Uluslararası Güvenlik Teorileri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Uluslararası ilişkiler disiplini, devletler ve diğer aktörler arasındaki ilişkileri anlamlandırmaya çalışan teorik yaklaşımlar etrafında şekillenmiştir. “Uluslararası İlişkiler”, “uluslararası politikayı da kapsayan” daha geniş bir kavramdır. Bu teoriler, tarihsel süreçte “Büyük Tartışmalar” olarak bilinen entelektüel çatışmalarla evrilmiştir. Bilginin doğasını ve kaynağını inceleyen felsefe dalı olan “Epistemoloji”, bu teorilerin temelini oluşturur. Geleneksel (Ortodoks) teoriler, “olanı” açıklamaya çalışan “Pozitivist” epistemolojiye dayanırken, modern eleştirel teoriler bu yaklaşımı sorgular.

Ana Akım Teoriler: Realizm ve Liberalizm

Realizm (Gerçekçilik):

• Temel Kabulleri: Realist güvenlik ontolojisinde temel kavram “güçtür”. Realizme göre uluslararası sistem anarşiktir (merkezi otoriteden yoksun). Bu yapı, Thomas Hobbes’un siyaset felsefesindeki “doğal hal” durumuna benzer.
• Klasik Realizm: İkinci Dünya Savaşı sonrası “Soğuk Savaş Dönemi”‘nde hakim olan bu teori, insan doğasının bencil olduğunu savunur. E.H. Carr, Hans Morgenthau ve John Herz bu ekolün önemli temsilcileridir; Joseph Nye ise bir Realist değil, Neo-Liberaldir. Morgenthau’nun altı ilkesinden biri “politik olanın üstünlüğüdür”.
• Neo-Realizm (Yapısal Realizm): Devletlerin davranışlarını insan doğasıyla değil, uluslararası sistemin anarşik yapısıyla açıklar.

Liberalizm:

• Temel Kabulleri: Realizmin aksine, “rekabet yerine işbirliği, ulusal çıkarlar yerine ortak çıkarların” mümkün olabileceğini savunur.
• Tarihsel Kökenleri: Rönesans ve Fransız İhtilali gibi olaylardan beslenmiş, ancak 1917 Sovyet Devrimi gibi kolektivist hareketlerin karşısında yer almıştır. Liberalizmin “Barış İdeali”, Immanuel Kant’ın “Ebedi Barış” eserinden derinden etkilenmiştir.
• Aktörler: Realizm devleti tek aktör olarak görürken, Liberalizm devletler arası ilişkilerde iletişimi çoğaltan “uluslararası örgütlerin” de önemli aktörler olduğunu savunur.
• Cumhuriyetçi Liberalizm: Devletlerin iç yapısının (demokratik olmasının) uluslararası politikada gerilimi azaltacağını savunan görüştür.

Eleştirel (Alternatif) Teoriler

Eleştirel teoriler, ana akım teorilerin devlet merkezli ve pozitivist kabullerini sorgular. Bu teoriler “anarşi” kavramı yerine hegemonya, kültür ve kimlik gibi kavramlara odaklanır. “Post-Kolonyalizm” bu eleştirel teorilerden biridir.

• Galler Okulu (CSS): Güvenliği, devletlerin hayatta kalmasından ziyade, bireylerin eşitsizliklere karşı “özgürleşmesi” (emancipation) kavramıyla açıklar.
• Paris Okulu: Güvenlik konularını, polis pratikleri ve sınır kontrolleri üzerinden inceler. Özellikle “göç” olgusunun nasıl bir güvenlik tehdidi olarak inşa edildiğine odaklanır.
• Sosyal İnşacılık: Siyaset felsefesinde, toplumsal eylemin arkasındaki “anlam” dünyasına odaklanan Max Weber’den etkilenmiştir.
• Tarihsel Materyalizm: Siyaset felsefesinde Karl Marx’ın kuramlarının epistemolojik temelini oluşturur.

Uluslararası İlişkilerde Dönüm Noktaları

Soğuk Savaş dönemi, kendi içinde farklı evrelere ayrılır. “İkinci Soğuk Savaş” olarak adlandırılan gerilimin tırmandığı dönem, 1979’da (Sovyetlerin Afganistan’ı işgali) başlamış ve 1990’a kadar sürmüştür. Bu dönemde 1972’de imzalanan SALT I gibi silahsızlanma antlaşmaları, yumuşama (Detant) çabalarına örnektir. Saddam Hüseyin’in Kuveyt’i işgali ise, devletlerin her zaman “rasyonel” davrandığı varsayımının sorgulanmasına neden olmuştur.

Sonuç

Uluslararası ilişkiler teorileri, karmaşık küresel sistemi anlamlandırmak için farklı mercekler sunar. Uluslararası hukuk, “antlaşmalar, yapılageliş normları ve hukukun genel ilkelerinden” oluşur; ancak “yaptırım mekanizmasının eksikliği” gibi önemli eksiklikleri de barındırır. Bu karmaşık yapıda, “Kapsayıcı Milliyetçilik” gibi iç politik ideolojiler ile uluslararası normlar arasındaki etkileşim de önemli bir analiz konusudur.

1. Galler Okulu ya da CSS; güvenliği, eşitsizliklere karşı ….. kavramıyla açıklar. Yukarıdaki boşluğa aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

A) hegemonya

B) aydımlanma

C) bağımlılık

D) sömürgeleşme

E) özgürleşme

Cevap : E) özgürleşme

Açıklama : Galler Okulu (Welsh School) olarak da bilinen Eleştirel Güvenlik Çalışmaları (CSS), güvenliğin sadece devletlerin hayatta kalması değil, bireylerin savaş, yoksulluk, baskı gibi tehditlerden kurtulması olduğunu savunur. Bu yaklaşımın temel kavramı “özgürleşme”dir (emancipation).

2. Paris Okulu epistemolojik olarak antropoloji ve sosyolojinin ortak yanlarını güvenlik çalışmalarıma uygularken öne çıkardığı toplumsal alanlardan biri….. olgusudur. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) savaş

B) göç

C) güvenlik ikilemi

D) güç dengesi

E) barış

Cevap : B) göç

Açıklama : Didier Bigo’nun öncülük ettiği Paris Okulu, güvenlik konularını “güvenlikleştirme”nin ötesinde, polis, jandarma ve istihbarat pratikleri üzerinden inceler. Özellikle sınır kontrolleri, biopolitika ve yasa dışı “göç” olgusunun nasıl bir güvenlik tehdidi olarak inşa edildiğine odaklanır.

3. Klasik Realist teorinin ortaya çıktığı ilk tarihi dönem hangisidir?

A) Soğuk Savaş Sonrası

B) İmparatorluklar Dönemi

C) Soğuk Savaş Dönemi

D) Topyekün Savaş Dönemi

E) 11 Eylül Sonrası

Cevap : C) Soğuk Savaş Dönemi

Açıklama : Klasik Realizm (Morgenthau, Carr), İkinci Dünya Savaşı’nın yıkımından ve İdealizmin başarısızlığından hemen sonra, özellikle 1940’ların sonu ve 1950’lerde, Soğuk Savaş’ın başladığı dönemde uluslararası ilişkilere hakim olan ana teori olarak ortaya çıkmıştır.

4. İkinci Soğuk Savaş dönemi hangi yıllar arasını kapsar?

A) 1982-1990

B) 1981-1989

C) 1979-1990

D) 1973-1996

E) 1973-1988

Cevap : C) 1979-1990

Açıklama : “İkinci Soğuk Savaş” terimi, 1970’lerdeki “Detant” (Yumuşama) döneminden sonra, Sovyetler Birliği’nin 1979’da Afganistan’ı işgaliyle başlayan ve Soğuk Savaş’ın 1990 civarında sona ermesine kadar süren, iki süper güç arasındaki gerilimin yeniden tırmandığı dönemi ifade eder.

5. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi oluşturucu norma uygundur?

A) SALTI

B) İnsan Güvenliği

C) Misak-1 Milli

D) NPT

E) UN Women

Cevap : C) Misak-1 Milli

Açıklama :

6. Stratejik Silahların Sınırlandırılması Antlaşması (SALT I) kaç yılında imzalanmıştır?

A) 1972

B) 1988

C) 1969

D) 1973

E) 1968

Cevap : A) 1972

Açıklama : SALT I (Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri) Antlaşması, ABD ve Sovyetler Birliği arasında, nükleer silahlanma yarışını yavaşlatmak amacıyla Detant (Yumuşama) döneminin bir parçası olarak 1972 yılında Moskova’da imzalanmıştır.

7. Güvenlik çalışmalarında tarihsel materyalizm ve eleştirel teorinin ortak noktası ana akım teorilerde devlet merkezli yaklaşımlara getirdiği eleştiridir. Buradan yola çıkarak güvenlik çalışımalarında teorinin hangi alanı dönüşmüştür?

A) Yapı

B) Güç

C) Epistemoloji

D) Sistem

E) Aktör

Cevap : C) Epistemoloji

Açıklama :

8. Realizmde uluslararası sistemde analiz ettiği üst yaptırımsız olma durumunu siyaset felsefesinde ele alınan hangi koşullarla benzerlik gösterir?

A) Habitus

B) Hukuk devleti

C) Demokrasi

D) Eşitlik

E) Doğal hal

Cevap : E) Doğal hal

Açıklama : Realizm, uluslararası sistemi “anarşik” olarak tanımlar; yani devletlerin üzerinde onlara kural koyacak, düzeni sağlayacak bir üst otorite (dünya devleti) yoktur. Bu durum, Thomas Hobbes’un siyaset felsefesinde tanımladığı, herkesin herkese karşı savaş halinde olduğu “doğal hal” (state of nature) durumuna benzetilir.

9. Aşağıdakilerden hangisi klasik realizmi geliştirenlerden degildir?

A) Edward Harold Carr

B) Kennan

C) Hans Morgenthau

D) John Herz

E) Joseph Nye

Cevap : E) Joseph Nye

Açıklama : E.H. Carr, Hans Morgenthau, George Kennan ve John Herz, Klasik Realist düşüncenin en önemli kurucuları ve geliştiricileri arasında yer alır. Joseph Nye ise Realizmin karşısında yer alan Neoliberal/Kurumsalcı teorinin kurucularındandır (Robert Keohane ile birlikte).

10. Soğuk Savaş, iki bloklu siyasetin oluştuğu realist paradigmanın son derece etkili olduğu bir dönemdir. Soğuk savaş dönemi kaç alt dönemden oluşmuştur?

A) 3

B) 1

C) 5

D) 2

E) 4

Cevap : A) 3

Açıklama :

11. Felsefenin, bilgiyi konu alan bilgiyle meşgul olan temel dah aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ontoloji

B) Psikoloji

C) Sosyoloji

D) Epidemoloji

E) Epistemoloji

Cevap : E) Epistemoloji

Açıklama : Epistemoloji, felsefenin bilginin doğası, kaynağı, kapsamı ve sınırları ile ilgilenen temel dalıdır. “Bilgi nedir?”, “Nasıl biliriz?” gibi soruları sorar. Ontoloji ise varlığı inceler.

12. Tarihsel materyalizm siyaset felsefesindeki hangi düşünürün kuramlarının epistemolojisini oluşturur?

A) Hegel

B) Hobbes

C) Locke

D) Marx

E) Kant

Cevap : D) Marx

Açıklama : Tarihsel Materyalizm, tarihi ve toplumsal yapıyı ekonomik ve maddi ilişkilere dayandıran felsefi yaklaşımdır. Bu yaklaşım, Karl Marx’ın (ve Engels’in) tüm kuramlarının (özellikle sınıf mücadelesi ve kapitalizm analizi) epistemolojik (bilgi kuramsal) temelini oluşturur.

13. Liberalizmin “Barış İdeali”, siyaset felsefesindeki hangi düşünürden etkilenir?

A) Hobbes

B) K. Marx

C) J. Locke

D) I. Kant

E) M. Doyle

Cevap : D) I. Kant

Açıklama : Liberalizmin “Demokratik Barış Teorisi” (demokrasilerin birbirleriyle savaşmayacağı tezi) ve uluslararası örgütler yoluyla kalıcı barışın sağlanabileceği fikri, doğrudan Immanuel Kant’ın “Ebedi Barış Üzerine Felsefi Deneme” adlı eserindeki fikirlerden etkilenmiştir.

14. Ortodoks teoriler devletin rasyonel davranışını öne çıkararak……. epistemolojiden etkilenir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yorumsayıcı

B) Hegemonik

C) Post-yapısalcı

D) Pozitivist

E) Normatif

Cevap : D) Pozitivist

Açıklama : Ortodoks (geleneksel) teoriler olan Realizm ve Liberalizm, uluslararası ilişkileri doğa bilimlerine benzer şekilde, gözlemlenebilir, ölçülebilir ve genel yasalara tabi bir alan olarak inceler. Bu bilimsel yöntem arayışı, “olanı” inceleyen “Pozitivist” epistemolojiye dayanır.

15. Aşağıdakilerden hangisi politika düzenleyici norm olarak kabul edilemez?

A) Silahsızlanma

B) Koruma Sorumluluğu

C) İnsan Hakları

D) Kapsayıcı Milliyetçilik

E) Yaptırımlar

Cevap : D) Kapsayıcı Milliyetçilik

Açıklama : Düzenleyici normlar, devletlerin mevcut davranışlarını kısıtlar veya yönlendirir (örn: Silahsızlanma, Yaptırımlar). Oluşturucu normlar ise devletlerin kimliklerini tanımlar (örn: İnsan Hakları, Koruma Sorumluluğu). “Kapsayıcı Milliyetçilik” ise uluslararası bir normdan ziyade, bir devletin kendi içindeki kimlik politikası veya ideolojisidir.

16. Sosyal inşacılar siyaset felsefesinde modern dünyada devlet ve lider özelliklerini analiz eden hangi kuramcıdan etkilenmiştir?

A) Marx

B) Weber

C) Hobbes

D) Locke

E) Morgenthau

Cevap : B) Weber

Açıklama : Sosyal inşacılık, toplumsal eylemin arkasındaki “anlam” dünyasına, yorumlamaya ve aktörlerin niyetlerine odaklanır. Bu “yorumsamacı” (interpretivist) yaklaşım, siyaset felsefesinde sosyolojiyi “anlama” (verstehen) üzerine kuran Max Weber’den derinden etkilenmiştir.

17. Sosyal inşacıların devlet liderlerinin söylemleri üzerine odaklanması, realizmin hangi anlayışıma eleştiri getirmesi ile alakalıdır?

A) Uluslararası Sistem

B) Aktör

C) Güç

D) İş Birliği

E) Nom

Cevap : A) Uluslararası Sistem

Açıklama :

18. Realist güvenlik ontolojisinde ….. esastır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) hegemonуа

B) güç

C) demokrasi

D) özgürlükçülük

E) iş birliği

Cevap : B) güç

Açıklama : Realist ontoloji (varlık anlayışı), uluslararası sistemin anarşik (otoritesiz) olduğunu ve bu sistemde devletlerin hayatta kalabilmek için sürekli olarak güç peşinde koştuğunu varsayar. Güç, Realizm için temel ve merkezi kavramdır.

19. İran Irak Savaşı süresince uzun süre ABD’den destek alan Saddam Hüseyin ‘in Kuveyt’e müdahalesi devletin aşağıdaki hangi davranışı açısından ciddi sorgulamalara neden olmuştur?

A) Rasyonel

B) Güç merkezli

C) Hegemonik

D) Anarşik

E) Mutlak çıkar

Cevap : A) Rasyonel

Açıklama : Geleneksel teoriler, devletlerin kendi çıkarları doğrultusunda mantıklı ve öngörülebilir kararlar alan “rasyonel” aktörler olduğunu varsayar. Saddam Hüseyin’in, müttefiki ABD’nin çıkarlarına açıkça aykırı olan Kuveyt’i işgal etmesi, bu “rasyonel aktör” varsayımının sorgulanmasına neden olmuştur.

20. Liberalizm ve realizmdeki en önemli ortak aktör devlet olmasına rağmen liberalizm, devletler arası ilişkilerde iletişimi çoğaltan en önemli aktörün aşağıdakilerden hangisi olduğunu söylemektedir?

A) Sivil toplum örgütleri

B) Uluslararası örgütler

C) Bireyler

D) Çok uluslu şirketler

E) Devlet

Cevap : B) Uluslararası örgütler

Açıklama : Realizm devleti tek aktör olarak görürken, Liberalizm devlet dışı aktörlerin de önemli olduğunu savunur. Bu aktörler arasında Liberalizm, özellikle BM, AB, NATO gibi Uluslararası Örgütlere büyük önem atfeder; çünkü bu örgütler devletler arası iletişimi sürekli hale getirir, işbirliğini teşvik eder ve çatışmayı önler.