Uluslararası İlişkiler Teorisi 2025-2026 Vize Soruları

Giriş: Disiplinin Tanımı ve Aktörleri

Uluslararası İlişkiler (Uİ), devletler, uluslararası örgütler, hükümet dışı örgütler ve uluslararası toplum gibi çeşitli aktörler arasındaki etkileşimleri inceleyen bir disiplindir. “Uluslararası İlişkiler”, devletler arası siyasi mücadelelere odaklanan “Uluslararası Politika”yı da “kapsayan” daha geniş bir kavramdır. Uİ’nin temel ve geleneksel aktörü “Devletler”dir; bu nedenle devletler, “devlet dışı aktör” olarak sınıflandırılamaz. Devletler tarafından kurulan “Uluslararası Örgütler” (IGOs) ise devlet dışı aktörler (NGOs) tarafından kurulmazlar.

Büyük Tartışmalar ve Teorik Ayrım

Uİ disiplini, “Büyük Tartışmalar” olarak bilinen teorik çatışmalar etrafında şekillenmiştir. Disiplinin kurucu tartışması olan Birinci Büyük Tartışma, 1930 ve 1950’ler arasında İdealizm (Liberalizm) ve Realizm arasında yaşanmıştır. Realizm, disiplinin en köklü teorisi olarak “bütün büyük tartışmalar içinde yer almıştır”.

Uİ teorileri, epistemolojik olarak iki ana kampa ayrılır. “Pozitivist teoriler” (Realizm, Liberalizm), “olanı” açıklamaya ve “olacak olanı tahmin etmeye” çalışır. “Normatif teoriler” ise “olması gerekeni” sorgular ve mevcut gerçekliği “değerler penceresinden eleştirir”.

Ana Akım Teori: Realizm

Realizm, uluslararası sistemi güç mücadelesi olarak görür. Bu yaklaşımın temel kavramları “4 S” (Statism, Survival, Self-help, Security) olarak bilinir ve “devletin merkezi rolüne” vurgu yapar.

• Klasik Realizm: Hans Morgenthau ve E.H. Carr gibi düşünürler tarafından temsil edilir. İnsan doğasının bencil (D) olduğunu savunur. Thomas Hobbes, “doğal hal” (anarşi) ve “Leviathan” (güçlü devlet) kavramlarıyla Realizme katkı sağlamıştır; “alternatif teorilere” değil. Morgenthau’nun altı ilkesinden biri, siyasetin ahlaktan bağımsız olduğunu savunan “politik olanın üstünlüğü” ilkesidir.
• Neo-Realizm (Yapısal Realizm): Klasik Realizmin aksine, devlet davranışını insan doğasıyla değil, uluslararası sistemin “anarşik olan yapısı” (merkezi otorite yokluğu) ile açıklar. “Anarşi” kavramı, ana akım teorilerin temelidir; “eleştirel teorilerin” temel kavramı değildir.

Ana Akım Teori: Liberalizm

Liberalizm, Realizmin kötümserliğine karşı “işbirliği, ortak çıkarlar ve ortak normların” mümkün olabileceğini savunur. Felsefi kökenleri Rönesans, Amerikan Devrimi ve Fransız İhtilali’ne dayanır; “1917 Sovyet Devrimi” ise liberalizmin karşısında yer alan bir olaydır.

• Klasik Liberalizm: 1. Büyük Tartışma’nın (İdealizm) tarafıdır. Etkisini “tamamen kaybetmemiş”, Neo-liberalizm olarak evrilmiştir. Bu ekolün “Barış İdeali”, Immanuel Kant’ın “Ebedi (Sürekli) Barış” adlı eserinden derinden etkilenmiştir.
• Cumhuriyetçi Liberalizm: Liberalizmin bir alt dalı olarak, devletlerin “iç örgütlenmelerine” (demokratik olmalarına) odaklanır ve demokratik devletlerin uluslararası barışı artıracağını savunur.

Eleştirel (Alternatif) Teoriler

Ana akım teorilerin pozitivist ve devlet merkezli bakış açısını sorgulayan teorilerdir. “Post-Kolonyalizm” bu eleştirel teorilerden biridir. Bu teoriler “Anarşi” yerine “Hegemonya”, “Kültür”, “Doğa ve Çevre” ve “Kadın” (Toplumsal Cinsiyet) gibi ana akımın dışladığı kavramları analizlerinin merkezine alırlar.

Sonuç

Uluslararası ilişkiler, “küreselleşme” olgusunun (sermaye, mal ve hizmetlerin serbest dolaşımı) etkisiyle sürekli değişmektedir. Bu karmaşık yapıyı anlamada, “uluslararası hukukun” rolü de önemlidir. Uluslararası hukukun temel zayıflığı, antlaşmalar veya yapılageliş normları gibi “kaynaklarından” ziyade, bu kuralları uygulayacak “yaptırım mekanizması ve düzenleyici otoritenin” bulunmayışıdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası ilişkilerin devlet dışı aktörlerinden biri değildir?

A) Uluslararası örgütler

B) Hükümet dışı örgütler

C) Uluslararası toplum

D) Devletleşmemiş insan toplulukları

E) Devletler

Cevap : E) Devletler

Açıklama : Uluslararası ilişkilerin temel aktörü “devlet”tir. Uluslararası örgütler (BM, NATO), hükümet dışı örgütler (Greenpeace) ve diğer topluluklar ise “devlet dışı aktörler” olarak sınıflandırılır.

2. Aşağıdakilerden hangisi liberalizmin gelişiminde doğrudan etkili olan olaylardan biri olarak değerlendirilemez?

A) Rönesans Hareketi

B) 1917 Sovyet Devrimi

C) İnsan hakları ve özgürlük hareketleri

D) Fransız İhtilali

E) Amerikan Devrimi

Cevap : B) 1917 Sovyet Devrimi

Açıklama : Liberalizm; bireysel özgürlükleri, demokrasiyi ve insan haklarını temel alır. Rönesans (bireycilik), Amerikan Devrimi (özgürlük) ve Fransız İhtilali (insan hakları) bu düşüncenin gelişiminde kilit rol oynamıştır. “1917 Sovyet Devrimi” ise liberalizme değil, Marksist-Sosyalist ideolojiye dayanır.

3. Aşağıdakilerden hangisi klasik liberalizm ile ilgili tanımlamalardan biri olarak değerlendirilemez?

A) 1. Büyük tartışmanın taraflarından biridir.

B) Klasik realizm ile birlikte en eski kuramlar olarak merkez veya ana akım teorilerin öncüsüdür.

C) Realizmin eleştirisi olarak doğmuştur.

D) Uluslararası ilişkilerin açıklanmasında etkisini tamamen kaybetmiştir.

E) Neo-liberalizm ile birlikte etkisini geliştirmiştir.

Cevap : D) Uluslararası ilişkilerin açıklanmasında etkisini tamamen kaybetmiştir.

Açıklama : Klasik liberalizm, I. Dünya Savaşı sonrası (Realizm eleştirisi olarak) ortaya çıkmış ve 1. Büyük Tartışma’nın (İdealizm-Realizm) tarafı olmuştur. Etkisini tamamen kaybetmek yerine, Neo-liberalizm (Kurumsal Liberalizm) olarak 1970’lerde yeniden güçlenmiş ve etkisini geliştirmiştir.

4. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası hukukun önemli eksikliklerinden biri olarak savılamaz?

A) Uluslararası hukukun devletlere karşı BM dahil uluslararası örgütlerce yeterince desteklenemeyişi

B) Uluslararası hukukun, hukuken eşit olan aktörlerin (devletlerin) hukuku olması

C) Uluslararası hukuk alanında yaptırım mekanizması ve düzenleyici otoritenin bulunmayışı

D) Uluslararası hukuk kuralları olmasına rağmen uluslararası yargı kavramının gelişmemiş olması

E) Uluslararası hukukun antlaşmalar, yapılageliş normları ve hukukun genel ilkelerinden oluşması

Cevap : E) Uluslararası hukukun antlaşmalar, yapılageliş normları ve hukukun genel ilkelerinden oluşması

Açıklama : Diğer şıklar (yaptırım eksikliği, otorite yokluğu, yargının gelişmemesi) uluslararası hukukun zayıflıklarını ve eksikliklerini göstermektedir. Ancak E şıkkı, bir eksiklik değil, uluslararası hukukun “kaynaklarının” ne olduğuna dair nötr bir tespittir.

5. Uluslararası ilişkiler kuramları arasında birinci büyük tartışma hangi yıllarda olmuştur?

A) 1980’lerde

B) 1970’lerde

C) 1890’lar

D) 1920’lerde

E) 1930 ve 1950’ler arasında

Cevap : E) 1930 ve 1950’ler arasında

Açıklama : “Birinci Büyük Tartışma” (First Great Debate), I. Dünya Savaşı’ndan sonra (1920’ler) ortaya çıkan İdealizm ile II. Dünya Savaşı’nın çıkmasıyla (1930’lar sonu) ona tepki olarak doğan Klasik Realizm arasında yaşanmıştır. Bu tartışma 1930’lar, 1940’lar ve 1950’lerin başına kadar sürmüştür.

6. Thomas Hobbes’un uluslararası ilişkiler teorilerine katkısı bağlamında aşağıdakilerden hangisi yanıştır?

A) Merkez teorilerden klasik realizme katkı yapan bir düşünürdür

B) Hukuk ve adaleti sadece devletin sınırları içinde önemser

C) Leviathan/Ejderha kavramı ile devlet ve otoriteye vurgu yapar

D) Bir ulusu korumanın yolu olarak gücün merkezileştirilmesini önerir

E) Alternatif teorilere katkı yapıcı kavramlar geliştirmiştir

Cevap : E) Alternatif teorilere katkı yapıcı kavramlar geliştirmiştir

Açıklama : Thomas Hobbes, “doğal hal” (anarşi) ve “Leviathan” (mutlak egemen devlet) kavramlarıyla, uluslararası sistemi anarşik ve devletleri güç peşinde koşan aktörler olarak gören Klasik Realizmin en önemli felsefi ilham kaynaklarından biridir. Alternatif (eleştirel) teorilere değil, merkez (Realizm) teoriye katkı yapmıştır.

7. Klasik liberalizme katkıları bağlamında aşağıdaki yazar-eser eşleştirmelerinden hangisi doğru olarak verilmiştir?

A) Kenneth Waltz – İnsan, Devlet ve Savaş

B) Adam Smith – İnsanların Zenginliği

C) Immanuel Kant – Ebedi (Sürekli) Barış

D) John Locke Amerika’da Demokrasi

E) Alexis de Tocquville- Fransa’da Demokrasi

Cevap : C) Immanuel Kant – Ebedi (Sürekli) Barış

Açıklama : Immanuel Kant’ın “Ebedi Barış” eseri, demokratik barış ve uluslararası örgütlenme fikirleriyle klasik liberalizmin temel taşlarından biridir. (Waltz Realisttir, Adam Smith’in eseri “Milletlerin Zenginliği”dir, Locke “Hükümet Üzerine İki İnceleme”, Tocqueville ise “Amerika’da Demokrasi” yazarıdır).

8. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası ilişkilerde alternatif veya eleştirel teorilerin temel olarak kullandığı bir kavram değildir?

A) Kadın

B) Kültür

C) Doğa ve çevre

D) Anarşi

E) Hegemonya

Cevap : D) Anarşi

Açıklama : “Anarşi” (uluslararası sistemde merkezi bir otoritenin yokluğu), Realizm ve Neo-Liberalizm gibi ana akım (geleneksel) teorilerin temel varsayımıdır. Alternatif/Eleştirel teoriler ise genellikle kimlik, kültür, hegemonya eleştirisi, toplumsal cinsiyet (kadın) ve çevre gibi ana akımın dışladığı kavramlara odaklanır.

9. Aşağıdakilerden hangisi realizmin 4 S kavramı olarak bilinen kavramları genel olarak tanımlar?

A) Uluslararası sistemin hegemonik yapısına atıfta bulunurlar.

B) Uluslararası örgütlenmeye önem verirler.

C) Uluslararası işbirliğine işaret ederler.

D) Uluslararası ilişkilerde devletin merkezi rolüne ve uluslararası toplum içinde yüz yüze olduğu sorunlara işaret ederler.

E) Uluslararası politik ekonomi ile ilgili kavramlardır.

Cevap : D) Uluslararası ilişkilerde devletin merkezi rolüne ve uluslararası toplum içinde yüz yüze olduğu sorunlara işaret ederler.

Açıklama : Realizmin 4 S’i (İngilizce); Statism (Devletçilik), Survival (Hayatta Kalma), Self-help (Kendi Kendine Yardım) ve Security’dir (Güvenlik). Bu kavramların tümü, D şıkkında belirtildiği gibi, devletin merkezi rolüne ve anarşik sistemde karşılaştığı sorunlara (güvenlik ve hayatta kalma) işaret eder.

10. Uluslararası ilişkiler teorileri içinde klasik liberalizmi aşağıdakilerden hangisi tanımlar?

A) Uluslararası politika tamamen devletin iç dinamikleri tarafından belirlenir.

B) Uluslararası ilişkilerde rekabet yerine işbirliği, ulusal çıkarlar yerine ortak çıkarlar, güç yerine ortak normlar belirleyici rol oynayabilir.

C) Uluslararası politikayı, uluslararası sistemin anarşik olan yapısı ve devletlerin sistem içindeki güvenlik algıları belirler.

D) İnsan doğası özü itibari ile bencil, kötü, yıkıcı ve güvenilmezdir.

E) Devletlerin kararlarını insanın bencil ve rekabetçi doğası etkiler.

Cevap : B) Uluslararası ilişkilerde rekabet yerine işbirliği, ulusal çıkarlar yerine ortak çıkarlar, güç yerine ortak normlar belirleyici rol oynayabilir.

Açıklama : D ve E şıkları Realizmi (insan doğası kötü), C şıkkı Neo-Realizmi (anarşi) tanımlar. B şıkkı ise Liberalizmin temel iyimser varsayımlarını (işbirliği, ortak çıkarlar, normlar) doğru bir şekilde özetler.

11. Uluslararası ilişkilerin kavramsal anlamı bağlamında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Uluslararası ilişkiler diplomatik ilişkilerden ibarettir.

B) Uluslararası politika uluslararası ilişkileri kapsar.

C) Küresel siyaset tam olarak uluslararası siyaset ile aynı şeydir.

D) Uluslararası ilişkiler uluslararası politikayı da kapsar.

E) Uluslararası politika uluslararası ilişkilerden daha geniş bir kavramdır.

Cevap : D) Uluslararası ilişkiler uluslararası politikayı da kapsar.

Açıklama : “Uluslararası Politika”, genellikle devletler arası siyasi ve diplomatik ilişkileri ifade eder. “Uluslararası İlişkiler” ise çok daha geniş bir kavramdır; uluslararası politikayı, ekonomik, kültürel, toplumsal ilişkileri ve devlet dışı aktörleri de kapsar.

12. Aşağıdakilerden hangisi Hans Morgenthau’nun realizmin altı temel ilkesi olarak saydığı kavramlardan biridir?

A) Politik olanın üstünlüğü

B) Uluslararası çıkar ve işbirliği

C) Zaman

D) Doğa

E) Din

Cevap : A) Politik olanın üstünlüğü

Açıklama : Hans Morgenthau’nun “Politics Among Nations” eserindeki 6 ilkeden biri, “siyasal alanın özerkliği”dir (politik olanın üstünlüğü). Bu ilkeye göre, siyasetçinin eylemleri ahlaki veya ekonomik değil, “güç” açısından değerlendirilmelidir.

13. Dış borç, mali yardımlar, sermaye hareketleri, mal, hizmet ve işgücü hareketliliği aşağıdakilerden hangisi ile daha çok ilişkilendirilebilir?

A) Küreselleşme

B) Diplomasi

C) Bölgeselleşme

D) Uluslararası toplum

E) Devlet kontrolü

Cevap : A) Küreselleşme

Açıklama : Sayılan tüm unsurlar (sermaye, mal, hizmet ve işgücü hareketliliği), ulusal sınırların önemini yitirdiği, dünya çapında ekonomik ve finansal entegrasyonun arttığı “küreselleşme” olgusunun temel dinamikleridir.

14. -Olay ve olguların detaylarına iner. -Gerçekliğin karmaşıklığını azaltır. -Olanı açıklamaya ve olacak olanı tahmin etmeye çalışır. Yukarıda özellikleri verilenler hangi tür teorilerdir?

A) Pozitivist teoriler

B) Post-pozitivist teoriler

C) Normatif teoriler

D) Alternatif teoriler

E) Eleştirel teoriler

Cevap : A) Pozitivist teoriler

Açıklama : Gerçekliği basitleştirerek (karmaşıklığı azaltarak) gözlemlemek, “olanı” açıklamak ve geleceği “tahmin etmeye” çalışmak, doğa bilimlerinin yöntemini benimseyen “Pozitivist” teorilerin (Realizm, Liberalizm) temel özellikleridir.

15. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası örgütlerin özelliklerinden biri değildir?

A) Uluslararası işbirliği, barış ve güvenliğe katkı yapmak üzere kurulmaları

B) Devlet dışı aktörler tarafından kurulmaları

C) Uluslararası ilişkilerin devletlerden sonra gelen yeni aktörlerinden sayılmaları

D) Bölgesel veya küresel kapsam ve nitelikte olabilmeleri

E) Devletler arasında işbirliğine dayanmaları ve işbirliğini geliştirmeleri

Cevap : B) Devlet dışı aktörler tarafından kurulmaları

Açıklama : Uluslararası örgütler (Hükümetlerarası Örgütler – IGOs), devlet dışı aktörler (NGOs) tarafından değil, “devletler” tarafından uluslararası antlaşmalarla kurulurlar (örn: BM, NATO).

16. Realizm, hem klasik ve hem de yeni realizm olmak üzere, uluslararası ilişkiler teorilerinin gelişimi sürecinde yaşanan büyük tartışmalardan hangileri içinde yer almıştır?

A) Sadece 1. ve 2. Büyük Tartışmalar

B) Paradigmalar arası tartışma

C) Bütün büyük tartışmalar içinde realizm yer almıştır

D) Sadece 2. ve 3. Büyük Tartışmalar

E) Sadece 3. Büyük Tartışma

Cevap : C) Bütün büyük tartışmalar içinde realizm yer almıştır

Açıklama : Realizm, 1. Tartışma’da (İdealizm-Realizm) bir taraf; 2. Tartışma’da (Gelenekselcilik-Davranışçılık) gelenekselci kanatta; 3. Tartışma’da (Neo-Realizm/Neo-Liberalizm) neo-neo ekseninde ve 4. Tartışma’da (Pozitivizm-Post-Pozitivizm) pozitivist kanatta yer alarak tüm büyük tartışmalara dahil olmuştur.

17. Uluslararası ilişkiler teorileri içinde klasik realizmi aşağıdakilerden hangisi tanımlamaz?

A) Uluslararası politika devletin iç dinamikleri ve özellikleri tarafından belirlenir.

B) Uluslararası ilişkilerde işbirliği yerine rekabet, ortak çıkarlar yerine ulusal çıkar, hukuk yerine ve güç belirleyicidir.

C) Uluslararası politikayı, uluslararası sistemin anarşik olan yapısı ve devletlerin sistem içindeki güvenlik algıları belirler.

D) İnsan doğası özü itibari ile bencil, kötü, yıkıcı ve güvenilmezdir.

E) Devletlerin kararlarını insanın bencil ve rekabetçi doğası etkiler.

Cevap : C) Uluslararası politikayı, uluslararası sistemin anarşik olan yapısı ve devletlerin sistem içindeki güvenlik algıları belirler.

Açıklama : D ve E şıkları Klasik Realizmin “insan doğası” varsayımını, B şıkkı ise temel felsefesini tanımlar. A şıkkı (iç dinamikler) da Klasik Realizme uyar. Ancak C şıkkı, analizi “insan doğasından” alıp “uluslararası sistemin anarşik yapısına” taşıyan Neo-Realizmin (Kenneth Waltz) tanımıdır.

18. Uluslararası sistemde, devletlerin iç örgütlenmelerine işaret ederek, demokratik devletlerin varlığı ve etkisiyle uluslararası politikada gerilim ve rekabetin azalacağını iddia eden liberal görüş aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Rejim teorisi

B) Kurumsal liberalizm

C) Cumhuriyetçi liberalizm

D) Bağımlılık liberalizm

E) Sosyolojik liberalizm

Cevap : C) Cumhuriyetçi liberalizm

Açıklama : Devletlerin iç yapılarına (demokratik/cumhuriyetçi olmalarına) odaklanan ve demokratik devletlerin birbirleriyle savaşmayacağını (Demokratik Barış Teorisi) savunan liberalizm alt dalı “Cumhuriyetçi Liberalizm”dir (Immanuel Kant’tan esinlenmiştir).

19. Aşağıdaki teorik yaklaşımlardan hangisi eleştirel teoriler içinde yer alır?

A) Neo-realizm

B) Post-Kolonyalizm

C) Realizm

D) Neo-liberalizm

E) Liberalizm

Cevap : B) Post-Kolonyalizm

Açıklama : Realizm, Liberalizm ve bunların “Neo-” versiyonları ana akım (geleneksel/pozitivist) teorilerdir. “Post-Kolonyalizm” (Sömürgecilik Sonrası Teori) ise, bu ana akım teorilerin Batı-merkezci bakış açısını eleştiren, marjinalleştirilmiş aktörlere odaklanan eleştirel bir teoridir.

20. Normatif teoriler aşağıdakilerden en iyi hangisi ile tanımlanır?

A) Olay, olgu ve gerçekliği değerler penceresinden eleştirir.

B) Disipline önemli bir katkı getirmez.

C) Somut ve rasyonel veri veya yöntemleri kullanır.

D) Uluslararası ilişkilerde etik konusuna yer vermez.

E) Ana akım teorilerin tekrarıdır.

Cevap : A) Olay, olgu ve gerçekliği değerler penceresinden eleştirir.

Açıklama : Pozitivist teoriler “olanı” (is) incelerken, “Normatif” teoriler (Etik, Eleştirel Teori) “olması gerekeni” (ought) inceler. Bunu yaparken mevcut gerçekliği adalet, ahlak ve etik gibi “değerler penceresinden” eleştirirler.