Sporcu Sağlığı Ve İlkyardım 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Sporcu sağlığı, sporcuların performansını en üst düzeye çıkarmak ve sağlıklarını korumak için multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Bu yaklaşımın temelini, hastalıkları ve yaralanmaları ortaya çıkmadan engellemeyi amaçlayan koruyucu hekimlik oluşturur. Bu makalede, koruyucu hekimlik uygulamaları, sporun temel fizyolojisi ve sık görülen spor yaralanmaları incelenecektir.

Koruyucu Hekimlik ve Sağlık

Koruyucu hekimlik, sporcunun sağlığını proaktif olarak korumayı hedefler. Beslenmenin planlanması, eklem dizilim bozukluklarının tespiti ve aşı yapılması bu hizmetlerdendir. Ancak, semptomatik bir durum için “aspirin reçete etmek” bir tedavi eylemidir, koruyucu hekimlik hizmeti değildir. Sağlık, sadece bedensel iyilik hali değil, ruh sağlığı ve güvenli çevre gibi bileşenleri de içerir; “iş arkadaşları” ise bu temel bileşenlerden biri değildir.

Spor öncesi yapılan muayeneler koruyucu hekimliğin temelidir. Sporda ani ölümlerin en sık nedeni kardiyak sorunlar olduğu için, bu taramalar içinde en hayati olanı “kardiyolojik muayenedir”. Sporda ani ölümlerin sıklığı ve sebepleri yaşa göre değişiklik gösterir; ancak doğru taramalarla bu ölümlerin birçoğu engellenebilir.

Sporun Temel Fizyolojisi

Spor yaparken vücutta bir dizi fizyolojik adaptasyon meydana gelir.

• Enerji Sistemleri: Kasların kasılması için gereken biyolojik enerjinin temel kaynağı “ATP” (Adenozin Trifosfat) maddesidir.
• Dolaşım Sistemi: Kalp, kanı vücuda pompalar. Koroner damarlar kalbin beslenmesini sağlarken, “Aort” kanın kalpten vücuda çıkışını sağlar (Pulmoner arter ise akciğere taşır). Kalbin her atımda pompaladığı kan hacmine “strok volüm” denir. Egzersiz, “kalp ritmini düzenler”; bu, iskelet sistemi üzerindeki bir etki değildir.
• Bağışıklık Sistemi: Vücudun mikroplarla savaşmasına yardımcı olan protein yapılı maddelere “antikorlar” denir.
• Hipertansiyon: Yüksek tansiyon sınırı, sistolik (büyük) basıncın “140 mmHg” veya diyastolik (küçük) basıncın 90 mmHg ve üzeri olmasıdır. 130/85 mmHg değeri, hipertansiyon belirtisi olarak kabul edilmez.

Antrenman, Toparlanma ve Sürantrenman

Sporcu performansının gelişimi, antrenman ve toparlanma arasındaki dengeye bağlıdır. “Toparlanma”, antrenmandan beklenen gelişimin sağlanması için elzemdir; dinlenme ve beslenme bu sürecin temel parçalarıdır. Aşırı yoğun bir antrenman veya müsabakadan sonra vücudun tam olarak yenilenmesi “48 saati geçebilir”. Eğer sporcu, ağır antrenman ve yetersiz dinlenme nedeniyle kronik bir yorgunluk ve performans düşüşü yaşarsa, bu tabloya “sürantrenman” (overtraining) denir.

Spor Yaralanmaları ve İlkyardım

Spor, doğası gereği yaralanma riskleri taşır. Yaralanmaların şiddeti, spora dönüş süresine göre sınıflandırılır; örneğin “3-4 haftada” spora dönülen yaralanmalar “orta şiddette” kabul edilir. Vücutta burkulmanın en sık görüldüğü eklem “ayak bileğidir”.

• Kas Yaralanmaları: “Hipotonik” (azalmış kas tonusu) bir durum kasılma içermediği için yaralanma görülmez.
• Yumuşak Doku Yaralanmaları: 3. derece yaralanmalar (tam kopma), diğer derecelerde görülmeyen “tam veya tama yakın işlev kaybı” ile karakterizedir.
• Sporcu Sağlık Hizmetleri: Sporculara günlük olarak masaj, bandajlama ve buz uygulamaları gibi hizmetler sunulur; ancak laboratuvar “tetkikleri” günlük bir rutin hizmet değildir. Çok amaçlı ve yoğun tesislerde MR cihazı veya fizik tedavi imkanları bulunabilirken, “yatarak tedavi imkanı” sunulması bir sağlık merkezinden beklenmez, bu bir hastane hizmetidir.

1. Koruyucu hekimlik ile ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Sporcuların yorgunluk takibi ile beslenmelerinin planlanması koruyucu hekimlik hizmetidir.
B) Eklem dizilim bozukluklarının tespit edilmesi koruyucu hekimlik hizmetidir.
C) Enfeksiyon hastalıklarını engellemek için aşı yapılması koruyucu hekimlik hizmetidir.
D) Soğuk havalarda önlem amaçlı aspirin reçete etmek koruyucu hekimlik hizmetidir.
E) Düzenli ağız, diş muayeneleri koruyucu hekimlik hizmetidir.

Cevap : D) Soğuk havalarda önlem amaçlı aspirin reçete etmek koruyucu hekimlik hizmetidir.

Açıklama : Koruyucu hekimlik, önleyici tedbirleri (aşı, muayene, beslenme planlaması) kapsar. **Aspirin reçete etmek** ise bir **tedavi** eylemidir ve koruyucu hekimliğin temel faaliyetleri arasında yer almaz.

2. Aşağıdakilerden hangisi sağlığı oluşturan bileşenlerden değildir?

A) Beden sağlığı
B) Ruh sağlığı
C) Sosyal güvenlik
D) Güvenli çevre
E) İş arkadaşları

Cevap : E) İş arkadaşları

Açıklama : Sağlığı oluşturan temel bileşenler arasında Beden, Ruh, Sosyal ve Çevresel faktörler (Güvenli çevre) yer alır. **İş arkadaşları**, sağlığın doğrudan bir bileşeni değil, sosyal çevrenin bir unsurudur.

3. Kalbin fonksiyonları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Atriyum ve ventriküller arasındaki kapaklara atriyo-ventriküler kapak denir.
B) Kalp kapakları kanın akışını düzenler.
C) Kanın kalpten vücuda çıkışı pulmoner arterden olur.
D) Kalp krizi koroner damarların tıkanması nedeniyle oluşur.
E) Koroner damarlar kalbin beslenmesini sağlar.

Cevap : C) Kanın kalpten vücuda çıkışı pulmoner arterden olur.

Açıklama : Pulmoner arter, kanı kalpten **akciğere** (temizlenmek üzere) taşır. Kanın kalpten **vücuda** çıkışı ise **Aort arteri** ile olur. Bu nedenle ifade yanlıştır.

4. Koruyucu sporcu sağlığı uygulamaları açısından aşağıdakilerden hangisi en hayatidir?

A) Kardiyolojik muayene
B) Jinekolojik muayene
C) Ürolojik muayene
D) Ortopedik muayene
E) Göz muayenesi

Cevap : A) Kardiyolojik muayene

Açıklama : Sporda ani ölüm riski en yüksek olan durum kardiyak nedenlerdir. Bu nedenle sporcular için olası kalp sorunlarını tespit etmeye yönelik **Kardiyolojik muayene** en hayati olanıdır.

5. Kas yaralanmalarının görülmediği kasılma çeşidi hangisidir?

A) İzometrik
B) Konsantrik
C) İzokinetik
D) Hipotonik
E) Eksentrik

Cevap : D) Hipotonik

Açıklama :

6. Sporcuların ağır antrenman ve yetersiz dinlenme nedeniyle sağlıklarının bozulması ile oluşan tabloya ne denir?

A) Sürantrenman
B) Çoklu organ yetmezliği
C) Tendinozis
D) Aşırı kullanım yaralanması
E) Yetersiz beslenme

Cevap : A) Sürantrenman

Açıklama : Sporcuların vücutlarının toparlanma kapasitesinin üzerinde aşırı yüklenmeye maruz kalması sonucu oluşan sağlık bozukluğu tablosuna **Sürantrenman (Overtraining)** denir.

7. Aşağıdakilerden hangisi orta şiddette yaralanmadır?

A) 8 haftadan kısa sürede spora dönen
B) 6 haftadan kısa sürede spora dönen
C) 1 haftada spora dönen
D) Ertesi gün spora dönen
E) 3-4 haftada spora dönen

Cevap : E) 3-4 haftada spora dönen

Açıklama : Yumuşak doku yaralanmalarında 2. derece yaralanmalar **orta şiddette** kabul edilir ve spordan uzak kalma süreleri genellikle **3-4 haftayı** bulur.

8. Yüksek tansiyon sınırı hangisidir?

A) Sistolik 120
B) Diyastolik 80
C) Sistolik 140
D) Diyastolik 70
E) Sistolik 130

Cevap : C) Sistolik 140

Açıklama : Yüksek tansiyon (Hipertansiyon) sınırı, sistolik (büyük) tansiyonun **140 mmHg** ve üzeri veya diyastolik (küçük) tansiyonun 90 mmHg ve üzeri olmasıdır. Bu nedenle Sistolik 140, yüksek tansiyon sınırıdır.

9. Tüketici bir antrenman veya müsabakadan sonra toparlanma süresi ne kadar uzayabilir?

A) 48 saati geçebilir
B) 72 saati geçebilir
C) 24-36 saat
D) 12-24 saat
E) 36-48 saat

Cevap : A) 48 saati geçebilir

Açıklama : Çok ağır antrenmanlar ve müsabakalar sonrasında sporcunun vücudunun tam olarak toparlanması, glikojen depolarını yenilemesi ve kas hasarını onarması için gereken süre **48 saati (2 günü) geçebilir**.

10. Aşağıdaki değerlerden hangisi yüksek tansiyon belirtisi olarak kabul edilmez?

A) 135/95
B) 140/95
C) 150/70
D) 120/95
E) 130/85

Cevap : E) 130/85

Açıklama : Yüksek tansiyon sınırı 140/90 mmHg ve üzeridir. $130/85$ değeri normal tansiyonun biraz üstünde (prehipertansiyon) bir değerdir, ancak henüz yüksek tansiyon (**hipertansiyon**) belirtisi olarak kabul edilmez.

11. Birden çok branşa aynı anda hizmet veren, süregen yoğun sporcu faaliyeti olan, çok amaçlı bir tesis için oluşturulacak gelişmiş bir sağlık merkezi için aşağıdakilerden hangisi gereğinden fazladır?

A) Acil müdahale odası
B) MR Görüntüleme cihazı
C) İç hastalıkları doktoruna muayene imkanı
D) Fizik tedavi ve rehabilitasyon imkanı
E) Yatarak tedavi imkanı

Cevap : E) Yatarak tedavi imkanı

Açıklama : Sporcu sağlık merkezleri ayakta teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmeti verir. **Yatarak tedavi imkanı** (hastanede kalış), bir hastanenin görevidir ve sağlık merkezleri için **gereğinden fazladır**.

12. Toparlanma hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Yetersiz toparlanma yaralanmalara zemin hazırlar.
B) Antrenman bittikten sonra başlar, sonraki antrenmana kadar sürer.
C) Dinlenme toparlanmanın en temel parçalarındandır.
D) Antrenmandan beklenen gelişim için elzemdir.
E) Beslenme toparlanmanın en temel parçalarındandır.

Cevap : B) Antrenman bittikten sonra başlar, sonraki antrenmana kadar sürer.

Açıklama :

13. Farklı yumuşak dokuların 3. derece yaralanmalarında daha hafif yaralanmalarda görülmeyebilecek ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Enflamasyon
B) Tam, tama yakın işlev kaybı
C) Ödem, şişlik
D) Ağrı
E) Kanama

Cevap : B) Tam, tama yakın işlev kaybı

Açıklama : Yumuşak doku yaralanmalarının 3. derecesi, tendonun veya bağın tam kopması anlamına gelir ve bu durum **tam veya tama yakın işlev kaybına** yol açar. Diğer semptomlar (ağrı, ödem, enflamasyon) daha hafif derecelerde de görülür.

14. I. Ani ölümlerin sıklığı yaşa göre değişiklik gösterir.
II. Ani ölümler hiçbir şekilde engellenemez.
III. Ani ölümlerin sebepleri yaşa göre değişiklik gösterir.
Sporda ani ölümler hakkında yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri doğrudur?

A) I ve III
B) Yalnız III
C) I ve II
D) Yalnız I
E) Yalnız II

Cevap : A) I ve III

Açıklama : Ani ölümlerin **sıklığı** ve **sebepleri** yaşa göre değişiklik gösterir (I ve III doğru). Ancak doğru tarama ve koruyucu hekimlik uygulamalarıyla ani ölümlerin **engellenmesi mümkündür** (II yanlıştır).

15. Enerji sistemlerinin ürettiği biyolojik enerjinin kaynağı olan madde aşağıdakilerden hangisidir?

A) GTP
B) ABP
C) ATP
D) CRP
E) AMP

Cevap : C) ATP

Açıklama : Kasların doğrudan kullandığı, biyolojik enerji sistemlerinin ürettiği temel enerji kaynağı **Adenozin Trifosfat (ATP)**’tır.

16. Fizik muayene ile organize toplu egzersize başlama izni verilmeyecek olan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bedensel engelliler
B) İşitme engeli olanlar
C) Kalp, tansiyon, şeker vb. kronik hastalığı olanlar
D) Psikiyatrik hastalar
E) Daha önce spor yapmamış olanlar

Cevap : D) Psikiyatrik hastalar

Açıklama :

17. Aşağıdakilerden hangisi sporculara günlük olarak sağlanması gereken sağlık hizmetlerinden değildir?

A) Masaj
B) Bandajlama
C) Yara bakımı
D) Tetkik
E) Buz uygulamaları

Cevap : D) Tetkik

Açıklama : **Tetkik** (laboratuvar, radyoloji vb.) günlük rutin bir hizmetten ziyade, bir teşhis veya muayene sonucunda gerekli görülen ileri bir hizmettir. Diğerleri (Masaj, Bandajlama, Buz, Yara bakımı) günlük rutin sağlık hizmetleridir.

18. Aşağıdakilerden hangisi spor yapmanın sağlık açısından risklerinden değildir?

A) Darbe, çarpma vb. travma
B) Sporcu kalbi oluşması
C) Kasların aşırı zorlanması
D) Yaralanma
E) Tendonların zorlanması

Cevap : B) Sporcu kalbi oluşması

Açıklama : Spor yapmanın riskleri travma, yaralanma, kas ve tendon zorlanmasıdır (A, C, D, E). **Sporcu kalbi oluşması** ise yoğun antrenmanlar sonucu kalbin fizyolojik olarak adaptasyonu ve gelişmesidir, bu bir sağlık riski (patolojik durum) değildir.

19. En sık burkulma görülen eklem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kalça
B) Omuz
C) Ayak bileği
D) El bileği
E) Ayak

Cevap : C) Ayak bileği

Açıklama : Vücutta burkulmanın (eklem bağlarının gerilmesi veya yırtılması) en sık görüldüğü eklem **Ayak bileği**’dir.

20. Aşağıdakilerden hangisi fitnesi, fit olmayı tarif etmez?

A) Yük taşıyabilmek
B) Yaşamını hasta olmadan sürdürmek
C) Günlük yaşam aktivitelerini sorunsuz, yorulmadan yapabilmek
D) Eğlence ve egzersiz için enerjisi olmak
E) Fiziksel bir engeli aşabilmek

Cevap : B) Yaşamını hasta olmadan sürdürmek

Açıklama :