Yerel Yönetimlerde Rekreasyon 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

Türkiye’nin idari yapısı, “merkezi yönetim” ve “yerinden yönetim” olmak üzere iki temel esasa dayanır. Merkezi yönetimin, hizmetleri ülkenin her yerine ulaştırabilmek için il ve ilçe gibi birimlerden oluşan bir “taşra teşkilatı” bulunurken; yerinden yönetim kuruluşları, yerel nitelikteki hizmetleri özerk bir yapı içinde yürütür. Bu makalede, Türkiye’deki yerel yönetim birimlerinin (mahalli idareler) yapısı, görevleri ve yasal çerçevesi incelenecektir.

Yerinden Yönetim İlkesi

Yerinden yönetim, idari yetkilerin merkez dışındaki birimlere devredilmesidir ve “yer yönünden” ve “hizmet yönünden” olmak üzere ikiye ayrılır. “Yer yönünden yerinden yönetim” (mahalli idare), belirli bir coğrafi alandaki (il, belediye, köy) yerel hizmetlerin, o yöre halkı tarafından seçilen organlarca yürütülmesidir. Bu kurumların merkezi yönetimden ayrı kamu tüzel kişilikleri ve kendilerine özgü bütçeleri vardır. Merkezi idare ile aralarındaki ilişki “hiyerarşi” değil, bir denetim mekanizması olan “idari vesayettir”. Bu yapının en temel faydası, hizmetlerin “yerel gereksinimlere daha uygun bir biçimde” yerine getirilmesidir.

İl Özel İdareleri

5302 sayılı Kanun ile düzenlenen il özel idareleri, il düzeyindeki mahalli idare birimidir. Karar organı “il genel meclisidir”. Bu meclis, bütçeyi onaylamak ve borçlanmaya karar vermek gibi görevlere sahiptir; ancak idari cezaları verme yetkisi yürütme organı olan “il encümenine” aittir. Büyükşehir belediyesi olmayan illerde il encümeni validen ve seçilmiş 5 üyeden oluşurken, 5216 sayılı kanuna göre büyükşehir belediyelerinde il encümeni; vali, vali tarafından görevlendirilen 5 birim amiri ve belediye başkanlarının kendi aralarından seçeceği 5 üye olmak üzere toplam 11 kişiden oluşur.

Belediyeler

Belediyeler, Türkiye’deki en temel yerel yönetim birimleridir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ile düzenlenirler. Nüfusu beş bin ve üzerinde olan yerleşim yerlerinde kurulabilirler. Karar organı “belediye meclisi”, yürütme organları ise “belediye başkanı ve belediye encümenidir”. Belediye başkanları 5 yıllık bir süre için seçilirler. Belediyelerin görevleri arasında “sağlık, temizlik ve çevre sağlığına” ilişkin hizmetler de bulunur. Büyükşehir belediyeleri ise 2004 tarihli ve 5216 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir.

Köyler ve Mahalli İdare Birlikleri

Köyler: Türkiye’deki en küçük yerel yönetim birimi olan köyler, 442 sayılı Köy Kanunu ile yönetilir. Köyün ortak işlerine karar veren “köy derneği”, muhtarı ve ihtiyar meclisi üyelerini seçer ve köyün isteğe bağlı işlerinin zorunlu hale getirilmesine karar verebilir.

Mahalli İdare Birlikleri: Birden fazla mahalli idarenin ortak bir hizmeti yürütmek için bir araya gelmesiyle oluşurlar ve 2005 tarihli 5355 sayılı Kanun ile düzenlenirler. Sadece il özel idarelerinin bir araya gelerek kurduğu birliklere “İller Arası Birlikler” denir. Bu birliklerin en üst karar organı “birlik meclisi” iken, yürütme organları “birlik başkanı” ve “birlik encümenidir”. Yönetmelikleri kabul etme yetkisi birlik başkanına değil, birlik meclisine aittir.

Sonuç

Türkiye’deki yerel yönetimler sistemi, il özel idareleri, belediyeler ve köylerden oluşan, Anayasa ile güvence altına alınmış çok katmanlı bir yapıdır. Her birimin kendine özgü organları, görevleri ve yasal dayanakları bulunmakta olup, temel amaçları halka en yakın noktada, yerel ihtiyaçlara uygun ve etkin kamu hizmeti sunmaktır.

1. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birlik meclisinin görevlerinden değildir?

A) Taşınmaz mal alımına, satımına, kiralanmasına ve takasına karar vermek
B) Birlik tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek
C) Birlik teşkilatına ait birimlerin kurulmasına karar vermek
D) Birlik tüzüğünde ön görülmesi halinde tüzük değişikliğini kabul etmek
E) Birliğin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek

Cevap : E) Birliğin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek

Açıklama : Gelir ve alacakları takip ve tahsil etmek, birliğin yürütme organı olan **Birlik Başkanının** (Birlik İdaresinin) görevidir. Birlik meclisi ise karar organıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birliklerinin gelirlerinden değildir?

A) Birlik üyelerinin, birliğin kuruluş ve faaliyet giderlerine katılma payları
B) Kira ve faiz gelirleri
C) Köylere hizmet götürme birlikleri için il özel idaresi bütçesinden ayrılacak pay
D) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarından aktarılacak ödenekler
E) Avukatlık, danışmanlık ve denetim ücretleri

Cevap : E) Avukatlık, danışmanlık ve denetim ücretleri

Açıklama : Avukatlık, danışmanlık ve denetim ücretleri, birliğin **giderleri** arasında yer alır, gelirleri arasında yer almaz. Diğer şıklar (katılma payları, kira/faiz gelirleri, ödenekler) birliklerin gelir kaynaklarıdır.

3. 5216 sayılı Büyükşehir belediye kanunu kaç yılında yürürlüğe girmiştir?

A) 2007
B) 2003
C) 2006
D) 2005
E) 2004

Cevap : E) 2004

Açıklama : 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 2004 yılında yürürlüğe girmiştir.

4. “Farklı yerel yönetim birimlerinin bir araya geldiği birlik türüdür.” İfadesi aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?

A) Belediyeler arası birlikler
B) Mahalleler arası birlikler
C) Karma birlik
D) İller arası birlikler
E) Köyler arası birlikler

Cevap : C) Karma birlik

Açıklama : **Karma Birlik**, farklı türdeki yerel yönetim birimlerinin (örneğin hem belediyeler hem köyler) aynı amaç için bir araya gelerek oluşturduğu birlik türüdür.

5. “Merkezi yönetimin, yerinden yönetim kuruluşları üzerinde sahip olduğu denetim yetkisidir.” İfadesi aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?

A) Yerinden yönetim
B) Hizmet yönünden yerinden yönetim
C) İdari vesayet
D) Siyasi yönden yerinden yönetim
E) Merkezi yönetim

Cevap : C) İdari vesayet

Açıklama : Ayrı bir kamu tüzel kişiliğine sahip olan yerinden yönetim kuruluşları üzerindeki merkezi idare denetimine **İdari Vesayet** denir.

6. Aşağıdakilerden hangisi il encümeninin sorumluluk ya da yetkilerinden biri değildir?

A) Vali tarafından havale edilen konularda görüş bildirmek
B) İl özel İdaresinin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek
C) Kanunlarda ön görülen cezaları vermek
D) Öngörülmeyen giderler ödeneğinin harcama yerlerini belirlemek
E) Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak

Cevap : B) İl özel İdaresinin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek

Açıklama : İl özel idaresinin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek yetkisi, encümenin değil **Vali’nin** (yürütme organının) görevidir. Encümen ise bu konularda Vali’ye **karar** alır veya görüş bildirir.

7. Aşağıdakilerden hangisi belediye başkanının görevlerinden değildir?

A) Borçlanmaya karar vermek
B) Meclis ve encümen kararlarını uygulamak
C) Belediyenin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek
D) Belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek
E) Meclise ve encümene başkanlık etmek

Cevap : A) Borçlanmaya karar vermek

Açıklama : **Borçlanmaya karar verme** yetkisi, belediyelerde **Belediye Meclisi’ne** aittir. Belediye Başkanı bu kararı uygulayıcıdır, kendisi karar veremez.

8. Köylerin kurulabilmesi için gerekli olan nüfus şartı kaçtır?

A) 3000
B) 2000
C) 6000
D) 4000
E) 5000

Cevap : B) 2000

Açıklama : Köylerin kurulabilmesi için gerekli olan nüfus şartı **2000’den az** olmalıdır. (Belediye kurulması için ise 5000 nüfus şartı aranır.)

9. Aşağıdakilerden hangisi merkezi yönetimin özelliklerinden değildir?

A) Merkezin taşra kurumları bulunmamaktadır.
B) Kamu hizmetleri, içeriklerine göre bakanlıklar şeklinde örgütlenmiştir.
C) Gelir ve giderler merkezi bütçede bir araya gelmektedir.
D) Tek tüzel kişilik (devlet) bulunmaktadır.
E) Devlet organları bir bütünlük oluşturmaktadır.

Cevap : A) Merkezin taşra kurumları bulunmamaktadır.

Açıklama : Merkezi yönetim, hizmetlerini illerde **taşra teşkilatları** (Valilikler, İl Müdürlükleri) aracılığıyla yürütür. “Merkezin taşra kurumları bulunmamaktadır” ifadesi yanlıştır; merkezi yönetim, hem merkez hem de taşra (il, ilçe) teşkilatından oluşur.

10. Aşağıdakilerden hangisi merkezi yönetimin yararları arasında yer almaz?

A) Merkezi yönetim ile kamu hizmetlerinin maliyeti azalmaktadır.
B) Kuvvetli bir devlet yönetimi sağlamaktadır.
C) Merkezi yönetim ile ülkenin bütünlüğünü sağlamak mümkündür.
D) Kamu hizmetlerinin aynı seviye ve kalitede ülke geneline yayılması mümkündür.
E) Bürokratik işlemler ve kırtasiyecilik artmaktadır.

Cevap : E) Bürokratik işlemler ve kırtasiyecilik artmaktadır.

Açıklama : **Bürokratik işlemler ve kırtasiyecilik artması**, merkezi yönetimin bir **zararı**dır, yararı değildir. Diğer şıklar (ülke bütünlüğü, hizmetlerin dengeli yayılması, güçlü yönetim) merkezi yönetimin yararlarıdır.

11. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birliklerinin karar organıdır?

A) Birlik genel sekreterliği
B) Birlik başkanı
C) Birlik encümeni
D) Birlik meclisi
E) Birlik başkan yardımcısı

Cevap : D) Birlik meclisi

Açıklama : Yerel yönetim birliklerinin en üst düzey **karar organı**, üyelerin temsil edildiği **Birlik Meclisi**’dir. Birlik başkanı yürütme, encümen ise danışma ve yardımcı organdır.

12. Türkiye’de bulunan büyükşehir belediyelerinin sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 32
B) 38
C) 30
D) 34
E) 36

Cevap : C) 30

Açıklama : Türkiye’de 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir belediyelerinin sayısı 30’a çıkarılmıştır.
Bu kanunla birlikte büyükşehir statüsüne sahip iller şunlardır:
Adana, Ankara, Antalya, Aydın, Balıkesir, Bursa, Denizli, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Kayseri, Kocaeli, Konya, Malatya, Manisa, Mardin, Mersin, Muğla, Ordu, Sakarya, Samsun, Şanlıurfa, Tekirdağ, Trabzon, Van.
*Toplam: 30 büyükşehir belediyesi.

13. Türkiye’de kaç tane il belediyesi bulunmaktadır?

A) 51
B) 55
C) 53
D) 49
E) 57

Cevap : A) 51

Açıklama : Türkiye’de toplam 81 il bulunmakta olup, bu illerden 30’u büyükşehir, geri kalan **51** tanesi ise **il belediyesi** (merkez belediye) statüsündedir.

14. Aşağıdakilerden hangisi belediye encümeninin görevlerinden değildir?

A) Diğer kanunlarda belediye encümenine verilen görevleri yerine getirmek
B) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek
C) Bütçede fonksiyonel onel sınıflandırmanın ikinci düzeyleri arasında aktarma yapmak
D) Belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek
E) Umuma açık yerlerin açılış ve kapanış saatlerini belirlemek

Cevap : D) Belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek

Açıklama : Belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek, Belediye Başkanının görevidir (ve Meclisin denetim yetkisi). Encümenin görevleri arasında yer almaz. Encümen, bütçe içi aktarma (C) yapabilir ve cezaları (B) verebilir.

15. Merkezi yönetimle ilgili aşağıda yer alan bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Kamu hizmetlerinin maliyeti artmaktadır.
B) Devlet organları bir bütünlük oluşturmaktadır.
C) Kuvvetli bir devlet yönetimi sağlamaktadır.
D) Bürokratik işlemler ve kırtasiyecilik artmaktadır.
E) Gelir ve giderler merkezi bütçede bir araya gelmektedir.

Cevap : A) Kamu hizmetlerinin maliyeti artmaktadır.

Açıklama : Kamu hizmetlerinin maliyetinin artması, merkezi yönetimin bir **zararı** veya **eleştirisidir** (Wagner Yasası’na göre gerçekleşir), yararı değil. Merkezi yönetim, maliyeti düşürme avantajı sağlaması beklenir. Bu ifade yanlıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birliklerinin kuruluş nedenlerinden değildir?

A) Yerel kalkınmaya destek olmak
B) Uluslararası fon kaynaklarından verimli bir biçimde faydalanmak
C) Üye olan yerel yönetim birimlerinin borçlanmalarına karar vermek
D) Yerel demokrasiyi geliştirmek
E) Üye olan yerel yönetim birimlerinin haklarını ve menfaatlerini korumak

Cevap : C) Üye olan yerel yönetim birimlerinin borçlanmalarına karar vermek

Açıklama : Yerel yönetim birlikleri, üye belediyelerin yerine geçerek onların **borçlanma kararlarını verme** yetkisine sahip **değildir**. Birlikler, üyelerine destek olmak, kalkınmayı sağlamak ve haklarını korumak için kurulur.

17. Aşağıdakilerden hangisi bölgesel devletlere örnek gösterilebilir?

A) Rusya
B) İtalya
C) Almanya
D) Belçika
E) Türkiye

Cevap : B) İtalya

Açıklama : Türkiye, Üniter Devlet (Merkezi Yönetim) iken, İtalya, Almanya ve Belçika gibi devletler, bölgelerine önemli ölçüde özerklik tanıyan **Bölgesel Devletlere** (Federal veya Bölgesel) örnek gösterilebilir.

18. Aşağıdakilerden hangisi valinin görevlerinden değildir?

A) İl özel idaresi personelini atamak
B) İl genel meclisi ve encümen kararlarını uygulamak
C) İl encümenine başkanlık etmek
D) Borçlanmaya karar vermek
E) İl özel idaresini, bağlı kuruluşlarını ve işletmelerini denetlemek

Cevap : D) Borçlanmaya karar vermek

Açıklama : İl Özel İdaresi’nin **borçlanma kararı verme** yetkisi, **İl Genel Meclisi’ne** aittir. Vali, bu kararın uygulanmasından sorumludur, karar mercii değildir.

19. İl Genel Meclisi ile ilgili aşağıda yer alan bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İl özel İdarelerinin borçlanmalarına karar verirler.
B) İl Özel İdarelerinin yürütme organıdır.
C) Encümen üyeleri ile ihtisas komisyonu üyelerini belirlerler.
D) İl Özel İdareleri tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul ederler.
E) Şartlı bağışları kabul etme yetkisi bulunmaktadır.

Cevap : B) İl Özel İdarelerinin yürütme organıdır.

Açıklama : İl Genel Meclisi, il özel idaresinin karar organıdır, yürütme organı değildir.
İl özel idaresinin yürütme organı “vali”dir.
Diğer seçenekler doğrudur:
-A) Borçlanmalara karar verirler.
-C) Encümen ve ihtisas komisyonu üyelerini belirlerler.
-D) Yönetmelikleri kabul ederler.
-E) Şartlı bağışları kabul etme yetkileri vardır.
*Bu nedenle yanlış ifade B şıkkıdır.

20. İl Özel İdarelerinin yürütme organı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İl Genel Meclisi
B) İl Genel Sekreterliği
C) İl Encümeni
D) Vali
E) İl Özel Kalem Müdürlüğü

Cevap : D) Vali

Açıklama : İl Özel İdaresi’nin **yürütme organı** ve idarenin başı **Vali**’dir.