Konuşma ve Beden Dili 2024-2025 Vize Soruları

Etkili Konuşmanın Temel Unsurları

Başarılı ve etkileyici bir konuşmanın temeli, konuşmacının sahip olduğu yetkinliklere dayanır. Bir konuşmacının başarılı olması için, öncelikle **konuya hakim olması** kritik öneme sahiptir. Aşırı heyecan, aşırı özgüven, çekingenlik ve nefesin yanlış kullanımı gibi faktörler konuşma hatalarına yol açabilir, ancak konuya hakimiyet hataya yol açmaz.

Konuşmada sesin kullanımı hayati rol oynar. Kelimelerdeki kimi hecelerin veya cümle içerisindeki bazı kelime gruplarının diğerlerine göre daha fazla bastırılarak söylenmesine **Vurgu** adı verilir. Ses şiddeti, dinleyicinin dikkatini toplamak ve vurgu yapmak amacıyla **stratejik olarak değiştirilebilir**; her zaman sabit tutulması doğru değildir. Ses şiddeti, tonlama ve vurgu unsurlarının birbiriyle uyum içinde olmaması durumunda, dinleyici konuşmacının neyi önemsediğini ve vurgulamak istediğini **doğru bir şekilde algılayamaz**.

Konuşma hızı da mesajın iletilmesinde önemli bir araçtır. Etkili iletişimde konuşma hızı, konunun önemine göre hız değişimleri yapılarak **dinleyicinin ilgisini yönetmek** için kullanılır. Ancak konuşmacının cümlelerin sonundaki ses şiddetini belirgin bir şekilde düşürmesi, dinleyicilerin **önemli bilgileri kaçırmasına** ve mesajın genel etkisinin azalmasına neden olabilir.

Bir diğer önemli unsur olan **Boğumlama (Artikülasyon)**, seslerin doğru ve anlaşılır bir şekilde üretilmesidir. Bu tür boğumlama sorunları, genellikle **hızlı ve aceleci bir şekilde konuşulduğunda** daha fazla ortaya çıkma eğilimindedir.

İletişimin Yapısı ve Dinleyici Odaklılık

İletişimin temel öğeleri; Mesaj, Ortam, Kanal ve Geri Bildirim gibi unsurları içerir. Ancak **Statü**, bir iletişim öğesi değil, bir faktör veya değişkendir.

Başarılı bir konuşmanın en önemli ön koşulu, **Dinleyici Analizi**’dir. Dinleyici analizi ile amaçlanan, dinleyicilerin genel özelliklerini, **beklenti ve ihtiyaçlarını anlamaktır**. Eğer bir konuşmanın amacı net bir şekilde belirlenmezse, konuşma dağınık ilerler, dinleyicilerin **dikkatini toplaması zorlaşır ve ana mesaj anlaşılmaz hale gelir**.

Dinleyici analizi yapılırken, dinleyicilerin **kültürel ve psikolojik unsurları** göz ardı edilmemelidir:

• **Kültürel Bağlamın Göz Ardı Edilmesi:** Dinleyicilerin mesajı nasıl yorumlayacaklarına dair **yanlış sonuçlar doğurabilir** ve mesajın istenilen şekilde iletilmesini engeller.
• **Psikolojik Unsurların Göz Ardı Edilmesi:** Dinleyicilerin mevcut tutumları ve önyargıları dikkate alınmadığında, mesajın istenilen şekilde algılanması engellenir ve dinleyicilerin konuşmaya karşı **direnci artabilir**.

Konuşma sırasında kullanılan **destekleyici materyallerin yanlış kullanılması**, ana mesajı desteklemek yerine **dikkat dağıtıcı hale gelir** ve dinleyicilerin odaklanmasını zorlaştırır.

Konuşma ve Ses Bozuklukları

Konuşma bozuklukları, sesin üretimi veya dilin işlenmesi ile ilgili olabilir. **Dudak ve damak yarığı** gibi fiziksel anormallikler, genellikle **Artikülasyon bozukluğuna** yol açar. Bu tür yapısal bozukluklar, özellikle **aşırı burun sesliliğine ve belirli seslerin yanlış telaffuz edilmesine** neden olabilir.

**Konuşma Apraksisi** ise motor planlama ile ilgili bir zorluktur ve bireylerde **istenilen sesleri çıkarabilmek için gerekli kas hareketlerini planlayamama** temel zorluğu görülür.

**Ses bozukluklarının** (Disfori) temel nedenleri arasında Larenks kanseri, Kas gerilim disfonisi, Psikolojik stres ve Ses teli nodülleri yer alır. Ancak Ebeveynlerin yüksek beklentileri, ses bozukluklarının fizyolojik veya yapısal temel nedenlerinden biri olarak kabul edilmez.

Ses bozukluklarının algısal değerlendirilmesi sürecinde ise temel kriterler; **Perde (frekans), Gürlük (şiddet) ve Ses Kalitesi**’dir.

Son olarak, bireyin söylemek istediği ile gerçekte söylediği arasındaki uyumsuzluk, bir tür **Konuşma Hatası** olarak tanımlanır.

Beden Dili ve Mekansal İletişim

Beden dili unsurlarından biri olan kişisel mesafe, bireyin yakın arkadaş ve akrabalarının elini omzuna atma gibi kısıtlı fiziksel temasın yer aldığı, 45 cm ile 120 cm arasındaki mesafe olan **Kişisel alan** olarak adlandırılır.

1. Aşağıdakilerden hangisi bir konuşmada ses şiddeti, tonlama ve vurgu kullanının uyum içinde olmamasının yaratabileceği bir etkidir?

A) Sesin monotonlaşması önlenir.
B) Mesaj, dinleyicinin ilgisini daha fazla çeker.
C) Mesajın anlaşılması kolaylaşır.
D) Konuşmacı daha doğal ve etkileyici görünür.
E) Dinleyici, konuşmacının neyi önemsediğini ve vurgulamak istediğini doğru bir şekilde algılayamaz.

Cevap : E) Dinleyici, konuşmacının neyi önemsediğini ve vurgulamak istediğini doğru bir şekilde algılayamaz.

Açıklama : Ses şiddeti, tonlama ve vurgunun uyumsuzluğu, konuşmacının asıl iletmek istediği duygu ve anlamın bozulmasına neden olur. Bu durumda dinleyici, mesajın hangi kısımlarının önemli olduğunu **doğru bir şekilde algılayamaz**.

2. Başarılı bir konuşmada dinleyici analizi ile aşağıdakilerden hangisi amaçlanmaktadır?

A) Konu seçimini basitleştirmek
B) Konuşmacının ses tonunu belirlemek
C) Sunum araçlarını seçmek
D) Konuşma süresini belirlemek
E) Dinleyicilerin beklenti ve ihtiyaçlarını anlamak

Cevap : E) Dinleyicilerin beklenti ve ihtiyaçlarını anlamak

Açıklama : Dinleyici analizi (Audience Analysis), konuşmacının mesajını hedef kitleye en uygun şekilde iletebilmesi için dinleyicilerin yaş, eğitim, ilgi alanları, **beklenti ve ihtiyaçlarını anlamayı** amaçlar.

3. Aşağıdakilerden hangisi konuşma hatasına yol açmaz?

A) Aşırı heyecan
B) Aşırı özgüven
C) Konuya hakim olma
D) Çekingenlik
E) Nefesi yanlış kullanmak

Cevap : C) Konuya hakim olma

Açıklama : Aşırı heyecan, çekingenlik ve nefesi yanlış kullanma konuşma hatalarına yol açabilir. Ancak **konuya hakim olma**, aksine başarılı ve hatasız bir konuşmanın temel koşuludur.

4. Bireyin söylemek istediği ile gerçekte söylediği arasındaki uyumsuzluğa ne denilmektedir?

A) Özgüven eksikliği
B) Beden dili
C) Konuşma hatası
D) Hazırlıksız konuşma
E) Konuşma

Cevap : C) Konuşma hatası

Açıklama : Bireyin zihnindeki mesaj (söylemek istediği) ile ağzından çıkan mesajın (gerçekte söylediği) birbirinden farklı olması durumu, iletişimde bir tür **konuşma hatası** veya mesaj uyumsuzluğu olarak değerlendirilebilir.

5. “Konuşma hızı”nın etkili bir iletişimde oynadığı rol aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kelimeleri belirgin hale getirerek anlamın daha net iletilmesini sağlamak
B) Hızlı konuşma ile dinleyicilere daha fazla bilgi sunmak
C) Konuşma hızını yüksek tutarak dinleyicilerin anlaması için süreyi kısaltmak
D) Konunun önemine göre hız değişimleri yaparak dinleyicinin ilgisini yönetmek
E) Konuşma hızını sabit tutarak dinleyicinin dikkatini canlı tutmak

Cevap : D) Konunun önemine göre hız değişimleri yaparak dinleyicinin ilgisini yönetmek

Açıklama : Etkili iletişimde konuşma hızı sabit tutulmaz; mesajın önemine, dinleyicinin tepkisine ve konunun karmaşıklığına göre **hız değişimleri yaparak dinleyicinin ilgisi yönetilir** ve vurgu yapılır.

6. Konuşmada boğumlama sorunları hangi durumda daha fazla ortaya çıkma eğilimindedir?

A) Hızlı ve aceleci bir şekilde konuşulduğunda
B) Mesajın basit ve kısa tutulduğu durumlarda
C) Duygu yüklü konuşmalarda
D) Konuşmacının dinleyicilere göz teması kurduğu anlarda
E) Yavaş bir hızda ve kontrollü konuşulduğunda

Cevap : A) Hızlı ve aceleci bir şekilde konuşulduğunda

Açıklama : **Boğumlama (Artikülasyon)**, seslerin doğru ve anlaşılır bir şekilde üretilmesidir. Konuşma **hızlı ve aceleci bir şekilde yapıldığında**, dudak, dil ve çene hareketleri yeterince net yapılamaz ve boğumlama sorunları artar.

7. Artikülasyon bozukluklarının nedenlerinden biri olarak kabul edilen “yarık damak” hangi tür konuşma sorunlarına yol açabilir?

A) Konuşmanın monoton hale gelmesine
B) Aşırı burun sesliliği ve belirli seslerin yanlış telaffuz edilmesine
C) Sesin yüksekliğinin sürekli değişmesine
D) Hecelerin tekrar edilmesine ve duraksamalara
E) Konuşma hızının aşırı yavaş olmasına

Cevap : B) Aşırı burun sesliliği ve belirli seslerin yanlış telaffuz edilmesine

Açıklama : **Yarık damak** gibi fiziksel anormallikler (özellikle damak yapısındaki bozukluklar), konuşma sırasında havanın burun boşluğuna kontrolsüz kaçmasına yol açarak **aşırı burun sesliliğine**ve buna bağlı olarak bazı seslerin (özellikle plosiv sesler) **yanlış telaffuz edilmesine** neden olur.

8. Aşağıdakilerden hangisi ses bozukluklarının temel nedenlerinden biri olarak kabul edilemez?

A) Larenks kanseri
B) Ebeveynlerin yüksek beklentileri
C) Kas gerilim disfonisi
D) Psikolojik stres
E) Ses teli nodülleri

Cevap : B) Ebeveynlerin yüksek beklentileri

Açıklama : Larenks kanseri, kas gerilim disfonisi, psikolojik stres ve ses teli nodülleri **ses bozukluklarının**  doğrudan fizyolojik veya psikolojik nedenleridir. **Ebeveynlerin yüksek beklentileri** ise genellikle kekemelik veya akademik performansla ilgili sorunlara yol açabilse de, ses bozukluklarının temel fizyolojik/yapısal nedeni değildir.

9. Aşağıdakilerden hangisi iletişimin öğelerinden değildir?

A) Mesaj
B) Ortam
C) Statü
D) Kanal
E) Geri Bildirim

Cevap : C) Statü

Açıklama : İletişimin temel öğeleri; kaynak (konuşmacı), mesaj, kanal, alıcı (dinleyici), geri bildirim ve ortamı (çevre) içerir. **Statü** ise iletişimde bir değişken (faktör) olsa da, iletişimin temel yapısal öğelerinden biri değildir.

10. Konuşma apraksisi olan bireylerde görülen temel zorluk aşağıdakilerden hangisidir?

A) Konuşma sırasında istemsiz kasılmalar ve tiklerin görülmesi
B) Ses tellerinin kasılmasına bağlı olarak ortaya çıkan ses kısıklığı
C) Yüksek tonlarda konuşamama ve nefes kontrolünde zorluk yaşama
D) İstenilen sesleri çıkarabilmek için gerekli kas hareketlerini planlayamama
E) Kelime dağarcığının sınırlı olması ve anlam bozuklukları yaşama

Cevap : D) İstenilen sesleri çıkarabilmek için gerekli kas hareketlerini planlayamama

Açıklama : **Konuşma Apraksisi** (Apraxia of Speech), beynin, konuşma organlarına (dudak, dil, çene) **istenilen sesleri çıkarabilmek için gerekli kas hareketlerini planlama** talimatını göndermekte zorlanması durumudur. Bu bir kas zayıflığı değil, motor planlama bozukluğudur.

11. Aşağıdakilerden hangisinde konuşmanın amacının belirlenmemesi durumunda ortaya çıkabilecek sorunlardan biri doğru verilmiştir?

A) Konuşmanın amacını belirlemek konuşmacının fazlaca zamanını alır.
B) Amaçsız bir konuşma, dinleyicilerin dikkatini toplamasını zorlaştırır ve konuşmanın ana mesajını anlaşılmaz hale getirir.
C) Amaç belirlenmediğinde, konuşmacının konuşma süresi kısalır.
D) Amacın belirsiz olması, dinleyicileri kendi arasında konuşmaya sevk eder.
E) Konuşmanın amacı net olmadığında, dinleyiciler başka konuşmaları dinlemek ister.

Cevap : B) Amaçsız bir konuşma, dinleyicilerin dikkatini toplamasını zorlaştırır ve konuşmanın ana mesajını anlaşılmaz hale getirir.

Açıklama : Konuşmanın net bir amacı (bilgilendirme, ikna etme vb.) yoksa, konuşma dağınık ilerler. Bu, doğal olarak **dinleyicilerin dikkatini toplamasını zorlaştırır ve konuşmanın ana mesajını anlaşılmaz hale getirir**.

12. Bir konuşmacının cümlelerin sonundaki ses şiddetini belirgin bir şekilde düşürmesi hangi olumsuz sonuca neden olabilir?

A) Konuşmacı iletişimde daha güçlü bir izlenim bırakır.
B) Dinleyiciler önemli bilgileri kaçırabilir ve mesajın etkisi azalır.
C) Dinleyiciler konuşmacıya daha fazla odaklanır.
D) Dinleyiciler konuşmacıyı agresif ve baskıcı algılar.
E) Dinleyiciler konuşmacının söylediklerini tamamen yanlış anlar.

Cevap : B) Dinleyiciler önemli bilgileri kaçırabilir ve mesajın etkisi azalır.

Açıklama : Cümle sonlarındaki ses şiddetinin düşmesi (mırıldanma), o cümlenin ya da fikrin sonunun dinleyiciler tarafından duyulmamasına yol açar. Bu durumda **dinleyiciler önemli bilgileri kaçırabilir ve mesajın genel etkisi azalır**.

13. Aşağıdaki bilgilerden hangisi dinleyicilerin kültürel bağlamının analiz edilmemesinin konuşmanın başarısına olan etkisi ile ilgili doğru verilmiştir?

A) Kültürel bağlamın göz ardı edilmesi, dinleyicilerin mesajı nasıl yorumlayacaklarına dair yanlış sonuçlar doğurabilir ve mesajın istenilen şekilde iletilmesini engeller.
B) Dinleyicilerin kültürel özellikleri analiz edilmediğinde, mesaj doğrudan kabul edilir.
C) Kültürel bağlamın belirlenmesi, konuşmanın mesajını zayıflatır.
D) Kültürel bağlam dikkate alınmadığında, konuşma daha geniş kitlelere hitap eder.
E) Dinleyici analizinde kültürel bağlamın belirlenmemesi konuşmanın daha net olmasını sağlar.

Cevap : A) Kültürel bağlamın göz ardı edilmesi, dinleyicilerin mesajı nasıl yorumlayacaklarına dair yanlış sonuçlar doğurabilir ve mesajın istenilen şekilde iletilmesini engeller.

Açıklama : Dinleyici analizinde **kültürel bağlamın göz ardı edilmesi**, konuşmacının kullandığı dil, örnekler veya beden dilinin dinleyici tarafından **yanlış yorumlanmasına** neden olabilir ve mesajın hedeflediği etkinliği engeller.

14. Sesin şiddeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Konuşmacının ses şiddeti, her zaman sabit tutulmalıdır.
B) Ses şiddeti sadece sessiz ortamlarda artırılmalıdır.
C) Ses şiddeti ile tonlama arasında hiçbir ilişki yoktur.
D) Ses şiddeti dinleyici sayısı arttıkça azalmalıdır.
E) Ses şiddeti, dinleyicinin dikkatini toplamak ve vurgulamak için stratejik olarak değiştirilebilir.

Cevap : E) Ses şiddeti, dinleyicinin dikkatini toplamak ve vurgulamak için stratejik olarak değiştirilebilir.

Açıklama : Etkili konuşmada, ses şiddeti sürekli sabit tutulmaz. Mesajın önemine göre **dinleyicinin dikkatini toplamak ve vurgu yapmak için stratejik olarak değiştirilmesi** gerekir.

15. Aşağıdakilerden hangisi destekleyici materyallerin yanlış kullanılmasının konuşma üzerindeki olumsuz etkilerinden biridir?

A) Destekleyici materyaller, ana mesajı desteklemek yerine dikkat dağıtıcı hale gelir ve dinleyicilerin odaklanmasını zorlaştırır.
B) Destekleyici materyallerin yetersiz kullanıldığında konuşmacı daha fazla yorulur.
C) Yanlış materyal kullanımı, konuşmacının öz güvenini sorgulatır.
D) Materyaller yanlış kullanıldığında, dinleyiciler ana mesaj yerine yan mesajlara odaklanır.
E) Yanlış kullanılan materyaller, dinleyicilerin konuşmayı anlamasını imkansız hale getirir.

Cevap : A) Destekleyici materyaller, ana mesajı desteklemek yerine dikkat dağıtıcı hale gelir ve dinleyicilerin odaklanmasını zorlaştırır.

Açıklama : Destekleyici materyallerin (slayt, video vb.) hatalı veya aşırı kullanılması, amacının dışına çıkarak **ana mesajı desteklemek yerine dinleyicinin dikkatini dağıtıcı hale getirir** ve odaklanmayı zorlaştırır.

16. Dudak ve damak yarığı gibi fiziksel anormallikler genellikle hangi tür konuşma bozukluğuna neden olur?

A) Artikülasyon bozukluğu
B) Akıcılık bozukluğu
C) Sözdizim bozukluğu
D) Ses bozukluğu
E) Anlam bozukluğu

Cevap : A) Artikülasyon bozukluğu

Açıklama : Dudak ve damak yarığı gibi konuşma organlarındaki yapısal (fiziksel) anormallikler, seslerin doğru ve net bir şekilde üretilmesini (boğumlanmasını) engelleyerek **Artikülasyon bozukluğuna**neden olur.

17. Bireyin yakın arkadaş ve akrabalarının elini omzuna atma gibi kısıtlı fiziksel temasın yer aldığı alana ne ad verilir?

A) Sosyal alan
B) Sosyal ortam
C) Kişisel alan
D) Mahrem alan
E) Ortak alan

Cevap : C) Kişisel alan

Açıklama : Kişisel alan (Personal Distance), 45 cm ile 120 cm arasındaki mesafeyi ifade eder. Bu alan, arkadaşlar, akrabalar ve diğer tanıdıklar için ayrılmıştır ve **kısıtlı fiziksel temasın** (omza dokunma, el sıkışma) yer aldığı alandır.

18. Ses bozukluklarının algısal değerlendirilmesi sürecinde dikkate alınan temel kriterler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Konuşma sırasındaki jest ve mimikler
B) Sesin tonu, vurgu ve kelime hazinesi
C) Sesin şiddeti, nefes kontrolü ve göz teması
D) Perde, gürlük ve ses kalitesi
E) Konuşmanın süresi, ritmi ve hızı

Cevap : D) Perde, gürlük ve ses kalitesi

Açıklama : Ses bozukluklarının (disfoni) algısal değerlendirmesinde, sesin temel fiziksel ve işitsel özellikleri incelenir. Bu temel kriterler: **Perde (frekans), Gürlük (şiddet) ve Ses Kalitesidir**.

19. Kelimelerdeki kimi hecelerin ya da cümle içerisinde bazı kelime veya kelime gruplarının diğerlerine göre daha fazla bastırarak söylenmesine ne ad verilir?

A) Telaffuz
B) Duraklama
C) Boğumlama
D) Nefes
E) Vurgu

Cevap : E) Vurgu

Açıklama : Bir kelime veya kelime grubunun diğerlerine göre **daha fazla bastırarak söylenmesi**, mesajın o kısmına dikkat çekmek için yapılan **Vurgu** hareketidir.

20. Aşağıdakilerden hangisinde dinleyici analizinin psikolojik unsurları göz ardı edildiğinde ortaya çıkabilecek problemlerden biri doğru verilmiştir?

A) Psikolojik unsurlar dikkate alınmadığında, dinleyiciler kendi aralarında daha sık konuşur.
B) Psikolojik unsurlar analiz edilmediğinde, dinleyiciler konuşmayı doğrudan kabul eder.
C) Dinleyici analizinde psikolojik unsurlara dikkat etmek gerekli değildir.
D) Dinleyicilerin psikolojik durumu göz önünde bulundurulmadığında, mesajın istenilen şekilde algılanması engellenebilir ve dinleyicilerin konuşmaya karşı direnci artabilir.
E) Psikolojik unsurlar önemsenmezse, konuşmacı kendini yetersiz görür.

Cevap : D) Dinleyicilerin psikolojik durumu göz önünde bulundurulmadığında, mesajın istenilen şekilde algılanması engellenebilir ve dinleyicilerin konuşmaya karşı direnci artabilir.

Açıklama : Dinleyicinin mevcut tutum, önyargı ve motivasyonu (psikolojik unsurlar) göz ardı edilirse, konuşmacının mesajı, dinleyicilerin **direnciyle karşılaşabilir**ve **istenilen şekilde algılanması engellenebilir**.