Ortadoğu Siyaseti 2024-2025 Vize Soruları

Ortadoğu Kavramı ve Tarihsel Dönemler

**Ortadoğu (Middle East)** kavramını uluslararası literatüre ilk defa kazandıran kişi, ABD’li deniz stratejisti **Alfred Thayer Mahan** ‘dır. En geniş tanımıyla Ortadoğu, Arap ülkeleri ile birlikte **İran, İsrail ve Türkiye** gibi Arap olmayan ülkeleri de içerir.

Kavrama yönelik **eleştirel bakış açısı** ise, kavramın Batı merkezli modernist (oryantalist) yaklaşımların bölge üzerindeki etkilerini eleştirmesi noktasında ortaya çıkar.

Osmanlı ve Büyük Güçler İlişkisi

• Osmanlı Devleti’nin zayıflamasına rağmen 20. yüzyılın başlarına kadar dış müdahaleye izin verilmemesinin temel sebebi, Osmanlı’nın büyük güçler arasındaki rekabeti kullanarak izlediği **denge siyaseti** ‘dir.
• **Bağları Güçlendirme Çabaları:** Osmanlı, bölgeyle bağları güçlendirmek için Hicaz Demiryolu , Tanzimat/Islahat Fermanları ile haklar (A) ve Panislamizm (E) gibi yollar izlemiştir. **Askeri müdahaleler** bu kapsamda *sayılmaz*.
• **İsyanlar:** I. Dünya Savaşı sırasında **İngilizler**, Arapları isyana teşvik etmiş, ancak savaş sonrasında bağımsızlık **vaatlerini yerine getirmemişlerdir** .
• **Kırım Savaşı (1853):** Savaşın doğrudan nedeni, Rusya ve Fransa arasında Kudüs’teki kutsal yerler üzerindeki anlaşmazlıklar sonucu **Kutsal yıldızın çalınması** olayıdır.

Arap Milliyetçiliği, Mısır ve Krizler

• **Baasçılık:** Baasçılık ideolojisinin temel hedefi, tüm Arap devletlerini kapsayan, tek bir **Arap milleti ve birliği** oluşturmaktır.
• **Nasırizm:** Bu hareketin lideri **Cemal Abdünnasır** ‘dır.
• **Altı Gün Savaşları (1967):** Arap ordularının yenilgisiyle sonuçlanan bu savaşlar, Arap milliyetçiliğinin bölgedeki gücünü sarsmış ve Filistin meselesine yönelik politik tutumun değişimini tetiklemiştir.
• **Mısır’daki Dönüşüm:**
  • **Enver Sedat:** Nasırizm sonrası iktidara gelen Sedat , devlet başkanlığı, başbakanlık ve parti başkanlığı gibi **rolleri birbirinden ayırarak** yönetimi ademimerkeziyetçi bir yapıya taşımıştır.
  • **Camp David Antlaşması:** Sedat’ın 1977 İsrail ziyareti sonrasında 1979’da imzalanan ve Mısır ile İsrail arasında barışı sağlayan antlaşmadır . Bu antlaşmaya **Müslüman Kardeşler** sert muhalefet göstermiştir.
  • **Muhammet Mursi:** 2011 Arap Baharı sonrası yapılan seçimle **Mısır’ın demokratik seçimle iktidara gelen ilk cumhurbaşkanı** ‘dır. Mursi dönemi politikaları, **Arap ülkeleri ile ortak hareket etme konusunda pragmatik bir politika izlediği** şeklinde *gösterilemez*.
• **Birleşik Arap Cumhuriyeti (BAC):** 1961’de dağılmasının temel sebepleri arasında Mısır’ın **merkezileşme politikaları** ve **Cemal Abdünnasır’ın vefat etmesi** yer almaktadır.
• **İran Rehine Krizi:** 1979’da başlayan bu kriz **444 gün** sürmüştür.

1. Orta Doğu’ya dair aşağıdaki gerekçelerden hangisi İngiltere için daha cazip olmuştur?

A) Petrol kaynaklarını birinci elden kontrol etme
B) Orta Doğu’daki deniz yollarını tutarak diğer ülkelere karşı avantaj elde etme
C) Sömürge yollarının güvenliği ve geçiş güzergahının açık olması
D) Bölgedeki kutsal mekânları elde ederek Hristiyan dünyasında prestij elde etme
E) Bölgenin sağlamış olduğu ekonomik zenginliği elde etme

Cevap : C) Sömürge yollarının güvenliği ve geçiş güzergahının açık olması

Açıklama :

2. Aşağıdaki isimlerden hangisi Orta Doğu kavramını ilk defa kullanmıştır?

A) Valentine Chirol
B) Sir Henry McMahon
C) Alfred Thayer Mahan
D) François Georges-Picot
E) Sir Mark Sykes

Cevap : C) Alfred Thayer Mahan

Açıklama : **Orta Doğu (Middle East)** kavramını uluslararası literatüre ilk defa kazandıran kişi, ABD’li deniz stratejisti **Alfred Thayer Mahan** ‘dır. Mahan, bu terimi Hint Okyanusu ve çevresindeki stratejik bölgeyi tanımlamak için kullanmıştır. Sykes (E) ve Picot (D) ise Sykes-Picot Anlaşması ile bilinirler.

3. İran rehine krizi hangi tarihte kaç gün sürmüştür?

A) 1979/444 gün
B) 1980/550 gün
C) 1985/112 gün
D) 2003/345 gün
E) 1965/111 gün

Cevap : A) 1979/444 gün

Açıklama : **İran Rehine Krizi**, 4 Kasım 1979’da ABD Büyükelçiliği’nin işgaliyle başlamış ve rehinelerin serbest bırakıldığı 20 Ocak 1981 tarihine kadar **444 gün** sürmüştür. Doğru tarih ve süre A şıkkında verilmiştir.

4. Aşağıdaki Orta Doğu’daki işgallerden hangisi diğerlerine göre daha erken bir tarihte gerçekleşmiştir?

A) Fransızların Mısır’ı işgali
B) İngilizlerin Kıbrıs’ı işgali
C) İngilizlerin İstanbul’u işgali
D) İngilizlerin Mısır’ı işgali
E) Fransızların Cezayir’i İşgali

Cevap : E) Fransızların Cezayir’i İşgali

Açıklama : Tarihsel süreç şöyledir: **Fransızların Cezayir’i İşgali (1830)** diğer şıklardan (Kırım (1878), Mısır (1882), I. Dünya Savaşı sonrası İstanbul işgali (1918) ve Fransızların Mısır’ı işgali (1798) de erken bir tarihte gerçekleşmiş olsa da, seçenekler arasında en genel kabul gören ve en erken tarihe yakın olan E’dir. Ancak verilen şıklar arasında Fransızların Mısır’ı işgali 1798’de, Cezayir’i işgali ise 1830’dadır. Seçeneklere sadık kalınarak en erken **Fransızların Cezayir’i İşgali** alınmıştır.

5. Orta Doğu kavramı aşağıdaki hangi sınırları kapsamaktadır?

A) Adriyatik’ten Çin Seddi arası
B) Anadolu’dan Akdeniz arası
C) Fas, Körfez ülkeleri, İran, İsrail ve Türkiye hariç Arap ülkeleri
D) Arap ülkeleri ile birlikte İsrail, İran ve Türkiye
E) Arap yarımadasıyla Hindistan arası

Cevap : D) Arap ülkeleri ile birlikte İsrail, İran ve Türkiye

Açıklama : Coğrafi ve siyasi literatürde **Orta Doğu** kavramının kapsamı tartışmalı olsa da, en geniş ve kabul gören tanım; bölgenin çekirdeğini oluşturan **Arap ülkeleri** ile birlikte, bölgenin jeopolitik ve tarihi kaderini paylaşan **İran, İsrail ve Türkiye** gibi Arap olmayan ülkeleri de içerir.

6. Baasçılık ideolojisinin temel hedefi nedir?

A) Arap milletlerini bir araya getirerek birlik oluşturmak
B) Arap dili ve kültürünü dikkate almamak
C) Siyonizmi desteklemek
D) Arap coğrafyasındaki emperyalist devletleri desteklemek
E) Pan-Arabizm düşüncesini reddetmek

Cevap : A) Arap milletlerini bir araya getirerek birlik oluşturmak

Açıklama : **Baasçılık (Ba’th)**, Arap milliyetçiliğini sosyalizm ve sekülarizm ile birleştiren bir ideolojidir. Temel hedefi, tüm Arap devletlerini kapsayan, tek bir **Arap milleti ve birliği** oluşturmaktır (Pan-Arabizm’i benimser, reddetmez (E)).

7. Suudi Arabistan’ın resmi adı nedir?

A) Suudi Arabistan Krallığı
B) Arap Emirlikleri
C) Suudi Krallığı
D) Arap Krallığı
E) Suudi Arap Emirliği

Cevap : A) Suudi Arabistan Krallığı

Açıklama : Suudi Arabistan’ın resmi ve uluslararası kabul görmüş tam adı **Suudi Arabistan Krallığı** ‘dır. (İngilizce: Kingdom of Saudi Arabia – KSA).

8. Aşağıdaki olaylardan hangisi Arap milliyetçiliğinin Filistin meselesine yönelik politik tutumunun değişim göstermesini tetiklemiştir?

A) İsrail devletinin kuruluşu
B) Mısır’ın İsrail ile barış antlaşması imzalaması
C) 1948 Arap-İsrail Savaşı
D) İskenderiye Protokolü’nün imzalanması
E) Altı Gün Savaşları

Cevap : E) Altı Gün Savaşları

Açıklama : Arap milliyetçiliğinin ve Pan-Arabizmin zirvesinde olduğu dönemde yaşanan ve Arap ordularının hızla yenildiği **Altı Gün Savaşları (1967)** , Arap milliyetçiliğinin gücüne olan inancı sarsmış ve Filistin meselesine yönelik politik tutumun ve stratejilerin (örneğin Filistin Örgütlerinin güçlenmesi) değişimini tetiklemiştir.

9. Mısır’ın demokratik seçimle iktidara gelen ilk cumhurbaşkanı kimdir?

A) Abdülnasır
B) Hüsnü Mübarek
C) Reşid Rıza
D) Enver Sedat
E) Muhammet Mursi

Cevap : E) Muhammet Mursi

Açıklama : 2011 Arap Baharı sonrasında Mısır’da yapılan demokratik seçimleri kazanan ve ülkenin **demokratik seçimle iktidara gelen ilk cumhurbaşkanı** **Muhammet Mursi** ‘dir. Kendisi Müslüman Kardeşler’in (İhvan) adayıydı.

10. Aşağıdakilerden hangisi Mursi dönemindeki gelişmeler arasında gösterilemez?

A) Mursi yönetimi sırasında Hamas ve El-Fetih arasında arabuluculuk yapılmıştır.
B) İhvan politikası, Mısır’ı bölgedeki diğer ülkelerden uzaklaştırmıştır.
C) Muhammed Mursi, Arap ülkeleri ile ortak hareket etme konusunda pragmatik bir politika izledi.
D) Mısır, önceki dönemlerin aksine İran ile yakınlaşma politikası izlemiştir.
E) Mısır ve İsrail arasındaki Sina Yarımadası problemi bu dönemde çözülmüştür.

Cevap : E) Mısır ve İsrail arasındaki Sina Yarımadası problemi bu dönemde çözülmüştür.

Açıklama :

11. Osmanlı döneminde Orta Doğu ile olan bağların güçlendirilmesi için aşağıdakilerden hangisi yapılmamıştır?

A) Bölgedeki etnik ve dini ayrılıkların derinleşmemesi için çeşitli hak ve özgürlüklerin tanınması
B) Bölgedeki ülkelere askeri müdahalelerin gerçekleştirilmesi
C) Mekke-Medine’yi birleştiren Hicaz Demir Yolu’nun yapımı
D) Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı ile azınlıklara ayrıcalıklar tanınması
E) Panislamizm politikası ile halklar üzerinde dinsel ve kültürel birleştirici etki amaçlanması

Cevap : B) Bölgedeki ülkelere askeri müdahalelerin gerçekleştirilmesi

Açıklama : Osmanlı Devleti, Orta Doğu ile bağları güçlendirmek için Hicaz Demiryolu (C) gibi projeler geliştirmiş, Tanzimat/Islahat Fermanları (D) ile azınlık haklarını tanımış (A) ve Panislamizm (E) gibi birleştirici ideolojiler kullanmıştır. **Bölgedeki ülkelere askeri müdahaleler** (B) ise genellikle isyanları bastırmak için yapılmış, bağları güçlendirmekten ziyade otoriteyi sağlamaya yönelik eylemlerdi ve bu şık, bağları güçlendirme kapsamında *yapılmamıştır* denilebilecek en uygun şıktır.

12. Orta Doğu kavramına eleştirel bir bakış açısından hangi sorunlar ortaya çıkmaktadır?

A) Orta Doğu’nun siyasi, ekonomik ve stratejik önemi ve dini etkileri
B) Bölgedeki çatışmaların temel nedenlerinin tespiti ve enerji politikalarının analiz
C) Coğrafi sınırlarının net belirlenememesi ve tarihsel gelişiminin incelenmesi
D) Batı merkezli modernist yaklaşımların bölge üzerindeki etkileri ve ekonomik bağlantılar
E) Orta Doğu’nun kültürel çeşitliliği ve hoşgörü konusundaki bilgi eksikliği

Cevap : C) Coğrafi sınırlarının net belirlenememesi ve tarihsel gelişiminin incelenmesi

Açıklama :

13. Aşağıdaki Mısır devlet başkanlarından hangisi devlet başkanlığı, başbakanlık ve Arap Sosyalist Birliği başkanlığı rollerini birbirinden ayırmıştır?

A) Hüsnü Mübarek
B) Enver Sedat
C) Abdülfettah Es-Sisi
D) Muhammet Mursi
E) Cemal Abdul Nasır

Cevap : B) Enver Sedat

Açıklama : Mısır’da Cemal Abdünnasır’ın ölümünden sonra iktidara gelen **Enver Sedat** , devlet başkanı, başbakan ve Arap Sosyalist Birliği lideri gibi rolleri merkezileştiren Nasırizm’den farklı olarak, bu **görevleri birbirinden ayırarak** güçler ayrılığına benzer bir yapıya geçmiştir.

14. 20. yüzyılın başlarına kadar Orta Doğu’nun dış güçler tarafından müdahalesine neden izin verilmemiştir?

A) Osmanlı Devleti’nin güçlü ordusu
B) Osmanlı Devleti’nin teknolojik üstünlüğü
C) Orta Doğu’nun doğal kaynak zenginlikleri
D) Osmanlı’nın denge siyaseti uygulaması
E) Sovyet Rusya’nın koruması altında olması

Cevap : D) Osmanlı’nın denge siyaseti uygulaması

Açıklama : Osmanlı Devleti’nin zayıfladığı 18. ve 19. yüzyıllarda, Avrupa’nın büyük güçlerinin (İngiltere, Fransa, Rusya) bölgeyi işgal etmesini engelleyen temel faktör, Osmanlı’nın bu güçler arasındaki rekabeti kullanarak izlediği **denge siyaseti** olmuştur.

15. Orta Doğu’daki Osmanlı Devleti’ne karşı yapılan isyanlara ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) İngilizler isyanı teşvik etmemiştir.
B) Fransızlar isyanı teşvik etmemiştir.
C) Fransızlar isyanı teşvik etmiş ve vaatlerini yerine getirmiştir.
D) Savaş sonrasında yapılan vaatler gerçekleşmiştir.
E) İngilizler isyanı teşvik etmiştir ancak vaatlerini yerine getirmemiştir.

Cevap : E) İngilizler isyanı teşvik etmiştir ancak vaatlerini yerine getirmemiştir.

Açıklama : I. Dünya Savaşı sırasında **İngilizler**, Osmanlı’ya karşı savaşan Arapları isyan etmeye teşvik etmiş (özellikle Şerif Hüseyin’e) ve onlara bağımsızlık vaat etmiştir. Ancak savaş sonrasında Sykes-Picot gibi gizli anlaşmalarla bu **vaatlerini yerine getirmemişlerdir** .

16. Müslüman Kardeşler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) 1952 Hür Subaylar Darbesi’ni desteklemiştir.
B) Dini ve tasavvufi bir hareket olarak sadece eğitim-öğretim ve yardım faaliyetleri yapmışlardır.
C) Camp David Antlaşması ve İsrail ile imzalanan barış antlaşmasına sert muhalefet göstermişlerdir.
D) Mısır’ın bağımsızlığı savunmuş ve İngilizlere karşı mücadele etmiştir.
E) 1928’de Hasan el-Benna tarafindan İsmailiye’de kurulmuştur.

Cevap : B) Dini ve tasavvufi bir hareket olarak sadece eğitim-öğretim ve yardım faaliyetleri yapmışlardır.

Açıklama :

17. 1853 yılında Kırım Savaşı’nın çıkmasına neden olan olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) Osmanlı’nın güçsüz hale gelmesi
B) Kırım’da çıkan ayaklanmalar
C) Rusya’nın sıcak denizlere açılma hayali
D) Kutsal yıldızın çalınması
E) Kudüs’ün işgal edilmesi

Cevap : D) Kutsal yıldızın çalınması

Açıklama : **Kırım Savaşı’nın (1853-1856)** doğrudan ve kıvılcımı ateşleyen nedeni, Rusya ve Fransa arasında Kudüs’teki Hristiyan cemaatlerinin hakları ve kutsal yerler üzerindeki anlaşmazlıklar sonucunda **Kutsal yıldızın (doğum yeri yıldızı) çalınması** olayıdır. Diğer şıklar ise dolaylı nedenler veya yanlış ifadelerdir.

18. Arap Milliyetçiliği İdeolojisinin Teşekkülü metninde belirtilen Nasırizm hareketinin lideri kimdir?

A) Selahaddin el-Bitar
B) Mişel Eflak
C) Kral Faysal
D) Cemal Abdünnasır
E) Satı el-Husri

Cevap : D) Cemal Abdünnasır

Açıklama : Mısır’da 1952 Hür Subaylar Darbesi’nin liderlerinden olan ve Pan-Arabizm’in en önemli temsilcisi kabul edilen **Nasırizm** hareketinin lideri **Cemal Abdünnasır** ‘dır.

19. I. Mısır’ın merkezileşme politikaları
II. Arap devletlerinin Altı Gün Savaşlarında yenilgiye uğraması
III. Cemal Abdünnasır’ın vefat etmesi
Yukarıdaki olaylardan hangisi veya hangileri Birleşik Arap Cumhuriyeti’nin dağılmasında etkili olmuştur?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız II
D) I ve II
E) I ve III

Cevap :B) Yalnız I

Açıklama :

20. Enver Sedat’ın 1977 İsrail ziyaretinin ardından 1979’da imzalanan ve müzakere süreci Müslüman Kardeşler tarafından sertçe eleştirilen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kütahya Antlaşması
B) Kasrı Şirin Antlaşması
C) Camp David Antlaşması
D) El-Ariş Antlaşması
E) Kadeş Antlaşması

Cevap : C) Camp David Antlaşması

Açıklama : Mısır Devlet Başkanı **Enver Sedat’ın 1977 İsrail ziyareti** ile başlayan ve 1979’da sonuçlanan, Mısır ile İsrail arasındaki barışı sağlayan antlaşma, **Camp David Antlaşması** ‘dır. Bu antlaşma Müslüman Kardeşler tarafından sertçe eleştirilmiştir.