Dünya Bölgeleri: Ortadoğu 2023-2024 Vize Soruları

Bölgenin Tanımı ve Sınırları

“Orta Doğu” teriminin sınırları ve tanımı tartışmalıdır. Örneğin, Afganistan günümüzde genellikle bu bölgenin içinde sayılmaz. Bölge için coğrafi olarak “Güneybatı Asya” terimini kullanmayı savunan bazı coğrafyacılar, kültürel ve tarihi bağları nedeniyle (Afrika’da olmasına rağmen) Mısır’ı da bu tanıma dahil etmektedirler. Tarihsel olarak, I. Dünya Savaşı’ndan önce İngilizcede Balkanlar ve Osmanlı İmparatorluğu’nu kapsayan bölge için Yakın Doğu (Near East) terimi kullanılıyordu.

Fiziki Coğrafya: Yeryüzü Şekilleri ve İklim

Bölgenin kuzeyi Alp sisteminin devamı olan dağ sıralarıyla çevrilidir. İran’da yer alan Zagros dağ sisteminin doğusunda Fars Dağları yer almaktadır. Hazar Denizi’nin güneyinde yer alan Elbruzlar dağ sırası ise 5.669 metre yüksekliğindeki Demavent Zirvesi’ne ev sahipliği yapar .

İklimsel olarak karasallık belirgindir. Deniz etkisinden uzak, yüksek platolara sahip Merkezi İran, bölgede karasallık şiddetinin en fazla olduğu yerdir. Arap Platosu’nda (Yarımada) karasallığın çok belirgin olmasının temel nedeni ise subtropikal yüksek basınç şartlarıdır.

Bölgenin doğal bitki örtüsü çeşitlidir; Akdeniz, step, çöl ve nemli subtropikal orman sahaları görülürken, Arktik (Kutup) sahaların bitki örtüsü bu bölgede bulunmaz .

Akarsular ve Çöller

Bölgenin en kompleks ve karakteristik akarsu şebekesi Mezopotamya’daki Fırat ve Dicle nehirleridir. Bu iki nehir Irak’ın güneyinde (Aşağı Mezopotamya) birleşerek Şattülarap‘ı meydana getirir. Bölgedeki bir diğer önemli nehir olan Şeria Nehri’nin diğer adı ise Ürdün Nehri‘dir.

Arap Yarımadası’nın güneyindeki Rubülhali Çölü, kuzey bölümünde Küçük Nefud Çölü ile birleşmektedir.

Beşeri ve Ekonomik Coğrafya

Bölge genelinde (petrole rağmen) temel geçim kaynağı Tarımdır. Orta Doğu’nun kuzey kesimlerinde (Anadolu, İran) tarımsal faaliyeti sınırlandıran temel coğrafi faktör dağlık Relief (yer şekilleri) iken, güneyde su noksanlığıdır. Bölgeye modern tarımsal tekniklerin girişi, artan petrol gelirleri sayesinde 1970’lerden sonra hız kazanmıştır.

Nüfus dağılımı düzensizdir. Çok geniş çöllere sahip Suudi Arabistan, nüfus yoğunluğunun (km²/kişi) en düşük olduğu ülkedir. Toplam nüfus miktarı olarak Orta Doğu’nun en az nüfusa sahip ülkesi ise Bahreyn‘dir. Dilsel olarak Arapça bölgede yaygındır ancak İsrail‘de egemen dil İbranicedir.

Bölge tarihinde göç ve yerleşme dinamikleri önemlidir. 20. yüzyıl başında göçebe bedevileri yerleşik hayata geçirmek için Suudi Arabistan’da kurulan yeni vaha yerleşmelerine Hicret adı verilmiştir. 20. yüzyıldaki Lübnan göçü ise Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avrupa ve Kuzey Afrika’ya yönelmiş, Doğu Asya bu göçün hedefleri arasında yer almamıştır .

1. Alplerin güney kolunda, Zagros sisteminin doğusunda hangi dağlar yer almaktadır?

A) Toros Dağları

B) Altay Dağları

C) Kunlun Dağları

D) Altın Dağlar

E) Fars Dağları

Cevap : E) Fars Dağları

Açıklama : Zagros Dağları, İran’ın batısında yer alan ana dağ sistemidir. Bu sistemin doğuya doğru devamı, İran’ın güney-merkez bölgelerinde Fars Dağları olarak (ve daha doğuda Makran kıvrımları olarak) devam eder. Toroslar batıda, diğerleri ise Orta/Doğu Asya’dadır.

2. Arapça aşağıdaki ülkelerden hangisinde egemen dil değildir?

A) Suriye

B) İsrail

C) Lübnan

D) Irak

E) Ürdün

Cevap : B) İsrail

Açıklama : Suriye, Lübnan, Irak ve Ürdün’ün egemen ve resmi dili Arapçadır. İsrail’de ise egemen ve birincil resmi dil İbranicedir. Arapça, nüfusun önemli bir bölümü tarafından konuşulsa ve resmi/özel statüye sahip olsa da “egemen dil” değildir.

3. Günümüzde Orta Doğu olarak adlandırılan bölgede aşağıdaki ülkelerden hangisi yer almaz?

A) Suriye

B) Yemen

C) Irak

D) Afganistan

E) Iran

Cevap : D) Afganistan

Açıklama : “Orta Doğu” terimi siyasi ve kültürel bir tanımdır. Suriye, Yemen, Irak ve İran bu tanımın merkezinde yer alır. Afganistan ise genellikle “Güney Asya” veya “Orta Asya” bölgesi içinde sınıflandırılır ve Orta Doğu tanımının dışında tutulur.

4. Orta Doğu’da karasallık şiddetinin en fazla olduğu bölge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lübnan’ın batısı

B) Merkezi İran

C) Merkezi Irak

D) Yemen’in kuzeyi

E) Suriye’nin doğusu

Cevap : B) Merkezi İran

Açıklama : Karasallık (deniz etkisinden uzaklık), en belirgin olarak yüksek ve etrafı dağlarla çevrili platolarda görülür. Merkezi İran platosu, hem denizden uzaklığı hem de yüksekliği nedeniyle (kışları çok soğuk, yazları çok sıcak) bölgede karasallık şiddetinin en fazla olduğu yerdir. Lübnan’ın batısı Akdeniz iklimindedir.

5. Orta Doğu’da bölge genelinde temel geçim kaynağını hangi ekonomik faaliyet oluşturmaktadır?

A) Balıkçılık

B) Hayvancılık

C) Sanayi

D) Tarım

E) Madencilik

Cevap : D) Tarım

Açıklama : Orta Doğu petrol (Madencilik) ile anılsa da, “bölge genelinde” (nüfusun çoğunluğu için) geleneksel ve temel geçim kaynağı hâlâ Tarım (ve ona bağlı olarak hayvancılık) faaliyetleridir.

6. Orta Doğu’da nüfus yoğunluğunun (kilometrekare/nüfus) en düşük değerde olduğu ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Irak

B) Kuveyt

C) Suudi Arabistan

D) Iran

E) Umman

Cevap : C) Suudi Arabistan

Açıklama : Nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun toplam yüzölçümüne bölünmesiyle bulunur. Suudi Arabistan, çok geniş bir yüzölçümüne (büyük kısmı çöl) ve nispeten orta düzeyde bir nüfusa sahip olduğu için, listedeki diğer ülkelere (özellikle Kuveyt gibi küçük ama yoğun nüfuslu ülkelere) göre kilometrekare başına düşen insan sayısının en düşük olduğu ülkedir.

7. Orta Doğu’nun kuzeyinde tarımsal faaliyetin alanını daraltan ve sınırlarını çizen coğrafi faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Relief

B) Su noksanlığı

C) Yağış

D) Sıcaklık

E) Topraklar

Cevap : A) Relief

Açıklama : Orta Doğu’nun güneyinde (Arap Yarımadası) tarımı sınırlayan ana faktör su noksanlığı iken, kuzeyinde (Türkiye, İran) tarımsal faaliyet alanlarını daraltan ve sınırlandıran ana coğrafi faktör Relief, yani dağlık ve engebeli arazi yapısıdır (Toroslar, Zagroslar, Elbruzlar).

8. Aşağıdakilerden hangisi Orta Doğu’da doğal bitki örtüsünde görülen farklılıklara göre ayrılan bölgelerden biri değildir?

A) Step bitki örtüsü

B) Akdeniz äleminin bitki örtüsü

C) Arktik sahaların bitki örtüsü

D) Nemli ve subtropikal ormanlar sahası

E) Çöl sahalarının bitki örtüsü

Cevap : C) Arktik sahaların bitki örtüsü

Açıklama : Orta Doğu’da Akdeniz bitki örtüsü (kıyılarda), Step (iç kesimler), Çöl (Arap Yarımadası) ve Nemli Subtropikal Ormanlar (Hazar kıyısı gibi) görülür. Arktik (Kutup) sahaların bitki örtüsü ise bu bölgenin enlem derecesinde (tropik ve ılıman kuşak) bulunmaz.

9. 5.669 metre yüksekliğindeki Demavent Zirvesi hangi dağ sıraları üzerinde bulunmaktadır?

A) Köroğlu Dağları

B) Kafkaslar

C) Elbruzlar

D) Doğu Karadeniz Dağları

E) Toros Dağları

Cevap : C) Elbruzlar

Açıklama : Demavent (Damavand) Zirvesi, İran’ın en yüksek noktası olup, Hazar Denizi’nin güneyinde yer alan Elbruzlar dağ sırası üzerinde bulunan volkanik bir dağdır.

10. Orta Doğu’da kompleks akarsu şebekesinin en karakteristik örneği olan akarsular hangileridir?

A) Büyük ve Küçük Menderes

B) Kızılırmak ve Yeşilırmak

C) Fırat ve Dicle

D) Kura ve Aras

E) Seyhan ve Ceyhan

Cevap : C) Fırat ve Dicle

Açıklama : Orta Doğu’nun en büyük ve en “kompleks” (birden fazla ülkeden geçen, geniş bir havza oluşturan) akarsu şebekesi, Mezopotamya’ya hayat veren Fırat ve Dicle nehirleridir.

11. Suudi Arabistan’da kurulan yeni vaha yerleşmelerine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sabah

B) Hicret

C) Şükran

D) ligin

E) Hacer

Cevap : B) Hicret

Açıklama : 20. yüzyılın başlarında Suudi Arabistan’da (İhvan hareketi sırasında) göçebe Bedevileri yerleşik hayata geçirmek ve tarımsal vahalar oluşturmak amacıyla kurulan yeni yerleşmelere Hicret (Çoğulu: Hucar) adı verilmiştir.

12. Orta Doğu yerine daha coğrafi (ya da daha kıtasal) olan Güneybatı Asya teriminin kullanılması gerektiğini savunan coğrafyacılar, sınırlarını çizerken bölgenin içine hangi ülkeyi katmaktadırlar?

A) Tunus

B) Cezayir

C) Afganistan

D) Mısır

E) Fas

Cevap : D) Mısır

Açıklama :

13. Birinci Dünya Savaşı’ndan önce İngilizcede Balkanlar ve Osmanlı İmparatorluğu’ndan bahsedilirken hangi terim kullanılıyordu?

A) Uzak Doğu

B) On Asya

C) Arap Asyası

D) Yakın Doğu

E) Önbatı Asya

Cevap : D) Yakın Doğu

Açıklama : I. Dünya Savaşı öncesinde İngiliz (ve Avrupa) terminolojisinde, Osmanlı İmparatorluğu’nun hakim olduğu Balkanlar ve Anadolu topraklarını ifade etmek için Yakın Doğu (Near East) terimi kullanılıyordu. “Orta Doğu” (Middle East) ise daha çok Basra Körfezi ve İran için kullanılırdı.

14. Orta Doğu’daki önemli akarsular arasında yer alan Şeria Nehri’nin diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dicle

B) Ürdün

C) Firat

D) Zayandehrud

E) Kura

Cevap : B) Ürdün

Açıklama : Şeria Nehri (veya Şeria Irmağı), uluslararası alanda ve bölgede daha çok Ürdün Nehri (Jordan River) olarak bilinir. Bu nehir, Ürdün ile İsrail ve Batı Şeria arasında sınırı çizer.

15. 20. yüzyılın başından itibaren Lübnan’dan başlayan göç hareketi daha çok belli bölgelere yönelik olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu bölgeler arasında yer almaz

A) Doğu Asya

B) Avrupa ülkeleri

C) Kuzey Amerika

D) Kuzey Afrika

E) Güney Amerika

Cevap : A) Doğu Asya

Açıklama : Lübnan diasporası dünyadaki en büyük diasporalardan biridir. Lübnanlı göçmenler yoğun olarak Kuzey Amerika (ABD, Kanada), Güney Amerika (Brezilya, Arjantin), Avrupa (Fransa) ve Kuzey/Batı Afrika’ya göç etmişlerdir . Doğu Asya (Çin, Japonya, Kore vb.) bu göç hareketinin ana hedefleri arasında yer almamıştır.

16. Fırat ve Dicle nehirleri Aşağı Mezopotamya’da birleşerek hangi nehri meydana getirmektedirler?

A) Kura

B) Asi

C) Litani

D) Zayendehrud

E) Şattülarap

Cevap : E) Şattülarap

Açıklama : Fırat ve Dicle nehirleri, Irak’ın güneyinde (Aşağı Mezopotamya) Kurna kenti yakınlarında birleşirler. Bu birleşme noktasından Basra Körfezi’ne döküldükleri yere kadar olan nehre Şattülarap adı verilir.

17. Karasallığın Arap Platosu’nda çok belirgin olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dağlarla ilişkiler

B) Düzlük alanların geniş yer kaplaması

C) Relief

D) Göllerin azlığı

E) Basınç şartları

Cevap : E) Basınç şartları

Açıklama : Arap Platosu (Arap Yarımadası), coğrafi olarak Yengeç Dönencesi üzerinde yer alır ve yıl boyunca dinamik yüksek basınç alanlarının (subtropikal antisiklonlar) etkisi altındadır. Bu basınç şartları, alçalıcı hava hareketlerine neden olarak bulut oluşumunu engeller, yağışı önler ve karasallığın (aşırı ısınma, aşırı soğuma, nemsizlik) çok belirgin olmasına yol açar.

18. Orta Doğu’ya modern tarımsal tekniklerin girişi hangi tarihte hız kazanmıştır?

A) 1970’lerden sonra

B) 1960’ların ortalarında

C) 1930’ların sonlarında

D) 1945’lerden sonra

E) 1950’lerde

Cevap : A) 1970’lerden sonra

Açıklama : Orta Doğu’da tarımda modernizasyon (sulama projeleri, makineleşme, gübre kullanımı) özellikle 1973 petrol krizi sonrası artan petrol gelirleri sayesinde mümkün olmuştur. Bu nedenle modern tarımsal tekniklerin girişi 1970’lerden sonra hız kazanmıştır.

19. Rubülhali Çolu Arap Platosu’nun kuzey bölümünde hangi çölle birleşmektedir?

A) Dasti Kavir

B) Gobi Çölü

C) Daşti Lut

D) Büyük Nefud Çölü

E) Küçük Nefud Çölü

Cevap : E) Küçük Nefud Çölü

Açıklama : Rubülhali Çölü (Boş Çeyrek), Arap Yarımadası’nın güneyindedir. Bu çöl, kuzeyde Dahna Çölü adı verilen dar bir kum koridoru aracılığıyla, yarımadanın kuzey-merkez bölümünde yer alan Nefud Çölü (Büyük Nefud veya Küçük Nefud olarak da anılır) ile birleşir. Dasti Kavir ise İran’dadır.

20. Orta Doğu’nun en az nüfusa sahip olan ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bahreyn

B) Kuveyt

C) Katar

D) Umman

E) İsrail

Cevap : A) Bahreyn

Açıklama : Listelenen ülkeler arasında (Kuveyt, Katar, Umman, İsrail) toplam nüfus miktarı en az olan ülke, bir ada devleti olan Bahreyn’dir (Yaklaşık 1.5 milyon nüfusuyla). (Not: Bu soru nüfus yoğunluğunu değil, toplam nüfus miktarını sormaktadır).