Sosyal Siyaset 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Sosyal politika, toplumdaki eşitsizlikleri gidermeyi, bireylerin refahını artırmayı ve sosyal adaleti sağlamayı amaçlayan müdahaleler bütünüdür. Geniş anlamda sosyal politika; sosyal adalet, sosyal bütünleşme ve sosyal denge gibi makro hedefleri kapsar; “sosyal statü” ise bireysel bir konum olup bu hedeflerden biri değildir. Dar anlamda sosyal politika ise, özellikle Sanayi Devrimi sonrası ortaya çıkan emek-sermaye ilişkilerine odaklanır; temel amacı “emeği sermayeye karşı korumak” ve sosyal barışı temin etmektir. Bu bağlamda, “devletin mali yapısını güçlendirmek” sosyal politikanın değil, maliye politikasinin bir amacıdır.

Sosyal Politikanın Aktörleri ve Kurumları

Sosyal refah, farklı kurumlar aracılığıyla sağlanır. Bu kurumların en önemlisi ve politikaların gelişmesinde en etkili olanı “Devlet”tir. Devletin yanı sıra, sosyal politikanın “ulusal tarafları” arasında Sendikalar ve Sivil Toplum Kuruluşları da yer alır. Aile, akraba, komşu ve arkadaşlık ilişkilerini içeren “sivil kesim” ise, bireylerin ihtiyaçlarının giderilmesinde ilk müdahalede bulunan en eski sosyal örgütlenme olan “aile”yi de kapsayan temel bir unsurdur. Piyasa (özel sektör) ise sivil kesimden ayrı bir aktördür.

Sosyal Güvenlik Sistemleri: Bismark ve Beveridge

Modern sosyal politika, iki temel sosyal güvenlik modeli üzerine inşa edilmiştir:

1. Bismark Sistemi: Almanya, Fransa ve Türkiye’de geçerli olan bu sistem, çalışma esasına ve prim ödemeye dayanır. Çalışanları meslek gruplarına göre güvence altına aldığı için “Kategorisel Sistem” olarak da adlandırılır.
2. Beveridge Sistemi: İngiltere ve İskandinav ülkelerinde görülen bu sistem, sosyal güvenceyi çalışmaya değil, “vatandaşlık” esasına veya ülkede ikamet etmeye bağlar.

Sosyal Politikanın Tarihsel Gelişimi

Sosyal politikanın temelleri, Sanayi Devrimi ile atılmıştır. Sanayi Devrimi’nin en önemli itici gücü “teknoloji” alanındaki gelişmeler olmuştur. Bu dönemin ilk yıllarında çalışma koşulları ağırdı; “çalışma süreleri günlük 8 saatin çok üzerindeydi” ve düşük ücretler yaygındı. Bu koşullara bir tepki olarak “Ludist hareketler” (makine kırıcılığı) gibi sosyal protestolar ortaya çıkmıştır. Tarihteki ilk işçi örgütlenmesi örneklerinden biri ise 1792’de İngiltere’de kurulan “Londra Yazışma Derneği”dir.

Yoksullukla mücadele de sosyal politikanın köklü bir parçasıdır. 1601’de İngiltere’de çıkarılan “Yoksulluk Yasası” (Poor Law), yerel yönetimleri yoksullukla mücadelenin etkin bir aracı hâline getiren ilk kapsamlı yasal düzenlemedir.

İdeolojiler ve Yaklaşımlar

• Liberalizm: Bireycilik, piyasa ekonomisi ve “sınırlı devlet” ilkelerini benimser.
• Devrimci Sosyalizm (Marksizm): Kapitalist sistemi sömürü olarak görür ve sınıf mücadelesiyle yıkılacağını savunur. Ücretlerin yükselmesinin sömürüyü yavaş yavaş yok edeceği fikri bu yaklaşıma ait değildir.
• Neoliberalizm: 1980’lerde yükselen bu düşünce, refah devletini “paternalist ve yoksulluğu derinleştiren” bir sistem olarak eleştirmiştir.
• Korporatizm: Schmitter tarafından tanımlandığı gibi, sınırlı sayıda, hiyerarşik ve devlet tarafından tanınan çıkar gruplarının (sendikalar vb.) sistemi etkilediği modeldir.
• Refah Çoğulculuğu (Welfare Pluralism): Sosyal refah hizmetlerinin üretim ve dağıtımının sadece Devlette değil, piyasa ve sivil toplum kuruluşlarında da olması gerektiğini savunur.

Sosyal Politikanın Güncel Sorun Alanları

Günümüzde sosyal politika, yoksulluk ve işsizlik gibi temel sorunlarla mücadele etmeye devam etmektedir.

• Yoksulluk: Yoksulluk, farklı şekillerde tanımlanır. Bir insanın yaşamını sürdürebilmesi için gerekli asgari kalori miktarını karşılayamaması “mutlak yoksulluk”tur. “İnsani yoksulluk” ise, Birleşmiş Milletler tarafından geliştirilen ve sadece geliri değil, eğitim ve sağlık gibi temel imkanlardan yoksunluğu da ölçen bir kavramdır; mutlak yoksullukla eş anlamlı değildir.
• İşsizlik: Bir yıl ve daha uzun süredir iş arayanlar “uzun süreli işsizler” olarak tanımlanır. İşsizlik Oranı, işsizlerin toplam işgücüne bölünmesiyle hesaplanır. Toplam nüfustan işsizlerin çıkarılmasıyla istihdam edilen sayısının bulunması yanlış bir hesaplamadır. 1919 tarihli ILO “İşsizlik Sözleşmesi”, işsizlikle mücadele etmek ve resmi iş bulma kurumları kurmak gibi hedefler belirlemiştir.
• Dezavantajlı Gruplar: Sosyal politika; kadınlar, engelliler, gençler ve uzun süreli işsizler gibi dezavantajlı grupları korumayı hedefler. “İşverenler” bu gruplar arasında yer almaz.

Sonuç

Sosyal politika, refah hizmetlerini motive eden “karşılıklı yardımlaşma” ve “dinî duygular” gibi güdüler üzerine kuruludur; “biriktirme (istifçilik)” ise bu güdülerden biri değildir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü, yakacak, barınma, eğitim gibi temel ihtiyaçlara yönelik yardımlar sunar; “yurt dışı seyahat yardımı” ise bu kapsamda değildir. Bu politikalar, toplumun refahını ve sosyal adaletini sağlamak için vazgeçilmezdir.

1. Sosyal yardım olgusu için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Karşılıksız olarak yapılır.
B) Ayni veya nakdi olarak gerçekleştirilebilir.
C) Temel gereksinimleri karşılamayı amaçlar.
D) Muhtaçlık tespitine göre yapılır.
E) Sosyal güvenlik sisteminin ikamesidir.

Cevap : E) Sosyal güvenlik sisteminin ikamesidir.

Açıklama : Sosyal yardım, temel ihtiyaçları karşılamayı amaçlayan (C), karşılıksız (A) ve muhtaçlık testine dayanan (D) bir destektir. Sosyal güvenlik sistemi (emeklilik, işsizlik sigortası) ise bireylerin prim ödeyerek hak kazandığı bir sistemdir. Sosyal yardım, sosyal güvenlik sisteminin yerine geçen (**ikamesi**) değil, bu sistemin yetersiz kaldığı durumlarda devreye giren **tamamlayıcısıdır**. Bu nedenle ikame olduğu ifadesi yanlıştır.

2. Yerel yönetimleri yoksullukla mücadelenin etkin bir aracı hâline getiren ve I. Kraliçe Elizabeth tarafından 1601 yılında İngiltere’de çıkarılan yasanın adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Yardım Yasası
B) Belediye Yasası
C) Yoksulluk Yasası
D) Sosyal Hizmet Yasası
E) Yerel Yönetim Yasası

Cevap : C) Yoksulluk Yasası

Açıklama : Yoksullukla mücadele tarihinde bir dönüm noktası olan ve yoksullara yardım sorumluluğunu yerel birimlere (parish) devrederek zorunlu kılan yasa, 1601 yılında I. Kraliçe Elizabeth tarafından çıkarılan **Yoksulluk Yasası**’dır (Poor Law). Bu yasa, modern sosyal yardım sistemlerinin temelini atmıştır.

3. Aşağıdakilerden hangisi sosyal politika kurumlarından olan “sivil kesim”in unsurlarından biri değildir?

A) Komşular
B) Piyasa (Özel sektör)
C) Akrabalar
D) Aile
E) Arkadaşlar

Cevap : B) Piyasa (Özel sektör)

Açıklama : Sosyal politika kurumları; Devlet, Piyasa (Özel Sektör) ve Sivil Kesim (Sivil Toplum) olarak üç ana kategoriye ayrılır. **Piyasa (Özel sektör)**, sivil kesimden **ayrı** ve kendine özgü kuralları olan bir refah sağlama kurumudur. Aile, akraba, komşu ve arkadaşlık ilişkileri ise **sivil kesimin** unsurlarıdır.

4. Yoksulluk türlerinden olan “İnsani yoksulluk” hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kavram; bazı bireylerin insanca yaşama imkânlarına sahip olmamasını ifade etmektedir.
B) Birleşmiş Milletler tarafından geliştirilmiş bir kavramdır.
C) İnsani yoksulluğu ölçmek üzere “İnsani gelişme endeksi” hazırlanmıştır.
D) İnsani yoksulluğu belirlemek ve değerlendirmek üzere “İnsani gelişme kavramı” geliştirilmiştir.
E) “Mutlak yoksulluk”la eş anlamı olarak kullanılan bir kavramdır.

Cevap : E) “Mutlak yoksulluk”la eş anlamı olarak kullanılan bir kavramdır.

Açıklama : **İnsani yoksulluk**, sadece gelir eksikliğini değil (Mutlak Yoksulluk), aynı zamanda insanca yaşama imkanlarından (eğitim, sağlık, temiz su gibi temel hizmetlerden) yoksun olmayı (A) ifade eden, Birleşmiş Milletler’in (B) İnsani Gelişme kavramı (D) çerçevesinde geliştirdiği bir ölçüttür. Dolayısıyla, sadece gelir odaklı olan Mutlak Yoksulluk ile eş anlamlı olarak kullanılması yanlıştır.

5. “Sanayi Devrimi öncesindeki dönemlerde toplumların geleneksel yapısı tarıma dayalı olup, üretim evlerde, el tezgahlarında yürütülürken, sanayi devriminin başlangıç aşaması olan 1750’lerden sonra ise üretim fabrikalarda yapılmaya başlamıştır. Bu değişimin altında yatan en önemli etkenlerin başında ………. alanında yaşanan gelişmeler olmuştur.”
Yukarıdaki boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) teknoloji
B) tarım
C) demokrasi
D) ekonomi
E) sermaye

Cevap : A) teknoloji

Açıklama : Sanayi Devrimi’nin temel itici gücü ve bu köklü değişimin altında yatan en önemli etken, buhar makinesi, dokuma tezgahları gibi **teknoloji** alanında yaşanan büyük gelişmeler ve icatlardır.

6. Aşağıdakilerden hangisinde bir yıl ve daha uzun süredir işsiz olanları tanımlamak için kullanılan kavram doğru olarak verilmiştir?

A) Uzun süreli işsizler
B) Gücenmiş işsizler
C) Gizli işsizler
D) Ümidini kaybetmiş işsizler
E) Açık işsizler

Cevap : A) Uzun süreli işsizler

Açıklama : Bir yıl ve daha uzun süredir işsiz olanları tanımlamak için uluslararası istihdam istatistiklerinde kullanılan temel kavram **Uzun süreli işsizler**’dir (Long-term unemployed). Ümidini kaybetmiş işsizler ise iş aramayı bırakmış olanları ifade eder.

7.
I. Devlet
II. Dünya Sendikalar Konfederasyonu (WFTU)
III. Sendikalar
IV. Sivil toplum kuruluşları
Yukarıdakilerden hangileri sosyal politikanın ulusal taraflarındandır?

A) I, II ve III
B) I, III ve IV
C) II, III ve IV
D) I ve IV
E) I ve II

Cevap : B) I, III ve IV

Açıklama : Sosyal politikanın **ulusal** tarafları, bir ülkenin sınırları içinde faaliyet gösteren kurumlardır. Bunlar **Devlet** (I), **Sendikalar** (III) ve **Sivil Toplum Kuruluşları** (IV)’dır. Dünya Sendikalar Konfederasyonu (WFTU) ise **uluslararası** bir aktördür (II).

8. Aşağıdakilerden hangisi sosyal politika açısından dezavantajlı gruplardan biri değildir?

A) İşverenler
B) Uzun süreli işsizler
C) Kadınlar
D) Engelliler
E) Gençler

Cevap : A) İşverenler

Açıklama : Sosyal politika açısından **dezavantajlı gruplar**, emek piyasasında veya toplumda ayrımcılığa uğrama, düşük gelir elde etme veya sosyal korumaya daha çok ihtiyaç duyma riski taşıyan gruplardır (işsizler, kadınlar, engelliler, gençler). **İşverenler** ise sermaye grubunu temsil eder ve genellikle dezavantajlı grup arasında yer almaz.

9.
I. Bütün dünya işçilerine devrimci sınıf bilincini aktarmak
II. İşsizlik ile mücadele etmek
III. Resmi iş bulma kurumları kurmak
IV. İşsizlik hakkında bilgi toplamak
Yukarıdakilerden hangileri ILO’nun 1919 yılında kabul ettiği 2 numaralı “İşsizlik Sözleşmesi”nin hedeflerindendir?

A) II ve III
B) I ve III
C) II, III ve IV
D) I, III ve IV
E) I ve II

Cevap : C) II, III ve IV

Açıklama : Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 1919 İşsizlik Sözleşmesi ile işsizlikle mücadeleyi (II), resmi iş bulma kurumları kurmayı (III) ve işsizlik hakkında bilgi toplamayı (IV) hedeflemiştir. Devrimci sınıf bilincini aktarmak (I) gibi siyasi amaçlar, sosyal politikanın ve ILO’nun hedefleri arasında yer almaz.

10.
I. Güç çok sayıda elde toplanmıştır.
II. Esas itibariyle “elitizm”in karşısında konumlanmıştır.
III. Bir grup kararları sürekli etkileyebilecek güce sahip olabilir.
IV. Güç eşit dağıtılmıştır.
Güç kullanım biçimlerinden olan “Çoğulculuk” için yukarıdakilerden hangileri söylenemez?

A) I, III ve IV
B) II, III ve IV
C) III ve IV
D) I ve II
E) I, II ve III

Cevap : C) III ve IV

Açıklama :

11.
I. Neo-liberal politikalar
II. Demografik yapıdaki değişim
III. Ekonomik krizler
IV. Sosyal yardımlar
Yoksulluğun küreselleşme olgusunun bir süreci olduğunu belirten görüşlere göre; yukarıdakilerden hangileri yoksulluğun temel nedenlerindendir?

A) III ve IV
B) I, II ve III
C) II, III ve IV
D) I ve III
E) I ve II

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama :

12. İşsizlik oranı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İşsizlik Oranı = (İşsizler / İşgücü) x 100 olarak hesaplanmaktadır.
B) İşgücüne katılma oranı ile emek piyasasına ilişkin diğer gösterge ve özelliklerin de dikkate alınması, işsizlik oranı hakkında sağlıklı yorumlar yapılabilmesi için son derece önemlidir.
C) Bir ülkedeki toplam nüfus miktarından işsizler çıkarıldığında o ülkedeki istihdam edilen sayısı elde edilir.
D) İşsizlik oranındaki artış, ekonomideki daralmayı göstermektedir.
E) İşsizlik oranlarındaki azalış, ekonomideki gelişmeyi ifade etmektedir.

Cevap : C) Bir ülkedeki toplam nüfus miktarından işsizler çıkarıldığında o ülkedeki istihdam edilen sayısı elde edilir.

Açıklama : İstihdam edilen sayısı, **İşgücü** miktarından (çalışanlar + işsizler) işsizler çıkarıldığında değil, **işgücü** miktarından sadece **işsizler** çıkarıldığında elde edilir (İşgücü = İstihdam + İşsiz). Toplam nüfus miktarından işsizler çıkarıldığında ise çalışma çağı dışındaki nüfus da dahil olduğu için yanlış bir hesaplama yapılır. Bu nedenle ifade yanlıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi refah hizmetlerini motive edici güdülerden biri değildir?

A) İş birliği
B) Karşılıklı yardımlaşma
C) Dinî duygular
D) Biriktirme (İstifçilik)
E) Merhamet

Cevap : D) Biriktirme (İstifçilik)

Açıklama : Refah hizmetleri, sosyal dayanışma, dini/ahlaki duygular, merhamet ve yardımlaşma ile motive edilir. **Biriktirme (İstifçilik)** ise bireysel çıkarı ve mal toplama güdüsünü ifade eder ve refah hizmetlerini motive edici bir sosyal güdü değildir.

14. “Bu sistemde sosyal güvence, belirli bir işi yapma (çalışma) koşuluna bağlanmaz. O ülkenin bütün vatandaşları veya o ülkede bulunanlar, vatandaş olmaları ya da o ülke toprakları içinde bulunmaları dolayısıyla bu sistem tarafından sosyal güvenceye alınmaktadır.”
Yukarıda tanımı yapılan sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karma sistem
B) Beveridge sistemi
C) Bismark sistemi
D) Anglosakson sistem
E) Kategorisel sistem

Cevap : B) Beveridge sistemi

Açıklama : Tanımı yapılan, sosyal güvenceyi çalışmaya (prime) değil, **vatandaşlık** esasına (ülke toprakları içinde bulunmaya) bağlayan sistem **Beveridge Sistemi** (Ulusal Sağlık/Refah Sistemi) olarak adlandırılır. Bismark sistemi ise prime (çalışma esasına) dayalıdır.

15. Refah çoğulculuğu (welfare pluralism) olarak ifade edilen yaklaşıma göre aşağıdakilerden hangisi kamu yönetiminin (Devletin) üstlenmesi gereken görevlerden birisi değildir?

A) Hizmetin finansmanın sağlanması
B) Hizmetlerin sağlanma sorumluluğu
C) Hizmetin denetiminin yapılması
D) Hizmetlerin planlanması
E) Sosyal refah hizmetlerinin üretim ve dağıtımı

Cevap : E) Sosyal refah hizmetlerinin üretim ve dağıtımı

Açıklama : **Refah çoğulculuğu**, sosyal refah hizmetlerinin üretim ve dağıtımının sadece Devlette değil, piyasa ve sivil toplum kuruluşlarında da olması gerektiğini savunur. Devletin görevi ise planlama, finansman, denetim ve sorumluluktur (A, B, C, D). Hizmetlerin **üretimi ve dağıtımı** tekel olarak Devlette olmamalıdır.

16. Dünyada ilk işçi örgütü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)
B) Mürettibin-i Osmani Cemiyeti
C) Uluslararası Hür İşçi Sendikaları Konfederasyonu
D) Londra Yazışma Derneği
E) Beynelmilel İşçiler İttihadı Birliği

Cevap : D) Londra Yazışma Derneği

Açıklama : Tarihsel olarak dünyada ilk işçi örgütlenmesi örneklerinden biri, 1792 yılında İngiltere’de kurulan ve işçi haklarını savunan **Londra Yazışma Derneği**’dir (London Corresponding Society).

17. “Fransa, Almanya ve Türkiye’de geçerli olan Bismark Sistemi, çalışma esasına dayalı sosyal sigorta mekanizmasına dayanmaktadır. Bireyler, bir işi yapmaları halinde sosyal hukuk bakımından güvence kapsamına alınmaktadır. Sistemin finansmanı, yararlananların ödedikleri sigorta primleriyle karşılanmaktadır.”
Yukarıdaki cümlede tanımlanan Bismark sisteminin diğer bir adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Beveridge Sistemi
B) Karma sistem
C) Evrensel sistem
D) Kategorisel sistem
E) Anglosakson sistem

Cevap : D) Kategorisel sistem

Açıklama : Bismark Sistemi, sosyal güvenceyi meslek ve çalışma hayatına dayandırdığı, farklı meslek ve gruplara farklı sigorta kolları üzerinden güvence sağladığı için **Kategorisel Sistem** olarak da adlandırılır.

18. Aşağıdakilerden hangisi devrimci sosyalizmin argümanlarından biri değildir?

A) İşçilerin ücretleri yükseldikçe sömürü yavaş yavaş yok olacaktır.
B) Üretim araçlarına sahip olanlar, bundan mahrum olan işçi sınıfını sömürmektedir.
C) Kapitalist ekonomik yapı kapitalistlerin refahını sağlarken, işçileri yoksullaştırmaktadır.
D) Üretim araçları toplumsallaştığı zaman sömürü ortadan kalkacaktır.
E) Sınıf mücadelesi sonucunda kapitalist ekonomi yıkılacaktır.

Cevap : A) İşçilerin ücretleri yükseldikçe sömürü yavaş yavaş yok olacaktır.

Açıklama : Devrimci sosyalizm (Marksizm), sömürünün sadece ücret düzeyine bağlı olmadığını, üretim araçlarının mülkiyetine dayandığını savunur. Ücret artsa bile sömürünün devam edeceğini savunur. Bu nedenle **ücret yükseldikçe sömürünün yok olacağı** argümanı, reformist sosyalizmin (sosyal demokrasinin) görüşüdür, devrimci sosyalizmin değil.

19. “Schmitter; sınırlı sayıda tekil, zorunlu, rekabetçi olmayan, hiyerarşik olarak düzenlenmiş, fonksiyonel olarak bölümlere ayrılmış, devlet tarafından tanınmış ve kendi meseleleri ile ilgili belirli denetim ve gözetimler yapan kurucu birliklerin organize olarak çıkarlarını temsil ettikleri bir sistem olarak tanımlamaktadır.”
Yukarıdaki cümlede tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal demokrasi
B) Demokrasi
C) Çoğunlukçuluk
D) Çoğulculuk
E) Korporatizm

Cevap : E) Korporatizm

Açıklama : Tanımı yapılan, organize olmuş çıkar gruplarının (işçi ve işveren sendikaları) sınırlı sayıda, hiyerarşik ve devletin denetimi altında yer aldığı, rekabetçi olmayan sistem **Korporatizm**’dir (özellikle Guillermo O’Donnell ve Philippe Schmitter tarafından tanımlanmıştır).

20. Aşağıdakilerden hangisi Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünün uyguladığı sosyal yardım türlerinden değildir?

A) Sağlık yardımları
B) Eğitim yardımı
C) Barınma yardımı
D) Yurt dışı seyahat yardımı
E) Yakacak yardımı

Cevap : D) Yurt dışı seyahat yardımı

Açıklama : Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü, temel ihtiyaçları (sağlık, eğitim, barınma, yakacak) gidermeye yönelik yardımlar uygular. **Yurt dışı seyahat yardımı** ise bu temel sosyal yardım türlerinden **değildir**.