Göç Toplum Siyaset 2024-2025 Final Soruları

Uluslararası Göçün Dinamikleri ve Tarihsel Boyutları

Göç olgusu, tarih boyunca farklı nedenlerle şekillenmiştir:

• Erken Dönem Göçler (Amerika Keşfi): Avrupa’dan Amerika kıtasına başlayan büyük göçün temel sebepleri; **Avrupa’daki nüfus fazlası** , **daha iyi bir yaşam arayışı** , Avrupa devletlerinin **sömürge arayışları** ve **dini çatışma ve baskılardır** . **Afrikalıların Amerika kıtasına göç etme arzuları** ise bu göçün bir sebebi değil, zorla göç ettirilmenin (Köle ticaretinin) bir sonucuydu.
• Cumhuriyet Dönemi Göçleri: Türkiye Cumhuriyeti, 1923 Lozan Barış Antlaşması çerçevesinde **Yunanistan** ile zorunlu nüfus mübadelesi yapmıştır. Daha yakın tarihte, 1980’li yıllarda Türk azınlığa yönelik uygulanan asimilasyon politikaları nedeniyle kitleler halinde Türkiye’ye göç edilen ülke **Bulgaristan**’dır .
• İç Göç Nedenleri: Türkiye’de iç göç, nüfus artışı, miras yoluyla toprakların bölünmesi, tarımda makineleşme ve batıdaki ekonomik çekim gücü gibi faktörlerle kırsaldan kente doğru hızlanmıştır. **Avrupa’da artan işçi ihtiyacı** ise dış göçün sebebidir, iç göçün değil.

Göç Kuramları ve Sosyal Boyutlar

• Teori Tanımı: Bilimsel bir olguyu yanlışlanabilir veya test edilebilir veriler ve varsayımlara dayalı olarak sistematik ve rasyonel bir şekilde açıklama çabasına **Teori** denir.
• Zorunlu Göç Analizi: Zorunlu göç olgusunu **makro düzeyde**, küresel toplumsal dönüşüm süreçleriyle ilişkilendirerek ele alan sosyal bilim disiplini **Sosyoloji**’dir .
• Postkolonyalizm: **Dekolonizasyon sonrasında** sömürgeci dönemden kalan izleri sosyal bilim disiplinlerinin yöntemleriyle analiz etmeye odaklanan bir düşünce akımıdır.
• Diaspora Özellikleri: Diasporalar, ortak köken ve travma ile oluşur, melez kimliğe sahiptir ve köken ülkeyle bağları devam eder. **Asimilasyon** ise, diasporanın kimliğini kaybetmesi anlamına geldiği için, oluşumunda değil **çözülmesinde** rol oynar. Diasporanın temel özelliği **düşük gelir grubundan olma** değildir.

Entegrasyon, Ayrımcılık ve Yasal Çerçeve

• Entegrasyon İdeali: Göçmen bireyin ayrımcılığa uğramadan, kendi yeteneklerini sınırlama olmadan gerçekleştirebildiği bütünleşme durumu, **entegrasyonun** ideal tanımıdır. Entegrasyon için karşılıklı etkileşim, eğitimde fırsat eşitliği ve dil öğrenme gibi kriterler gerekir. Ancak **göçmenlerin kendi kültürlerinden uzaklaşmaları** (asimilasyon) entegrasyonun gerekli bir kriteri **değildir**.
• Yasal Çerçeve: İnsan haklarının temelini **İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHEB) 1. Maddesi** atar. İHEB’in 2. maddesi, ırk, renk, cinsiyet gibi statülerden dolayı **ayrımcılığı** yasaklar.
• Geri Gönderilmeme İlkesi: 1951 Cenevre Sözleşmesi’nin “geri gönderilmeme (Non-refoulement) ilkesi”, geri gönderilen mültecilerin zulüm görme ve sefaletle karşılaşma ihtimaline dayanır. **Mültecilerin kolayca entegre olabilmeleri** bu ilkenin dayanağı sayılamaz.
• İslamofobi: Müslümanları ırk olarak görme, şiddetle ilişkilendirme ve uyum sağlayamayacağını düşünme gibi negatif tutumlardır. **Müslüman ibadethane görevlisinin yerel dili bilme beklentisi** ise İslamofobi değil, bir uyum beklentisidir.

Şehirsel Yoğunlaşma ve Sınır Politikaları

• Gettolaşma ve Yoğunlaşma: Düzensiz göçmenlerin İstanbul’da belirli semtlere (Aksaray, Tarlabaşı vb.) yoğunlaşma sebepleri; sosyal ağlar, dayanışma, ucuz konut ve ayrımcılıktan kaçınmadır. **Avrupa sınırına daha yakın oluşu** ise bu spesifik semtleri tercih etme nedeni değildir.
• Sınır Güvenliği: Göç alan ülkelerin sınırlarını sıkılaştırması, insan kaçakçılığını, göçmen ölümlerini ve legal olmayan göç biçimlerini artırır. Ancak **transit göçü teşvik etmez** .

1. Aşağıdakilerden hangisi gettolaşmanın sebeplerinden değildir?

A) Çifte vatandaşlık
B) Göçmenlerin ekonomik olarak daha düşük gelir grubundan gelmeleri
C) Göçmenlerin ucuz konut bulunan bölgelere yönelmesi
D) Göçmenlerin etnik dayanışma ve yardımlaşma duygusuyla kendi vatandaşlarının bulundukları bölgelere yönelme eğilimi
E) Ayrımcılık

Cevap : A) Çifte vatandaşlık

Açıklama : Gettolaşma; ekonomik dezavantaj (B), ucuz konut arayışı (C), etnik dayanışma (D) ve ayrımcılık (E) gibi itici/çekici sosyo-ekonomik faktörlerden kaynaklanır. **Çifte vatandaşlık** ise göçmenlerin yasal statüsüyle ilgili bir haktır ve gettolaşmayı teşvik eden veya engelleyen birincil bir sebep değildir.

2. Çocuğun, eğitimini engelleyen, fiziki, mental, ruhsal, ahlaki veya toplumsal gelişimine zarar veren, sağlığını tehdit eden eylemlere maruz bırakılması anlamına gelmektedir.
Yukarıda boşluk bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) çocuğa karşı şiddet
B) mansplaining
C) çocuk istismarı
D) ayrımcılık
E) mobbing

Cevap : C) çocuk istismarı

Açıklama : Tanımda belirtilen, bir çocuğun gelişimini ve sağlığını tehlikeye atan, kasıtlı kötü muamele eylemleri **çocuk istismarı** kavramını ifade eder. Çocuklara karşı şiddet (A) bu istismarın fiziki boyutunu ifade eden daha dar bir kavramdır.

3. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin ilk (1.) maddesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ülkelerin birbirlerini sömürmesi engellenmelidir.
B) Kölelik yasaklanmalı, ekonomik eşitsizlikler kaldırılmalıdır.
C) Yaşamları tehlike altında olan yahut geri gönderilmeleri halinde maddi veya manevi zarara uğrama ihtimali bulunan sığınmacılar geldikleri ülkelere gönderilemez.
D) Göç her insanın doğuştan gelen hakkıdır.
E) Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler, birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.

Cevap : E) Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler, birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.

Açıklama : **İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHEB) 1. Maddesi**, tüm insanların doğuştan özgür ve eşit olduğunu belirterek temel insan haklarının felsefi ve hukuki temelini oluşturur. C şıkkı, 1951 Cenevre Sözleşmesi’nin “Geri Gönderilmeme İlkesi”ni (Non-refoulement) açıklar.

4. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de iç göçün sebeplerinden değildir?

A) Batı ile ilişkilerin kuvvetlenmesiyle artan ekonomik gelişmeler
B) Nüfus artışı
C) Köylerde miras yoluyla toprakların bölünmesi
D) Tarımda makineleşme
E) Avrupa’da artan işçi ihtiyacı

Cevap : E) Avrupa’da artan işçi ihtiyacı

Açıklama : Türkiye’deki iç göç, nüfus artışı (B), miras yoluyla toprakların parçalanması (C), tarımda makineleşmenin işgücünü azaltması (D) ve Batı’daki sanayileşmenin çekim gücü (A) gibi faktörlerle kırsaldan kente doğru hızlanmıştır. **Avrupa’da artan işçi ihtiyacı** ise, 1960’lardan itibaren Türkiye’den **dış göçün** temel sebebidir, iç göçün değil.

5. Göçmen bireyin ayrımcılığa uğramadan, toplumun bir parçası olarak kendi yeteneklerini, isteklerini sınırlama olmadan gerçekleştirebildiği bir bütünleşme ideal durumu olarak tanımlanır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) entegrasyonun
B) dikey toplumsal hareketliliğin
C) vatandaşlığın
D) asimilasyonun
E) çifte vatandaşlığın

Cevap : A) entegrasyonun

Açıklama : Tanımda belirtilen, göçmenin kültürel kimliğini koruyarak toplumun tüm alanlarına **tam ve eşit katılımını** öngören ideal durum, **entegrasyonun** (bütünleşme) tanımıdır. Asimilasyon (D) kimliği kaybetmeyi, vatandaşlık (C) ise yasal statü kazanmayı ifade eder.

6. Göç alan ülkelerin sınırlarını güvenlikleştirmesinin sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

A) İnsan kaçakçılığının artması
B) Göçmen ölümlerinin çoğalması
C) İnsani trajedilerin artması
D) Transit göçün teşvik edilmesi
E) Legal olmayan göç biçimlerinin artması

Cevap : D) Transit göçün teşvik edilmesi

Açıklama : Sınırların fiziki ve idari olarak sıkılaştırılması, göçmenlerin daha tehlikeli yolları kullanmasına (B, C), insan kaçakçılarına (A) bağımlı hale gelmesine ve legal olmayan göç biçimlerinin (E) artmasına neden olur. Sınırları kapatmak, göçü zorlaştırdığı için **transit göçü teşvik etmez**, aksine engelleme amacı taşır.

7. Aşağıdakilerden hangisi göçmenler için vatandaşlığı önemli kılan unsurlar arasında sayılmaz?

A) Siyasi katılımları
B) Siyasi temsilleri
C) Entegrasyonları
D) Göçmenlerin geldikleri ülkelere kendilerini ait hissetmeleri
E) Çalışma hakları

Cevap : D) Göçmenlerin geldikleri ülkelere kendilerini ait hissetmeleri

Açıklama : Vatandaşlık; siyasi katılım (A) ve temsil (B) hakkı, çalışma hakkı (E) ve tam entegrasyonun (C) yasal zeminini sağlar. **Geldikleri ülkeye kendini ait hissetme** (D) ise vatandaşlık kazanılmadan önceki göçmenin duygusal/kültürel durumudur, yani vatandaşlığın sağladığı hukuki veya siyasi bir fayda değildir.

8. Aşağıdakilerden hangisi diasporaların oluşumunda rol oynamaz?

A) Ortak bir travma
B) Ulus devletlerin kendi ülkelerinde başka ülkelere göç eden insanlarla stratejik ilişkiler kurmak istemeleri
C) Ortak bir etnik ve dilsel köken
D) Grup içi evliliklerin yoğunluğu
E) Asimilasyon

Cevap : E) Asimilasyon

Açıklama : Diasporaların varlığını sürdürmesi, ortak köken (C), travma (A), köken ülkeyle bağların devamı (B) ve grup içi dayanışma (D) gibi faktörlere bağlıdır. **Asimilasyon** ise, bir grubun kimliğini kaybetmesi anlamına geldiği için, diasporanın oluşumunda değil, **çözülmesinde/kaybolmasında** rol oynayan bir süreçtir.

9. “Irk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi görüş ya da etnik, toplumsal, sınıfsal veya diğer aidiyet ve statülerinden dolayı insanlara yönelik negatif tutumlar olarak tanımlanır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) ayrımcılık
B) islamofobi
C) özgürlük karşıtlığı
D) göçmen karşıtlığı
E) ırkçılık

Cevap : A) ayrımcılık

Açıklama : Tanımda sayılan “ırk, renk, cinsiyet, din, siyasi görüş” gibi statülerden dolayı bireylere yönelik negatif tutumlar veya farklı muameleler **ayrımcılığın** (Discrimination) tanımıdır. Irkçılık (E) ayrımcılığın bir türüdür, ancak tanım çok daha geniş kapsamlıdır.

10. Hangi ülke ile Türkiye nüfus mübadelesi anlaşması yapmıştır?

A) Fransa
B) Suriye
C) Yunanistan
D) Almanya
E) Rusya

Cevap : C) Yunanistan

Açıklama : Türkiye Cumhuriyeti, Lozan Barış Antlaşması (1923) hükümleri çerçevesinde **Yunanistan** ile zorunlu nüfus mübadelesi (Ahali Mübadelesi) anlaşması yapmıştır.

11. “….. disiplini zorunlu göç olgusunu makro düzeyde, küresel toplumsal dönüşüm süreçleriyle ilişki içerisinde ele almıştır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Antropoloji
B) Siyaset bilimi
C) Etnometodoloji
D) Felsefe
E) Sosyoloji

Cevap : E) Sosyoloji

Açıklama : Zorunlu göç gibi toplumsal olguları, birey (mikro) ve grup (mezo) düzeylerinin ötesinde, **makro düzeyde** **küresel toplumsal dönüşüm süreçleriyle** (ekonomik, siyasi, kültürel) ilişkilendirerek inceleyen temel disiplin **Sosyoloji**’dir . Antropoloji mikro düzeydeki kültürlerarası etkileşimlere daha çok odaklanır.

12. Postkolonyalizm ne anlama gelmektedir?

A) Sömürgecilik öncesi dönemin tarihini çalışmak
B) İslamofobiyle mücadele etmek
C) Çok kültürcü yaklaşımları eleştirmek
D) Dekolonizasyon sonrasında sömürgeci dönemden kalan izleri sosyal bilim disiplinlerinin yöntemleriyle analiz etmek
E) Sömürgelerin bağımsızlığını savunmak

Cevap : D) Dekolonizasyon sonrasında sömürgeci dönemden kalan izleri sosyal bilim disiplinlerinin yöntemleriyle analiz etmek

Açıklama : **Postkolonyalizm**, sömürgecilik dönemi bittikten sonra (dekolonizasyon ) eski sömürgeler ve sömürgeci güçler arasındaki ilişkilerde kalan **kültürel, siyasi ve sosyal izleri analiz etmeye** odaklanan bir düşünce akımıdır.

13. Entegrasyonun gerçekleşmesi için gerekli kriterler arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

A) Göçmenlerin kendi kültürlerinden uzaklaşmaları
B) Karşılıklı etkileşim
C) Eğitimde fırsat eşitliği
D) Göçmenlerin dil öğrenmeleri
E) Sağlık hizmetlerine erişim

Cevap : A) Göçmenlerin kendi kültürlerinden uzaklaşmaları

Açıklama : Entegrasyon, göçmenlerin kendi kültürel kimliklerini korumasını hedefler. **Kültürden uzaklaşma** (A) **asimilasyon**un bir sonucudur ve entegrasyonun gerekli bir kriteri değildir. Eğitimde fırsat eşitliği (C), dil öğrenme (D), sağlık hizmetlerine erişim (E) ve karşılıklı etkileşim (B) entegrasyonun temel kriterleridir.

14. “Bir olguyu yanlışlanabilir veya test edilebilir veriler ve varsayımlara dayalı olarak sistematik ve rasyonel bir şekilde açıklama çabasıdır.” cümlesiyle tanımlanan kavram hangisidir?

A) Yasa
B) Açıklama
C) Teori
D) Komplo teorisi
E) Önerme

Cevap : C) Teori

Açıklama : Bilimsel bir olguyu **sistematik ve rasyonel** bir biçimde, **test edilebilir** verilerle açıklama çabası, **Teori** (Kuram) olarak tanımlanır.

15. Afrika ülkelerinden gelen göçmenlerin çoğunluğu İstanbul’un Aksaray, Tarlabaşı, Dolapdere, Kurtuluş, Yedikule, Kumkapı ve Esenyurt gibi belirli ilçe ve semtlerinde yoğunlaşmıştır. Aşağıdakilerden hangisi düzensiz göçmenlerin bu bölgelerde yoğunlaşmasının sebeplerinden biri değildir?

A) Irkçılık ve ayrımcılık gibi tutumlardan kaçınma arayışı
B) Göçmenlerin dayanışma arzusu
C) Avrupa sınırına daha yakın oluşu
D) Ucuz konut arayışı
E) Sosyal ağlar

Cevap : C) Avrupa sınırına daha yakın oluşu

Açıklama : Göçmenlerin şehrin içindeki belirli semtlere (Aksaray, Tarlabaşı vb.) yoğunlaşma sebepleri; sosyal ağlar (E), dayanışma (B), ucuz konut (D) ve ayrımcılıktan kaçınmadır (A). **Avrupa sınırına daha yakın oluşu** (C), göçmenlerin **İstanbul’a gelme** nedeni olabilir, ancak şehrin içindeki **bu spesifik semtleri** tercih etme nedeni değildir.

16. Aşağıdakilerden hangisi diasporanın temel özelliklerinden değildir?

A) Göç edilen ülkede dışlama veya ayrımcılık gibi çeşitli sebeplerle ortaya çıkan kolektif bir ruh
B) Düşük gelir grubundan olma
C) Spesifik bir toprağa bağı bir kimlikten ziyade melez bir kimliğe sahip olma
D) Ülke dışına göç etmiş ve yayılmış bir topluluk olma
E) Köken ülke ile bağların devam etmesi ve özdeşleşme

Cevap : B) Düşük gelir grubundan olma

Açıklama : Diasporanın temel özellikleri; yayılma (D), kolektif ruh (A), melez kimlik (C) ve köken ülkeyle bağların devamı (E) . **Düşük gelir grubundan olma** diasporanın *bir sonucu* olabilir, ancak diasporayı tanımlayan temel bir kültürel veya siyasi özellik değildir.

17. Aşağıdakilerden hangisi İslamofobinin örneklerinden degildir?

A) Müslümanları bir ırk olarak görme
B) Müslümanların ibadethanelerindeki görevlilerin bulundukları ülkenin dilini bilmeleri gerektiğini düşünmek
C) Müslüman göçmenlerin uyum sağlayamayacağını düşünmek
D) Müslümanların terör ve şiddetle ilişkili olduğuna inanmak
E) Müslümanları aynı kalıplara sokmak

Cevap : B) Müslümanların ibadethanelerindeki görevlilerin bulundukları ülkenin dilini bilmeleri gerektiğini düşünmek

Açıklama : İslamofobi, Müslümanlara yönelik negatif, önyargılı ve ayrımcı tutumları içerir (A, C, D, E). **Müslümanların ibadethanelerindeki görevlilerin yerel dili bilme beklentisi** ise bir **uyum/entegrasyon beklentisidir** (yasal veya sosyal), doğrudan ayrımcı veya nefret söylemi içeren bir İslamofobi örneği değildir.

18. Aşağıdaki ülkelerden hangisindeki Türkler 1980’li yıllarda baskı gördükleri için kitleler halinde Türkiye’ye göç etmiştir?

A) Romanya
B) Bulgaristan
C) Yunanistan
D) Sovyetler Birliği
E) Suriye

Cevap : B) Bulgaristan

Açıklama : 1980’li yıllarda Türkiye’ye yönelik en büyük kitle göçlerinden biri, Türk azınlığa yönelik uygulanan asimilasyon politikaları (isim değiştirme zorunluluğu gibi) nedeniyle **Bulgaristan**’dan gerçekleşmiştir.

19. Aşağıdakilerden hangisi mültecilerin ve sığınmacıların 1951 Cenevre Sözleşmesi’nde yer alan “geri gönderilmeme ilkesinin” dayanakları arasında sayılamaz?

A) Çoğu sığınmacının mallarını kaybetmiş olmaları
B) Geri gönderilen mültecilerin zulüm ile karşılaşma ihtimalleri
C) İşsizlik ve güvenlik problemlerinin devam etmesi
D) Mültecilerin kolayca entegre olabilmeleri
E) Alt yapının yıkılmasından dolayı geri gönderilen sığınımacıların sefaletle karşılaşma ihtimali

Cevap : D) Mültecilerin kolayca entegre olabilmeleri

Açıklama : Geri gönderilmeme (Non-refoulement) ilkesinin dayanağı, geri gönderilenlerin zulüm görme (B), can güvenliği ve sefaletle karşılaşma (E) gibi insani ve güvenlik kaygılarıdır. **Mültecilerin kolayca entegre olabilmeleri** (D), ilkenin dayanağı değil, mülteci alımının ideal bir **sonucudur**.

20. Amerika kıtasının keşfi ile birlikte Avrupa’dan bu bölgeye büyük bir göç başlamıştır.
Aşağıdakilerden hangisi bu göçün sebeplerinden değildir?

A) Daha iyi bir yaşam arayışları
B) Afrikalıların Amerika kıtasına göç etme arzuları
C) Avrupa’daki nüfus fazlası
D) Avrupa devletlerinin sömürge arayışları
E) Avrupa’daki dinî çatışma ve baskılar

Cevap : B) Afrikalıların Amerika kıtasına göç etme arzuları

Açıklama : Amerika kıtasına Avrupa’dan başlayan büyük göçün sebepleri; daha iyi yaşam arayışı (A), nüfus fazlası (C), sömürge arayışları (D) ve dini baskılar (E) gibi Avrupa’yı iten faktörlerdir. **Afrikalıların Amerika’ya göç etme arzusu** (B), bu göçün bir sebebi değil; bu süreçle bağlantılı olan zorla göç ettirilmenin (Köle ticaretinin) bir sonucudur ve Afrikalılar gönüllü göçmen değildi.