Ortadoğu Siyaseti 2023-2024 Final Soruları

Modern Ortadoğu’nun Kuruluşu

Bölgenin bugünkü halini almasında **Birinci Dünya Savaşı’ndan sonrasındaki gelişmeler** etkili olmuştur. **Irak Devleti**’nin Britanya Mandası altında kurulmasından sonra ilk kralı **I. Faysal**’dır. **Türkiye ile Irak arasındaki sınır**, Musul sorununun çözülememesi üzerine, **1926 Ankara Anlaşması** ile kesinleştirilmiştir.

**Osmanlı İmparatorluğu’nun 18. yüzyıla kadar güçlü olduğu dönemlerde**, bölge genellikle göreceli bir **istikrar** içinde yönetilmiştir; bu nedenle bölgenin uzunca yıllar kargaşa ve sorunlarla yönetildiği iddiası doğru değildir. Tarihsel olarak, **Kuveyt** geçmişteki **Büyük Suriye** (Bilad’üş-Şam)’nin bir parçası değildir.

İsrail ve Siyonizm

**İsrail Devleti** 14 Mayıs **1948** tarihinde kurulmuştur. Kuruluşundan (1948) 1977’ye kadar **sosyalist Mapai Partisi’nin önderliğinde** Siyonistler ve dinci partilerden oluşan koalisyonlar ülkeyi yönetmiştir.

**Siyonizm** meşruiyetini **Sürgün ve Geri Dönüş** miti üzerine kurar. **Theodor Herzl**, modern Siyonizm’in kurucusudur. **Balfour Deklarasyonu (1917)**, Filistin’de **Yahudiler için ulusal bir yurt kurulmasında** İngiliz hükümetinin desteğini taahhüt etmiştir.

**Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararları**, İsrail siyasal yaşamını doğrudan etkileyen bir dinamik olarak kabul edilmez. Uluslararası hukuka göre **Filistin Devleti**’nin sınırları, genellikle **1967’den beri İsrail’in işgal ettiği** toprakları kapsayan bölgeler olarak kabul edilir.

**Hamas’ın askeri kanadının** adı **İzzettin el-Kassam Taburları**’dır.

Bölgesel Güçler ve Çatışmalar

• **Arap-İsrail Savaşı:** **1967 (Altı Gün) Arap-İsrail Savaşı** sonrasında Arap devletlerinin ağır yenilgisi, Filistinli gerilla gruplarının bağımsız bir manevra alanı kazanmasına yol açmıştır.
• **Mısır:** **1952 Hür Subaylar Darbesi**, İngiliz destekli monarşiye, yani **Kral Faruk**’a karşı yapılmıştır. **Enver Sedat döneminde** liberalleşme ve İsrail ile barışa odaklanılmış, ancak Mısır’da **ilk toprak reformu** bu dönemde gerçekleştirilmemiştir.
• **İran:** **Veliy-i Fakih**’i seçmekle görevli kurum **Uzmanlar (Hubregan) Meclisi**’dir. 1953’te milliyetçi Başbakan Musaddık’ı devirip Pehlevi ailesini iktidara getiren operasyonun adı **Ajax Operasyonu (TP-AJAX)**’dur. 1979 Devrimi sonrası liberal İslamcı çizgide kalarak varlığını sürdürebilen grup **İran Özgürlük Hareketi**’dir.

Suudi Arabistan ve Göç

Suudi Arabistan’da siyasi otorite Suud ailesinde iken, dini ve hukuki otorite **El-Şeyh Ailesi** tarafından temsil edilir ve geleneksel olarak **Adalet, Eğitim, Hac ve Evkaf** bakanlıklarına nezaret ederler.

**Göçün temel sebepleri** arasında ekonomik koşullar, çatışmalar, siyasi baskı ve doğal afetler yer alırken, **Seyahat isteği** göçün temel bir sebebi değildir.

1. Baas Partisi’nin kuruluş amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Arapların Birliği’ni sağlamak
B) Ülkede sadece sosyalizm amacına hizmet etmek
C) Düzen ve ilerleme fikrini yaygınlaştırmak
D) İşçi Birliği’ni oluşturmak
E) İslam Birliği’ni sağlamak

Cevap : A) Arapların Birliği’ni sağlamak

Açıklama : Baas (Yeniden Diriliş) Partisi’nin temel kuruluş amacı ve misyonu, **Pan-Arabizm** ideolojisi çerçevesinde **Arapların siyasi birliğini** (Arap Birliği’ni) sağlamaktır.

2. Irak Devleti’nin ilk kralı kimdir?

A) Gazi
B) Faysal
C) İbn Suud
D) Abdurrahman Arif
E) Abdüsselam Arif

Cevap : B) Faysal

Açıklama : Irak Devleti’nin Britanya Mandası altında kurulmasından sonra ilk kralı, Haşimi Hanedanı’ndan gelen **I. Faysal**’dır.

3. Türkiye ile Irak sınırı hangi anlaşma ile belirlenmiştir?

A) 1926 Ankara Anlaşması
B) 1914 Taif Anlaşması
C) 1946 Londra Anlaşması
D) 1928 Paris Anlaşması
E) 1935 Bağdat Anlaşması

Cevap : A) 1926 Ankara Anlaşması

Açıklama : Musul sorununun Lozan’da çözülememesi üzerine, Türkiye ile Irak arasındaki bugünkü sınır, 5 Haziran **1926 Ankara Anlaşması** ile kesinleştirilmiştir.

4. Suudi Arabistan’daki El-Şeyh Ailesi geleneksel olarak aşağıdaki hangi bakanlığa nezaret etmektedir?

A) Adalet, Eğitim, Hac ve Evkaf Bakanlığı
B) Aile Bakanlığı
C) Maliye Bakanlığı
D) Petrol Bakanlığı
E) Tarım Bakanlığı

Cevap : A) Adalet, Eğitim, Hac ve Evkaf Bakanlığı

Açıklama : Suudi Arabistan’da siyasi otorite Suud ailesinde iken, dini ve hukuki otorite (Vahhabilik) El-Şeyh ailesi tarafından temsil edilir. Bu nedenle geleneksel olarak **Adalet, Eğitim, Hac ve Evkaf** (Vakıflar) gibi dini/hukuki bakanlıklara nezaret etmektedirler.

5. Siyonizm’in meşruiyetini dayandırdığı temel mit aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fedakarlık ve adanmışlık
B) Sevgi ve merhamet
C) Sürgün ve geri dönüş
D) İlerleme ve düzen
E) Çile ve eziyet

Cevap : C) Sürgün ve geri dönüş

Açıklama : Siyonizm, meşruiyetini Yahudi halkının atalarının topraklarından sürülmesi (Diaspora) ve bu topraklara geri dönme (Eretz Yisrael) fikrine dayandırdığı **Sürgün ve Geri Dönüş** miti üzerine kurar.

6. Aşağıdakilerden hangisi Balfour Deklarasyonu için söylenemez?

A) Siyonist hareketin önemli isimlerinden Baron Walter Rothschild’e hitaben yazılmıştır.
B) Sonrasında Filistin topraklarına ciddi boyutlara ulaşan bir Yahudi göçü başlamıştır.
C) 2 Kasım 1917’de yayınlanmıştır.
D) Dönemin İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur James Balfour tarafından yayınlanmıştır.
E) İngilizlerin Orta Doğu’ya barış ve istikrar getirmek için yayınladıkları bir deklarasyondur.

Cevap : E) İngilizlerin Orta Doğu’ya barış ve istikrar getirmek için yayınladıkları bir deklarasyondur.

Açıklama : Balfour Deklarasyonu (1917), Filistin’de Yahudiler için ulusal bir yurt kurulmasını destekleyen, siyasi çıkarlara dayalı bir taahhüttür. Bölgeye barış ve istikrar getirme amacı taşıyan nötr bir deklarasyon olduğu söylenemez; aksine bölgedeki Filistin-Yahudi çatışmasının tohumlarını atmıştır.

7. Irak’taki azınlık gruplardan olan Türkmenler ülkedeki hangi şehirlerde yoğunlaşmıştır?

A) Kerkük ve Musul
B) Bağdat-Musul
C) Basra ve Kerbela
D) Necef ve Kerbela
E) Kerkük- Basra

Cevap : A) Kerkük ve Musul

Açıklama : Irak’taki Türkmen nüfusu, ülkenin kuzeyinde, özellikle **Kerkük** ve **Musul** şehirleri ile çevresindeki bölgelerde yoğunlaşmıştır.

8. Hamas’ın askeri kanadının adı nedir?

A) Özgür Filistin Ordusu
B) Kudüs Gücü
C) Filistin Güvenlik Kuvvetleri
D) İzzettin el-Kassam Taburları
E) El Kudüs Tugayı

Cevap : D) İzzettin el-Kassam Taburları

Açıklama : Hamas’ın silahlı ve askeri kanadının resmi adı, Suriyeli İslami aktivist İzzettin el-Kassam’dan adını alan **İzzettin el-Kassam Taburları**’dır.

9. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Orta Doğu için doğru değildir?

A) İnsanlığın ilk yerleşim yerlerine ev sahipliği yapmıştır
B) Bugünkü halini almasında 1. Dünya Savaşı sonrasındaki gelişmeler etkili olmuştur
C) Mondros Mütarekesi sonrasında Osmanlı Devleti Orta Doğu’dan resmen ayrılmak zorunda kalmıştır
D) 18. yüzyıla kadar Osmanlı’nın zayıf ve güçsüz olması nedeni ile bölge uzunca yıllar kargaşa ve sorunlarla baş etmek zorunda kalmıştır
E) Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam’ın doğuşuna ev sahipliği yapmıştır

Cevap : D) 18. yüzyıla kadar Osmanlı’nın zayıf ve güçsüz olması nedeni ile bölge uzunca yıllar kargaşa ve sorunlarla baş etmek zorunda kalmıştır

Açıklama : **Osmanlı İmparatorluğu’nun 18. yüzyıla kadar güçlü olduğu dönemlerde**, bölge genellikle göreceli bir **istikrar** içinde yönetilmiştir. Kargaşa ve sorunların artışı, Osmanlı’nın zayıfladığı 18. yüzyıl sonrasına denk gelir. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır.

10. İran’da yer alan aşağıdaki kurumlardan hangisinin asli görevi veliyi fakih olacak kişiyi seçmektir?

A) Anayasayı Koruyucular Kurulu
B) Düzenin Yararını Teşhis Kurulu
C) Milli Güvenlik Yüksek Konseyi (MGYK)
D) İslami Danışma Meclisi
E) Uzmanlar (Hubregan) Meclisi

Cevap : E) Uzmanlar (Hubregan) Meclisi

Açıklama : İran İslam Cumhuriyeti’nde, en yüksek dini ve siyasi otorite olan **Veliy-i Fakih** (Yüce Rehber)’i seçmek, denetlemek ve gerektiğinde görevden almakla yükümlü olan kurum **Uzmanlar (Hubregan) Meclisi**’dir.

11. Aşağıdakilerden hangisi Enver Sedat döneminde yapılan düzenlemeler arasında yer almaz?

A) İsrail ile barış anlaşması yapılması
B) Daha önce toprakları müsadere edilmiş toprak sahiplerinin topraklarını geri alma talebini içeren başvurularının desteklenmesi
C) Seçimlerde köylü kategorisinin yeniden tanımlanması
D) Mısır’da ilk defa toprak reformu gerçekleştirilmesinin yasal zemininin hazırlanması
E) İslam hukukunun medeni hukuk dışında da uygulanabilmesine olanak sağlanması

Cevap : D) Mısır’da ilk defa toprak reformu gerçekleştirilmesinin yasal zemininin hazırlanması

Açıklama : Mısır’da ilk ciddi toprak reformu, **Cemal Abdünnâsır** döneminde (1952 Hür Subaylar Darbesi sonrası) gerçekleştirilmiştir. Enver Sedat döneminde ise daha çok liberalleşme ve İsrail ile barışa odaklanılmıştır.

12. Mısır’da 1952’de gerçekleşen Hür Subaylar Darbesi kime karşı yapılmıştır?

A) Cemal Abdul Nasır
B) Enver Sedat
C) Hasan el-Benna
D) Muhammed Necib
E) Kral Faruk

Cevap : E) Kral Faruk

Açıklama : 1952’de Cemal Abdünnâsır ve Muhammed Necib’in öncülük ettiği Hür Subaylar Darbesi, Mısır’daki İngiliz destekli monarşiye, yani o dönemdeki Mısır ve Sudan Kralı **Faruk**’a karşı yapılmıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi 20 Kasım 1979’daki Kâbe Baskınının nedenleri arasında yer almaz?

A) Hükümetin ulusal serveti israf etmesi ve rüşvetin kaynağı olarak görülmesi
B) Hükümetin, Suudi vatandaşlarına ifade özgürlüğü vermemekle suçlanması
C) Suudi Arabistan’ın İsrail’i tanıması
D) Kraliyetin ABD ve İsrail’e petrol ve para sağlaması
E) Suud ailesinin İslami öğretiyi terk etmesi

Cevap : C) Suudi Arabistan’ın İsrail’i tanıması

Açıklama : Kâbe Baskını (1979) sırasında Suudi Arabistan, İsrail’i tanımamış ve Arap-İsrail çatışmasında Arap cephesinde yer almıştır. İsrail’i tanıma, baskının nedenleri arasında yer almaz.

14. Aşağıdakilerden hangisi Balfour Deklarasyonu’nun içeriğini yansıtmaktadır?

A) Hayfa ve Akka limanları, Bağdat ile Basra ve Güney Mezopotamya’nın İngiltere’ye bırakılması
B) Yahudiler için bir ülke kurulmasında İngiltere’nin desteğinin sağlanması
C) Araplar için bağımsız ve büyük bir krallık vaadinde bulunulması
D) Doğu Anadolu, Doğu Karadeniz ve İstanbul’un Rusya’ya bırakılması
E) Suriye kıyıları ve Lübnan, Halep, Hama, Humus ve Şam’ın Fransa’ya bırakılması

Cevap : B) Yahudiler için bir ülke kurulmasında İngiltere’nin desteğinin sağlanması

Açıklama : **Balfour Deklarasyonu (1917)**, Filistin’de **Yahudiler için ulusal bir yurt kurulmasında** İngiliz hükümetinin desteğini taahhüt eden bir belgedir.

15. Aşağıdaki olaylardan hangisinden sonra Filistinli gerilla grupları, bağımsız bir hat oluşturmak için gerekli manevra alanına sahip olmuştur?

A) Arap Birliği’nin kurulmasıyla
B) 1967 Arap-İsrail Savaşı sonrasında Arap devletlerinin düşmesiyle
C) İsrail ile Oslo Antlaşması’nın imzalanmasıyla
D) İsrail’in 2006’da Lübnan’dan geri çekilmesiyle
E) FKÖ’nün kurulmasıyla

Cevap : B) 1967 Arap-İsrail Savaşı sonrasında Arap devletlerinin düşmesiyle

Açıklama : **1967 (Altı Gün) Arap-İsrail Savaşı**’nda Mısır, Suriye ve Ürdün gibi Arap devletlerinin ağır yenilgi alması, Filistinli gerilla gruplarının (FKÖ, El Fetih gibi) Arap devletlerinin himayesinden çıkarak kendi bağımsız siyasi ve askeri örgütlenmelerini kurmalarına ve manevra alanına sahip olmalarına yol açmıştır.

16. İsrail siyasal yaşamını etkileyen önemli dinamikler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Etnik ve dinsel ayrışma (Aşkenaz-Sefarad Yahudileri)
B) Laik ve aşırı dinci Yahudiler arasındaki gerilim
C) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin İsrail aleyhine verdiği kararlar
D) Devleti’nin ve toplumun güvenliğinin sağlanması konusunda duyulan kaygılar
E) Siyonizm ideolojisi

Cevap : C) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin İsrail aleyhine verdiği kararlar

Açıklama : İsrail, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf olmadığı için, **Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararları** İsrail siyasal yaşamını doğrudan etkileyen bir dinamik olarak kabul edilmez.

17. “Filistin Devleti”nin sınırları neresidir?

A) 1948 öncesi İsrail’in kuruluşundan önceki Filistin topraklarının tamamı
B) İngiliz mandası yönetimi öncesindeki Filistin toprakları
C) 1967’den beri İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarının coğrafi alanı
D) 1973 Arap-İsrail Savaşı öncesinde Filistinlilerin sahip olduğu topraklar
E) Gazze dışında hâlihazırdaki Filistin yönetiminin kontrolündeki yerler

Cevap : C) 1967’den beri İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarının coğrafi alanı

Açıklama : Uluslararası hukuka göre Filistin Devleti’nin sınırları, genellikle İsrail’in 1967’deki Altı Gün Savaşı’ndan sonra işgal ettiği Batı Şeria, Gazze Şeridi ve Doğu Kudüs’ü kapsayan bölgeler olarak kabul edilir.

18. Aşağıdaki ülkelerinden hangisi geçmişteki “Büyük Suriye”nin bir parçası değildir?

A) İsrail
B) Ürdün
C) Suriye
D) Lübnan
E) Kuveyt

Cevap : E) Kuveyt

Açıklama : Tarihsel olarak, Büyük Suriye (Bilad’üş-Şam), Suriye, Lübnan, Ürdün, Filistin ve İsrail’in bugünkü topraklarını kapsıyordu. **Kuveyt** bu coğrafyanın dışında kalır.

19. 1979 İran Devrimi sonrası aşağıdaki siyasal gruplardan hangisi liberal İslamcı çizgide kalarak ve siyasal hareket olarak varlığını devam ettirebilmiştir?

A) İran İslam Devrimi’nin Mücahitleri Hareketi
B) İran Özgürlük Hareketi
C) İslami Cumhuriyet Partisi
D) 2 Hordad Cephesi
E) Hizbullah

Cevap : B) İran Özgürlük Hareketi

Açıklama : Ayetullah Humeyni’ye karşı çıkan ve liberal İslamcı çizgideki **İran Özgürlük Hareketi (Nehzat-e Azadi-ye İran)**, devrim sonrası baskılara rağmen siyasal hareket olarak varlığını sürdürebilmiştir.

20. İngiltere ve ABD diplomatlarınca, demokratik yollarla iktidara gelen milliyetçi Başbakan Muhammed Musaddık’ı devirip yerine Pehlevi ailesini yeniden iktidara getiren operasyonun adı nedir?

A) Ele Geçirme Operasyonu
B) Radikalleşme ile Mücadele Operasyonu
C) Demokrasiyi Güçlendirme Operasyonu
D) Ajax Operasyonu (TP-AJAX)
E) Özgürleştirme Operasyonu

Cevap : D) Ajax Operasyonu (TP-AJAX)

Açıklama : 1953 yılında İngiltere ve ABD istihbarat servisleri (MI6 ve CIA) tarafından İran’da Başbakan Musaddık’ı devirmek için düzenlenen darbe operasyonunun adı **Ajax Operasyonu** (TP-AJAX)’dur.