Özel Eğitime Giriş 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Özel eğitim, tipik gelişim gösteren akranlarından farklı ihtiyaçları olan bireylere sunulan, bireyselleştirilmiş eğitim hizmetleridir. Bu hizmetlerin temel ilkesi, her birey için “bireyselleştirilmiş eğitim planı (BEP) geliştirilmesi ve eğitim programlarının bireyselleştirilerek uygulanmasıdır”. Özel gereksinim ihtiyacı; doğum öncesi (örn: kromozom bozuklukları), doğum sırası (örn: oksijensiz kalma) veya doğum sonrası (örn: trafik kazaları, zehirlenmeler) nedenlerden kaynaklanabilir.

Zihinsel Yetersizlik

Zihinsel yetersizlik, hem bilişsel işlevlerde (akıl yürütme, planlama) hem de uyumsal davranışlarda (sosyal ve pratik beceriler) önemli sınırlılıklar olması durumudur. Bu bireylerin temel özellikleri arasında “dikkat ve bellekle ilgili güçlükler”, “soyut kavramları öğrenmede sınırlılık” ve dil gelişiminde gecikmeler yer alır; “güçlü bellek” bu durumun bir özelliği değildir. Zihinsel yetersizliği olan çocuklarda “olumlu davranışları artırmak” ve yeni beceriler kazandırmak amacıyla davranışsal müdahaleler (Uygulamalı Davranış Analizi gibi) yaygın olarak kullanılır.

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)

Otizm, tek bir nedene bağlı olmayan, “çevresel ve genetik sorunların neden olduğu nöro-gelişimsel bir bozukluktur”. OSB’nin iki temel tanı kriteri alanı vardır: “Sosyal etkileşim, sözel iletişim güçlükleri ve tekrarlayan davranışlar”. Dil gelişimi özelliklerinde, “ben-sen gibi zamirleri sıklıkla karıştırmaları” (zamir tersinlemesi) tipik bir belirtidir.

Özel Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG)

Özel öğrenme güçlüğü (ÖÖG), bireyin zekâsı normal veya normalin üstünde olmasına rağmen okuma, yazma veya matematik becerilerinde yaşadığı nörolojik temelli bir zorluktur. Bu terim, ilk kez “Samuel Kirk” tarafından kullanılmıştır. Türkiye’de görülme sıklığının tam olarak belirlenememesinin nedeni, bu “gizli yetersizlik” hakkındaki “eğitim olanaklarının ve tanılamanın yetersizliğidir”. ÖÖG’nin alt türleri şunlardır:

• Disleksi: Okuma güçlüğü
• Disgrafi: Yazma güçlüğü
• Diskalkuli: Matematik güçlüğü

ÖÖG tanılamasında, bireyin “görsel algısını ölçmek” amacıyla “Bender Gestalt Testi” gibi araçlar kullanılabilir.

Dil ve Konuşma Bozuklukları

Bireyin zihinsel veya duyusal bir problemi olmamasına rağmen dili kullanmada veya anlamada güçlük yaşamasına “Dil Bozukluğu” denir. Konuşmanın akıcılığındaki bozulmaların (tekrarlar, duraksamalar) halk arasındaki yaygın ismi ise “Kekemelik”tir. “Dizatri” ise ÖÖG türü değil, kas zayıflığına bağlı bir konuşma sesi bozukluğudur. Dil ve konuşma bozukluğu tanısı konulurken, bu durumun zihinsel yetersizlik, otizm veya işitme bozukluğu gibi başka bir durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığı (ayırıcı tanı) incelenir; “ses uzatmaları” ise bir neden değil, kekemeliğin bir belirtisidir. Dil gelişiminde bebeklerin 6-12 ay arasında “ba-ba, de-de” gibi sesleri birleştirdiği evre “Heceleme/Çağıldama” evresidir.

Bedensel Yetersizlik

Bedensel yetersizlikler, kaynağına göre sınıflandırılır. Serebral Palsi, Multiple Sklerozis ve Çocuk Felci gibi durumlar merkezi sinir sistemindeki yetersizliklerden kaynaklanırken; “Çocukluk Artriti” romatizmal bir hastalıktır. Hamileliğin ilk ayında omurganın tam kapanmaması sonucu ortaya çıkan yetersizlik ise “Spina Bifida”dır. Bireyin yardımcı araç kullanmasına rağmen öz bakım ve akademik anlamda desteğe ihtiyaç duyması, “orta derecede” bedensel yetersizlik olarak sınıflandırılır.

1. Aşağıdakilerden hangisi merkezi sinir sistemindeki yetersizliklerden kaynaklanan bedensel yetersizlik değildir?

A) Çocukluk Artriti

B) Multiple Sklerozis

C) Spina Bfida

D) Serebral Palsi

E) Çocuk Felci

Cevap : A) Çocukluk Artriti

Açıklama : Serebral Palsi , Spina Bifida , Multiple Sklerozis ve Çocuk Felci beyni veya omuriliği etkileyen, yani merkezi sinir sistemi kaynaklı bedensel yetersizliklerdir. Çocukluk Artriti (Romatoid Artrit) ise eklemleri etkileyen romatizmal (otoimmün) bir hastalıktır, merkezi sinir sistemi kaynaklı değildir.

2. Bebeğin “ba-ba, de-de, ma-ma” gibi sesli ve sessiz harfleri bir araya getirerek farklı sesler oluşturması hangi evrede görülmektedir?

A) 6. Evre, İlk Gramer Süreci (24-60 ay)

B) 2. Evre, Agulama (2-6 ay)

C) 1. Evre, Ağlama (0-2 ay)

D) 3. Evre, Heceleme/Çağıldama (6-12 ay)

E) 4. Evre, Tek Sözcük Dönemi (12-18 ay)

Cevap : D) 3. Evre, Heceleme/Çağıldama (6-12 ay)

Açıklama : Dil gelişiminde “ba-ba, ma-ma” gibi sesli ve sessiz harflerin birleştirilerek tekrarlandığı evre, 6-12 ay arasını kapsayan 3. Evre, Heceleme/Çağıldama (Babbling) evresidir.

3. Özel öğrenme güçlüğünün türleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almamaktadır?

A) Disleksi

B) Okuma güçlüğü

C) Disgrafi

D) Dizatri

E) Diskalkuli

Cevap : D) Dizatri

Açıklama : Disleksi (Okuma güçlüğü) , Disgrafi (Yazma güçlüğü) ve Diskalkuli (Matematik güçlüğü) özel öğrenme güçlüğünün (ÖÖG) alt türleridir. Dizatri ise ÖÖG değil, konuşma organlarındaki kas zayıflığına bağlı bir konuşma sesi bozukluğudur.

4. Akıcı konuşma bozukluğunun halk arasında yaygın ismi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dizatri

B) Disleksi

C) Apraksi

D) Dispraksi

E) Kekemelik

Cevap : E) Kekemelik

Açıklama : Konuşmanın akıcılığında, ritminde ve hızında bozulmalarla (tekrarlar, duraksamalar, uzatmalar) kendini gösteren akıcı konuşma bozukluğunun halk arasında en yaygın bilinen ismi Kekemelik’tir.

5. Dil ve konuşma bozukluklarının tanılanmasında ayırıcı tanı olarak aşağıdakilerden hangisi göz önünde bulundurulmamaktadır?

A) Nörolojik sorunlar

B) Zihinsel yetersizlik

C) Ses uzatmaları

D) Otizm

E) İşitme bozukluğu

Cevap : C) Ses uzatmaları

Açıklama : Bir bireye dil ve konuşma bozukluğu tanısı koyarken, bu bozukluğun Zihinsel Yetersizlik , Otizm , İşitme Bozukluğu veya Nörolojik sorunlar gibi başka bir durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığı (ayırıcı tanı) incelenir. “Ses uzatmaları” ise bir neden değil, akıcı konuşma bozukluğunun (kekemelik) bir belirtisidir.

6. Çeşitli zehirlenmeler, yaşanan travmalar, psikososyal etmenler, kazalar ve kafa çarpmaları olarak sıralanan nedenler özel gereksinime yol açan hangi faktörlerdendir?

A) Edinilmiş nedenler

B) Doğum öncesi nedenler

C) Doğum sırası nedenler

D) Doğum sonrası nedenler

E) Yapısal nedenler

Cevap : D) Doğum sonrası nedenler

Açıklama : Özel gereksinime yol açan faktörler zamanlamaya göre (doğum öncesi , sırası, sonrası) sınıflandırılır. Zehirlenmeler, kazalar, travmalar ve kafa çarpmaları , doğum anından sonra meydana gelen olaylar oldukları için Doğum sonrası nedenler kategorisinde yer alırlar.

7. Aşağıdakilerden hangisi zihinsel yetersizliğin doğum sonrası nedenlerinden biridir?

A) Doğumda oksijensiz kalma

B) Kordon dolanması

C) Madde bağımlılığı

D) Trafik kazaları

E) Kromozom bozuklukları

Cevap : D) Trafik kazaları

Açıklama : Kromozom bozuklukları (E) ve Madde bağımlılığı (C) doğum öncesi; Oksijensiz kalma (A) ve Kordon dolanması (B) doğum sırasındaki nedenlerdir. Trafik kazaları (kafa travmasına yol açan) ise bireyin doğumundan sonra, yaşamı sırasında meydana gelerek zihinsel yetersizliğe yol açabilen doğum sonrası nedenlerdendir.

8. Aşağıdakilerden hangisi özel eğitimin ilkelerinden biridir?

A) Özel eğitim özürlü ve ailesinin sosyal hakları ve mevcut kaynakların kullanılmasına yönelik kişisel ve grup çalışması yöntemiyle verilecek hizmetleri kapsar.

B) Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim planı geliştirilmesi ve eğitim programlarının bireyselleştirilerek uygulanması esastır.

C) Özel eğitim gerektiren bireye verilecek olan hizmet yetersizliğe göre değil bireyin gereksinimlerine göre planlanması gerekmektedir.

D) Özel eğitim gerektiren bireyin tipik gelişim gösteren akranlarıyla birlikte aynı kurumda eğitim-öğretim görme hakkı vardır.

E) Özel eğitim özürlünün bağımsız yaşama, sosyal hayata uyumuna ve katılımına yönelik sosyal, kültürel, sanatsal ve sportif etkinlikler ve refakat hizmetlerini kapsar.

Cevap : B) Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim planı geliştirilmesi ve eğitim programlarının bireyselleştirilerek uygulanması esastır.

Açıklama : Özel eğitimin en temel ilkesi, her çocuğun ihtiyacının farklı olduğunu kabul etmektir. Bu nedenle, özel eğitim gerektiren her birey için bireyselleştirilmiş eğitim planı (BEP) geliştirilmesi ve eğitim programlarının bu plana göre bireyselleştirilerek uygulanması esastır .

9. Hamileliğin ilk ayında omuriliği saran omurganın yeteri kadar kapanmaması sonucu ortaya çıkan yetersizlik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Omurilik Zedelenmesi

B) Epilepsi

C) Spina Bifida

D) Serebral Palsi

E) Multiple Sklerozis

Cevap : C) Spina Bifida

Açıklama : Hamileliğin çok erken bir döneminde (ilk ay), nöral tüpün (omurga) arka kısmının tam olarak kapanmaması sonucu omuriliğin açıkta kalmasıyla karakterize olan bedensel yetersizlik türü Spina Bifida’dır .

10. Davranışsal müdahale zihinsel yetersizliği olan çocuklarda hangi amaçla kullanılmaktadır?

A) Olumlu davranışları arttırmak için

B) Dil becerilerini geliştirmek için

C) Bilişsel beceriler kazandırmak için

D) Öz bakım becerileri kazandırmak için

E) Günlük yaşam becerileri kazandırmak için

Cevap : A) Olumlu davranışları arttırmak için

Açıklama : Davranışsal müdahaleler (Uygulamalı Davranış Analizi – UDA gibi), zihinsel yetersizliği olan bireylere dil, öz bakım, günlük yaşam ve bilişsel becerileri (B, C, D, E) öğretmek için kullanılsa da, tüm bu müdahalelerin temel amacı olumlu (istendik) davranışları arttırmak ve olumsuz (istenmeyen) davranışları azaltmaktır.

11. Yardımcı araçlar kullanarak sosyal ortamlara adapte olup, özbakım ve akademik anlamda desteğe ihtiyaç duyan bireyin yaşadığı bedensel yetersizlik hangi derecededir?

A) Az derecede

B) Hafif derecede

C) Orta derecede

D) Çok ağır derecede

E) Ağır derecede

Cevap : C) Orta derecede

Açıklama : Bedensel yetersizliğin sınıflandırılmasında, bireyin yardımcı araç (tekerlekli sandalye vb.) kullanmasına rağmen sosyal adaptasyon sağlayabilmesi, ancak öz bakım ve akademik gibi alanlarda desteğe ihtiyaç duyması durumu Orta derecede yetersizlik olarak tanımlanır .

12. Otizm spektrum bozukluğu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Otizm sadece çevresel sorunlardan kaynaklı bir bozukluktur.

B) Otizm sadece gelişimsel sorunlardan kaynaklanan bir bozukluktur.

C) Otizm çevresel ve genetik sorunların neden olduğu nöro-gelişimsel bir bozukluktur.

D) Otizm’in tek bir sebebi vardır o da genetik olmasıdır.

E) Otizm doğum öncesi tespit edilebilir bir bozukluktur.

Cevap : C) Otizm çevresel ve genetik sorunların neden olduğu nöro-gelişimsel bir bozukluktur.

Açıklama : Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, çevresel faktörler ile güçlü genetik yatkınlığın etkileşimi sonucu ortaya çıkan nöro-gelişimsel (beynin gelişim ve işleyişiyle ilgili) bir bozukluk olarak kabul edilmektedir. Tek bir sebebi yoktur ve doğum öncesi tespiti mümkün değildir.

13. Aşağıdakilerden hangisi kişisel bakım hizmetlerinden biri değildir?

A) Odasının temizlenmesi

B) Tehlikelere karşı korunması ve gözetilmesi

C) Yatağının temizlenmesi ve düzeltilmesi

D) Çamaşırlarının yıkanması

E) Sosyal etkinliklere katılması için refakat edilmesi

Cevap : E) Sosyal etkinliklere katılması için refakat edilmesi

Açıklama : Oda, yatak ve çamaşır temizliği (A, C, D) ile güvenlik ve gözetim (B) doğrudan bakım hizmetleridir. Sosyal etkinliklere katılım için refakat edilmesi ise bireyin “kişisel bakımı”ndan ziyade “toplumsal katılımını” destekleyen bir sosyal hizmettir.

14. Aşağıdakilerden hangisi Otizm Spektrum Bozukluğu’na sahip bireylerin dil gelişim özelliklerinden biridir?

A) Ben-sen gibi zamirleri sıklıkla karıştırabilirler.

B) Zamirleri uygun yerinde kullanabilirler.

C) Taklit becerileri oldukça iyidir.

D) Genellikle alıcı dil becerileri, ifade edici dil becerine göre daha iyidir.

E) Sıfatları uygun yerde kullanmakta zorluklar yaşamaktadırlar.

Cevap : A) Ben-sen gibi zamirleri sıklıkla karıştırabilirler.

Açıklama : Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin dil gelişiminde görülen en tipik özelliklerden biri “zamir tersinlemesi”dir. Yani, “ben” ve “sen” gibi şahıs zamirlerini sıklıkla karıştırabilirler (örn: “Su istiyorum” yerine “Su istiyorsun” demek gibi). Taklit becerileri (C) genellikle zayıftır.

15. Özel öğrenme güçlüğünün Türkiye’de görülme sıklığının tam olarak belirlenememesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğitim olanaklarının ve tanılamanın yetersizliği

B) Dil ve konuşma terapistlerinin yetersizliği

C) Özel eğitim öğretmenlerinin yetersizliği

D) Rehberlik Araştırma Merkezinin yetersizliği

E) Özel eğitim okullarının yetersizliği

Cevap : A) Eğitim olanaklarının ve tanılamanın yetersizliği

Açıklama : Özel öğrenme güçlüğü, zihinsel bir yetersizlik olmaması ve dışarıdan belirgin bir fark yaratmaması nedeniyle “gizli yetersizlik” olarak bilinir. Türkiye’de bu konudaki farkındalığın, eğitim olanaklarının ve tanılamanın yetersizliği (yaygın tarama testlerinin olmaması vb.), gerçek görülme sıklığının tam olarak belirlenmesini zorlaştırmaktadır .

16. Aşağıdakilerden hangisi zihinsel yetersizliği olan çocukların özelliklerinden biri değildir?

A) Soyut kavramları öğrenmede sınırlılık

B) Dikkat ve bellekle ilgili güçlükler

C) Geç konuşma

D) Sınırlı sözcük dağarcığı

E) Güçlü bellek

Cevap : E) Güçlü bellek

Açıklama : Zihinsel yetersizliği olan bireylerin en belirgin özelliklerinden biri bilişsel alandaki sınırlılıklardır. Bu durum, dikkat ve bellekle ilgili güçlükler (B) , soyut kavramları anlamada zorluk (A) , dil gelişiminde gecikmelere (C) ve sınırlı sözcük dağarcığına (D) yol açar. Dolayısıyla “Güçlü bellek” (E) bu bireylerin özelliklerinden biri değildir, tam tersi beklenir.

17. Çocuğun zihinsel, fiziksel, sosyal, ruhsal ve duyusal olarak herhangi bir problemi olmamasına rağmen dili kullanmada ve anlamada yaşadığı güçlüğe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tanımlanamamış iletişim bozukluğu

B) Sosyal iletişim bozukluğu

C) Konuşma sesi bozukluğu

D) Akıcı konuşma bozukluğu

E) Dil bozukluğu

Cevap : E) Dil bozukluğu

Açıklama : Bireyin zihinsel, işitsel, fiziksel veya nörolojik herhangi bir problemi olmamasına rağmen, yaşından beklenen düzeyde dili anlama (alıcı dil) ve kullanma (ifade edici dil) becerilerinde güçlük yaşaması durumuna Dil Bozukluğu (Spesifik Dil Bozukluğu) denir .

18. Özel öğrenme güçlüğü ilk kez kim tarafından kullanılmış ve onaylanmıştır?

A) William Cruickshank

B) Samuel Kirk

C) DSM-V

D) Franz Joseph Gall

E) Adolf Kussmaul

Cevap : B) Samuel Kirk

Açıklama : “Özel Öğrenme Güçlüğü” (Specific Learning Disabilities) terimi, 1963 yılında Samuel Kirk tarafından, zihinsel yetersizliği veya duyusal bozukluğu olmayan ancak akademik olarak zorlanan çocukları tanımlamak için kullanılmış ve kabul görmüştür.

19. Özel öğrenme güçlüğünün tamlanmasında görsel algıyı ölçmek için hangi test kullanılmaktadır?

A) Stanford-Binet

B) Bender Gestalt

C) Yazı Dili Testi

D) Dil Gelişim Testi

E) IQ Testleri

Cevap : B) Bender Gestalt

Açıklama : ÖÖG tanılama sürecinde kullanılan testlerden biri olan Bender Gestalt Görsel Motor Algı Testi, bireyden gördüğü karmaşık geometrik şekilleri çizmesini isteyerek görsel algı, görsel-motor koordinasyon ve motor becerileri ölçmek amacıyla kullanılır. Stanford-Binet ve IQ Testleri zekayı ölçer.

20. Otizm spektrum bozukluğu olan bireyler özellikle aşağıdaki hangi alanlarda çeşitli sınırlılıklar ve zorluklar yaşarlar?

A) Dikkat ve bilişsel işlemlemede yetersizlikler

B) Sosyal etkileşim, sözel iletişim güçlükleri ve tekrarlayan davranışlar

C) Bilişsel alanda yetersizlikler ve zorluklar

D) Görsel ve işitsel algıda yetersizlikler

E) Psiko-motor ve duyusal yetersizlikler

Cevap : B) Sosyal etkileşim, sözel iletişim güçlükleri ve tekrarlayan davranışlar

Açıklama : Otizm Spektrum Bozukluğu’nun (OSB) DSM-V tanı kriterlerine göre iki temel belirti alanı vardır: 1) Sosyal etkileşim ve sözel/sözel olmayan iletişimde (örn: göz teması kurmama, karşılıklı konuşmayı sürdürememe) yaşanan güçlükler ve 2) Sınırlı, tekrarlayan davranışlar veya yoğun ilgiler (örn: sallanma, aynı oyuncağı sürekli çevirme) .