Küreselleşme Ve Uluslararası Sistem 2024-2025 Vize Soruları

Küreselleşmenin Tanımı ve Boyutları

**Küreselleşme**, en temel tanımıyla, uluslar ve bölgeler arasında siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda artan **karşılıklı bağımlılık ve bağlantılılık** sürecini ifade eder. Charles Dickens’a göre, önceki dönemlerin yüzeysel entegrasyonu son yıllarda yerini uluslararası üretim ve finansal piyasaların birleşmesiyle oluşan **derin entegrasyona** bırakmıştır.

**Anthony Giddens**, küreselleşmeyi sadece ekonomik değil, çok boyutlu bir olgu olarak ele alır ve sürecin dört ana boyutundan biri olarak **Dünya Askeri Düzeni**’ni gösterir. Küreselleşme kavramı yerine, küresel olanın yerel koşullara uyarlanması ve yerelin küresel bağlamda yeniden tanımlanması anlamına gelen **küyerelleşme** (glocalization) kavramının kullanılmasını öneren düşünür **Roland Robertson**’dır.

Ekonomik Akışlar ve Eleştiriler

Küresel ekonominin temel dinamikleri ve “harekete geçirenleri”, **Ulusötesi Firmalar**’dır. Gelişmiş ülkelerdeki firmaların üretim (imalat) faaliyetlerini başka ülkelere kaydırıp, kendilerinin hizmet, Ar-Ge ve pazarlama gibi yüksek değerli alanlara odaklanması, **Sanayisizleşme** sürecini ortaya çıkarmıştır.

**Washington Konsensüsü** politikaları, mali disiplin sağlamak amacıyla **kamu harcamalarının azaltılması** gibi serbest piyasa ilkelerini içerir.

Küreselleşmeye yönelik en önemli eleştirilerden biri, sürecin fakirliği artırdığı yönündedir. Bu görüşü savunan önde gelen isimlerden biri **Walden Bello**’dur.

Ekonomi Tarihi ve Teori

• **Klasik Altın Standardı Dönemi**, 1870 ile Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıcı olan 1914 yılları arasını kapsar.
• **1970’ler kapitalizm krizi**nin temel sebepleri arasında ABD’nin altın standardını sonlandırması, petrol krizleri, artan işçilik maliyetleri ve siyasi/toplumsal gerilimler yer alır. **Dijitalleşme** bu krizin bir sebebi olarak kabul edilmez.
• Türkiye’de **2000-2010** yılları arasında, reformlar ve dışa açılmanın etkisiyle, en fazla doğrudan yabancı yatırım gerçekleşmiştir.
• 1960-1980 **İthal İkameci** dönemde, Türkiye’nin en büyük ihracat kalemi geleneksel olarak **Tarım ürünleri** olmuştur.
• Tarihin, Karl Marx’ın iddia ettiğinin aksine kapitalizmin zaferi ile son bulduğunu iddia eden siyaset bilimci **Francis Fukuyama**’dır.

Özel Türkiye Gündemi

Cumhuriyet’in kurulmasından 1929’a kadar ülkemizde uygulanan ekonomik politikalar, metinde **Açık Ekonomi** olarak belirtilmiştir. **Özal hükümetleri döneminde (1983-1991)** dışa açılma, özelleştirmeler ve İMKB’nin kuruluşu gibi liberalleşme adımları atılmış, ancak **Merkez Bankası’nın özerkleştirilmesi** bu döneme ait değildir. Türkiye, küresel krize rağmen **2008** yılında IMF ile yeni bir Stand-By anlaşması **imzalamamıştır**.

Kültür ve Siyaset Perspektifleri

Kültürel alanda, **Arjun Appadurai** kültürel homojenleşme ile **kültürel heterojenleşme** arasındaki gerilimi küreselleşmenin önemli bir problemi olarak görür. Bu, küresel akışların tek tipleştirme yerine melezleşmeye yol açtığı anlamına gelir.

Örgütsel sosyolojide, kurumların birbirine benzeme süreci olan **eşyapılılığın (izomorfizm)** temel türlerinden biri **Normatif** eşyapılılıktır.

1. Charles Dickens’a göre küresel ekonominin “harekete geçirenleri ve şekil verenleri” kimlerdir?

A) Ulus Devletler
B) Ulusötesi Firmalar
C) Sivil Toplum Örgütleri
D) Yeni Toplumsal Hareketler
E) IMF ve Dünya Bankası

Cevap : B) Ulusötesi Firmalar

Açıklama : Charles Dickens, küresel ekonominin temel dinamiklerinin ve itici gücünün **Ulusötesi Firmalar** (Multinational Corporations – MNC’ler) olduğunu savunur. Bu firmalar, küresel iş bölümünün ve entegrasyonun temelini oluşturur.

2. Cumhuriyet’in kurulmasından 1929’a kadar ülkemizde uygulanan ekonomik politikaları aşağıdakilerden hangisi en iyi betimler?

A) İthal İkamecilik
B) Komünizm
C) Korumacılık
D) Devletçilik
E) Açık Ekonomi

Cevap : E) Açık Ekonomi

Açıklama :

3. Aşağıdakilerden hangisi Washington Konsensüs’ü politikalarından biridir?

A) Savunmaya daha çok kaynak ayrılması
B) Sermaye hareketliliğinin sınırlandırılması
C) Yeşil ekonomiye geçilmesi
D) Kamu harcamalarının azaltılması
E) Sosyal yardımların artırılması

Cevap : D) Kamu harcamalarının azaltılması

Açıklama : **Washington Konsensüsü**, IMF, Dünya Bankası ve ABD Hazine Bakanlığı tarafından geliştirilen on maddelik bir politika setidir. Temel amaçları arasında mali disiplini sağlamak amacıyla **kamu harcamalarını azaltmak**, özelleştirme ve serbest sermaye akışını teşvik etmek yer alır.

4. Aşağıdakilerden hangisi 1970’lerde yaşanan kapitalizm krizinin sebeplerinden biri değildir?

A) ABD’nin altın standardını sonlandırması
B) Gelişmiş ülkelerde işçilik maliyetlerinin artışı
C) Siyasal problemler ve protesto hareketleri
D) Petrol krizi
E) Dijitalleşme

Cevap : E) Dijitalleşme

Açıklama : 1970’ler krizi (Fordizmin krizi), ABD’nin altın standardını kaldırması, OPEC petrol şokları, artan işçilik maliyetleri ve siyasi/toplumsal gerilimler gibi nedenlerle ortaya çıkmıştır. **Dijitalleşme** ise krizin bir sebebi olmaktan çok, kriz sonrası (1980’lerden itibaren) küresel ekonominin yeniden yapılanmasında rol oynamıştır.

5. 1960-1980 yılları arasında (İthal İkame Dönemi) Türkiye’nin en büyük ihracat kalemi hangisidir?

A) Tekstil ve Konfeksiyon
B) Havacılık
C) Tarım
D) Otomotiv
E) Hizmetler

Cevap : C) Tarım

Açıklama : 1960-1980 **İthal İkameci** dönemde, Türkiye ekonomisi kapalı ve sanayileşme henüz tam anlamıyla ihracata dönük olmadığı için, ülkenin dış ticaretindeki en büyük gelir kaynağı ve ihracat kalemi geleneksel olarak **Tarım ürünleri** olmuştur.

6. Charles Dickens’e göre önceki dönemlerin yüzeysel entegrasyonu son yıllarda yerini bir entegrasyona bırakmıştır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) çoklu
B) yayılmış
C) dijital
D) derin
E) sanal

Cevap : D) derin

Açıklama : Charles Dickens, küreselleşmenin temel özelliklerinden birinin, yüzeydeki ticari ilişkilerden ziyade, uluslararası üretim zincirlerinin ve finansal piyasaların birleşmesiyle ortaya çıkan **derin entegrasyon** olduğunu ifade etmiştir.

7. Berch Berberoglu’na göre emperyalist olarak nitelendirdiği kapitalist devletin girdiği krizin ana kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Soğuk Savaş’ın sona ermesi
B) Sanal ekonominin ortaya çıkışı
C) Yeni uluslararası iş bölümü
D) Irak’ın ABD tarafından işgali
E) Dijital para birimlerinin yaygınlaşması

Cevap : C) Yeni uluslararası iş bölümü

Açıklama :

8. Türkiye’de en fazla doğrudan yabancı yatırımı aşağıdaki dönemlerden hangisinde gerçekleşmiştir?

A) 1980-1990
B) 2000-2010
C) 1950-1960
D) 1960-1980
E) 1923-1929

Cevap : B) 2000-2010

Açıklama : Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar (DYY), özellikle 2001 krizi sonrası uygulanan yapısal reformlar ve AB ile uyum süreci sayesinde, **2000-2010** döneminde (özellikle 2006-2007 yıllarında) rekor seviyelere ulaşmıştır.

9. Karşılıklı bağımlılık ve bağlantılılığın artması olarak adlandırılabilecek süreç aşağıdakilerde hangisidir?

A) Küyerelleşme
B) Modernleşme
C) Kalkınma
D) McDonaldslaşma
E) Küreselleşme

Cevap : E) Küreselleşme

Açıklama : **Küreselleşme**, en temel ve genel tanımıyla, uluslar ve bölgeler arasında siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda artan **karşılıklı bağımlılık ve bağlantılılık** sürecini ifade eder.

10. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin fakirliği artırdığını savunmaktadır?

A) Thomas Friedman
B) Surjit Bhalla
C) Kenichi Ohmae
D) Jagdish Bhagwati
E) Walden Bello

Cevap : E) Walden Bello

Açıklama : **Walden Bello**, küreselleşme karşıtı hareketin önde gelen isimlerinden biridir. Küreselleşmenin serbest piyasa politikaları ve ulusötesi firmalar aracılığıyla gelişmekte olan ülkelerde **eşitsizliği ve fakirliği artırdığını** savunur.

11. Aşağıdakilerden hangisi bir eşyapılılık (izomorfizm) türüdür?

A) Kuramcı
B) Normatif
C) İlerlemeci
D) Özcü
E) Tekrarcı

Cevap : B) Normatif

Açıklama : Örgütsel sosyolojide eşyapılılık (izomorfizm), kurumların birbirine benzeme sürecidir. Temel türleri **Zorlayıcı (Coercive), Taklitçi (Mimetic)** ve **Normatif**’tir. Normatif eşyapılılık, profesyonel standartlar ve normlar aracılığıyla gerçekleşir.

12. Kültürel homojenleşme ile kültürel heterojenleşme arasındaki gerilimi küreselleşme sürecinin en önemli problemlerinden biri olarak gören düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Arjun Appadurai
B) Ulf Hannerz
C) David Harvey
D) Roland Robertson
E) Thomas Friedman

Cevap : A) Arjun Appadurai

Açıklama : **Arjun Appadurai**, küreselleşmeyi beş farklı akış (scapes) üzerinden incelerken, bu sürecin tek tip bir dünya (homojenleşme) yaratmadığını, aksine yerel ile küresel arasındaki etkileşimden doğan **kültürel heterojenleşmeyi** (melezleşme) de beraberinde getirdiğini savunan temel düşünürlerdendir.

13. Tarihin Karl Marx’ın iddia ettiğinin aksine kapitalizmin zaferi ile son bulduğunu iddia eden siyaset bilimci aşağıdakilerden hangisidir?

A) John Williamson
B) Slavoj Zizek
C) Samuel Huntington
D) Francis Fukuyama
E) Thomas Friedman

Cevap : D) Francis Fukuyama

Açıklama : **Francis Fukuyama**, 1989’daki ünlü makalesi ve ardından gelen kitabıyla (Tarihin Sonu ve Son İnsan), Soğuk Savaş’ın bitiminin ardından liberal demokrasinin ve kapitalizmin nihai ideolojik zaferini ilan ederek **”tarihin sonunun”** geldiğini iddia etmiştir.

14. Aşağıdaki düşünürlerden hangisi küreselleşmeyi öncelikli olarak siyasi bir olgu olarak görür?

A) Roland Robertson
B) Anthony Giddens
C) John Boli
D) David Harvey
E) Arjun Appadurai

Cevap : D) David Harvey

Açıklama :

15. Aşağıdaki yıllardan hangisinde IMF ile Stand-By anlaşması imzalanmamıştır?

A) 2002
B) 1994
C) 2008
D) 1984
E) 1983

Cevap : C) 2008

Açıklama : Türkiye, 2002 ve 1994’te IMF ile Stand-By anlaşmaları imzalamıştır. 1980’lerde (1983 ve 1984’te) de anlaşmalar yapılmıştır. Ancak **2008** yılında, küresel krize rağmen, Türkiye IMF ile yeni bir Stand-By anlaşması **imzalamamıştır**.

16. Aşağıdakilerden hangisi Özal hükümetleri döneminde (1983-1991) görülmemiştir?

A) Merkez bankasının özerkleştirilmesi
B) Özelleştirmeler
C) Bankacılık sisteminin dünyaya açılması
D) İMKB’nin kurulması
E) IMF ile Stand-By antlaşmaları imzalanması

Cevap : A) Merkez bankasının özerkleştirilmesi

Açıklama : Özal döneminde (1983-1991) dışa açılma, özelleştirmeler, İMKB’nin kuruluşu ve IMF anlaşmaları gibi liberalleşme adımları atılmıştır. Ancak **Merkez Bankası’nın tam özerkleştirilmesi** (ekonomik araç bağımsızlığı), 1990’ların sonu ve 2000’lerin başında yapılan yasal düzenlemelerle gerçekleşmiştir.

17. Küreselleşme kavramı yerine küyerelleşme kavramının kullanılmasını öneren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Arjun Appadurai
B) Roland Robertson
C) Robert Keohane
D) Anthony Giddens
E) David Harvey

Cevap : B) Roland Robertson

Açıklama : **Roland Robertson**, küreselleşme sürecinde küresel olanın yerel koşullara uyarlanması ve yerelin küresel bağlamda yeniden tanımlanması anlamına gelen **”küyerelleşme” (glocalization)** kavramını ortaya atan düşünürdür.

18. arası Klasik Altın Standardı Dönemi olarak bilinir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) 1945-1974
B) 1980-2008
C) 1870-1914
D) 1918-1939
E) 1648-1789

Cevap : C) 1870-1914

Açıklama : **Klasik Altın Standardı Dönemi**, küresel finansal sistemin altın rezervlerine sabitlendiği ve Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıcıyla sona eren **1870-1914** yılları arasını kapsar.

19. Gelişmiş ülkelerdeki firmaların üretim faaliyetlerini başka ülkelere kaydırarak pazarlama ve Ar-Ge gibi faaliyetlere yoğunlaşması ile ortaya çıkan süreç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sanayisizleşme
B) Dijitalleşme
C) Fordizm
D) Sanayi Devrimi
E) Kapasite Artırımı

Cevap : A) Sanayisizleşme

Açıklama : Gelişmiş ülkelerdeki firmaların, üretim (imalat) işlerini daha düşük maliyetli ülkelere kaydırıp, kendilerinin hizmet, Ar-Ge, tasarım ve pazarlama gibi yüksek değerli alanlara odaklanması süreci **Sanayisizleşme (Deindustrialization)** olarak adlandırılır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Anthony Giddens’a göre küreselleşme sürecinin dört ana boyutundan biridir?

A) Dünya Askeri Düzeni
B) Yapay Zeka Kullanımı
C) Altın Standardı
D) Soğuk Savaş
E) McDonaldslaşma

Cevap : A) Dünya Askeri Düzeni

Açıklama : Anthony Giddens, küreselleşmeyi sadece ekonomik değil, çok boyutlu bir olgu olarak ele alır. Dört ana boyut arasında: Kapitalist Dünya Ekonomisi, Ulus Devlet Sistemi, Dünya Askeri Düzeni ve Küresel Bilgi Sistemi (Kültürel akış) yer alır. **Dünya Askeri Düzeni** bu boyutlardan biridir.