Küreselleşme Ve Uluslararası Sistem 2024-2025 Final Soruları

Türkiye’nin Ekonomik Dönüşümü

Türkiye’nin ekonomik tarihinde önemli bir kırılma noktası, imalat sanayi ihracatının oransal olarak gıda ihracatını geçtiği **1982** yılıdır. Bu gelişme, 1980 sonrası ihracata dönük sanayileşme stratejilerinin bir sonucudur.

1980 öncesindeki **İthal İkameci** planlı ekonomi döneminde, ekonomik kararların, yatırımların ve devletin piyasadaki rolünün belirlenmesinde kilit rol oynayan kurum **Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)**’dır.

Uluslararası alanda, Türkiye’nin ekonomik politika tercihlerinde ve devletin ekonomideki rolünün yeniden tanımlanmasında en çok etkide bulunan kuruluş **Uluslararası Para Fonu (IMF)**’dur.

Küreselleşme ve Kültürel Alan

**Küreselleşme** temelde, uluslar ve bölgeler arasında artan **karşılıklı bağımlılık ve bağlantılılık** sürecini ifade eder.

Küreselleşmeyi temelde **kültürel bir süreç** olarak gören düşünür **Roland Robertson**’dır. Robertson aynı zamanda, küresel kültürün yerel koşullara uyarlanırken, yerel kültürün de küresel akımlarla rekabete girmesini anlatan **Küyerelleşme (Glocalization)** kavramını ortaya atmıştır.

**George Ritzer** tarafından ortaya atılan **McDonaldslaşma** kavramı ise, dünyadaki kurumsal yapıların rasyonelleşme, standardizasyon ve öngörülebilirlik gibi Amerikan fast-food restoranı modeline benzer şekilde birbirine benzeme sürecini anlatır.

**Benedict Anderson**’un ulusların doğuşu üzerine yazdığı klasikleşen eseri **Hayali Cemaatler**’dir.

Dünya Değerler Araştırması gibi sosyal araştırmalar, Türkiye’deki bireylerin başka bir ülkede yaşama isteğinin dünya ortalamasına göre **daha yüksek** olduğunu göstermektedir.

Uluslararası Kurumlar ve Sosyoloji

**Michael Hardt ve Antonio Negri**, küreselleşme sürecini, ulus-devletlerin egemenliğinin ötesinde, yeni ve merkezsiz bir siyasi egemenlik formu olan **İmparatorluk** (Empire)’un ortaya çıkışı olarak analiz etmiştir.

**Gary Gereffi**’ye göre küresel yönetimin türlerinden biri, işçi hakları ve çevre koruma gibi sosyal ve çevresel normları içeren **Düzenleyici (Regulatory)** yönetimdir.

Sosyolojide kullanılan **EGP sınıf şeması**, temelde **Max Weber**’in sınıf, statü ve güç kavramlarına dayanarak inşa edilmiştir.

**ISCO-08** (International Standard Classification of Occupations) ise, uluslararası alanda istatistiksel amaçlarla **meslekleri** sınıflandırmak için kullanılmaktadır.

Turizm; kültürel canlandırma, kültürel metalaştırma ve uluslararası kültür alışverişi gibi sosyal ve kültürel etkilere sahiptir, ancak **teknolojik gelişime sebep olması** doğrudan bir etkisi olarak gösterilemez.

Türkiye, Soğuk Savaş koşullarında Batı bloğuna askeri ve siyasi olarak bağlanmak amacıyla 1952 yılında **NATO**’ya üye olmuştur.

1. Türkiye’nin imalat sanayi ihracatı oransal olarak hangi yılda gıda ihracatını geçmiştir?

A) 1991
B) 1985
C) 1982
D) 1990
E) 1987

Cevap : C) 1982

Açıklama : Türkiye ekonomisi, 1980 sonrası liberalleşme adımlarıyla birlikte ihracata dönük sanayileşmeye hız vermiştir. İmalat sanayi ihracatının oransal olarak gıda ihracatını geçtiği yıl **1982**’dir.

2. Soner Çağaptay cumhuriyetin devraldığı çok uluslu yapıyı bir ulusal kimlik etrafında birleştirmek için geliştirdiği çoklu stratejiyi nasıl adlandırmaktadır?

A) Ulusal Aidiyet Tabakaları
B) Üç Türklük Alanı
C) Aidiyet Testi
D) Merkeziyetçi Aidiyetler
E) Türklük Tabakaları

Cevap : B) Üç Türklük Alanı

Açıklama :

3. Aşağıdaki uluslararası kuruluşlardan hangisi Türkiye’de, devletin ekonomideki rolüne en çok etkide bulunmuştur?

A) IMF
B) Dünya Sağlık Örgütü
C) BM Kalkınma Programı
D) Dünya Bankası
E) UNICEF

Cevap : A) IMF

Açıklama : Türkiye, özellikle 1980’lerden 2000’lerin başına kadar birçok kez imzaladığı Stand-By anlaşmaları nedeniyle **Uluslararası Para Fonu (IMF)**’nun ekonomik politika tercihlerinde ve devletin ekonomideki rolünün yeniden tanımlanmasında en çok etkili olan uluslararası kuruluştur.

4. George Ritzer tarafından ortaya atılan ve dünyadaki kurumsal yapıların ve kültürel pratiklerin birbirine benzemesini anlatan terim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eşyapılılık (izomorfizm)
B) Yerelleşme
C) Küyerelleşme
D) McDonaldslaşma
E) Küreselleşme

Cevap : D) McDonaldslaşma

Açıklama : **George Ritzer** tarafından ortaya atılan **McDonaldslaşma** kavramı, dünyadaki kurumsal yapıların rasyonelleşme, standardizasyon, hesaplanabilirlik ve öngörülebilirlik gibi Amerikan fast-food restoranı modeline benzer şekilde birbirine benzeme sürecini ifade eder.

5. Aşağıdakilerden hangisi Dünya Bankasının yıllar içinde kullandığı mutlak yoksulluk ölçeklerinden biri değildir?

A) Günlük 1.00 ABD Doları
B) Günlük 2.50 ABD Doları
C) Günlük 3.10 ABD Doları
D) Günlük 5.00 ABD Doları
E) Günlük 1.25 ABD Doları

Cevap : D) Günlük 5.00 ABD Doları

Açıklama :

6. Başka bir ülkede yaşama isteği ülkemizde dünyadaki diğer ülkeler ile karşılaştırıldığında…….
Yukarıdaki cümleden belirtilen boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) önceleri daha düşükken sonra yükselmiştir
B) önceleri daha yüksekken sonra düşmüştür
C) daha yüksektir
D) aynıdır
E) daha düşüktür

Cevap : C) daha yüksektir

Açıklama : Dünya Değerler Araştırması gibi sosyal araştırmalar, Türkiye’deki bireylerin başka bir ülkede yaşama isteğinin dünya ortalamasına göre **daha yüksek** olduğunu göstermektedir.

7. EGP sınıf şeması kimin görüşlerine dayanarak inşa edilmiştir?

A) Erik Olin Wright
B) Max Weber
C) Anthony Giddens
D) Karl Marx
E) George Lipset

Cevap : B) Max Weber

Açıklama : **EGP (Erikson-Goldthorpe-Portocarero) sınıf şeması**, modern sosyolojide yaygın kullanılan bir model olup, temelde Karl Marx yerine **Max Weber**’in sınıf, statü ve güç kavramlarına dayanarak inşa edilmiştir.

8. Aşağıdakilerden hangisi turizmin etkilerinden biri degildir?

A) Ortadan kalkma tehlikesi ile karşı karşıya olan kültürel sembolleri canlandırması
B) Turistlerin kendi ülkelerin kültürlerinin gittikleri ülkelerde tanınması
C) Yerel kültürün metalaştırılması
D) Turistlere gittikleri ülkenin kültürünün tanıtılması
E) Teknolojik gelişime sebep olması

Cevap : E) Teknolojik gelişime sebep olması

Açıklama : Turizm; kültürel canlandırma, kültürel metalaştırma, uluslararası kültür alışverişi gibi sosyal ve kültürel etkilere sahiptir. Ancak turizmin doğrudan ve öncelikli bir etkisi olarak **teknolojik gelişime sebep olması** gösterilemez.

9. Benedict Anderson’un ulusların ortaya çıkışı ile ilgili klasikleşen çalışması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ulus ve İnsan
B) Hayali Cemaatler
C) Ulus ve Ötesi
D) Geleneğin İcadı
E) Ulusların Şafağı

Cevap : B) Hayali Cemaatler

Açıklama : **Benedict Anderson**’un ulusların doğuşu ve ulusal bilincin oluşumu üzerine yazdığı klasikleşen eseri **Imagined Communities** (Hayali Cemaatler)’dir.

10. 2015 yılı itibarı ile ülkemizde toplam ihracat içinde yüksek teknolojili ürün ihracatının payı kaçtır?

A) %10-15 arası
B) %20-25 arası
C) %5’ten az
D) %25-30 arası
E) %5-10 arası

Cevap : C) %5’ten az

Açıklama :

11. Dünya Değerler Araştırması’na göre ülkemizde kendini hem Dünya Vatandaşı hem de Türk milletinin parçası olarak görenlerin oranı yaklaşık olarak nedir?

A) %60
B) %10
C) %80
D) %95
E) %50

Cevap : C) %80

Açıklama :

12. Küreselleşmenin tarihte daha önce gözlemlenmemiş yeni bir insani durum yarattığını düşünenlere ne ad verilmektedir?

A) Modernistler
B) Post-modernistler
C) Küreselciler
D) Emperyalistler
E) Yenidünyacılar

Cevap : E) Yenidünyacılar

Açıklama :

13. Aşağıdaki devlet kurumlarından hangisi 1980 öncesinde ekonomi alanımda belirleyici bir role sahiptir?

A) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
B) Sermaye Piyasası Kurulu
C) Yargıtay
D) Devlet Planlama Teşkilatı
E) Merkez Bankası

Cevap : D) Devlet Planlama Teşkilatı

Açıklama : Türkiye’nin 1960-1980 arasındaki **İthal İkameci** planlı ekonomi döneminde, ekonomik kararların, yatırımların ve devletin piyasadaki rolünün belirlenmesinde kilit rol oynayan kurum **Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)**’dır.

14. Türkiye’de küreselleşme sürecinde ulusal kültürün kendini yeniden üreterek küresel kültürle rekabete girmesini en iyi anlatan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Küyerelleşme
B) Kültür Emperyalizmi
C) Melezleşme
D) Kültürleşme
E) Kültürel Çatışma

Cevap : A) Küyerelleşme

Açıklama : **Küyerelleşme (Glocalization)**, küresel kültürün yerel koşullara uyarlanırken, yerel kültürün de küresel alana entegre olarak kendini yeniden üretmesini ve küresel akımlarla rekabete girmesini en iyi anlatan kavramdır.

15. Türkiye 1952 yılımda aşağıdaki kuruluşlardan hangisine üye olmuştur?

A) NATO
B) AB
C) OECD
D) IMF
E) Birleşmiş Milletler

Cevap : A) NATO

Açıklama : Türkiye, 1952 yılında Soğuk Savaş koşullarında Batı bloğuna askeri ve siyasi olarak bağlanmak amacıyla **NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü)**’na üye olmuştur.

16. ISCO-08 aşağıdakilerden hangisini sınıflandırmak için kullanılmaktadır?

A) Meslekleri
B) Ülkeleri
C) Şirketleri
D) Toplumsal Sınıfları
E) Kentleri

Cevap : A) Meslekleri

Açıklama : **ISCO-08** (International Standard Classification of Occupations – Mesleklerin Uluslararası Standart Sınıflaması), uluslararası alanda istatistiksel amaçlarla **meslekleri** sınıflandırmak için kullanılan bir araçtır.

17. Küreselleşme sürecini İmparatorluk adını verdikleri yeni bir egemenin ortaya çıkışı olarak gören düşünürler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Steger ve Roy
B) Hardt ve Negri
C) Giddens ve Beck
D) Meyer ve Rowan
E) Lechner ve Boli

Cevap : B) Hardt ve Negri

Açıklama : **Michael Hardt ve Antonio Negri**, küreselleşme sürecini, ulus-devletlerin egemenliğinin ötesinde, yeni ve merkezsiz bir siyasi egemenlik formu olan **İmparatorluk** (Empire)’un ortaya çıkışı olarak analiz etmiştir.

18. Aşağıdakilerden hangisi dünya ile demografik entegrasyonun göstergelerinden biri değildir?

A) Ülkedeki yabancı öğrenci sayısı
B) Ülkeye gelen turist sayısı
C) Başka ülkelere giden öğrenci sayısı
D) Ülkedeki göçmen sayısı
E) Doğum hızının dünya ortalamasına yakınlaşması

Cevap : E) Doğum hızının dünya ortalamasına yakınlaşması

Açıklama :

19. Gary Gereffi’ye göre işçi hakları ve çevrenin koruması gibi ögeleri içeren yönetim türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kısıtlayıcı
B) Paylaşımcı
C) Kolaylaştırıcı
D) Düzenleyici
E) Çevreci

Cevap : D) Düzenleyici

Açıklama : **Gary Gereffi**, küresel değer zincirleri (Global Value Chains) analiziyle tanınır. Küresel yönetimin türlerinden biri, işçi hakları ve çevre koruma gibi sosyal ve çevresel normları içeren **Düzenleyici (Regulatory)** yönetimdir.

20. Aşağıdaki düşünürlerden hangisi küreselleşmeyi temelde kültürel bir süreç olarak görmektedir?

A) Gary Gereffi
B) Joseph Steger
C) John Meyer
D) Saskia Sassen
E) Roland Robertson

Cevap : E) Roland Robertson

Açıklama : **Roland Robertson**, küreselleşmenin kurucularından biri olarak kabul edilir ve küreselleşmeyi ekonomik veya siyasi süreçlerden önce **kültürel homojenleşme ve heterojenleşme** arasındaki gerilimler bağlamında temelde **kültürel bir süreç** olarak görmüştür.