Uluslararası Güvenlik Teorileri 2023-2024 Vize Soruları

Giriş: İdealizm ve Realizmin Doğuşu

Uluslararası güvenlik düşüncesi, tarihsel kırılmalara tepki olarak şekillenmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nın yıkımının ardından, iki savaş arası dönemin politikalarına egemen olan görüş İdealizm (veya klasik liberalizm) olmuştur. İdealizm, güç dengesi ve askeri rekabet yerine, uluslararası kurumlar ve hukuk aracılığıyla barışı koruma fikrine odaklanmıştır. ABD Başkanı Wilson’un 14 İlkeleri bu idealist yaklaşımın bir yansımasıdır; bu ilkeler silahsızlanma, ticaret serbestliği ve sömürgeciliğin sona ermesini talep ederken, savaşlara yol açtığı düşünülen barış anlaşmalarının gizli biçimde yapılmasına karşı çıkmıştır. Ancak İdealizmin barış vaatleri, İkinci Dünya Savaşı’nın çıkmasıyla çökmüş ve Klasik Realist teori, özellikle Soğuk Savaş döneminin başında ortaya çıkmıştır. Realizm, anarşik uluslararası sistemde devlet merkezli bir bakış açısını benimser; rekabetin esas, devletin hayatta kalmasının temel amaç olduğunu savunur. Bu görüşe göre, savaş durumunun işbirliği ile önlenebileceği fikri Liberalizme aittir ve Realizmin temel tezleriyle çelişir.

Realizmin Evrimi ve Soğuk Savaş Sonrası Dönüşüm

Realist teori, uluslararası ilişkilerdeki büyük değişimlere yanıt olarak zaman içinde kendini yenilemiştir. Bu yenilenme dönemlerinin en önemlileri Detant dönemi sonrası (Neorealizmin doğuşu) ve 11 Eylül olayları sonrasıdır. Neorealizmin önemli temsilcilerinden John Mearsheimer, anarşik sistemin devletleri hayatta kalmak için kaçınılmaz olarak ofansif ya da defansif davranmaya ittiğini savunur. Soğuk Savaş’ın bitişi, güvenlik analizini kökten değiştiren iki büyük kırılmaya sahne olmuştur: 1990 sonrası iki bloklu sistemin bitişi ve 11 Eylül saldırılarıyla küresel terörün yeni bir tehdit alanı oluşturması. Bu yeni dönem, güvenliğin sadece devlet ve askerlikle sınırlı olmadığını göstermiş ve “güvenlik nedir?” sorusunun yeniden sorulmasına, yani yeni bir güvenlik ontolojisinin oluşmasına yol açmıştır. Tarihçi Eric Hobsbawm da bu kanlı yüzyılı, yaşanan büyük savaşlar ve ideolojik çatışmalar nedeniyle “Aşırılıklar Çağı” olarak adlandırmıştır.

Alternatif Teoriler: Materyalizmin ve İnşacılığın Yükselişi

Geleneksel teorilere tepki olarak, güvenliği farklı açılardan ele alan alternatif teoriler gelişmiştir. Tarihsel Materyalizm, kökenini Karl Marx‘ın felsefesinden alır ve toplumu altyapı (ekonomik ilişkiler: sermaye birikimi, sınıf hareketi vb.) ve üstyapı (kültür, siyaset vb.) olarak ayırır. Bu görüşe göre, kültür ve geleneğin inşası bir altyapı unsuru değil, üstyapı unsurudur. Küreselleşmeyi 16. yüzyıldan itibaren ele alan ve dünyayı merkez, çevre ve yarı çevre ülkeler olarak ayıran Dünya Sistemi Teorisi de bu materyalist gelenekten beslenir. Bir diğer önemli alternatif olan Sosyal İnşacılık ise güvenliğin maddi güçlerle değil, fikirlerle inşa edildiğini savunur. Sosyal inşacılara göre güvenlik, toplumsal alanda aktörlerin eylemleriyle inşa edilir ve bu süreçte normlar, devletlerin kimlikleri üzerinden açıklanır.

İngiliz Okulu ve Eleştirel Teori

Realizm ve Liberalizm arasında bir yerde duran İngiliz Okulu, uluslararası sistemi anarşi, normlar ve değerler üzerinden “Uluslararası Toplum” olarak kavramsallaştırır. Barry Buzan gibi düşünürler bu okulun anarşi, egemenlik ve devlet aklı gibi kavramlarını kullanırken, “merkez ülkeler” kavramı (Dünya Sistemi Teorisine ait) veya “özgürleşme” kavramı (Eleştirel Teoriye ait) İngiliz Okulu’nun temel araştırma alanında yer almaz. Eleştirel Teori ise Marksizmin altyapıya (ekonomi) odaklanmasını eleştirir ve bunun yerine üstyapı içinde yer alan, siyaseti ve güvenliği inşa eden söylem gibi kavramlara odaklanır. Alternatif güvenlik politikaları da bu bağlamda, uluslararası sistemin mevcut güç dengelerini kabul etmek yerine, barış ve işbirliğini teşvik edecek yeni normlar üretmesine odaklanır.

1. Realist teori, güvenlik çalışmaları alanında kendini aşağıdaki dönemlerin hangisi veya hangilerinde yenilemiştir?

1-11 Eylül olayları

2- Detant dönemi sonrası

3-İki savaş arası dönem

A) 1 ve 3

B) 1 ve 2

C) 2 ve 3

D) 1

E) 2

Cevap : B) 1 ve 2

Açıklama : Realist teori, uluslararası ilişkilerde yaşanan büyük kırılmalar sonrasında kendini yenileme ihtiyacı hissetmiştir. Bu dönemler; Soğuk Savaş’ın yumuşama dönemi olan Detant sonrası Neorealizm’e (2) ve 11 Eylül olayları sonrasında ise yeni asimetrik tehditlere uyum sağlamaya (1) çalıştığı dönemlerdir. İki savaş arası dönem ise Realizmin kendisinin ortaya çıktığı dönemdir.

2. İdealizm veya klasik liberalizm, güç dengesinden ziyade hangi fikir üzerine odaklanır?

A) Çatışmanın kaçınılmazlığı

B) Askeri güç

C) Topyekün savaş

D) Silahlanma

E) Barışı koruma

Cevap : E) Barışı koruma

Açıklama : İdealizm (veya klasik liberalizm), insan doğasının işbirliğine yatkın olduğuna ve uluslararası kurumlar, hukuk ve demokrasi yoluyla kalıcı barışın korunabileceğine inanır. Güç dengesi ve askeri rekabet Realizmin temelidir. İdealizm ise güç dengesi yerine kolektif güvenlik ve barışı koruma fikirlerine odaklanır.

3. İki savaş arası dönemin politikalarına etki eden görüş nedir?

A) Sosyal inşacılık

B) Sosyalizm

C) İdealizm

D) Realizm

E) Liberalizm

Cevap : C) İdealizm

Açıklama : Birinci Dünya Savaşı’nın yıkımından sonra, uluslararası politikaya hâkim olan görüş, savaşların tekrarlanmasını engellemeyi amaçlayan İdealizm olmuştur. Milletler Cemiyeti’nin kurulması, silahsızlanma çabaları ve hukukun üstünlüğüne yapılan vurgu bu idealist düşüncenin bir yansımasıdır.

4. İngiliz Okulu için aşağıdaki kavramlardan hangisi ya da hangileri teorinin araştırma alanı içinde yer almaz?

I. Normlar

II. Değerler

III. Anarşi

IV. Merkez ülkeler

A) Yalnızca I

B) I, II ve III

C) Yalnızca IV

D) Yalnızca III

E) III ve IV

Cevap : C) Yalnızca IV

Açıklama : İngiliz Okulu, uluslararası sistemi Realizm’den farklı olarak sadece anarşiyle değil, aynı zamanda normlar, değerler ve kurumlarla karakterize edilen bir Uluslararası Toplum olarak görür. “Merkez ülkeler” kavramı ise Dünya Sistemi Teorisi’ne aittir ve İngiliz Okulu’nun temel araştırma alanında yer almaz.

5. Hangisi tarihsel materyalist teori için bir alt yapı unsuru değildir?

A) Sınıf hareketi

B) Kültür ve geleneğin inşası

C) Ekonomik bağımlılık

D) Kaynakların dağılımı

E) Sermaye birikimi

Cevap : B) Kültür ve geleneğin inşası

Açıklama : Tarihsel materyalist teori (Marksizm), toplumu altyapı (ekonomik ilişkiler: sermaye, kaynak dağılımı, üretim biçimi ve sınıf hareketi) ve üstyapı (din, kültür, hukuk, siyaset) olarak ikiye ayırır. Kültür ve geleneğin inşası üstyapı unsurudur; diğer şıklar ise ekonomik altyapının parçalarıdır.

6. Klasik Realist teorinin ortaya çıktığı ilk tarihi dönem hangisidir?

A) 11 Eylül sonrası

B) Soğuk Savaş Dönemi

C) Soğuk Savaş sonrası

D) Topyekün Savaş Dönemi

E) İmparatorluklar Dönemi

Cevap : B) Soğuk Savaş Dönemi

Açıklama : Klasik Realizm (Morgenthau, Carr), İkinci Dünya Savaşı’nın yıkımından hemen sonra, özellikle de Soğuk Savaş döneminin başında, İdealizmin barış vaatlerinin çöküşüne bir tepki olarak ortaya çıkmış ve Soğuk Savaş’ın başlangıcındaki uluslararası ilişkiler düşüncesine hâkim olmuştur.

7. Soğuk Savaş dönemi sonrası güvenlik analizinin tamamıyla teorik olarak değiştiği bir dönemdir.
Aşağıdakilerden hangi olay(lar) bu dönemde ortaya çıkan önemli kırılmalardandır?

1-1990 sonrası iki bloklu sistemin bitişi, çok merkezli çok aktörlü bir uluslararası toplum

2-11 Eylül Küresel terörle mücadelenin yeni tehdidi alanlarını oluşturması

3-Yemen Krizi

A) 2 ve 3

B) 1

C) 1 ve 3

D) 2

E) 1 ve 2

Cevap : E) 1 ve 2

Açıklama : Soğuk Savaş sonrası güvenlik analizini kökten değiştiren en önemli kırılmalar, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla iki kutuplu sistemin bitişi (1) ve 11 Eylül saldırılarıyla devlet dışı aktörlerin ve küresel terör tehdidinin uluslararası güvenliğin merkezine yerleşmesidir (2). Yemen Krizi ise daha bölgesel ve tekil bir olaydır.

8. Sosyal inşacılar için güvenlik toplumsal alanda sosyal olarak inşa edilir ve ….. eylemleri güvenliği etkiler.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Örgütlerin

B) Sistemin

C) Bireylerin

D) Sınıfın

E) Aktörlerin

Cevap : E) Aktörlerin

Açıklama : Sosyal inşacılık, uluslararası ilişkilerin (güvenlik dahil) maddiyatla değil, paylaşılan fikirler, normlar ve kimlikler aracılığıyla sosyal olarak inşa edildiğini savunur. Bu inşa sürecini gerçekleştirenler ise devletler, bireyler, uluslararası örgütler gibi aktörlerdir.

9. Uluslararası güvenlik teorilerinde geleneksel teoriler olanı, alternatif teoriler olması gerekeni inceler derken, alternatif güvenlik politikaları uluslararası sistemin ya da toplumun ne üretmesine odaklanır?

A) Norm

B) Yöntem

C) Kavram

D) Teori

E) Rasyonalite

Cevap : A) Norm

Açıklama : Alternatif (Eleştirel/Sosyal İnşacı) güvenlik teorileri, geleneksel teorilerin aksine, mevcut sistemi (olanı) eleştirir ve barış, işbirliği ve özgürleşme gibi olması gereken durumları inceler. Bu dönüşümü sağlamak için uluslararası sistemin yeni normlar (davranış kuralları) üretmesine ve benimsemesine odaklanırlar.

10. John Mearsheimer devletlerin güvenliğini sağlarken bu sistemin etkisi sebebiyle devletlerin …….davranacağını söyler.
Boşluğa aşağıdaki seçeneklerden hangisi gelmelidir?

A) işbirlikçi

B) hegemonik

C) dayanışmacıi

D) mutlak çıkarcı

E) ofansif ya da defansif

Cevap : E) ofansif ya da defansif

Açıklama : John Mearsheimer, Neorealizmin alt dalı olan Saldırgan (Ofansif) Realizm’in önde gelen temsilcisidir. Ona göre anarşik uluslararası sistemde, devletler hayatta kalmak için sürekli olarak güçlerini artırmaya çalışır (ofansif) veya bunu dengelemeye çalışır (defansif). Bu nedenle boşluğa en uygun ifade “ofansif ya da defansif”tir.

11. Eric Hobsbawm’ın deyimiyle 20. Yüzyıl bir dönemidir.
Yukarıdaki boşluğa uygun kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gerileme

B) Aşırılıklar çağı

C) Güvenlik çağı

D) Savaş

E) Gelişim

Cevap : B) Aşırılıklar çağı

Açıklama : Tarihçi Eric Hobsbawm, 20. yüzyılın siyasi, askeri ve ideolojik çatışmalarla (İki Dünya Savaşı, Soğuk Savaş, totaliter rejimler) dolu olduğunu vurgulamak için ünlü eseri olan Aşırılıklar Çağı (The Age of Extremes) terimini kullanmıştır.

12. Aşağıdaki kavramlardan hangisi Buzan’ın İngiliz okulunu anlamlandırmak için kullandığı kavramlardan biri değildir?

A) Anarşi

B) Egemenlik

C) Özgürleşme

D) Uluslararası Toplum

E) Devlet Aklı

Cevap : C) Özgürleşme

Açıklama : Barry Buzan ve İngiliz Okulu; Anarşi, Uluslararası Toplum ve Egemenlik gibi kavramları Realizm ve Liberalizm arasındaki üçüncü bir yolu çizmek için kullanır. “Özgürleşme” (emancipation) kavramı ise İngiliz Okulu’na değil, daha çok Galli düşünür Ken Booth’un öncülüğünü yaptığı Eleştirel Güvenlik Teorisi’ne aittir.

13. Uluslararası güvenlik çalışmalarında Soğuk Savaş sonrası güvenliğin kavramsal boyutu analiz edilmeye başlanmış yeni bir ………. oluşmuştur.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Guvenlik ontolojisi

B) Toplum algısı

C) Adalet algısı

D) Hükümet algısı

E) Çevre algısı

Cevap : A) Guvenlik ontolojisi

Açıklama : Soğuk Savaş’ın bitiminden sonra, güvenliğin sadece devlet ve askerlikten ibaret olmadığı anlaşılmış; bu durum güvenliğin kavramsal ve varlıkbilimsel (ontolojik) boyutunun yeniden sorgulanmasına neden olmuştur. Yani “güvenlik nedir, nelerin güvenliği önemlidir?” sorusu, yeni bir güvenlik ontolojisi oluşumunu sağlamıştır.

14. İkinci Dünya Savaşı öncesi hangi sözleşme, Almanya’nın Orta Avrupa’ya ilerlemesinin önünü açmıştır?

A) Paris Sözleşmesi

B) Ankara Sözleşmesi

C) Roma Sözleşmesi

D) Münih Sözleşmesi

E) Berlin Sözleşmesi

Cevap : D) Münih Sözleşmesi

Açıklama : 1938 Münih Sözleşmesi (İngiltere ve Fransa’nın onayıyla), Almanya’ya Çekoslovakya’nın Sudetenland bölgesini ilhak etme izni vermiştir. Bu, Almanya’nın Orta Avrupa’ya yayılmacı politikasının önünü açan ve II. Dünya Savaşı’nın arifesinde “yatıştırma politikası”nın simgesi olan sözleşmedir.

15. Sosyal inşacılar normları…… üzerinden açıklar. Boşluğa sosyal inşa teorisinin temel kavramlarından hangisi gelmelidir?

A) Devlet

B) Sistem

C) Rasyonel aktör

D) Kimlik

E) Güç

Cevap : D) Kimlik

Açıklama : Sosyal inşacılık, uluslararası politikadaki normların gücünü ve etkisini, devletlerin kimlikleri (kim oldukları, kendilerini nasıl algıladıkları) üzerinden açıklar. Kimlikler, devletlerin çıkarlarını ve dolayısıyla hangi normlara uyacaklarını veya uymayacaklarını belirler.

16. Tarihsel Materyalizm siyaset felsefesindeki hangi düşünürün kuramlarının epistomolojisini oluşturur?

A) Marx

B) Hegel

C) Kant

D) Locke

E) Hobbes

Cevap : A) Marx

Açıklama : Tarihsel Materyalizm, tarihsel gelişimi ve toplumsal değişimi ekonomik ve maddi koşullara (altyapı) dayandıran temel felsefi yaklaşımdır. Bu yaklaşım, Karl Marx’ın (ve Engels’in) tüm kuramlarının (sınıf mücadelesi, kapitalizm eleştirisi) epistemolojik (bilgi kuramsal) temelini oluşturur.

17. Realizm Soğuk Savaş döneminde ortaya çıkan ama tartışmaları bugüne kadar güvenlik teorilerini en fazla etkileyen geleneksel kuramlardan biridir. Ortodoks, klasik ya da geleneksel güvenlik kuramlarının birinci alanını oluşturur. Temel olarak devleti, güvenliğin başat aktörü olarak ele alır.
Aşağıdakilerin hangisi bu bağlamda yanlıştır?

A) Devletlerin ittifak yapma halleri geçicidir.

B) Rekabet esastır.

C) Savaş durumu işbirliği ile önlenebilir.

D) Devletin hayatta kalması temel motivasyonlarından biridir.

E) Devlet merkezlidir.

Cevap : C) Savaş durumu işbirliği ile önlenebilir.

Açıklama : Realizme göre uluslararası sistem anarşiktir ve bu sistemde rekabet esastır. Savaş (çatışma) kaçınılmazdır veya olasıdır; devletlerin hayatta kalması temel amaçtır. Savaşın işbirliği ile önlenebileceği görüşü Realizmin değil, Liberalizm (veya İdealizm) teorisinin temel iddiasıdır.

18. Küreselleşme kavramını 16. yüzyıldan itibaren değerlendiren ve devletleri merkez, çevre ve yarı çevre ülkeler olarak ayıran teorinin adı nedir?

A) Kompleks Karşılıklı Bağımlılık

B) Eleştirel teori

C) Sömürgecilik

D) Dünya Sistemi Teorisi

E) Modernist teori

Cevap : D) Dünya Sistemi Teorisi

Açıklama : Immanuel Wallerstein’ın öncülüğünü yaptığı Dünya Sistemi Teorisi (World-System Theory), küresel tarihi (16. yüzyıldan başlayarak) kapitalizmin yayılışı üzerinden analiz eder ve uluslararası sistemi ekonomik hiyerarşiye göre merkez, çevre ve yarı çevre bölgelerine ayırır.

19. Wilson ilkelerine bakıldığında savaşların yok edilmesi yönünde önemli bir plan ve Birinci Dünya Savaşı’nın ağır koşullarının yarattığı deneyimin etkisi görülebilir. Söz konusu 14 madde daha sonra Milletler Cemiyeti modelinde güvenceye alınacak ilkeleri belirlemiştir.
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bu ilkelerden biri değildir?

A) Wilson ilkeleri Rusya’nın toprakları, Almanya’nın geleceği, İtalya’nın sınırları, Osmanlı İmparatorluğu’nun ulusal bütünlüğü, bağımsız Polonya’nın kurulması gibi bir çok gelecek planı yapmıştır.

B) Ulusların iç güvenliği sağlamaya yetecek kadar silahlanmasını öngörmesi, silahsızlanma konusunda garantiler istemesi

C) Uluslararası bütün ekonomik engellerin kaldırılması ve ticaret serbestliğinin sağlanması

D) Barış anlaşmalarının gizli biçimde yapılması

E) Sömürgeciliğin sona ermesi talebini yinelemesi ve saf determinasyon yani kendi kaderini tayin hakkı ilkesinin önemini vurgulaması

Cevap : D) Barış anlaşmalarının gizli biçimde yapılması

Açıklama : ABD Başkanı Woodrow Wilson’ın 14 İlkesi’nin en temel maddelerinden biri, savaşa yol açtığı düşünülen gizli ittifak ve antlaşmalara son vermek, yani barış anlaşmalarının açık, şeffaf (gizli olmaması) biçimde yapılmasını istemesidir. Dolayısıyla D şıkkı, Wilson İlkeleri ile çelişmektedir.

20. Eleştirel Teori, Marksizmin üst yapı ilişkileri içinde değerlendirdiği, alt yapı yani ekonomik ilişkiler içinde değerlendirmediği, hangi kavrama odaklanır?

A) Söylem

B) Alt yapı

C) Sınıf

D) Yabancılaşma

E) Praksis

Cevap : A) Söylem

Açıklama : Eleştirel Teori (Örn: Frankfurt Okulu veya Güvenlikte Kopenhag Okulu’ndaki bazı yaklaşımlar), Marksizmin ekonomiye (altyapı) aşırı odaklanmasını eleştirir. Bunun yerine, siyasetin ve güvenliğin nasıl inşa edildiğini anlamak için söylem (dil, anlatı) ve kimlik gibi üstyapı unsurlarına (fikirlere) odaklanır. Güvenliğin söylenerek (securing) inşa edildiğini savunur.