Ortadoğu Siyaseti 2024-2025 Bütünleme Soruları

Modern Ortadoğu’nun Oluşumu ve Dış Etkiler

**Birinci Dünya Savaşı** sonrasında Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılan topraklarda yeni düzenlemeler yapılmıştır. **Sykes-Picot Antlaşması**’na göre, **Suriye ve Lübnan** kıyıları Fransa’nın kontrolüne bırakılmıştır.

**ABD** (Başkan Woodrow Wilson), 1919 Paris Barış Konferansı’nda Wilson İlkeleri’ne dayanarak bu bölgede manda yönetimi yerine **bağımsız ulus devletler** kurulmasını veya ABD mandasına bırakılmasını ileri sürmüştür.

**Musul sorunu** nedeniyle yaşanan gerilimin ardından, **Türkiye ile Irak arasındaki sınır**, 5 Haziran **1926 Ankara Antlaşması** ile kesinleştirilmiştir. Irak’a komşu olmayan devletlerden biri **Yemen**’dir.

**ABD Başkanı Woodrow Wilson’un 14 ilkesi**, İngiltere ve Fransa gibi sömürge güçlerinin Ortadoğu’daki eski usul **doğrudan sömürgecilik** ve işgal politikalarını uygulamalarının önünde siyasi ve diplomatik bir engel teşkil etmiştir.

İdeolojik Akımlar ve Çatışmalar

• **Pan-Arabizm:** Tüm Arap uluslarını tek bir güçlü, **merkezi** devlet altında birleştirmeyi hedefler. Bu nedenle **Adem-i merkeziyetçilik** (federalizm), Pan-Arabizm’in temel özelliği değildir. Pan-Arabizm, emperyalizm ve Siyonizm karşıtı bir temele sahiptir.
• **Siyonizm:** İdeolojinin temel yaklaşımları arasında **Dinci, Liberal, Sosyalist** ve **Revizyonist** Siyonizm bulunur. **Mitraizm** ise Pers kökenli antik bir dindir. **Theodor Herzl**, modern Siyonizm’in kurucusu olarak Yahudi Devleti’nin kurulması fikrini siyasi bir platforma taşımada en çok katkısı olan isimdir.
• **Arap Baharı:** Protestoların sembolik sloganları genellikle “**Özgürlük, Ekmek ve Onur**” bileşenlerinden oluşur. Bölgesel istikrara etkileri arasında **terör örgütlerinin güçlenmesi, göçün büyümesi** ve **iç savaşların artması** yer alır. **Suriye’deki demokratikleşme süreci** bu etkilerden biri değildir. ABD’nin bu süreçteki politikaları, çıkarları doğrultusunda gelişmeleri kendi lehine çevirmeye çalışan **istikrarsız politikalar** şeklinde izlenmiştir.

İran ve Uluslararası Kurumlar

• **İran Devrimi Sonrası:** 1979 yılında Devrim’in ve dini liderliğin korunması amacıyla **Devrim Muhafızları (Pasdaran)**, **Ayetullah Humeyni**’nin emriyle kurulmuştur. Humeyni’nin ölümünden sonraki Rafsancani dönemi onarım sürecinin temel kaygısı, Devrim’in radikal ekonomik politikalarından vazgeçerek **ekonomide liberalleşme, dış yatırıma açılma ve yapısal uyum** programlarını uygulamaktır.
• **Rusya’nın Etkisi:** İran’da Rusların etkisinin azalmasına ve İngiltere’nin boşluğu doldurmaya çalışmasına neden olan olay, 1917’deki **Bolşevik Devrimi**’dir.
• **OPEC:** 1960’ta kurulan OPEC’in (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) kurucu üyelerinden biri **Suriye** değildir.
• **İİT:** 1969’da kurulan İslam Konferansı Örgütü (İİT), özellikle **Filistin meselesi** konusunda Müslüman ülkeleri harekete geçirip İslami dayanışmayı sağlamak amacıyla kurulmuştur.

1. 1969’da kurulan İslam Konferansı Örgütü (günümüzde İİT) hangi amaç etrafında kurulmuştur?

A) Müslüman ülkeler arasında barış ve arabuluculuk faaliyetlerini kurumsal düzeyde gerçekleştirmek.
B) BM Güvenlik Konseyi’ni dengelemek.
C) Arap ülkeleri arasındaki dayanışma ve yardımlaşmayı pekiştirmek.
D) Müslüman ülkeleri Filistin meselesi konusunda harekete geçirip İslami dayanışmayı sağlamak.
E) Müslüman ülkeler arasındaki ekonomik işbirliğini artırmak.

Cevap : D) Müslüman ülkeleri Filistin meselesi konusunda harekete geçirip İslami dayanışmayı sağlamak.

Açıklama : İslam Konferansı Örgütü (şimdiki adıyla İslam İşbirliği Teşkilatı – İİT), 1969 yılında Mescid-i Aksa’nın yakılmasından sonra, özellikle **Filistin meselesi** başta olmak üzere Müslüman ülkeler arasında siyasi ve İslami dayanışmayı sağlamak amacıyla kurulmuştur.

2. 1919 Paris Barış Konferansında Suriye ve Lübnan’ın bulunduğu bölgede bağımsız bir ülke kurulmasını ya da kendisine bırakılması gerektiğini ileri süren devlet hangisidir?

A) Suudi Arabistan
B) SSBC
C) ABD
D) Fransa
E) İngiltere

Cevap : C) ABD

Açıklama : 1919 Paris Barış Konferansı’nda **ABD** (Başkan Woodrow Wilson), Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılan topraklarda Wilson İlkeleri çerçevesinde manda yönetimi yerine **bağımsız ulus devletler** kurulmasını veya ABD mandasına bırakılmasını ileri sürmüştür. Ancak bu fikir Sykes-Picot gibi gizli anlaşmalar nedeniyle hayata geçirilememiştir.

3. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Pan-Arabizm düşüncesinin özellikleri arasında değerlendirilemez?

A) Emperyalizm karşıtı düşünceler
B) Adem-i merkeziyetçilik düşüncesi
C) Seküler milliyetçilik anlayışı
D) Siyonizm karşıtlığı
E) Arap birliği düşüncesi

Cevap : B) Adem-i merkeziyetçilik düşüncesi

Açıklama : **Pan-Arabizm**, tüm Arap uluslarını tek bir güçlü, **merkezi** devlet altında birleştirmeyi hedefler. Bu nedenle **Adem-i merkeziyetçilik** (federal veya yerel yönetimleri savunan) düşüncesi Pan-Arabizm’in temel özelliklerinden biri değildir.

4. Siyonizm ideolojisi içerisinde dört farklı yaklaşım mevcuttur.
Aşağıdakilerden hangisi bu yaklaşımlardan biri değildir?

A) Mitraizm
B) Sosyalist
C) Revizyonist
D) Liberal
E) Dinci Siyonizm

Cevap : A) Mitraizm

Açıklama : Siyonizm ideolojisinin temel yaklaşımları arasında **Dinci, Liberal, Sosyalist** ve **Revizyonist** Siyonizm gibi fraksiyonlar yer alır. **Mitraizm** ise Pers kökenli antik bir dindir ve Siyonizm’in bir fraksiyonu değildir.

5. Sykes-Picot Antlaşması’na göre Orta Doğu’daki hangi bölgeler Fransa’ya bırakılmıştır?

A) Filistin ve Ürdün
B) Hatay ve Filistin
C) Suriye ve Lübnan
D) Irak ve Arap yarım adası
E) Ürdün ve Kudüs

Cevap : C) Suriye ve Lübnan

Açıklama : 1916’da İngiltere ve Fransa arasında yapılan gizli **Sykes-Picot Antlaşması**’na göre, Osmanlı’dan alınacak bölgelerden **Suriye ve Lübnan** kıyıları (Mavi Bölge) Fransa’nın doğrudan ya da dolaylı kontrolüne bırakılmıştır.

6. I. Özgürlük
II. Kardeşlik
III. Ekmek
IV. Onur
Yukarıdakilerden hangileri Arap Baharı’nın sembolik sloganının bileşenleridir?

A) I, II ve IV
B) I ve III
C) I, II ve III
D) I, III ve IV
E) III ve IV

Cevap : D) I, III ve IV

Açıklama : Arap Baharı protestolarında kullanılan sembolik sloganlar genellikle “Ekmek (geçim/ekonomik adalet), Özgürlük ve Onur” (Arapça: Khubz, Hurriyya, Karama) bileşenlerinden oluşur.

7. Aşağıdaki devletlerden hangisi 1968 yılımda kurulan OPEC’in kurucularından değildir?

A) Irak
B) Kuveyt
C) Suudi Arabistan
D) İran
E) Suriye

Cevap : E) Suriye

Açıklama : OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü), 1960’ta Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, İran ve Venezuela tarafından kurulmuştur. **Suriye**, OPEC’in kurucu üyelerinden biri değildir.

8. Türkiye ile Irak arasındaki sınır hangi anlaşma ile kesinleştirilmiştir?

A) 1926 Ankara Antlaşması
B) 1935 Bağdat Antlaşması
C) 1928 Paris Antlaşması
D) 1946 Londra Antlaşması
E) 1914 Taif Antlaşması

Cevap : A) 1926 Ankara Antlaşması

Açıklama : Musul sorunu nedeniyle uzun süren görüşmelerin ardından, Türkiye ile Irak arasındaki bugünkü sınır, 5 Haziran **1926 Ankara Antlaşması** ile kesinleştirilmiştir.

9. Arap Baharı sürecinde küresel güçlerden ABD’nin politikaları nasıl şekillenmiştir?

A) Küresel güçlerin çatışmasından uzak durmuş, tarafsız kalmıştır.
B) Gelişmeleri kendi lehine çevirmeye çalışan istikrarsız politikalar izlemiştir.
C) Başlangıçta muhaliflere destek vermiş, sonrasında geri adım atmıştır.
D) Süper güç olarak öncü bir rol oynamıştır.
E) Rusya ile işbirliği yaparak bölgeye müdahale etmiştir.

Cevap : B) Gelişmeleri kendi lehine çevirmeye çalışan istikrarsız politikalar izlemiştir.

Açıklama : ABD’nin Arap Baharı’ndaki yaklaşımı, bir yandan demokrasi söylemlerini desteklerken, diğer yandan kendi stratejik çıkarları (özellikle Mısır ve Suudi Arabistan’da) nedeniyle çelişkili ve net olmayan, **istikrarsız politikalar** izlemiştir.

10. 1949 yılında İngiltere ve Fransa’nın desteğiyle Suriye’de yönetime el koyan general kimdir?

A) Abdullah Eyüb
B) Hüsnü Zaim
C) Ali Memlük
D) Davud Raciha
E) Salim İdris

Cevap : B) Hüsnü Zaim

Açıklama : Suriye’nin ilk askeri darbesini gerçekleştiren ve 1949 yılında yönetime el koyan general **Hüsnü Zaim**’dir. Bu darbe, Suriye’nin bağımsızlığını takiben bölgede yaşanan istikrarsızlığın başlangıcını işaret eder.

11. Aşağıdaki isimlerden hangisinin Yahudi Devleti’nin kurulması yönünde etkisi ve katkısı daha çoktur?

A) David Ben-Grion
B) Lord Arthur Balfour
C) Simon Peres
D) Lord Rothschild
E) Theodor Herzl

Cevap : E) Theodor Herzl

Açıklama : **Theodor Herzl**, modern Siyonizm’in kurucusu olarak kabul edilir. Siyonist hareketi organize etmesi ve Yahudi Devleti’nin kurulması fikrini siyasi bir platforma taşıması nedeniyle katkısı en çok olan isimdir.

12. Arap Baharı’nın bölgesel istikrara etkileri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Terör örgütlerinin güçlenmesi
B) Bölgedeki göç ve mülteci sorununun büyümesi
C) Uluslararası müdahalelerin artması
D) Suriye’deki demokratikleşme süreci
E) Güç boşluğu ve iç savaşların artması

Cevap : D) Suriye’deki demokratikleşme süreci

Açıklama : Arap Baharı, bölgedeki istikrarı bozarak terör, göç, iç savaş ve uluslararası müdahaleleri artırmıştır. Ancak Suriye’de bu süreç, demokratikleşme ile değil, tam tersine **iç savaş ve rejim krizi** ile sonuçlanmıştır.

13. Camp David anlaşması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bu anlaşma ile ilk kez bir Arap ülkesi İsrail’i tanımıştır.
B) Mısır ve İsrail arasında bir barış anlaşmasıdır ve iki ülke arasındaki savaş durumunu sona erdirdi.
C) 19 Kasım 1977’de ABD Cumhurbaşkanı Jimmy Carter’ın aracılığıyla imzalanmıştır.
D) Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat ve İsrail Başbakanı Menahem Begin tarafından imzalandı.
E) Batı Şeria ve Gazze Şeridi’ndeki Filistin topraklarıyla ilgili çözüm önerileri içermektedir.

Cevap : E) Batı Şeria ve Gazze Şeridi’ndeki Filistin topraklarıyla ilgili çözüm önerileri içermektedir.

Açıklama :

14. İsrail Devleti’nin siyasal yaşamı düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Laik ve Dinci Siyonistler arasında hiçbir zaman anlaşmazlık çıkmamış, devleti ortak yönetmişlerdir.
B) 1999 seçimlerini Likud partisi kazanmıştır.
C) İsrail Devlet’inde hep sağ partiler iktidarda olmuştur.
D) 1948’de ülke kurulduktan sonra 1950’li yıllarda sosyalist Mapai Partisi’nin önderliğinde Siyonistler ve dinci partilerden oluşan koalisyonlar ülkeyi yönetmiştir.
E) 1977 yılında Aşkenaz Yahudileri siyasal yaşamda ön plana çıkmaya başlamış ve büyük bir çoğunluk oluşturmuşlardır.

Cevap : D) 1948’de ülke kurulduktan sonra 1950’li yıllarda sosyalist Mapai Partisi’nin önderliğinde Siyonistler ve dinci partilerden oluşan koalisyonlar ülkeyi yönetmiştir.

Açıklama : İsrail, kuruluşundan (1948) 1977’ye kadar (Mapai ve sonra İşçi Partisi liderliğinde) sol-merkez Siyonist partiler tarafından yönetilmiştir. 1950’ler, bu sosyalist partilerin dinci partilerle kurduğu koalisyonlara sahne olmuştur.

15. Aşağıdakilerden hangisi 1. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti’nin Orta Doğu’dan çekilmesi üzerine ortaya çıkan Musul sorunu hakkında yanlış bilgidir?

A) Ankara Antlaşması ile Irak’a bırakılmıştır.
B) Türkiye, yaşadığı belli başlı dahili sorunlar ve İngiltere ile savaşın eşiğine gelmesi nedeniyle sorunun çözümü için anlaşmaya yolunu seçmiştir.
C) Türkiye’nin kurucu belgesi Lozan Barış Anlaşması ile Musul sorunu büyük oranda çözüme kavuşturulmuştur.
D) Sorunun çözümü için 1924’te Haliç’te İstanbul Konferansı toplanmıştır.
E) 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi’nin imzalandıktan sonra işgal edilmiştir.

Cevap : C) Türkiye’nin kurucu belgesi Lozan Barış Anlaşması ile Musul sorunu büyük oranda çözüme kavuşturulmuştur.

Açıklama : **Lozan Barış Anlaşması** ile Musul sorunu çözülememiş, anlaşmada çözümü İngiltere ve Türkiye arasında yapılacak ikili görüşmelere bırakılmıştı. Sorun, ancak 1926 Ankara Antlaşması ile kesin olarak çözülmüştür. Bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi Irak’a komşu olan devletlerden biri değildir?

A) Yemen
B) Türkiye
C) Suudi Arabistan
D) Suriye
E) Ürdün

Cevap : A) Yemen

Açıklama : Irak’a komşu olan ülkeler; Türkiye, İran, Kuveyt, Suudi Arabistan, Ürdün ve Suriye’dir. **Yemen** bu ülkelerden biri değildir.

17. ABD Başkanı Woodrow Wilson’un yayınlamış olduğu 14 ilkenin Orta Doğu’ya ne gibi etkisi olmuştur?

A) ABD’den başka hiçbir ülkenin Orta Doğu ülkeleriyle diplomasi kurması yasaklanmıştır.
B) SSCB’yi çevrelemeye yönelik politikaların Orta Doğu’ya uyarlanmasına zemin hazırlamıştır.
C) Devletlerin gizli antlaşma ve sömürgecilik yapmasının önündeki engeller kalkmıştır.
D) Manda Yönetimlerini ortadan kaldırmıştır.
E) İngiltere, Fransa gibi sömürge güçlerinin bölge ülkelerini doğrudan sömürmesi ve işgal etmesi engellenmiştir.

Cevap : E) İngiltere, Fransa gibi sömürge güçlerinin bölge ülkelerini doğrudan sömürmesi ve işgal etmesi engellenmiştir.

Açıklama : Wilson İlkeleri, ulusların kendi kaderini tayin hakkını savunarak, sömürgeci güçlerin (İngiltere, Fransa) Ortadoğu’daki eski usul **doğrudan sömürgecilik** ve işgal politikalarını uygulamalarının önünde siyasi ve diplomatik bir engel teşkil etmiştir.

18. İran’da 1979 yılında faaliyet göstermeye başlayan Devrim Muhafızları kim tarafından kurulmuştur?

A) Ruhani
B) Humeyni
C) Abraham
D) Mesut Recevi
E) Ali Hamaney

Cevap : B) Humeyni

Açıklama : **Devrim Muhafızları (Pasdaran)**, İran İslam Devrimi’nin lideri **Ayetullah Humeyni**’nin emriyle, devrimi ve dini liderliği korumak amacıyla 1979 yılında kurulmuştur.

19. Humeyni ölümünden sonraki süreçte İran’da Cumhurbaşkanlığını üstlenen Haşimi Rafsancani önderliğinde girişilen onarım sürecinin temel kaygısı aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A) Devrimin eksik kalan ideolojik sürecini tamamlamak.
B) İran’ı dış politikada güçlü bir küresel aktör yapmak.
C) Ekonomide liberalleşme, dış yatırıma açılma ve yapısal uyum programlarını uygulamak.
D) Siyasette liberalleşme adımları atmak.
E) Humeyni sonrası siyasi ortamdaki kırgınlıkları ortadan kaldırmak ve barışı sağlamak.

Cevap : C) Ekonomide liberalleşme, dış yatırıma açılma ve yapısal uyum programlarını uygulamak.

Açıklama : Humeyni sonrası Rafsancani dönemi, savaş sonrası yıkılan ekonomiyi onarmaya odaklanmıştır. Bu dönemde temel kaygı, Devrim’in radikal ekonomik politikalarından vazgeçerek **ekonomide liberalleşme, dış yatırıma açılma ve yapısal uyum** programlarını uygulamaktır.

20. Aşağıdakilerden hangisi başkenti Kahire olarak kurulan BAC’ın devamlılık sağlayamamasının üzerine bu oluşumun sonunu getiren sebeplerden biri değildir?

A) Baas Partisinin Suriye’deki komünist grubun iktidarı devirmesinden çekinmeleri
B) Mısır askerinin Suriye ordusu üzerinde egemenlik kurması
C) Mısır da uygulanan toprak reformunun zorla Suriye’de de uygulanması
D) Suriye’deki güçlü kesimlerin Mısır askerinin egemenliğinden rahatsız olması
E) Misır’ın merkez üssü olması

Cevap : A) Baas Partisinin Suriye’deki komünist grubun iktidarı devirmesinden çekinmeleri

Açıklama :