Çalışma Alanlarında İş Sağlığı Ve Güvenliği-1 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG), işyerlerinde çalışanların sağlığını korumak, güvenliğini sağlamak ve üretim güvenliğini temin etmek amacıyla yürütü
len sistemli çalışmalardır. Bu alanın temel amacı, hastalıklar ve kazalar ortaya çıkmadan önce önlem almaktır. Bu makalede, İSG’nin yasal çerçevesi, İSG profesyonellerinin rolleri ve temel korunma yöntemleri incelenecektir.

İSG’nin Yasal Çerçevesi

İSG alanı, ulusal ve uluslararası mevzuatla düzenlenmiştir.

• Tarihsel Gelişim: Türkiye’de İSG alanındaki ilk önemli düzenlemelerden biri, 1865 tarihli “Dilaver Paşa Nizamnamesi”dir. Cumhuriyet döneminde ise 1930 tarihli “Umumi Hıfzıssıhha Kanunu”, kadın ve çocuk işçileri koruyan hükümler içermiştir.
• Uluslararası Kuruluşlar: İSG alanında küresel standartları belirleyen en önemli kurum, 1919 yılında kurulan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)‘dur. ILO’nun çalışma hayatında ayrımcılığı önlemeye yönelik temel sözleşmesi “111 numaralı sözleşme”dir. ILO ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi kuruluşlar, BM’ye bağlı İSG konusunda çalışan kurumlardır.
• Ulusal Kurumlar: Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM), ulusal politikaları belirler ve mevzuat çalışmaları yapar; ancak iş istatistiklerini derlemek ve yayınlamak temel olarak “Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)”nun görevidir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi (ÇASGEM) ise araştırma ve yayın yapar, ancak doğrudan “ölçüm ve analiz hizmetleri sunmaz”.

İşverenin Yükümlülükleri ve İSG Kurulları

İSG’de asıl sorumlu işverendir. İşverenin, İSG hizmetlerini dışarıdan alması (OSGB vb.) “sorumluluklarını ortadan kaldırmaz”. İşverenin temel sorumlulukları arasında risk değerlendirmesi yapmak, çalışanların görüşlerini almak ve tedbirlerin maliyetini çalışanlara yansıtmamak yer alır. **Bireysel emeklilik sigortası** yaptırmak ise doğrudan bir İSG sorumluluğu değildir.

İşyerlerinde İSG faaliyetlerini yürütmek için İSG Kurulları oluşturulur. Bu kurulların üyeleri arasında işveren/vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve “çalışan temsilcisi” zorunlu olarak bulunur. Kurulun görevi, İSG yönerge taslağı hazırlamak ve tehlikeleri değerlendirmektir; “kâr oranını sağlamak için malzeme kısıtlamasına gitmek” gibi ticari bir görevi yoktur.

İSG Profesyonellerinin Görevleri

• İş Güvenliği Uzmanı (İGU): Geçerli bir uzmanlık belgesine sahip olmalıdır. Uzmanların yetkileri tehlike sınıfına göredir; B sınıfı uzmanlar az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda çalışabilirken, C sınıfı uzmanlar sadece az tehlikeli sınıflarda çalışabilir (C sınıfının tüm sınıflarda çalışabileceği bilgisi yanlıştır).
• İş Yeri Hekimi: Temel görevi sağlık gözetimi ve rehberliktir. Çalışanların işe giriş muayenelerini yapar ve riskleri belirler. Ancak, işyerindeki “kimyasal maddelerin ortam havasındaki ölçümünü yapmak” hekimin değil, iş hijyenistinin veya İGU’nun görevidir. Hekimin, “meslek hastalığı tedavisi” yapmak gibi bir görevi de yoktur.
• İş Yeri Hemşiresi (Diğer Sağlık Personeli): İSG hizmetlerinin planlanmasında hekime yardımcı olur ve çalışan temsilcileriyle işbirliği yapar. Ancak, “doktor olmadığı zaman muayene yapmak” gibi bir yetkisi bulunmaz.

Risk Değerlendirmesi ve Korunma Yöntemleri

İSG’nin temeli risk değerlendirmesine dayanır. “Risk değerlendirme ekibinde” işveren, hekim, uzman ve çalışan temsilcisi yer alır; “pazarlama birimi” bu ekibin doğal bir üyesi değildir.

• Korunma Seviyeleri:
  1. Birincil Koruma: Risk ortaya çıkmadan önlemektir. “Sağlık eğitimi” birincil korumadır.
  2. İkincil Koruma: Hastalığı erken teşhis etmektir. “Periyodik sağlık muayeneleri” ikincil korumadır.
  3. Üçüncül Koruma: Tedavi ve rehabilitasyondur.
• Mühendislik Hizmetleri: İşin çalışana uydurulması (Ergonomi) ve ortamdaki tehlikelerin kaynağında yok edilmesi (örn: güvencesiz koşulların düzeltilmesi) mühendislik hizmetleridir.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Risklerin önlenemediği durumlarda kullanılır. Metal örgülü eldivenler, deri önlükler gibi donanımlar koruyucu materyal iken, “yün korse” bir KKD değildir. Hayati tehlike oluşturan ve geriye dönüşü mümkün olmayan risklere karşı koruyan KKD’ler “Kategori-III” olarak sınıflandırılır.
• Güvensiz Davranışlar: Çalışanın “kişisel koruyucu donanım kullanmaması”, kazalara yol açan temel güvensiz davranışlardan biridir.

Özel Risk Grupları

İş Kanunu, kadın ve genç çalışanlar gibi özel risk gruplarını korur. Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik’e göre, gebe çalışanların kanserojen maddelerle ve benzenle teması (KKD kullansa dahi) kısıtlanmıştır; ancak “kapalı sistemde çalışmaları” yasaklanmamıştır. İşverenlerin, engelli çalıştırma yükümlülüklerini ise “Türkiye İş Kurumu’na (İŞKUR)” bildirmeleri gerekmektedir.

1. Aşağıdakilerden hangisi İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün görevlerinden biri değildir?

A) Ulusal politikaları belirlemek ve İSG programları hazırlamak
B) Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak
C) İSG konularında mevzuat çalışması yapmak
D) Etkin denetim sağlamak amacıyla gerekli önerilerde bulunmak ve sonuçlarını izlemek
E) İş istatistiklerini derlemek ve yayınlamak

Cevap : E) İş istatistiklerini derlemek ve yayınlamak

Açıklama : İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında ulusal politikaları belirlemek, mevzuat çalışmaları yapmak ve denetim sonuçlarını izlemek yer alır. Ancak, **iş istatistiklerini derlemek ve yayınlamak** görevi temel olarak Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) ve Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) sorumluluğundadır.

2. Aşağıdaki hangisi ikincil koruma örneğidir?

A) Periyodik sağlık muayeneleri
B) Tedavi
C) Maruziyet yaşının yükseltilmesi
D) İşe giriş sağlık muayeneleri
E) Sağlık eğitimi

Cevap : A) Periyodik sağlık muayeneleri

Açıklama : **İkincil koruma**, hastalığın erken tanısı ve ilerlemesinin önlenmesi ile ilgilidir. **Periyodik sağlık muayeneleri** ve işe giriş muayeneleri, bu erken tanıyı amaçladığı için ikincil koruma örneğidir. Tedavi üçüncül koruma, maruziyet yaşını yükseltme (idari) ve sağlık eğitimi (bilinçlendirme) ise birincil korumadır.

3. I. İşverence iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilecekler, geçerli iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak zorundadır.
II. İş güvenliği uzmanlarından (A) sınıfı belgeye sahip olanlar az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışabilirler.
III. İş güvenliği uzmanlarından (B) sınıfı belgeye sahip olanlar az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda yer alan işyerlerinde çalışabilirler.
IV. İş güvenliği uzmanlarından (C) sınıfı belgeye sahip olanlar ise bütün tehlike sınıflarında yer alan işyerlerinde çalışabilirler.
Yukarıda verilen önermelerden hangileri iş güvenliği uzmanının nitelikleri ve görevlerindendir?

A) I ve II
B) I ve III
C) I ve IV
D) I ve IV
E) I, II ve V

Cevap : B) I ve III

Açıklama : İş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi için geçerli belge şarttır (I. doğru). B sınıfı uzmanlar, az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda çalışabilir (III. doğru). A sınıfı uzmanlar tüm tehlike sınıflarında çalışabilir, sadece az tehlikeli değil (II. yanlış). C sınıfı uzmanlar ise sadece az tehlikeli sınıfta çalışabilir (IV. yanlış). Doğru önermeler I ve III’tür.

4. Aşağıdakilerden hangisi İSG kurulunun görev ve yetkilerinden değildir?

A) İşyerinde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tehlikeleri ve önlemleri değerlendirmek
B) İşyerinde yapılacak bakım ve onarım çalışmalarında gerekli güvenlik tedbirlerini planlamak
C) İş sağlığı ve güvenliği konularında o işyerinde çalışanlara yol göstermek
D) İşyerinin niteliğine uygun bir iş sağlığı ve güvenliği yönerge taslağı hazırlamak
E) İşyerinde malzeme kısıtlamasına giderek gerekli kâr oranını sağlamak

Cevap : E) İşyerinde malzeme kısıtlamasına giderek gerekli kâr oranını sağlamak

Açıklama : İSG kurulunun temel amacı iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaktır. Kurulun, **kâr oranını sağlamak için malzeme kısıtlamasına gitmek** gibi ticari bir görevi yoktur.

5. I. İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetleri ilkesel olarak koruyucu niteliklidir.
II. Koruma amaçlı mühendislik hizmetleri işin ve işyeri ortamının çalışana uydurulması olarak ifade edilebilir.
III. Koruma öncelikli mühendislik faaliyetleri “İşyeri Sağlık Birimi”, tıbbi koruma ise “İş Güvenlik Birimi tarafından yürütülür.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile ilgili verilen yukarıdaki önermelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) Yalnız II
E) II ve III

Cevap : B) I ve II

Açıklama : İSG hizmetleri ilkesel olarak koruyucu niteliklidir (I. doğru). Koruma amaçlı mühendislik hizmetleri, ergonomi kapsamında işin çalışana uydurulmasıdır (II. doğru). Koruma öncelikli mühendislik faaliyeti iş güvenliği birimi, tıbbi koruma ise sağlık birimi tarafından yürütülür (III. yanlış, birimler ters verilmiştir). Doğru önermeler I ve II’dir.

6. I. Toplam olay sayısı
II. Toplam olay içindeki ölümlü olaylar sayısı
III. Toplam olay içindeki ölümlü olmayan olaylar sayısı
IV. Geçici iş göremezlik olayları sayısı
V. Meslek hastalıkları sayısı
Yukarıdakilerden hangileri iş günü kaybına neden olan mesleki yaralanma olaylarında dikkate alınacak hususlardandır?

A) I, II, III, IV
B) I, II, IV
C) II, III, V
D) I, III, V
E) II, IV, V

Cevap : A) I, II, III, IV

Açıklama :

7. Aşağıdakilerden hangisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezinin (ÇASGEM) amaçlarından biri değildir?

A) Olanakları ölçüsünde istatistikler hazırlamak
B) İstek üzere İşyerinde İSG desteği sağlamak
C) Çalışma konuları ile ilgili araştırmalar ve incelemeler yapmak ve bu konularda bilgi ve doküman toplamak
D) İSG alanında verilen ölçüm ve analiz hizmetleri sunmak
E) Amacına uygun derleme ve yayın yapmak

Cevap : D) İSG alanında verilen ölçüm ve analiz hizmetleri sunmak

Açıklama : ÇASGEM’in temel amaçları; istatistik hazırlamak, araştırma ve inceleme yapmak [cite: 1392], derleme ve yayın yapmak’tır. ÇASGEM esas olarak eğitim ve araştırma yapar; **işyerinde doğrudan ölçüm ve analiz hizmetleri sunmak** onun asli görevlerinden biri değildir.

8. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG)’nin “koruma amaçlı mühendislik hizmetleri” kapsamına girer?

A) Periyodik muayeneler
B) Ergonomi
C) Erken tanı
D) Destek hizmetleri
E) İşe giriş muayenesi

Cevap : B) Ergonomi

Açıklama : **Koruma amaçlı mühendislik hizmetleri**, işyeri ortamının ve işin çalışana uydurulmasını (iş-insan uyumu) içerir. Bu da **Ergonomi** bilimi kapsamındadır. Diğer şıklar (A, C, E) tıbbi koruma kapsamına girer.

9. I. En az bir iş yeri hekimi bulunmalıdır.
II. En az bir diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunludur.
III. TSM’de 10 metrekareden fazla olmamak üzere en az bir muayene odası olması gerekir.
IV. TSM, işyeri hekimliği hizmetini, işyerinin tehlike sınıfı, sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür.
Toplum Sağlığı Merkezleri’nde işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için yukarıda verilen niteliklerden hangilerine sahip olunması gerekir?

A) I, II ve IV
B) II, III ve IV.
C) I ve II
D) I, II ve III
E) II ve III

Cevap : A) I, II ve IV

Açıklama : TSM’de İSG hizmeti için işyeri hekimi (I. doğru)  ve diğer sağlık personeli (II. doğru) zorunludur. Hizmet süreleri tehlike sınıfı ve işçi sayısına göre belirlenir (IV. doğru). Muayene odasının büyüklüğü 10 metrekareden **az olmamalıdır**, bu nedenle III. yargı yanlıştır.

10. I. Kaza Sıklık Oranı (Accident Frequency Rate)
II. Kaza Ağırlık Oranı (Accident Severity Rate)
III. Kaza Olabilirlik Oranı (Accident Insidence Rate)
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri iş kazası oranlarının hesaplanmasında kullanılan ölçüm değerlerindendir?

A) I ve II
B) I, II ve III
C) Yalnız II
D) Yalnız I
E) Yalnız III

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : İş kazası oranlarının hesaplanmasında kullanılan temel metrikler; **Kaza Sıklık Oranı** (I), **Kaza Ağırlık Oranı** (II)  ve **Kaza Olabilirlik Oranı** (III)’dır. Üçü de iş kazası istatistiklerinde kullanılır.

11. Aşağıdakilerden hangisi birincil koruma faaliyetidir?

A) Sağlık eğitimi
B) Sorunun büyümesini önlemek
C) Erken tanı
D) Zarar azaltma stratejilerini geliştirmek
E) Periyodik sağlık muayeneleri

Cevap : A) Sağlık eğitimi

Açıklama : **Birincil koruma**, hastalık veya kazalar ortaya çıkmadan önce riski ortadan kaldırmayı veya maruziyeti önlemeyi hedefler. **Sağlık eğitimi** (bilinçlendirme) bu kapsamdaki önleyici faaliyettir. Erken tanı ve periyodik muayene ikincil korumadır.

12. Aşağıdakilerden hangisi İş Sağlığı ve Güvenliği kurulu eğitiminin konularından biri değildir?

A) İş hijyeninin temel ilkeleri
B) Meslek hastalıkları
C) Pazarlama yöntemleri
D) Acil durum önlemleri
E) Sıkça rastlanan iş kazaları ve tehlikeli vakaların nedenleri

Cevap : C) Pazarlama yöntemleri

Açıklama : İSG kurulu eğitim konuları, hijyen , meslek hastalıkları , acil durum önlemleri ve kaza nedenleri gibi İSG ile ilgili konuları kapsar. **Pazarlama yöntemleri** bu eğitimlerin konularından biri değildir.

13. I. İş yeri hekimi, işçiler açısından hayati tehlike oluşturan bir husus tespit ettiğinde işverene bildirir.
II. İş yeri hekimi işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamakla yükümlüdür.
III. İş yeri hekimi, işverenin ve iş yerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları hakkındaki bilgileri gerektiğinde kamuoyuna paylaşırlar.
İş yeri hekimleri ile ilgili yukarıda verilen önermelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) Yalnız II
C) Yalnız I
D) Yalnız III
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : İş yeri hekimi, hayati tehlikeyi işverene bildirir (I. doğru)  ve iş akışını aksatmamakla yükümlüdür (II. doğru). Ancak hekim, işverenin meslek sırlarını ve ticari bilgilerini **gizli tutmakla yükümlüdür**, kamuoyuna paylaşamaz (III. yanlış). Doğru önermeler I ve II’dir.

14. I. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)
II. Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
III. BM Çevre Programı (UNEP)
IV. BM Kalkınma Programı (UNDP)
V. Sosyal Güvenlik Kurumu
Yukarıdakilerden hangileri İSG konusunda Birleşmiş Milletlere (BM) bağlı kuruluşlardandır?

A) I, III ve V
B) II, IV ve V
C) I, II, III ve IV
D) II, III ve IV
E) I ve IV

Cevap : C) I, II, III ve IV

Açıklama : ILO, WHO, UNEP [cite: 1457] ve UNDP İSG ile ilişkili olan **BM’ye bağlı uluslararası kuruluşlardır**. Sosyal Güvenlik Kurumu (V)  ise **ulusal (Türkiye’ye ait)** bir kurumdur.

15. Aşağıdakilerden hangisi risk değerlendirme ekibinden değildir?

A) İşyeri hekimi
B) İşveren veya işveren vekili
C) İşyerindeki destek elemanları
D) İşyerindeki çalışan temsilcileri
E) Pazarlama birimi

Cevap : E) Pazarlama birimi

Açıklama : Risk değerlendirme ekibi; işveren/vekilini, iş güvenliği uzmanını, işyeri hekimini, çalışan temsilcisini ve destek elemanlarını içerir. **Pazarlama birimi** bu ekibin doğal bir üyesi değildir.

16. I. İşveren veya işveren vekili
II. İş güvenliği uzmanı
III. İşyeri hekimi
IV. Çalışan temsilcisi
V. Çalışma Bakanlığından bir yetkili
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri İSG kurul üyelerini oluşturur?

A) II, III ve IV
B) I, III ve V
C) I, II, III ve IV
D) I, II ve III
E) II, III, IV ve V

Cevap : C) I, II, III ve IV

Açıklama : İSG kurul üyeleri arasında işveren/vekilinin (I) , iş güvenliği uzmanının (II) , işyeri hekiminin (III)  ve çalışan temsilcisinin (IV) zorunlu üyeleri bulunmaktadır. **Çalışma Bakanlığından bir yetkili** (V) kural olarak kurul üyelerini oluşturmaz.

17. I. Türkiye’de Çalışma Bakanlığı’nın kuruluşu 1925’tir.
II. ILO’nun 81 sayılı sözleşmesi 1950’de onaylanarak Bakanlık bünyesinde iş teftiş organizasyonu oluşturulmuştur.
III. Devlet İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’na bağlı İş Teftiş Grup Başkanlıklarında görevli sosyal ve teknik iş müfettişleri aracılığıyla işyerleri denetlenmektedir.
Yukarıdaki bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) Yalnız III
D) II ve III
E) Yalnız II

Cevap : D) II ve III

Açıklama :

18. Aşağıdakilerden hangisi iş yeri hekiminin görevlerinden biri değildir?

A) İş yeri ortamında oluşabilecek bazı risklere karşı alınacak tıbbi koruma yöntemlerinin uygulanması
B) İşe girişlerde çalışma ortamı sağlık risklerine uygun olarak işe giriş sağlık muayenelerinin yapılması/yaptırılması
C) Çalışanların sağlığının yapacakları işle ilgisinin araştırılıp belirlenmesi
D) İş yerinde kullanılan çeşitli kimyasal maddelerin (toz, sis, buhar, gaz vb.) işyeri ortam havasındaki ölçümünün yapılması
E) Çalışma ortamında meslek hastalığına neden olabilecek risklerin belirlenmesi

Cevap : D) İş yerinde kullanılan çeşitli kimyasal maddelerin (toz, sis, buhar, gaz vb.) işyeri ortam havasındaki ölçümünün yapılması

Açıklama : İşyeri hekimi tıbbi korumadan, muayenelerden ve risklerin tıbbi yönünü belirlemekten sorumludur. Kimyasal maddelerin **işyeri ortam havasındaki ölçümünün yapılması** iş hijyeni uzmanı veya iş güvenliği uzmanının görevidir, işyeri hekiminin değil.

19. İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez.
B) İşveren, yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayatı ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.
C) İşveren, iş yerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.
D) İş yeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırır.
E) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.

Cevap : D) İş yeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırır.

Açıklama : İşveren, İSG hizmetlerini işyeri dışındaki uzmanlardan alsa dahi, işyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önleme, koruma ve tedbir alma konusundaki **temel sorumluluğu ortadan kalkmaz**. Bu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun temel bir prensibidir.

20. Türkiye’de iş kazası istatistik bilgilerini derleyen birim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tazminat ajansları
B) Kaza önleme ajansları
C) Sosyal güvenlik kurumu
D) Ulusal istatistik ofisleri
E) İş teftiş kuruluşları

Cevap : C) Sosyal güvenlik kurumu

Açıklama : Türkiye’de iş kazası ve meslek hastalığı istatistikleri, bildirim yükümlülüğü ve sosyal sigorta kapsamı nedeniyle **Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)** tarafından derlenmektedir.