Serbest Zaman Sosyolojisi 2023-2024 Vize Soruları

Giriş: Sosyoloji ve Serbest Zaman

Sosyoloji, toplumsal yapıyı, kurumları ve etkileşimleri inceleyen bir bilim dalıdır. Bağımsız bir disiplin olarak 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Auguste Comte, sosyoloji kavramını ilk kez kullanan ve onu “bilimlerin kraliçesi” olarak adlandıran düşünürdür. Comte, insanlık tarihini “Üç Hâl Yasası” ile (Teolojik, Metafizik, Pozitivist) açıklamıştır. Bir diğer kurucu sosyolog olan Emile Durkheim ise, toplumsal olguların “şeyler” olarak incelenmesi gerektiğini savunmuş ve toplumdaki iş bölümüne dayalı “organik dayanışma” kavramını geliştirmiştir. Serbest zaman sosyolojisi ise, sosyolojinin bu temel teorik yaklaşımlarını kullanarak serbest zaman olgusunu inceler.

Serbest Zaman ve Rekreasyon Kavramları

Serbest zaman, kişinin yaşamını idame ettirmek için emek harcadığı “iş zamanı” veya temel zorunluluklardan sonra bireye kalan, özgürce kullanabileceği zamandır. Bu zaman diliminde yapılan faaliyetlere rekreasyon denir. Latince “Recreatio” sözcüğü, “yenilenmek ve yeniden yapılanmak” anlamına gelir. Bir etkinliğin rekreasyon sayılabilmesi için bireye neşe ve zevk vermesi, özgürlük hissi yaratması gerekir; “zorunluluk esasına dayanması” ise bu kavramın tam zıttıdır. “Ofiste çalışmak” bir iş faaliyetidir, serbest zaman faaliyeti değildir.

Antik Çağda Serbest Zaman

Serbest zaman olgusu üzerine düşünceler Antik Çağ’a kadar uzanır. Batı Felsefesi’nin kökeni Antik Yunan’a dayanır ve bu dönemde serbest zaman kavramı “skole” (schole) kelimesi ile ifade edilmiştir. Aristoteles, serbest zamanı (Schole) üç kategoriye ayırmıştır: Dinlenme (Rekreasyon), Eğlence ve Tefekkür (Derin Düşünme). Antik Çağ düşünürlerinden Aristoteles ve Seneca serbest zaman üzerine fikir üretirken, “H. Neanderthalensis” bir düşünür değildir.

Antik uygarlıklarda da serbest zaman faaliyetleri görülürdü. Sümer uygarlığında, Gılgamış Destanı’na konu olan güreşin yanı sıra atlı araba yarışları da yaygındı. Antik Mısır‘da kralların hakimiyetini göstermek amacıyla uzun mesafe koşuları yapıldığı rivayet edilir. Antik Roma‘da ise hamamlar önemli bir sosyalleşme mekanıydı; ancak “Diocletianus Hamamı” Roma’nın en küçük değil, en büyük hamamlarından biriydi.

Serbest Zamanın Sosyolojik Teorileri

Farklı sosyolojik teoriler, serbest zamanı farklı açılardan ele alır:

• İşlevselci Yaklaşım (Durkheim): Toplumu, bir ahenk içinde varlığını sürdüren sistemler bütünü olarak görür.
• Çatışmacı Teori (Karl Marx): Sosyolojik analizlerini toplumsal sınıflar arasındaki eşitsizliklere ve çatışmalara dayandırır. Bu teoriye göre toplum, bir ahenk içinde değil, çıkar çatışması içindedir.
• Fenomenoloji (Edmund Husserl): Kişiler ve kişilerin bilinçli tecrübeleriyle başlayan, önyargılardan kaçınan bir yöntemdir. Olay ve durumları aktörün “dolaysız” olarak algıladığı biçimiyle ele alır.

Modern Dönemde Serbest Zaman

Günümüzde spor, sınıf gözetmeksizin “herkes için spor” anlayışıyla yaygınlık kazanmıştır. Geleneksel Türk zekâ ve strateji oyunu olan “mangala” ve atlı yakalama oyunu olan “Beyge”, kültürel serbest zaman etkinliklerine örnektir. Atilla Erdemli ise, literatüre “Özgün zaman” terimini kazandırarak serbest zaman felsefesine katkıda bulunmuştur.

1. Mezopotamya Uygarlıkları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) M.Ö. 1. Yüzyılın başlangıcından itibaren varlıklı soyluların düzenlediği av partilerinde kullanılmak amacı ile çeşitli park ve bahçeler kurulmaya başlanmıştır.
B) Güreş, boks, okçuluk, masa oyunları, dans ve müzik gibi faaliyetlere oldukça ilgi göstermekteydiler.
C) Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bölgede kurulan küçük şehir devletlerinde karmaşık örgütlenme biçimleri bulunmaktadır.
D) Günümüzde “Babil’in Asma Bahçeleri” olarak bildiğimiz bahçeler, M.Ö. 9-10. yüzyıllarda yöneticilerin özel mülkleri dahilinde, içinde muazzam üzüm bağları ve balıklı göllerin bulunduğu parklardır.
E) Toplum üyelerinin güçlü bir biçimde benimsediği ritüeller ağını içinde barındırmaktadır.

Cevap : A) M.Ö. 1. Yüzyılın başlangıcından itibaren varlıklı soyluların düzenlediği av partilerinde kullanılmak amacı ile çeşitli park ve bahçeler kurulmaya başlanmıştır.

Açıklama :

2. Serbest zaman kavramıyla ilgili birçok tanım bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi klasik görüşe uygun bir serbest zaman tanımıdır?

A) Orta tabakaya mensup bireyleri sembolize eden zaman olarak tanımlanmaktadır.
B) Üst tabakaya mensup bireyleri sembolize eden zaman olarak ifade edilmektedir.
C) Kişilerin kendi gelişimlerine, mutlu ve memnun olmasına yardımcı, kapasite ve potansiyel geliştirici bir zamandır.
D) Çalışmak eyleminin yapıldığı zamanın tam karşısında duran, kişinin yenilenmesi ve dinlenmesinin zamanıdır.
E) Kişilerin kendi istekleri doğrultusunda hareket ettikleri eğlence, kültürlenme gibi faaliyetleri içinde barındıran bir olgudur.

Cevap : D) Çalışmak eyleminin yapıldığı zamanın tam karşısında duran, kişinin yenilenmesi ve dinlenmesinin zamanıdır.

Açıklama :

3. Çatışmacı Teori ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Marx’a göre karın tokluğuna çalışan işçilerin yoksulluğu büyüdükçe, işçiler, hakları için birleşerek burjuva ile çatışmasını büyütecek, zamanla sınıfsız bir toplumsal sistem ortaya çıkacaktır.
B) Onlara göre toplumsal çatışma, işlevcilerin toplumsal uyumundan çok daha ön plandadır.
C) Onlara göre toplumsal eşitsizliklerin en önemli nedeni özel mülkiyet düşüncesinin gelişimidir.
D) Zenginlikleri elinde tutan üst sınıf, mülkleri ile çeşitli üretim araçlarına sahiptir. Bu varlıkları sayesinde de kendilerini iş yaşamından uzakta bir yere oturtmaktadır.
E) Toplum ve toplumu oluşturan kurumların bir ahenk içinde varlıklarını sürdürdüğü bir sistemler bütünü olduğu düşüncesini taşımaktadır.

Cevap : E) Toplum ve toplumu oluşturan kurumların bir ahenk içinde varlıklarını sürdürdüğü bir sistemler bütünü olduğu düşüncesini taşımaktadır.

Açıklama : Toplumun bir ahenk içinde sistemler bütünü olduğu düşüncesi İşlevselci Teoriye aittir. Çatışmacı Teori ise toplumsal yapının eşitsizlik ve çatışma üzerine kurulu olduğunu savunur. Bu nedenle E şıkkı yanlıştır.

4. “Bugün serbest zaman ve spor denildiğinde ilk akla gelenler varlıklı üst sınıflar değil, sınıf ve tabaka gözetmeksizin ilgisi olan herkestir. Bunun en büyük nedeni tüm dünyada yaygınlık kazanan ………. anlayışı ve eşitlik düşüncesidir”
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) iyi bir dünya için hareket
B) en az 10000 adım
C) eşitlik için egzersiz
D) spor etkisi
E) herkes için spor

Cevap : E) herkes için spor

Açıklama : Sporun sınıfsal ayrım gözetmeksizin, tüm topluma yayılması gerektiğini ifade eden anlayış Herkes İçin Spor (Sport for All) kavramıdır.

5. Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi sosyoloji kavramını ilk kez kullanan ve toplumu inceleyecek bir bilim dalı olmasını öneren kişidir?

A) Max Weber
B) Karl Marx
C) Fichter
D) Giddens
E) Auguste Comte

Cevap : E) Auguste Comte

Açıklama : Sosyoloji kavramını ilk kez kullanan ve bu disiplinin kurulmasını öneren kişi Auguste Comte’dur.

6. Doğayı inceleme nesnesi olarak ele alan diğer bilim dallarına benzer bir şekilde toplumun da evrensel bir biçimde gözlenebileceğini ileri süren ve topluma dair olguların ‘şeyler’ olarak alınması gerektiğini vurgulayan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karl Marx
B) Prens Sabahattin
C) Max Weber
D) Auguste Comte
E) Emile Durkheim

Cevap : E) Emile Durkheim

Açıklama : Toplumsal olguların nesnel bir biçimde, doğa bilimlerindeki “şeyler” gibi incelenmesi gerektiğini savunan sosyolog Emile Durkheim’dır.

7. “Sosyolojinin bağımsız bir disiplin olarak ortaya çıktığı ………. yüzyıldan sonra toplumsal alana yönelik olan düşünceler akademik bir temele oturtulmuştur.”
Yukarıdaki boşluğa gelebilecek en uygun seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) 18
B) 19
C) 17
D) 16
E) 15

Cevap : B) 19

Açıklama : Sosyoloji, bağımsız bir disiplin olarak 19. yüzyılda (özellikle 1830’lu yıllarda Auguste Comte’un çalışmalarıyla) ortaya çıkmıştır.

8. Fenomenoloji ile aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Fenomenolojide olay ve durumlar, aktörün dolaylı olarak algıladığı biçimi ile ele alınmaktadır.
B) Bilincin sistematik bir şekilde ele alınmasını kendine konu edinmektedir.
C) Kişiler ve kişilerin bilinçli tecrübeleriyle başlayarak önceden mevcut olan kabuller ve önyargılardan kaçınmaya çalışan bir yöntemdir.
D) Fenomenolojik düşünceyi savunanlara göre bilinç emin olunabilecek tek fenomendir.
E) Edmund Husserl’ın ortaya koyduğu bir araştırma yöntemidir.

Cevap : A) Fenomenolojide olay ve durumlar, aktörün dolaylı olarak algıladığı biçimi ile ele alınmaktadır.

Açıklama : Fenomenolojinin temel amacı, olay ve durumları, aktörün dolaysız (doğrudan) olarak algıladığı bilinçli tecrübesiyle ele almaktır. Dolaylı olarak algılama ifadesi yanlıştır.

9. Sosyolojiyi “bilimlerin kraliçesi” olarak adlandıran kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Auguste Comte
B) Prens Sabahattin
C) Emile Durkheim
D) Ziya Gökalp
E) Max Weber

Cevap : A) Auguste Comte

Açıklama : Sosyolojinin kurucusu ve hiyerarşik olarak en üst bilim dalı olduğunu savunan kişi Auguste Comte’dur.

10. Aşağıdakilerden hangisi Antik dönemde, serbest zaman olgusunun değeri üzerine fikirler üreten düşünürlerden değildir?

A) Seneca
B) Thomas Aquinas
C) H. Neanderthalensis
D) Thomas Hobbes
E) Aristoteles

Cevap : C) H. Neanderthalensis

Açıklama : H. Neanderthalensis (Neandertal insanı), insanlık tarihinde yaşamış bir türdür ve felsefi bir düşünür değildir. Aristoteles ve Seneca Antik dönem düşünürleridir.

11. Serbest zaman kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kişilerin kendi gelişimlerine, mutlu ve memnun olmasına yardımcı, kapasite ve potansiyel geliştirici bir zamandır.
B) Çalışmak ile alakalı olarak kabul edilen işlerin yapılması ve temel zorunlulukların karşılanmasından sonra bireye kalan zamandır.
C) Kişinin yaşamını idame ettirebilmek için emek harcadığı zamandır.
D) Çalışmak eyleminin yapıldığı zamanın tam karşısında duran, kişinin yenilenmesi ve dinlenmesinin zamanıdır.
E) Bireylerin bu sorumlulukların yerine getirmesinden sonra bireye kalan, özgürce geçirebileceği zamandır.

Cevap : C) Kişinin yaşamını idame ettirebilmek için emek harcadığı zamandır.

Açıklama : Emek harcanan zaman (çalışma zamanı) serbest zamanın tam karşıtıdır. Serbest zaman, kişinin yaşamını idame ettirmek için emek harcadığı zaman değildir.

12. Aşağıdakilerden hangisi serbest zaman faaliyetlerinden değildir?

A) Zihinsel pratikler
B) İnsani hizmetler
C) Açık hava faaliyetleri
D) Ofiste çalışmak
E) Hobiler

Cevap : D) Ofiste çalışmak

Açıklama : Ofiste çalışmak, kişinin temel zorunluluklarını yerine getirdiği ve ücret karşılığı emek harcadığı iş zamanıdır, serbest zaman faaliyeti değildir.

13. Aşağıdakilerden hangisi işlevselci düşünürlerdendir?

A) Thorstein Veblen
B) Max Weber
C) Theodore Adorno
D) Emile Durkheim
E) Auguste Comte

Cevap : D) Emile Durkheim

Açıklama :

14. “Antik Yunan’da felsefi ve kültürel gelişim seviyesi en üst seviyelerde seyretmektedir. Kendi dilleri içinde serbest zaman kavramı ….. kelimesi ile ifade edilmiştir.”
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) skole
B) leisurece
C) leisure
D) licere
E) school

Cevap : A) skole

Açıklama : Antik Yunan’da zorunluluktan uzak, entelektüel faaliyetlere ayrılan serbest zaman kavramı, Yunanca’da Schole (Skole) kelimesi ile ifade edilmiştir.

15. Sosyolojik analizleri yeni toplumsal düzenin toplumsal sınıfları arasında ortaya çıkan eşitsizliklere ve çatışmalara dayanan, ekonomik gelire fazlası ile vurgu yapan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Auguste Comte
B) Ziya Gökalp
C) Max Weber
D) Karl Marx E) Mübeccel Kiray

Cevap : D) Karl Marx

Açıklama : Toplumsal eşitsizliklere, sınıflar arası çatışmaya ve ekonomik gelire (üretim araçlarının mülkiyetine) vurgu yapan sosyolojik yaklaşımın temsilcisi Karl Marx’tır.

16. Comte, insanlık tarihini “üç hâl yasası” ismini verdiği üç aşama ile sınıflandırmaktadır. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde üç hâl yasası doğru olarak verilmiştir?

A) Kültürel Aşama-Siyasal Aşama-Teolojik Aşama
B) Sembolik Aşama-Mistik Aşama-Teolojik Aşama
C) Teolojik Aşama-Metafizik Aşama-Pozitivist Aşama
D) Pozitivist Aşama-Mistik Aşama-Metafizik Aşama
E) Metafizik Aşama-Pozitivist Aşama-Kültürel Aşama

Cevap : C) Teolojik Aşama-Metafizik Aşama-Pozitivist Aşama

Açıklama : Auguste Comte’un Üç Hâl Yasası’nın doğru sıralaması: Teolojik (Dini) Aşama, Metafizik (Soyut) Aşama ve Pozitivist (Bilimsel) Aşama’dır.

17. Recreatio sözcüğünün anlamı “……….”.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) yıpranmak ve yorulmaktır.
B) yenilenmek ve yeniden yapılanmaktır.
C) oyun oynayan varlıktır.
D) doğmak ve büyümektir.
E) bıkmak ve usanmaktır.

Cevap : B) yenilenmek ve yeniden yapılanmaktır.

Açıklama : Latince Recreatio kelimesinin temel anlamı, kişinin kendini yenileyerek yenilenmesi ve yeniden yapılanmasıdır.

18. Antik Roma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Üst tabakalara mensup Romalılar özel villalarında avcılık faaliyetlerini yürütmüşlerdir.
B) Diclaotianus hamamı, Antik Roma’nın en küçük hamamıdır.
C) Sirk oyunları, bu dönemde halkın keyifle seyrettiği araba ve hayvan mücadelelerine sahne olan oyunlardır.
D) Çok küçük yaşlardan başlayarak Romalı çocuklar, çeşitli oyunlara ve spor aktivitelerine yönlendirilmiştir.
E) Romalıların serbest zamanlarının uğrak mekanlarından bir tanesi de hamamlardır.

Cevap : B) Diclaotianus hamamı, Antik Roma’nın en küçük hamamıdır.

Açıklama : Diocletianus Hamamları (Diclaotianus hamamı olarak yazılmış), Roma’nın en küçük hamamı değil, en büyük hamamlarından biridir. Bu nedenle ifade yanlıştır.

19. Aşağıdakilerden hangisi Emile Durkheim’in dayanışma türlerindendir?

A) Teolojik dayanışma
B) Organik dayanışma
C) Pozitivist dayanışma
D) Estetik dayanışma
E) Metafizik dayanışma

Cevap : B) Organik dayanışma

Açıklama : Emile Durkheim, toplumsal yapıyı incelemiş ve toplumdaki iş bölümüne dayalı olan Organik Dayanışma ile benzerliğe dayalı olan Mekanik Dayanışma türlerini ortaya koymuştur.

20. Bir etkinliğin rekreasyon kapsamında değerlendirilebilmesi için bu alanda çalışma yapanlar birtakım nitelikler belirlemiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu niteliklerden değildir?

A) Başkaları için değil, bireyin bizzat kendisi için yapılmaktadır.
B) Bireye neşe ve zevk vermektedir.
C) Zorunluluk esasına dayanmaktadır.
D) Katılan bireyde özgürlük hissiyatının gelişmesine yardımcı olmaktadır.
E) Tembelliğin karşısında duran bir faaliyettir.

Cevap : C) Zorunluluk esasına dayanmaktadır.

Açıklama : Rekreasyonel faaliyetler, iş veya zorunluluktan uzak, gönüllü ve özgürce yapılan faaliyetlerdir. Zorunluluk esasına dayanmaktadır ifadesi, rekreasyonun değil, işin tanımıdır.