Tasarım Ve Girişimcilik 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Tasarım ve girişimcilik, modern ekonominin iki temel itici gücüdür. “Girişimcilik” kavramı, ekonomi literatüründe ilk kez 18. yüzyılda Fransız ekonomist Richard Cantillon tarafından kullanılmıştır. Ünlü ekonomist Joseph Schumpeter‘e göre ise girişimci, sermaye sahibi olmakla değil, daha önce yapılmamış olanı yaparak “yenilik” (inovasyon) getiren kişi olmasıyla tanımlanır. Bu makalede, tasarım ve girişimcilik arasındaki bu güçlü bağ, tarihsel süreçleri ve modern uygulamalarıyla incelenecektir.

Tasarım ve Girişimciliğin Tarihsel Kökenleri

Girişimciliğin ilk örnekleri, “tarım alanında ihtiyaçtan fazlasının üretilmesi” ile ortaya çıkan artık ürünün takas edilmesiyle başlamıştır. Çağdaş girişimciliğin ortaya çıkışı ise büyük ölçüde “Sanayi Devrimi” ile hızlanan üretim, coğrafi keşifler sonucu oluşan sermaye birikimi ve bilimsel bilgiye dayanır; “bilimsel keşif amaçlı seyahatler” ise bu sürecin doğrudan bir sebebi sayılmaz.

Tasarım anlayışı da bu devrime bir tepki olarak gelişmiştir. William Morris‘in başlattığı Art and Crafts akımı, Sanayi Devrimi’nin getirdiği ucuz ve kalitesiz seri üretime karşı çıkarak, estetiği ve zanaatkarlığı ön plana çıkaran “elle üretilen tasarımı” savunmuştur.

Tasarımcı ve Girişimci

Günümüz dünyasında tasarımcının rolü, teknolojik, ekonomik ve sosyal değişimler nedeniyle sürekli yenilenmektedir. Sanat eserinde estetik kaygı ve kişisel ifade ön plandayken, bir tasarım ürününde temel amaç “mesaj iletmesi ve işlevsel olmasıdır”. Başarılı bir tasarımcı profili de girişimcilikle birleşmiştir; artık risk almaktan çekinen değil, “yenilikleri takip eden ve iş fikirlerini hayata geçiren tasarımcı” profili başarı şansı sunmaktadır. Bu yeni rol, tasarım girişimcisinin geleneksel güvenli alanından çıkarak, halkın karar vereceği “güvencesiz bölgelere sıçramasını” gerektirir.

Yaratıcılık ve Yıkıcı İnovasyon

Girişimciliğin temelinde yaratıcılık yatar. Yaratıcılık, ekonomik açıdan verimliliği artırır ve yenilik geliştirme kapasitesini güçlendirir; ancak “siyasete yön vermek” doğrudan bir ekonomik faktörü değildir. Schumpeter’in “yaratıcı yıkım” (yıkıcı yaratıcılık) kavramı, yeni bir inovasyonun eski teknolojiyi tamamen geçersiz kılmasını ifade eder. Ampulün gaz lambasını veya bilgisayarın daktiloyu ortadan kaldırması bu duruma örnektir. Ancak “bir akıllı telefon markasının daha iyi bir üst model telefonu satışa çıkarması”, mevcut bir ürünün geliştirilmesidir ve yaratıcı yıkım olarak kabul edilmez.

Tasarım Odaklı Düşünce

Tasarımın sürekli değişmesinin temel sebebi, teknolojiyle birlikte insanların değişen “arz ve talepleridir”. Tasarım odaklı düşünce, toplumsal ihtiyaçlar karşısında “aktif ve yaratıcı çözümler” getirmesi nedeniyle son yıllarda büyük ilgi görmüştür. Bu sürecin ilkeleri arasında gözlemleme, deney yapma ve analiz yer alır; “eşitlik” ise bu metodolojinin temel ilkelerinden biri değildir. Tasarım odaklı düşünce sürecinde fikir üretirken fikri tersine çevirmek veya birleştirmek gibi teknikler kullanılırken, “fikri klişe bir çerçevede tutmak” yaratıcılığa uygun bir metot değildir.

Sonuç

Tasarım ve girişimcilik, Marshall McLuhan‘ın “her kültür çağının karakterinin, bilginin kaydedilip aktarıldığı ortam tarafından belirlendiği” tespiti gibi, çağın dinamiklerine bağlı olarak sürekli evrilmektedir. Uluslararası Grafik Tasarım Dernekleri Konseyi’nin de belirttiği gibi, tasarım artık sadece metin ve görüntüden değil, hareket, zaman, ses ve etkileşimden de oluşmaktadır; “kompozisyon” ise bu yeni boyutlardan biri değildir. İncelenen ilaç şişesi tasarım projesinde olduğu gibi, tasarımcılar artık “ayırt edilememe problemini” (problemi anlamak) fark edip, “yazı karakterlerini büyük kullanarak ve renkli lastikler ekleyerek” (çözüm üreterek) girişimci bir rol üstlenmektedir.

1. Aşağıdakilerden hangisi çağdaş girişimciliğin ortaya çıkmasının ve dolayısıyla girişimcinin ekonomik değerini etkileyerek toplumdaki öneminin artmasının sebepleri arasında sayılamaz?

A) Bilimsel bilgi ile Sanayi Devrimi’nin hız kazanmış olması
B) Bilimsel keşif amaçlı ülkeler arası seyahatlerin düzenlenmesi
C) Sanayi Devrimi ile birlikte endüstri ve toplumun ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretimin hızlanmış olması
D) Coğrafi keşifler ve ticaret neticesinde oluşan sermaye ile Sanayi Devrimi’nin hız kazanmış olması
E) Sanayi Devrimi ile birlikte üretim alanlarının çeşitlenmesi

Cevap : B) Bilimsel keşif amaçlı ülkeler arası seyahatlerin düzenlenmesi

Açıklama : Çağdaş girişimciliğin ortaya çıkışı, Sanayi Devrimi, artan üretim, sermaye birikimi ve bilimsel/teknolojik gelişmeler gibi makroekonomik ve endüstriyel faktörlere dayanır. Bilimsel keşif amaçlı seyahatler, diğer şıklara kıyasla girişimciliğin ana sebebi arasında sayılmaz.

2. Aşağıdakilerden hangisi takas yönteminin hakim olduğu bir ticaret ortamı oluşmasına sebep olarak girişimciliğin ilk önemli örnekleri arasında sayılabilir?

A) Toplayıcılıkla uğraşan insanların kendilerine yeni yöntemler bulması
B) Tarım alanında ihtiyaçtan fazlasının üretilmesi
C) İnsanların göçebe hayata geçiş yapması
D) Hayvancılıkla uğraşanların hayvanlarını geniş arazilere götürmesi
E) İnsanların avcılık yöntemlerini geliştirmiş olması

Cevap : B) Tarım alanında ihtiyaçtan fazlasının üretilmesi

Açıklama : Takas ticaretinin ve dolayısıyla girişimciliğin ilk önemli örnekleri, tarım toplumlarında ihtiyaç fazlası (artık) ürünün üretilmesi ve bu artığın başka ürünlerle değiştirilmesiyle ortaya çıkmıştır.

3. Tasarım kavramı insan yaşantısındaki dinamiklere eş değer olarak değişmiştir. Bu değişimin temel sebeplerinden biri teknolojinin gelişimi ve buna bağlı olarak insanların değişen ………
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) arz ve talepleridir.
B) gelir seviyesidir.
C) takıntılarıdır.
D) kıyafet tercihleridir.
E) tatil seçenekleridir.

Cevap : A) arz ve talepleridir.

Açıklama : Tasarımın sürekli değişmesinin temel sebebi, teknolojinin imkanları artırmasıyla birlikte, kullanıcıların arz (üretim imkanı) ve taleplerinin (ihtiyaçlar) sürekli olarak değişmesidir.

4. Tasarım odaklı düşünce sürecinde empati kurmak için aşağıdakilerden hangisi öncelikli olmalıdır?

A) Analiz etmek
B) İhtiyacı anlamak
C) Çözüm amaçlı olmak
D) Problemi anlamak
E) Prototip çalışmasına odaklanmak

Cevap : D) Problemi anlamak

Açıklama :

5. Aşağıdakilerden hangisi yıkıcı yaratıcılık olarak da ifade edilebilen yaratıcı yıkım sürecine örnek olarak gösterilemez?

A) Arabaların yaygınlaşması ile at arabalarına olan ihtiyacın ortadan kalkması
B) Ampülün icadı ile gaz lambasına olan ihtiyacın ortadan kalkması
C) Akıllı telefonların yaygınlaşması ile ankesörlü telefonların kaldırılması
D) Bilgisayarın icadı ile daktiloya olan ihtiyacın ortadan kalkması
E) Bir akıllı telefon markasının daha iyi bir üst model telefonu satışa çıkarması

Cevap : E) Bir akıllı telefon markasının daha iyi bir üst model telefonu satışa çıkarması

Açıklama : **Yaratıcı Yıkım** (Schumpeter), yeni bir inovasyonun eski teknolojiyi, ürünü veya iş modelini tamamen geçersiz kılmasıdır. Üst modelin satışa çıkması ise yıkım değil, mevcut bir ürünün sürdürülmesi ve geliştirilmesidir.

6. Kanadalı medya teorisyeni ve multidisipliner bir akademisyen olan Marshall McLuhan, her kültür çağında aşağıdakilerden hangisinin o kültürün karakterinin belirlenmesinde kesin bir rol oynadığını öne sürmüştür?

A) Kullanılan cihazların çeşitliliğinin
B) İnsanların toplandığı alanların
C) Bilginin kaydedilip aktarıldığı ortamın
D) Toplumun en çok konuştuğu konunun
E) İnsanların yaşam alanlarındaki doğallığı korunmuş yeşil arazilerin

Cevap : C) Bilginin kaydedilip aktarıldığı ortamın

Açıklama : **Marshall McLuhan**, teknolojik determinizm tezinde, her kültürün karakterini ve sosyal yapısını, o kültürde baskın olan **bilginin kaydedilip aktarıldığı ortamın (medya)** belirlediğini savunur.

7. Aşağıdakilerden hangisi tasarım odaklı düşünce sürecindeki ilkelerden biri değildir?

A) Gözlemleme
B) Deney
C) Eşitlik
D) Analiz
E) Sürdürebilirlik

Cevap : C) Eşitlik

Açıklama : Tasarım Odaklı Düşünce sürecinin temel ilkeleri (aşamaları) arasında; empati kurma (gözlem), tanımlama (analiz), fikir üretme, prototipleme (deney) ve test etme yer alır. **Eşitlik** ise sosyal bir ilke olup, sürecin temel metodolojik aşamalarından biri değildir.

8. William Morris’in başlattığı Art and Crafts akımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Karmaşık ve pahalı üretime karşı çıkıyor, sade ve ucuz tasarımı savunuyordu.
B) Taş baskıya karşı çıkıyor, tipografi baskıyı savunuyordu.
C) Elle üretilen tasarıma karşı çıkıyor, teknolojik gelişmeleri savunuyordu.
D) Ucuz ve kalitesiz üretime karşı çıkıyor, elle üretilen tasarımı savunuyordu.
E) Sade tasarımlara karşı çıkıyor, çok renkli ve karmaşık tasarımı savunuyordu.

Cevap : D) Ucuz ve kalitesiz üretime karşı çıkıyor, elle üretilen tasarımı savunuyordu.

Açıklama : **Art and Crafts** hareketi, Endüstri Devrimi’nin getirdiği ucuz, kalitesiz ve seri üretime tepki olarak doğmuş; estetiği ve kaliteyi yücelten **elle üretilen** (zanaatkarlık) tasarımları savunmuştur.

9. Aşağıdakilerden hangisi incelenen projelerden biri olan oyuncak projesinin hedeflerinden biri olarak sayılamaz?

A) Çocukların hayal güçlerini kullanarak kendi oyuncaklarını geliştirmelerini sağlamak
B) Çocukların ebeveynlerinden sürekli yeni oyuncak istemelerini sağlamak
C) Çocukların geri dönüşümün öneminin farkında olan bireyler olmalarını sağlamak
D) Çocukların çevreye duyarlı bireyler olmalarını sağlamak
E) Çocukların atık malzemeleri oyuncaklara dönüştürebilmelerini sağlamak

Cevap : B) Çocukların ebeveynlerinden sürekli yeni oyuncak istemelerini sağlamak

Açıklama : Oyuncak projesinin ana hedefi **sürdürülebilirlik** ve **yaratıcılıktır**. Sürekli yeni oyuncak isteme (B şıkkı) ise projenin hedeflenenin tam tersi, tüketim kültürünü destekleyen bir sonuçtur.

10. Girişimcilik kelimesi Fransız ekonomist Richard Cantillon tarafından ilk kez hangi yüzyılda ekonomi literatüründe kullanılmıştır?

A) 19. yüzyıl
B) 17. yüzyıl
C) 12. yüzyıl
D) 21. yüzyıl
E) 18. yüzyıl

Cevap : E) 18. yüzyıl

Açıklama : **Girişimcilik** (entrepreneurship) kavramı, modern anlamıyla ve ekonomi literatüründe ilk kez 18. yüzyılda (1755’te yayımlanan eserinde) Fransız ekonomist **Richard Cantillon** tarafından kullanılmıştır.

11. İçerik ve tasarım anlamında incelenen projelerden biri olan ilaç şişesi tasarımı, hangi problem için tasarlanmıştır ve çözüm önerisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İlaç şişelerinin ayırt edilememe problemi – Yazı karakterlerini oldukça küçük kullanmış ve şişelere renkli etiketler eklemiştir.
B) Tasarımcının ebeveynlerinin eski ilaç kutularını beğenmediği problemi – Estetik ve renkli ilaç şişesi tasarlamıştır.
C) İlaç şişelerinin tasarımlarının çok eski tarz olduğu problemi – Birçok hareketli farkı yazı karakterleri kullanmış ve şişelere çıkarılabilir renkli lastik eklemiştir.
D) İlaç şişelerinin çok sıkıcı olması problemi – Eğlenceli yazı karakterleri kullanmış ve şişelere çıkarılabilir renkli lastik eklemiştir.
E) İlaç şişelerinin ayırt edilememe problemi – Yazı karakterlerini oldukça büyük kullanmış ve şişelere çıkarılabilir renkli lastik eklemiştir.

Cevap : E) İlaç şişelerinin ayırt edilememe problemi – Yazı karakterlerini oldukça büyük kullanmış ve şişelere çıkarılabilir renkli lastik eklemiştir.

Açıklama : İlaç şişesi tasarımının temel problemi, yaşlıların küçük puntoları ayırt edememesi ve ilaçları karıştırmasıydı. Çözüm, **yazı karakterlerini büyük kullanmak ve çıkarılabilir renkli lastikler** ekleyerek ayırt edilebilirliği sağlamaktır.

12. Aşağıdaki tasarımcı profillerinden hangisi girişimcilik açısından daha fazla başarı şansı sunar?

A) Sadece geleneksel yöntemlerle çalışan tasarımcı
B) Yalnızca estetik unsurlara odaklanan tasarımcı
C) Yenilikleri takip eden ve iş fikirlerini hayata geçiren tasarımcı
D) Problemleri sadece gözlemleyip çözüm üretmeyen tasarımcı
E) Risk almaktan çekinen tasarımcı

Cevap : C) Yenilikleri takip eden ve iş fikirlerini hayata geçiren tasarımcı

Açıklama : Girişimcilik, yenilikçilikle eşleştirilir. Başarılı bir tasarımcı/girişimci, pazardaki değişimleri ve **yenilikleri takip etmeli ve bu bilgiyi somut iş fikirlerine dönüştürerek hayata geçirmelidir**.

13. Bir sanat eserinde estetik kaygı ve kişisel ifade ön planda iken bir tasarım ürününde aşağıdakilerden hangi ön plandadır?

A) Ucuz olması ve mesaj iletmesi
B) Güzel ve renkli olması
C) Mesaj iletmesi ve kişisel ifade
D) Mesaj iletmesi ve işlevsel olması
E) İşlevsel ve renkli olması

Cevap : D) Mesaj iletmesi ve işlevsel olması

Açıklama : Sanat eseri öncelikle estetik ve kişisel ifadeyi hedeflerken, bir tasarım ürününde temel amaçlar **mesaj iletmek (iletişim)** ve **işlevsel (kullanışlı)** olmaktır.

14. Tasarım odaklı düşünceye son yıllarda ilginin artması, toplumsal ve sosyal ihtiyaçlar karşısında………. getirmesi sebebiyledir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) banal ve klişe çözümler
B) aktif ve yaratıcı çözümler
C) depresif ve negatif hisler
D) yavaş ve hızlı uygulamalar
E) alanında meşhur kişilerin çalışmalarını

Cevap : B) aktif ve yaratıcı çözümler

Açıklama : Tasarım odaklı düşüncenin popülerleşmesinin ana nedeni, toplumsal sorunlar karşısında ezberlenmiş çözümler yerine, **aktif ve yaratıcı çözümler** getirme ve bu çözümleri hızla test etme yeteneğidir.

15. Yaratıcılığa ekonomik açıdan bakıldığında aşağıdakilerden hangisi bir faktör olarak görülmez?

A) Girişimciliği teşvik eder.
B) Verimliliği arttırır.
C) Ekonomik büyümeyi hızlandırır.
D) Siyasete yön verir.
E) Yenilik geliştirme kapasitesini güçlendirir.

Cevap : D) Siyasete yön verir.

Açıklama : Yaratıcılığın ekonomik faktörleri; yenilik geliştirme, verimlilik ve ekonomik büyümedir. **Siyasete yön vermek** dolaylı bir etki olsa da, doğrudan bir **ekonomik faktör** olarak görülmez.

16. Başarılı bir ekonomist olan Schumpeter’a göre girişimci olabilmek bir işletmenin veya sermayenin sahibi olmak ile değil, daha önce gerçekleştirilmemiş bir yeniliği veya fikri ortaya atmak ile ilgilidir.
Schumpeter bu söylemi ile girişimciyi hangi kavram ile eşleştirmiştir?

A) Yenilik
B) Dürüstlük
C) Zenginlik
D) Risk
E) İleri görüşlük

Cevap : A) Yenilik

Açıklama : Ekonomist **Joseph Schumpeter**, girişimciyi, mevcut düzeni bozan ve **yenilik** (inovasyon) yaparak yeni pazarlar ve ürünler ortaya çıkaran kişi olarak tanımlamıştır.

17. Aşağıdakilerden hangisi tasarımcının rolünün ve iş tanımının sürekli yenilenmesine sebep olan etkenlerden biri değildir?

A) Teknolojik
B) Ekonomik
C) Moda
D) Sosyal
E) Kültürel

Cevap : C) Moda

Açıklama : Tasarımcının rolü; teknolojik gelişmeler, ekonomik koşullar, sosyal ve kültürel değişimler gibi derin ve yapısal etkenler nedeniyle sürekli yenilenir. **Moda** ise bu etkenlerden biridir.

18. Uluslararası Grafik Tasarım Dernekleri Konseyi 2000 yılında gerçekleştirilen Tasarım Eğitimi Bildirisi’nde, “Grafik tasarım deyimi teknolojik olarak yetersiz kalmaktadır. Görsel iletişim tasarımı deyimi yapılan işi daha iyi ifade etmektedir.” şeklinde tasarım manifestosu yayınlamıştır.
Bu bildiride “tasarım eğitiminin geleceği” başlığı altında metin ve görüntünün yanı sıra yeni tasarım programının içerdiği boyutlar arasında aşağıdakilerden hangisi sıralanmamıştır?

A) Hareket
B) Zaman
C) Ses
D) Etkileşim
E) Kompozisyon

Cevap : E) Kompozisyon

Açıklama : Bildiride, Görsel İletişim Tasarımı’nın içerdiği yeni boyutlar arasında **Hareket, Zaman, Ses** ve **Etkileşim (İnteraktiflik)** yer alır. **Kompozisyon** ise zaten tasarımın temel kuralıdır, yeni boyut değildir.

19. Tasarım girişimcisinin geleneksel tasarımcı rolünün güvenliğinden çıkıp, halkın neyin işe yarayıp neyin yaramayacağına karar vereceği ……… gerekir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) güvencesiz bölgelere sıçraması
B) hareketli bir ortama geçmesi
C) sakin düşünebildiği bir alana gitmesi
D) halkın içerisine karışması
E) eğlenceli durumlara geçmesi

Cevap : A) güvencesiz bölgelere sıçraması

Açıklama :

20. Bir tasarım problemine yönelik fikir üretme sürecinde aşağıdaki metotlardan hangisi uygun olmaz?

A) Fikri klişe bir çerçevede tutmak
B) Fikri tersine çevirmek
C) Fikri farklı ve olmayacak fikir ile bir araya getirmek
D) Fikri başka fikir ile birleştirmek
E) Fikri bir başka unsura uyarlamak

Cevap : A) Fikri klişe bir çerçevede tutmak

Açıklama : Fikir üretme sürecinde (beyin fırtınası, zihin haritalama), amaç yeni ve özgün çözümler bulmaktır. **Fikri klişe bir çerçevede tutmak**, yaratıcı düşünce sürecine uygun olmaz ve üretkenliği engeller.