Ata-Aöf Hastane Bilgi Sistemleri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Hastane Bilgi Sistemleri (HBS), sağlık kurumlarındaki tıbbi, idari ve mali süreçleri yönetmek için tasarlanmış entegre bilişim sistemleridir. Başarılı bir HBS, hasta dosyalarının elektronik ortamda saklanmasını, servisler arası bağlantıyı ve verilerin raporlanmasını sağlamalıdır. HBS’nin temel bileşenleri donanım, yazılım, veri tabanı ve insandır; “zaman” bu sistemin yapısal bir bileşeni değildir. Bu makalede, HBS’nin temel işlevleri, mimarisi ve sağlık yönetimindeki rolü incelenecektir.

Bilgi Sistemlerinin Temel Kavramları

Bilgi sistemleri, veriyi işleyerek anlamlı bilgiye dönüştürür. Hastanenin adresi veya doktor sayısı gibi mevcut durumu tanımlayan bilgilere “durum bilgisi” denir. HBS, bu verileri bir veri tabanında saklar. “Veri tabanı yönetim sistemi (VTYS)”, verilerin tasarımını (tanımlama) ve manipülasyonunu (işlenmesini) sağlar. Kullanıcıların, verinin fiziksel olarak nerede saklandığını bilmeden veriye farklı biçimlerde erişebilmesi ise “veri bağımsızlığı” olarak adlandırılır.

Yazılım Türleri

HBS, farklı yazılım türlerini kullanır. “Yazılım” kavramı, sadece bilgisayar programlarını değil, aynı zamanda sistemin işleyişini belirleyen standartları ve kuralları da kapsar. Raporlama ve eğitim yazılımları “özel amaçlı” yazılımlarken, “veri tabanı programları” (Oracle, SQL Server vb.) birçok uygulamanın temelini oluşturan genel amaçlı sistem yazılımlarıdır.

Sağlık Hizmetlerinde HBS Uygulamaları

HBS, hastanenin her biriminde farklı modüllerle işlev görür:

• Randevu Sistemleri: HBS’nin önemli bir parçasıdır. Randevu sistemlerini değerlendirmek için kullanılan ana performans ölçütü, hem hastanın bekleme süresini hem de hekimin boş kalma süresini dikkate alan “hasta ve doktor odaklı maliyet toplamıdır”.
• Hasta Kabul ve Tıbbi Kayıt: Tıbbi bilgi giriş ekranları, hekimin serbest metin girmesine ve çoklu tanı kodlarını işlemesine olanak sağlamalıdır. Bu kayıtlar, gizlilik ilkeleri çerçevesinde sadece ilgili personelin erişimine açık olmalıdır.
• Acil Servis: 112 acil çağrıları, ilgili tüm birimlerin (sağlık, emniyet, itfaiye) entegre çalıştığı “Komuta Kontrol Merkezi” tarafından değerlendirilir. Yataklı tedavi kurumları, sosyal güvencesine bakılmaksızın “acil ve ağır müdahale gereken hastaları” derhal kabul etmek zorundadır.
• Teletıp ve Konum Servisleri: “GPS” (Küresel Konumlandırma Sistemi), uydu ağı aracılığıyla konum bilgisi (enlem, boylam, yükseklik) sağlayan bir teknolojidir.

İnsan Kaynakları ve Veri Yönetimi

HBS, insan kaynakları (İK) süreçlerini de destekler. İşe yeni alınan personelin kuruma ve işe uyum sağlaması için düzenlenen eğitime “oryantasyon” denir. Bireyin kariyer planlarının hazırlanması, uygulanması ve takip edilmesi süreci ise “kariyer yönetimi” olarak adlandırılır. Başarılı bir insan kaynağının temel özellikleri yeterlilik, uyum ve kuruma bağlanmadır; “kariyer hedefi” ise bireyin kendi hedefidir.

Temel Sağlık İstatistikleri Modülü (TSİM), Sağlık Bakanlığı’nın veri toplama sistemidir. Bu sistemdeki “toplam yatak sayısı”, hastanenin fiili kapasitesini değil, “Bakanlık tarafından tescil edilmiş yatak sayısını” ifade eder. Hastanelerin bu sisteme girdiği veriler (Yeni Hastane Bilgi Formu gibi) “İl Sağlık Müdürlüğü” tarafından elektronik olarak onaylanır.

Sonuç

Hastane bilgi sistemleri, kurumların planlama, düzenleme, denetleme ve geliştirme gibi tüm temel faaliyetleri için vazgeçilmezdir. “Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)” gibi teknolojiler, tematik harita katmanları oluşturarak mekânsal analizlere olanak tanırken; HBS’nin temel amacı, sağlık hizmetlerinin kalitesini, verimliliğini ve güvenliğini artırmaktır. Bu sistemlerin asgari özellikleri arasında kullanılabilirlik, esneklik ve güvenlik yer alır.

1. Aşağıdakilerden hangisi 112 telefon numarasına yapılan acil çağrıları değerlendirmektedir?

A) Komuta Kontrol Merkezi

B) Resmî Kurum Tabiplikleri

C) Eğitim ve Araştırma Hastaneleri

D) Sağlık Merkezleri

E) Üçüncü Basamak Sağlık Kurumları

Cevap : A) Komuta Kontrol Merkezi

Açıklama : 112 Acil Çağrı hattına gelen tüm çağrılar, ilgili kamu kurumlarının (sağlık, emniyet, itfaiye) temsilcilerinin bulunduğu Komuta Kontrol Merkezi’nde (KKM) toplanır, değerlendirilir ve ilgili ekipler buradan yönlendirilir .

2. I. Bilgisayar Programı
II. Standartlar
III. Kurallar
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri yazılım olarak kabul edilir?

A) I ve II

B) II ve III

C) I, II ve III

D) Yalnız II

E) Yalnız I

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : Yazılım (Software), sadece bilgisayarın çalıştırdığı kodları (Bilgisayar Programı) değil, aynı zamanda o programın nasıl çalışacağını, veriyi nasıl işleyeceğini tanımlayan Standartlar ve Kuralları da kapsayan geniş bir kavramdır.

3. Aşağıdakilerden hangisi hastanelerde kullanılacak bilgi sistemlerinin başarılı olabilmesi için taşıması gereken özellikler arasında yer almaz?

A) Yatan hastaya ait tüm bilgiler otomasyona yüklenebilir olmalıdır.

B) Hasta dosyaları elektronik ortamda saklanabilir ve kullanılabilir olmalıdır.

C) Tüm yataklı servisler arasında bağlantıya izin verir nitelikte olmalıdır.

D) Yatan hastaya ait tüm bilgiler otomasyonda görülebilir olmalıdır.

E) Hasta ve refakatçilere ait bilgiler belirli zaman dilimlerinde raporlanabilir olmalıdır.

Cevap : A) Yatan hastaya ait tüm bilgiler otomasyona yüklenebilir olmalıdır.

Açıklama : Başarılı bir sistemin özellikleri; bilgilerin elektronik olarak saklanması (B), servisler arası bağlantı (C), bilgilerin görülebilir olması (D) ve raporlanabilmesidir (E) . “Bilgilerin yüklenebilir olması” (A) ise bir başarı özelliği değil, bir bilgi sisteminin var olabilmesi için gereken en temel, varsayılan ön koşuldur.

4. Aşağıdaki değerlerden hangisi Decimal veri türüne uygundur?

A) Hasta

B) 13:00

C) 0Rh+

D) 1,015

E) 2. Kat 204

Cevap : D) 1,015

Açıklama : “Decimal”, veri tabanlarında ondalıklı sayıları (kesirli sayıları) tutmak için kullanılan bir veri türüdür. “1,015” bu türe uygun bir ondalıklı sayıdır. Diğer seçenekler metin (String) veya tarih/saat (Time) veri türleridir.

5. I. Tasarım
II. Manipülasyon
III. Planlama
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri veri tabanı yönetim sisteminin işlevlerindendir?

A) Yalnız II

B) I ve III

C) I ve II

D) Yalnız I

E) II ve III

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Veri Tabanı Yönetim Sistemi’nin (VTYS) temel işlevleri Veri Tanımlama (Tasarım – I) ve Veri Kullanma/İşleme’dir (Manipülasyon – II). Planlama (III) bir VTYS işlevi değil, VTYS’den elde edilen verileri kullanan bir yönetim işlevidir.

6. Aşağıdakilerden hangisi hastane bilgi sistemlerinin temel bileşenlerinden biri değildir?

A) Zaman

B) Yazılım

C) İnsan

D) Donanım

E) Veri tabanı

Cevap : A) Zaman

Açıklama : Bir Hastane Bilgi Sistemi (HBS), 5 temel bileşenden oluşur: Donanım (Hardware), Yazılım (Software), Veri Tabanı (Database), İnsan (Kullanıcılar/Personel) ve Ağ (Network). Zaman (A) , bu sistemin yapısal bir bileşeni değildir.

7. Hastanenin adresi, kaç odalı olduğu, doktor sayısı gibi bilgiler aşağıdaki bilgi türlerinden hangisi içinde yer alır?

A) Uzmanlık bilgisi

B) Ham bilgi

C) Nitelik bilgisi

D) Yöntem bilgisi

E) Durum bilgisi

Cevap : E) Durum bilgisi

Açıklama : Bir kurumun (hastanenin) o anki mevcut özelliklerini (adres, oda sayısı, doktor sayısı) tanımlayan bilgilere “Durum bilgisi” (Status information) denir .

8. Aşağıdakilerden hangisi özel amaçlı uygulama yazılımı değildir?

A) Raporlama ve sunum programları

B) Eğitim yazılımları

C) Planlama-programlama-projelendirme yazılımları

D) Veri tabanı programları

E) Analiz ve karar verme programları

Cevap : D) Veri tabanı programları

Açıklama : Raporlama, eğitim, planlama ve analiz programları (A, B, C, E) belirli bir işi yapmak için tasarlanmış özel amaçlı yazılımlardır. Veri tabanı programları (D) (örn: SQL Server, Oracle) ise birçok farklı uygulamanın temelini oluşturan, sistemsel ve genel amaçlı yazılımlardır.

9. Aşağıdakilerden hangisi sistemlerin çevresindeki değişimlere ayak uydurabilmesini ifade eden sınıflandırmadır?

A) Statik – Dinamik

B) Girişimci – Geleneksel

C) Basit – Karmaşık

D) Doğal – Yapay

E) Açık – Kapalı

Cevap : A) Statik – Dinamik

Açıklama : Sistemler, çevreleriyle olan ilişkilerine göre sınıflandırılır. Çevresindeki değişimlere tepki veren ve ayak uydurabilen sistemlere Dinamik sistemler denir. Çevresel değişimlerden etkilenmeyen veya değişime kapalı sistemlere ise Statik sistemler denir .

10. Verilerin kullanıcılara fiziksel ve mantıksal olarak kaydedildiği ortamlardan bağımsız olarak farklı biçimlerde gösterilmesine ne ad verilir?

A) Veri güvenliği

B) Veri tutarlılığı

C) Veri bağımsızlığı

D) Veri bütünlüğü

E) Veri paylaşımı

Cevap : C) Veri bağımsızlığı

Açıklama : Kullanıcının veya yazılımın, verinin bilgisayarın diskinde fiziksel olarak nerede ve nasıl saklandığını bilmesine gerek kalmadan veriye erişebilmesi ve onu mantıksal olarak farklı biçimlerde görebilmesine Veri Bağımsızlığı denir .

11. Alternatif randevu sistemlerini değerlendirmek amacıyla kullanılan, hasta ve doktor odaklı maliyet ölçütü formülü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) TM=MH(S)+MD(B)

B) MH=TM(B)+MD(S)

C) TM=MD(B)+MD(S)

D) MD=TM(S)+MD(B)

E) TM=MH(B)+MD(S)

Cevap : E) TM=MH(B)+MD(S)

Açıklama : Randevu sistemlerinde Toplam Maliyet (TM), iki unsurun toplamıdır: Hastanın Bekleme Maliyeti (MH(B) – Maliyet-Hasta(Bekleme)) ve Doktorun Boş Kalma Maliyeti (MD(S) – Maliyet-Doktor(Boş Süre)). Doğru formül TM=MH(B)+MD(S) şeklindedir.

12. Aşağıdakilerden hangisi insan kaynağında olması gereken temel özelliklerden biri değildir?

A) Maliyet etkinlik

B) Bağlanma

C) Yeterlilik

D) Kariyer hedefi

E) Uyum

Cevap : D) Kariyer hedefi

Açıklama : Bir organizasyon için ideal insan kaynağı (personel) Yeterlilik (işi bilme), Uyum (kuruma alışma) ve Bağlanma (kurumda kalma) özelliklerine sahip olmalıdır . Kariyer hedefi (D) ise adayın kendisine ait bir hedeftir, kurumun aradığı temel bir özellik değildir.

13. Dünya üzerinde bulunan bir nesnenin yükseklik, enlem ve boylam cinsinden koordinat bilgilerini sağlayan, düzenli olarak kodlanmış bilgi yollayan uydu ağına ne ad verilir?

A) HL7

B) GPS

C) RFID

D) Hastane bilgi sistemi

E) MEDULA

Cevap : B) GPS

Açıklama : GPS (Global Positioning System), dünya yörüngesindeki uydular ağı aracılığıyla, bir alıcının enlem, boylam ve yükseklik (koordinat) bilgilerini hassas bir şekilde belirlemesini sağlayan sistemdir.

14. Randevu sistemlerini değerlendirmek için en çok kullanılan ana performans ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hasta yoğunluğunun az olması

B) Randevusuna gelmeyen hasta sayısı

C) Hasta ve doktor odaklı maliyet toplamı

D) Hekimin boş kalma süresi

E) Hastaların bekleme sürelerinin az olması

Cevap : C) Hasta ve doktor odaklı maliyet toplamı

Açıklama : Randevu sisteminde iki temel sorun vardır: Hastanın beklemesi (E) ve hekimin boş kalması (D). En iyi performans ölçütü, bu ikisinin maliyetini birleştiren **”Hasta ve doktor odaklı maliyet toplamı”**dır (C). Amaç bu toplam maliyeti minimize etmektir.

15. I. Planlama
II. Düzenleme
III. Denetleme
IV. Geliştirme
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri kurumsal yapıların faaliyetlerinde bilgi sistemlerine ihtiyaç duymalarına sebep gösterilebilir?

A) I, II ve IV

B) II ve IV

C) I, II ve III

D) I ve II

E) I, II, III ve IV

Cevap : E) I, II, III ve IV

Açıklama : Bilgi sistemleri, modern kurumsal yapıların tüm temel yönetim fonksiyonlarında kullanılır: Stratejik Planlama (I) , kaynakların Düzenlenmesi (II) , performansın Denetlenmesi (III) ve süreçlerin Geliştirilmesi (IV).

16. Aşağıdakilerden hangisi tıbbi bilgi girişi ve görüntüleme işlevinin sahip olması gereken temel gereksinimlerden biri değildir?

A) Gizlilik ve Mahremiyet İlkeleri çerçevesinde sadece ilgili personelin tıbbi bilgileri görüntülemesine izin verilmelidir.

B) Çoklu listelerden tarama yapabilmek için ilgili ilaç ve sarf malzeme adlarını ekrana çağırabilecek arama motorları içermelidir.

C) Bilgi sistemleri, hekim tarafından hasta hakkındaki temel tıbbi bilgileri girebileceği serbest bir bölüm içermelidir.

D) Sistemin birden fazla tanıyı aynı ekrana işlemeye ve görüntülemeye olanak sağlaması gerekmektedir.

E) Sistem, temel tanı kodlarının yanında, hekim tarafından yeni tanı kaydı yapabilmeye olanak sağlamalıdır.

Cevap : B) Çoklu listelerden tarama yapabilmek için ilgili ilaç ve sarf malzeme adlarını ekrana çağırabilecek arama motorları içermelidir.

Açıklama : A, C, D ve E şıkları doğrudan “tıbbi bilgi girişi” (tanı, not, gizlilik) ile ilgili temel gereksinimlerdir. B şıkkı ise “ilaç ve sarf malzeme” ile ilgilidir; bu, tıbbi bilgi girişinden çok eczane veya faturalandırma modülünün bir gereksinimidir.

17. … kariyer planlarının hazırlanması, uygulanması ve takip edilmesi amacıyla yapılan faaliyetlerdir.
Cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Kariyer geliştirme

B) Kariyer ilerleme

C) Personel yönetimi

D) Yönetici hazırlama

E) Kariyer yönetimi

Cevap : E) Kariyer yönetimi

Açıklama : Bireyin kariyer planlarını (Kariyer Planlama) ve kurumun bu planları (Kariyer Geliştirme) bir araya getirerek hazırlanması, uygulanması ve takip edilmesi sürecinin bütününe Kariyer Yönetimi denir.

18. Grafik olarak ifade edilebilen ve edilemeyen verilerin ilişkilendirilmesine, bu verilerin konusuna ve tipine bağlı olarak tematik harita katmanları olarak saklanmasına ve bu katmanlar üzerinden analiz, ölçüm vb. işlemlerin yapılmasına olanak sağlayan sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Web Otomasyon Sistemleri

B) Coğrafi Bilgi Sistemleri

C) ASOS Sistemi

D) ARMAKOM Sistemi

E) Mobil Bilgi Sistemleri

Cevap : B) Coğrafi Bilgi Sistemleri

Açıklama : Konuma dayalı (grafik) veriler ile sözel (grafik olmayan) verileri birleştiren, bunları “tematik harita katmanları” şeklinde saklayan ve mekansal analiz yapmaya olanak sağlayan sistem Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS/GIS) olarak adlandırılır .

19. Aşağıdakilerden hangisi hastanelerde kurulacak bilgi sistemlerinin taşıması gereken asgari özelliklerden biri değildir?

A) Kullanırlılık

B) Esneklik

C) Güvenirlilik

D) Hızlılık

E) Güvenlik

Cevap : D) Hızlılık

Açıklama : Bir HBS’nin asgari (minimum) özellikleri Güvenlik (Emniyet), Güvenilirlik (Doğru çalışma), Kullanılabilirlik (Kullanım kolaylığı) ve Esneklik (Değişime uyum) olmalıdır . Hızlılık (D) ise bir asgari özellikten çok, bir performans beklentisidir.

20. İşe yeni alınan personelin uyum sürecine ne ad verilir?

A) Çıraklık

B) Oryantasyon

C) Mesleki eğitim

D) İşe başlama

E) Sosyalleşme

Cevap : B) Oryantasyon

Açıklama : İşe yeni başlayan bir çalışanın, kurumu, kuralları, çalışma arkadaşlarını ve işini tanıması için düzenlenen planlı eğitim ve uyum sürecine Oryantasyon (İşe Alıştırma) denir.