Zorunda olunan şeyler
E) Oynamak: Yapılan şeyleri yapılmak istendiği için yapmak

Cevap : A) Çalışmak: Yapılan şeyleri amacı kendisinde olarak yapmak

Açıklama : Suits’e göre **oyun**, amacı kendisinde (içsel) olan faaliyettir. **Çalışmak** ise amacı **başka bir şey** (dışsal) için olan faaliyettir (C). Bu nedenle “Çalışmak: Yapılan şeyleri amacı kendisinde olarak yapmak” ifadesi yanlıştır.

9. Çekirge, Oyun, Yaşam ve Ütopya kitabının yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Johan Huizinga
B) Scott Kretchmar
C) Roger Caillois
D) Friedrich von Schiller
E) Bernard Suits

Cevap : E) Bernard Suits

Açıklama : “Çekirge, Oyun, Yaşam ve Ütopya” (The Grasshopper: Games, Life and Utopia) adlı eserin yazarı filozof **Bernard Suits**’tir.

10. “Oyun kültürden daha eskidir.” ifadesi aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Scott Kretchmar
B) Johan Huizinga
C) Friedrich von Schiller
D) Bernard Suits
E) Roger Caillois

Cevap : B) Johan Huizinga

Açıklama : “Homo Ludens” (Oynayan İnsan) adlı eseriyle tanınan ve oyunun kültürü doğuran temel etken olduğunu savunan **Johan Huizinga**, bu ünlü tezi ortaya atmıştır.

11. Osmanlı dönemi dahil kadim Türk medeniyet ve kültüründe, sosyalleşme ve kültürel paylaşım araçlarından biri olan geleneksel Türk zekâ ve strateji oyunudur.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) senet
B) mangala
C) satranç
D) dama
E) mesnet

Cevap : B) mangala

Açıklama : Türk ve Osmanlı medeniyetinde sosyalleşme ve strateji aracı olarak kullanılan geleneksel zekâ oyunu **Mangala**’dır (Kuyu Oyunu).

12. Aşağıdaki rekreatif etkinliklerden hangisi tarih öncesi çağlarla ilişkilendirilemez?

A) Tepük
B) Dans
C) Çömlekçilik
D) Mağara resmi
E) Avcılık

Cevap : A) Tepük

Açıklama : **Tepük**, Eski Türklerde oynanan bir tür top oyunudur ve tarih öncesi çağlarla değil, daha sonraki Türk kültür tarihiyle ilişkilendirilir. Dans, çömlekçilik, mağara resmi ve avcılık ise tarih öncesi çağlarda da yapılan etkinliklerdir.

13. Felsefe ve bilim karşılaştırması bağlamına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) İki alanı çalışanlar da çeşitli iddialarda bulunur.
B) Felsefi iddialar karakteristik olarak spekülatiftir
C) Felsefeciler bir nesne hakkında düşünürken aynı zamanda hep o nesneye ilişkin kendi düşüncesi hakkında da düşünür.
D) Felsefe etkinliği içerisine giren kişi, ulaştığı sonuçlara sıkı sıkıya bağlanır.
E) Bilim insanları, iddialarını kanıtlamak için gözlem ve deneye dayanır.

Cevap : D) Felsefe etkinliği içerisine giren kişi, ulaştığı sonuçlara sıkı sıkıya bağlanır.

Açıklama : Bilimin aksine, **felsefe etkinliği içerisine giren kişi**, ulaştığı sonuçlara **sıkı sıkıya bağlanmaz**; aksine sürekli şüphe duyar, eleştirir ve sorgular. Felsefenin sonuçları, dogmatik değil spekülatiftir.

14. Aşağıdakilerin hangisi “rekreasyon” etkinliklerine verilen isimlerden biri değildir?

A) Boş zaman etkinliği
B) Rekreatif etkinlik
C) Rekreasyonel etkinlik
D) Pasif etkinlik
E) Serbest zaman etkinliği

Cevap : D) Pasif etkinlik

Açıklama : Rekreasyon, genellikle boş zaman (A, E) ve yeniden yaratım (B, C) ile ilişkilendirilir ve aktif katılımı vurgular. **Pasif etkinlik** (sadece izlemek, dinlenmek) rekreasyonun bir yönü olsa da, rekreatif etkinliklere verilen isimlerden biri olarak sınıflandırılmaz.

15. “Rekreasyon” kelimesinin, kelime kökeninden doğan felsefi anlamı en basit ifadeyle aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kendini bulmak
B) Kendini geliştirmek
C) Kendini yeniden yaratmak
D) Kendi özüne dönmek
E) Kendini iyi hissetmek

Cevap : C) Kendini yeniden yaratmak

Açıklama : Latince “recreatio” kelimesinden gelen rekreasyon, “yeniden yaratmak, yenilenmek” anlamını taşır. Felsefi anlamı, kişinin kendini yenileyerek **kendini yeniden yaratmasıdır**.

16. Aşağıdakilerden hangisi “öznel zaman” algısına ilişkin bir örnek olamaz?

A) Bir müsabaka anındaki son stresli dakikalar
B) Bir doğum günü partisinde eğlenirken geçen zaman
C) Sıra beklerken geçen sıkılmayla zaman
D) Yurtdışından memlekete dönüş uçağındaki son saniyeler
E) İçinde bulunulan zamanın 2022 yılının Eylül’ü olması

Cevap : E) İçinde bulunulan zamanın 2022 yılının Eylül’ü olması

Açıklama : **Öznel zaman algısı**, kişinin duygusal durumuna bağlı olarak zamanın hızlı veya yavaş geçmesidir (A, B, C, D). **İçinde bulunulan zamanın takvimsel olarak tespiti (E)** ise nesnel (objektif) zaman algısıdır.

17. Aşağıdakilerden hangisi, Aristoteles’in serbest zaman kategorilerinden biri değildir?

A) Rekreasyon
B) Tefekkür
C) Derin düşünme
D) Eğlenme
E) Spor yapma

Cevap : E) Spor yapma

Açıklama : Aristoteles, serbest zamanı (Schole) üç ana kategoriye ayırır: **Dinlenme (Rekreasyon), Eğlence ve Boş Zamanın En Yüksek Kullanımı (Tefekkür/Derin Düşünme)**. Spor yapmak (yarışma veya fiziksel aktivite olarak) bu felsefi kategorilerden biri değildir.

18. “Var olan nedir?” sorusu felsefenin alt disiplinlerinden hangisine aittir?

A) Estetik
B) Kozmoloji
C) Metafizik
D) Mantık
E) Etik

Cevap : C) Metafizik

Açıklama : Felsefenin varlığı, var olanın ilkelerini, özünü ve temel kategorilerini inceleyen alt disiplini **Metafizik**’tir (Ontoloji, Varlık Bilimi olarak da bilinir).

19. Felsefe ile…. arasındaki en temel fark bilgiye yaklaşımları, diğer bir deyişle bilgi arayışındaki soruları ve yöntemleridir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) hukuk
B) sanat
C) spor
D) bilim
E) edebiyat

Cevap : D) bilim

Açıklama : **Felsefe ve bilim** arasındaki en temel fark, her ikisi de bilgi arayışında olmasına rağmen, felsefenin **akıl ve eleştiri** ile, bilimin ise **gözlem ve deney** (yöntem) ile bilgiye yaklaşmasıdır.

20. “Bir konu hakkındaki iddianızı ya da savınızı öncüllere dayandırarak savunmak” şeklinde ifade edilebilecek olan felsefi terim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Öncül
B) Sonuç
C) Argüman
D) Tasım
E) Kıyas

Cevap : C) Argüman

Açıklama : **Argüman**, bir iddiayı (sonuç) desteklemek için mantıksal olarak düzenlenmiş bir dizi gerekçe (öncül) sunma işlemidir.