Psikolojiye Giriş -1 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Psikoloji, davranışları ve zihinsel süreçleri inceleyen bir bilim dalıdır. Temel amaçları arasında davranışları tanımlamak, anlamak, tahmin etmek ve kontrol etmek yer alır. Bu amaçlara ulaşmak için deney, gözlem ve korelasyon gibi bilimsel yöntemler kullanılır; “spekülasyon” ise bu yöntemlerden biri değildir. Psikolojinin kökenleri, bilginin doğasını sorgulayan felsefeye dayanır.

Bilgi ve Felsefi Kökenler

Psikolojinin temelini oluşturan “bilgi” kavramı filozoflarca farklı şekillerde ele alınmıştır:

• Platon (Rasyonalizm): Bilginin doğuştan geldiğini ve öğrenmenin aslında “hatırlanma süreci” (Anamnesis) olduğunu savunmuştur.
• Aristoteles (Empirizm): Platon’un aksine, bilginin “deneyim ve gözlem yoluyla elde edildiğini” savunmuştur.
• John Locke (Empirizm): İnsan zihninin doğuştan boş olduğunu “Tabula Rasa” (boş levha) kavramıyla açıklamış ve zihnin “deneyimle doldurulmayı beklediğini” belirtmiştir.

Öğrenme Psikolojisi

Öğrenme, psikolojinin en temel çalışma alanlarından biridir ve davranışlardaki kalıcı değişiklikleri inceler.

• Alışma (Habituasyon): Organizmanın zararsız ve tekrarlanan bir uyarana karşı tepkisinin zamanla azalmasıdır. “Uyarana daha güçlü tepki verilmesi” (duyarlılaşma) bu sürecin tersidir.
• Klasik Koşullanma (Pavlov): İki uyarıcının eşleştirilmesiyle öğrenmedir. Pavlov’un deneyinde, başlangıçta nötr olan “zil sesi (Koşullu Uyarıcı – CS)”, doğal bir tepkiye (salya) yol açan “yemek (Koşulsuz Uyarıcı – UCS)” ile eşleştirilmiştir.
• Edimsel Koşullanma (Skinner & Thorndike): Davranışın sonuçlarına göre öğrenmedir. Thorndike’ın “Etki Yasası”, ödüllendirilen davranışların tekrarlanacağını, cezalandırılanların ise azalacağını belirtir. Bu süreçte organizma pasif değildir, aktif olarak davranışta bulunur.
  • Olumlu Pekiştirme: İstenen davranışın ardından ortama hoşa giden bir uyarıcı eklemektir (örn: derse katılan öğrenciye “ek ders materyali sunulması”).
  • Olumsuz Pekiştirme: İstenen davranışın ardından ortamdan hoşa gitmeyen bir uyarıcıyı kaldırmaktır (örn: kemer takınca alarm sesinin susması).
  • Olumlu Ceza: İstenmeyen davranışın ardından ortama hoşa gitmeyen bir uyarıcı eklemektir (örn: hata yapınca azar işitmek).
  • Pekiştirme Tarifeleri: “Değişken oranlı pekiştirme”, ödülün rastgele sayıda davranıştan sonra verildiği (örn: kumar makinesi) ve en güçlü bağımlılık yaratan tarifedir.
• Tat Öğrenmesi (Garcia Etkisi): Organizmaların, biyolojik olarak hayatta kalmaları için “zehirli veya zararlı olabilecek maddeleri” (hastalık yapan tatları) çok hızlı bir şekilde öğrenmeye yatkın olduğunu gösterir.

Motivasyon (Güdülenme)

Motivasyon, davranışı başlatan, yönlendiren ve sürdüren içsel süreçlerdir.

• Homeostatik Teori (Dürtü Azaltma): Clark Hull gibi kuramcılar tarafından savunulmuştur. Bu teoriye göre motivasyonun temel amacı, açlık veya susuzluk gibi fizyolojik ihtiyaçların yarattığı “içsel gerginlik yaratan dürtüleri azaltmaktır”.
• Biyolojik Temeller: “Hipotalamus”, vücudun içsel dengesini (homeostaz) izleyen ve açlık, susuzluk gibi fizyolojik ihtiyaçlara uygun davranışları başlatan beyin bölgesidir.

Psikolojinin Alt Alanları ve Diğer Kavramlar

• Biyolojik Psikoloji: “Sinaptik plastisite”, öğrenme ve hafızanın nöronlar arasındaki bağlantıların güçlenmesi veya zayıflamasıyla nasıl düzenlendiğini açıklayan temel bir kavramdır. Beynin “frontal lobu” ise karar verme ve sosyal davranışlar gibi karmaşık bilişsel süreçleri yönetir.
• Endüstri ve Örgüt Psikolojisi: Bireylerin iş yerindeki motivasyonlarını ve iş tatminlerini incelemekle ilgilenir.
• Evrimsel Psikoloji: Darwin’in doğal seçilim teorisinin psikolojiye uygulanmasıdır. Bu teoriye göre türlerin evrimleşmesi, “en iyi uyum sağlayan bireylerin hayatta kalması ve üremesiyle” gerçekleşir.

1. Aşağıdaki önermelerden hangisi Hipotalamusun motivasyonel süreçlerdeki işlevini doğru bir şekilde açıklar?

A) Hipotalamus, yalnızca dışsal güdülerle yönlendirilmiş davranışları kontrol eder.

B) Hipotalamus, yalnızca psikolojik ihtiyaçların karşılanması için vücut sinyallerini düzenler.

C) Hipotalamus, içsel durumları izler ve organizmanın fizyolojik ihtiyaçlarına uygun davranışları başlatır.

D) Hipotalamus, davranışsal tepkiler üzerinde hiçbir etkisi olmayan pasif bir yapı olarak işlev görür.

E) Hipotalamus, hormonal değişiklikler aracılığıyla cinsel davranışları kontrol eder ancak açlık ve susuzluk üzerinde etkisi yoktur.

Cevap : C) Hipotalamus, içsel durumları izler ve organizmanın fizyolojik ihtiyaçlarına uygun davranışları başlatır.

Açıklama : Hipotalamus, vücudun içsel dengesini (homeostaz) sürdürmek için kritik bir rol oynar. Vücudun içsel durumlarını (örn: kan şekeri, vücut sıcaklığı, su seviyesi) izler ve açlık, susuzluk, cinsel davranış gibi temel fizyolojik ihtiyaçlara yönelik motivasyonları ve davranışları başlatır.

2. Darwin’in doğal seçilim teorisine göre türlerin çevreye uyum sağlayarak evrimleşmesinin temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Genetik mutasyonlar yoluyla

B) Rastgele bireysel davranışlarla

C) En iyi uyum sağlayan bireylerin hayatta kalması ve üremesiyle

D) Organizmaların bilinçli kararlar almasıyla

E) Genetik bilgilerin zamanla değişmesiyle

Cevap : C) En iyi uyum sağlayan bireylerin hayatta kalması ve üremesiyle

Açıklama : Darwin’in doğal seçilim teorisinin temeli, çevreye en iyi uyum sağlayan (adapte olan) bireylerin hayatta kalma ve üreme şansının daha yüksek olmasıdır. Bu bireyler, avantajlı özelliklerini yavrularına aktarır ve zamanla bu özellikler popülasyonda yaygınlaşır.

3. Aşağıdakilerden hangisinde Pavlov’un klasik koşullanma deneyinin bir parçası olan koşullu uyarıcı (CS) ve koşulsuz uyarıcı (UCS) doğru bir şekilde eşleşmiştir?

A) Yemek (CS) – Salya tepkisi (UCS)

B) Salya tepkisi (CS) – Zil sesi (UCS)

C) Zil sesi (CS) – Salya tepkisi (UCS)

D) Yemek (CS) – Zil sesi (UCS)

E) Zil sesi (CS) – Yemek (UCS)

Cevap : E) Zil sesi (CS) – Yemek (UCS)

Açıklama : Pavlov’un deneyinde Yemek, doğal olarak (koşulsuz) salya tepkisine neden olan Koşulsuz Uyarıcıdır (UCS). Zil sesi ise başlangıçta nötr olan ancak yemekle eşleştirildikten sonra tek başına salya tepkisi üretebilen Koşullu Uyarıcıdır (CS) .

4. Tat öğrenmesi üzerine Garcia ve Koelling’in araştırmalarına göre aşağıdakilerden hangisi doğru bir genellemedir?

A) Organizma sadece tatla ilgili öğrenmelere duyarlıdır, diğer duyusal deneyimlerden etkilenmez.

B) Organizma bir yiyeceği hastalıkla ilişkilendirdiğinde bu yiyeceği tüketme isteği artar.

C) Organizma, bir yiyecekten zevk alıyorsa hastalıkla ilişkilendirmesi zordur.

D) Tat öğrenmesi sadece laboratuvar koşullarında gözlemlenebilir ve doğada gerçekleşmez.

E) Organizma, zehirli veya zararlı olabilecek maddelerle ilgili olarak hızlı bir şekilde öğrenme geliştirir.

Cevap : E) Organizma, zehirli veya zararlı olabilecek maddelerle ilgili olarak hızlı bir şekilde öğrenme geliştirir.

Açıklama : Garcia’nın “Tat Kaçınması Koşullanması” deneyi, organizmaların biyolojik olarak zehirli veya zararlı (hastalık yapan) yiyeceklerin tadını çok hızlı bir şekilde öğrenmeye (ve onlardan kaçınmaya) programlı olduğunu göstermiştir. Bu öğrenme, hayatta kalma içgüdüsüyle ilgilidir.

5. Aristoteles’in bilgi anlayışı aşağıdakilerden hangisiyle en iyi ifade edilebilir?

A) Bilgi soyut kavramlarla anlaşılır.

B) Bilgi, yalnızca zihinsel süreçlerle oluşur.

C) Bilgi idealar âleminden gelir ve doğuştandır.

D) Bilgi sadece matematiksel düşünceyle elde edilebilir.

E) Bilgi, deneyim ve gözlem yoluyla elde edilir.

Cevap : E) Bilgi, deneyim ve gözlem yoluyla elde edilir.

Açıklama : Aristoteles, hocası Platon’un “İdealar Alemi” (C) görüşünün aksine, bir empiristtir. Bilginin doğuştan gelmediğini, deneyim ve duyularımız aracılığıyla yaptığımız gözlemler yoluyla bu dünyada elde edildiğini savunmuştur.

6. Alışma (habituasyon) sürecinde aşağıdaki durumlardan hangisi beklenmez?

A) Organizmanın tekrarlanan uyaranları önemsememeye başlaması

B) Organizmanın yeni ve önemli uyaranlara daha fazla odaklanabilmesi

C) Organizmanın tekrarlayan bir uyarana karşı tepkisinin azalması

D) Organizmanın dikkat ve enerji harcamadan, önemsiz uyaranlara yanıt vermemesi

E) Organizmanın zararsız bir uyarana zamanla daha güçlü tepki vermesi

Cevap : E) Organizmanın zararsız bir uyarana zamanla daha güçlü tepki vermesi

Açıklama : Alışma (habituasyon), zararsız ve tekrarlanan bir uyarana karşı verilen tepkinin zamanla azalması veya yok olmasıdır (A, C, D). Bu, organizmanın enerjisini ve dikkatini yeni/önemli uyaranlara odaklamasını sağlar (B). Tersi durum, yani tepkinin güçlenmesi, “duyarlılaşma” (sensitizasyon) olarak adlandırılır.

7. John Locke’un “tabula rasa” görüşüne göre insan zihni aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanabilir?

A) Deneyimle doldurulmayı bekleyen boş bir levhadır.

B) Bilgiye doğrudan sezgilerle ulaşılır.

C) Zihinsel süreçler doğuştan gelişmiştir.

D) Doğuştan gelen bilgilerle donatılmıştır.

E) İdealar dünyasındakı bilgilerle şekillenir.

Cevap : A) Deneyimle doldurulmayı bekleyen boş bir levhadır.

Açıklama : “Tabula rasa” Latince “boş levha” anlamına gelir. Empirizmin öncülerinden olan John Locke, bu metaforla insan zihninin doğuştan boş olduğunu (D yanlış) ve tüm bilgilerimizin deneyim yoluyla bu boş levhaya yazıldığını savunur.

8. Aşağıdaki beyin bölgelerinden hangisi karmaşık bilişsel süreçler, sosyal davranışlar ve karar verme süreçlerinde hayati bir rol oynar?

A) Oksipital lob

B) Temporal lob

C) Frontal lob

D) Beyincik (serebellum)

E) Parietal lob

Cevap : C) Frontal lob

Açıklama : Frontal lob (özellikle prefrontal korteks), beynin “yönetici” merkezidir. Planlama, problem çözme, karar verme, sosyal davranışların düzenlenmesi ve dürtü kontrolü gibi karmaşık bilişsel süreçlerden sorumludur.

9. Platon’un bilgi teorisine göre öğrenme süreci aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

A) Fiziksel dünyadaki gözlemlerle bilgiye ulaşılması

B) Bilgiye duyusal deneyimlerle ulaşılması

C) Duyusal algıların işlenmesiyle bilginin oluşması

D) Bilgilerin hatırlanma süreci

E) Bilgilerin deneyimlerle kazanılması

Cevap : D) Bilgilerin hatırlanma süreci

Açıklama : Platon’a göre gerçek bilgi, bu dünyadaki duyusal deneyimlerle (A, B, C, E yanlış) elde edilmez; ruhumuz doğuştan idealar âlemindeki bilgilere sahiptir. “Öğrenme” dediğimiz süreç, bu dünyadaki nesnelerin bize o ideal bilgileri hatırlatmasıdır (Anamnesis).

10. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Homeostatik Teori açısından motivasyonun temel işlevini doğru şekilde özetler?

A) Organizmanın biyolojik dengesini yeniden sağlamak yerine sosyal ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanır.

B) Organizmanın fizyolojik dengesini bozarak hayatta kalmasını sağlamayı amaçlar.

C) Organizmanın biyolojik dengesizlikleri arttırma eğiliminde olduğunu savunur.

D) Organizmanın içsel dengesini koruma eğiliminde olduğunu ve bu dengeyi sürdürmek için davranış geliştirdiğini savunur.

E) Organizmanın yalnızca psikolojik ihtiyaçları karşılamak için davranışlarını şekillendirdiğini iddia eder.

Cevap : D) Organizmanın içsel dengesini koruma eğiliminde olduğunu ve bu dengeyi sürdürmek için davranış geliştirdiğini savunur.

Açıklama : Homeostatik teori (veya Dürtü Azaltma Teorisi), motivasyonun temel amacının organizmanın içsel fizyolojik dengesini (homeostaz) korumak olduğunu belirtir. Bir ihtiyaç (açlık, susuzluk) bu dengeyi bozduğunda (B, C yanlış) , organizma bu dengeyi yeniden kurmak için bir davranış (örn: yemek yeme) geliştirmeye motive olur .

11. Skinner’ın deneylerinde kullanılan değişken oranlı pekiştirme tarifesi aşağıdaki durumların hangisinde daha etkili olabilir?

A) Bir çalışanın her gün aynı miktarda iş yaptığı bir iş ortamında

B) Bir öğrencinin her hafta belirli bir süre ders çalıştıktan sonra puan aldığı bir sistemde

C) Bir kumar makinesi kullanıcısının rastgele zamanlarda ödül aldığı bir ortamda

D) Bir çocuğun her 3 kez doğru davranış gösterdiğinde ödüllendirildiği bir ortamda

E) Her yapılan davranışın hemen ardından bir ödül verilmesi gereken bir sistemde

Cevap : C) Bir kumar makinesi kullanıcısının rastgele zamanlarda ödül aldığı bir ortamda

Açıklama : Değişken oranlı pekiştirme, öngörülemeyen sayıda davranıştan sonra ödülün (pekiştirecin) verildiği bir tarife türüdür. Bu, en yüksek ve en kalıcı davranış oranını yaratır. Kumar makineleri, rastgele sayıda denemeden sonra ödül (kazanç) verdiği için bu tarifenin en tipik örneğidir .

12. Aşağıdakilerden hangisi psikolojinin bilimsel yöntemlerinden biri değildir?

A) Spekülasyon

B) Gözlem

C) Anket

D) Deney

E) Korelasyon çalışması

Cevap : A) Spekülasyon

Açıklama : Psikoloji bir bilim dalıdır çünkü ampirik (deneysel) verilere dayanır. Gözlem, anket, deney ve korelasyon çalışmaları veri toplamak için kullanılan bilimsel yöntemlerdir. Spekülasyon ise kanıta dayalı olmayan, varsayımsal düşünce üretmektir ve bilimsel bir yöntem değildir.

13. Aşağıdakilerden hangisi psikolojinin temel amaçları arasında yer almaz?

A) Bireylerin içsel motivasyonlarını gözlemlemek

B) Zihinsel süreçleri anlamak

C) Davranışları tanımlamak

D) Davranışları kontrol etmek

E) Gelecekteki davranışları tahmin etmek

Cevap : A) Bireylerin içsel motivasyonlarını gözlemlemek

Açıklama : Psikolojinin dört temel amacı vardır: 1. Tanımlamak (Ne oluyor?), 2. Anlamak/Açıklamak (Neden oluyor?), 3. Tahmin etmek (Ne zaman olacak?), ve 4. Kontrol etmek/Değiştirmek (Nasıl etkileriz?). “İçsel motivasyonları gözlemlemek” bu dört ana amaçtan biri değildir; daha çok “anlamak” amacının bir alt bileşenidir. Ayrıca içsel süreçler doğrudan “gözlemlenemez”, ancak dolaylı olarak ölçülebilir.

14. Thorndike’ın etki yasası, araçsal koşullamanın temellerini oluşturur. Bu yasa, davranışın sonucuna bağlı olarak öğrenmenin gerçekleştiğini savunur.
Aşağıdakilerden hangisi Thorndike’ın etki yasasının temel prensibiyle örtüşmez?

A) Ödüller ve cezalar davranışların yönlendirilmesinde kritik bir rol oynar.

B) Bireylerin çevresel uyaranlara pasif bir şekilde tepki vermesi, öğrenmenin ana unsurudur.

C) Davranışın sonucunda ödül verilmesi, o davranışın tekrarlanma olasılığını artırır.

D) Cezalandırılan davranışların tekrarlama olasılığı azalır.

E) Davranışın sonuçları, bireyin gelecekteki davranışlarını doğrudan etkiler.

Cevap : B) Bireylerin çevresel uyaranlara pasif bir şekilde tepki vermesi, öğrenmenin ana unsurudur.

Açıklama : Thorndike’ın Etki Yasası, Edimsel (Araçsal) Koşullanmanın temelidir. Bu yasaya göre, olumlu sonuçlar (ödül) getiren davranışlar güçlenir (C, E) , olumsuz sonuçlar (ceza) getiren davranışlar zayıflar (D, A). B şıkkı yanlıştır; uyaranlara pasif tepki verme (refleks) Pavlov’un Klasik Koşullanmasına aittir. Edimsel koşullanma ise organizmanın aktif olarak yaptığı davranışların sonuçlarına dayanır.

15. Hull’un Dürtü Azaltma Teorisi bağlamında, bir organizmanın davranışlarının temel motivasyonu aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanabilir?

A) İçsel gerginlik yaratan dürtüleri azaltma amacı

B) İçsel dengesizlikleri pekiştirme ve sürdürme çabası

C) Psikolojik dengeyi sağlamak için ödüllerle motive edilme

D) Yalnızca dışsal güdülerle yönlendirilen davranışlar sergileme

E) Sosyal ihtiyaçlarını karşılamak için yeni dürtüler geliştirmek

Cevap : A) İçsel gerginlik yaratan dürtüleri azaltma amacı

Açıklama : Clark Hull’un Dürtü Azaltma Teorisi, fizyolojik bir ihtiyacın (açlık, susuzluk) organizmada bir içsel gerginlik (dürtü) yarattığını savunur . Motivasyonun temel amacı, bu nahoş gerginliği azaltmak ve vücudu tekrar denge (homeostaz) durumuna getirmek için davranışta bulunmaktır.

16. Bir öğretmen, sınıfta olumlu pekiştirme kullanarak öğrencilerin derslere katılımını artırmak istemektedir. Aşağıdaki durumlardan hangisi olumlu pekiştirme kullanımına bir örnektir?

A) Katılımda bulunmayan öğrencilerin daha fazla ödev alması

B) Öğrencilerin katılımı sonucunda ek ders materyali sunulması

C) Katılım sağlamayan öğrencilerin dersten erken çıkarılması

D) Öğrencilere dersi kaçırmaları hâlinde ceza verilmesi

E) Ders esnasında sessiz kalan öğrencilere ilgi gösterilmemesi

Cevap : B) Öğrencilerin katılımı sonucunda ek ders materyali sunulması

Açıklama : Olumlu pekiştirme, istendik bir davranışın (derse katılım) ardından, ortama hoşa giden bir uyarıcı (ödül) eklenerek o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artırmaktır. Burada, katılım davranışına karşılık “ek ders materyali” (eğlenceli bir aktivite, bonus puan veya ilgi çekici bir video varsayılarak) sunulması olumlu pekiştirmeye örnektir. A ve D cezadır. C olumsuz pekiştirmedir (istenmeyen bir durumun -dersin- kaldırılması).

17. Sinaptik plastisite kavramı, sinir sistemi üzerinde hangi temel süreçlerle ilgilidir?

A) Nöronların birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan genetik kodlamalar

B) Nöronlar arasındaki sinaptik bağlantıların güçlenmesi veya zayıflamasıyla öğrenme ve hafızanın düzenlenmesi

C) Beynin belirli bölgelerinde yeni nöronların üretilmesi

D) Hormonların sinir sistemi üzerindeki etkilerinin modülasyonu

E) Sinir hücrelerinin sürekli olarak bölünmesi ve yenilenmesi

Cevap : B) Nöronlar arasındaki sinaptik bağlantıların güçlenmesi veya zayıflamasıyla öğrenme ve hafızanın düzenlenmesi

Açıklama : Sinaptik plastisite, beynin deneyimlere tepki olarak yapısını değiştirme yeteneğidir. Öğrenme ve hafızanın temelini oluşturur. Bir şey öğrendiğimizde, ilgili nöronlar arasındaki sinaptik (bağlantı) yollar güçlenir (Long-Term Potentiation) veya kullanılmadığında zayıflar (Long-Term Depression).

18. Aşağıdaki önermelerden hangisi olumsuz pekiştirme ile olumlu ceza arasındaki farkı en iyi açıklar?

A) Olumsuz pekiştirme istenmeyen davranışları teşvik ederken, olumlu ceza onları engeller.

B) Olumsuz pekiştirme, bir davranışın ardından istenmeyen bir uyarıcının kaldırılmasını içerirken, olumlu ceza istenmeyen bir davranışın ardından olumsuz bir uyarıcı eklenmesini içerir.

C) Olumsuz pekiştirme ödüllerle ilişkilendirilirken, olumlu ceza tamamen ceza odaklıdır.

D) Olumsuz pekiştirme öğrenmeyi hızlandırırken, olumlu ceza yavaşlatır.

E) Olumsuz pekiştirme davranışları zayıflatırken, olumlu ceza davranışları güçlendirir.

Cevap : B) Olumsuz pekiştirme, bir davranışın ardından istenmeyen bir uyarıcının kaldırılmasını içerirken, olumlu ceza istenmeyen bir davranışın ardından olumsuz bir uyarıcı eklenmesini içerir.

Açıklama : Temel fark şudur: Olumsuz Pekiştirme (Negative Reinforcement) davranışı artırır (E yanlış), çünkü rahatsız edici bir durumu (istenmeyen uyarıcı) ortamdan kaldırır (örn: emniyet kemeri takınca rahatsız edici alarm sesi susar). Olumlu Ceza (Positive Punishment) davranışı azaltır, çünkü ortama rahatsız edici bir uyarıcı (olumsuz uyarıcı) ekler (örn: hata yapınca azar işitmek) .

19. Aşağıdaki psikoloji alt alanlarından hangisi bireylerin iş yerinde motivasyonlarını ve iş tatminlerini incelemekle ilgilenir?

A) Deneysel Psikoloji

B) Klinik Psikoloji

C) Gelişimsel Psikoloji

D) Endüstri ve Örgüt Psikolojisi

E) Nöropsikoloji

Cevap : D) Endüstri ve Örgüt Psikolojisi

Açıklama : Endüstri ve Örgüt Psikolojisi (Industrial and Organizational Psychology), psikoloji ilkelerinin iş yeri ortamına uygulanmasıyla ilgilenir. Çalışan seçimi, liderlik, iş motivasyonu ve iş tatmini bu alanın temel inceleme konularıdır.

20. Aşağıdakilerden hangisi duyarlılaşma (sensitizasyon) sürecine en uygun örnektir?

A) Düzenli bir sesle çalışan bir makinenin sesiyle ilgili dikkatini kaybeden işçi

B) Bir bireyin sürekli maruz kaldığı inşaat gürültüsüne zamanla alışması

C) Bir öğrencinin yeni bir konuyu öğrendikten sonra daha önceki bilgilerle ilişki kurması

D) Yüksek bir patlama sesi duyan kişinin sonrasında küçük seslere karşı bile daha fazla irkilmesi

E) Bir köpeğin ödül beklentisiyle zil sesine daha fazla dikkat etmesi

Cevap : D) Yüksek bir patlama sesi duyan kişinin sonrasında küçük seslere karşı bile daha fazla irkilmesi

Açıklama : Duyarlılaşma (Sensitizasyon), genellikle güçlü veya rahatsız edici bir uyarana maruz kaldıktan sonra, o uyarana (veya benzerlerine) karşı tepkinin artmasıdır. Yüksek bir patlama sesi (güçlü uyaran) duymak, sinir sistemini alarma geçirir ve kişinin daha sonraki küçük seslere bile aşırı tepki (irkilme) vermesine neden olur. A ve B şıkları alışma (habituasyon) örneğidir.