Yeni Yönetim Yaklaşımları 2024-2025 Final Soruları

Giriş

20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren, klasik yönetim yaklaşımlarının katı hiyerarşisine ve durağan yapısına karşı yeni yönetim paradigmaları gelişmiştir. Bu çağdaş yaklaşımlar; küreselleşme, artan rekabet ve teknolojinin etkisiyle esneklik, kalite, hız ve insan unsurunu merkeze almıştır. Bu makalede, Toplam Kalite Yönetimi, Temel Yetenekler, Şebeke Organizasyonlar ve Psikolojik Güçlendirme gibi yeni yönetim yaklaşımları incelenecektir.

Yapısal Dönüşüm ve Yalınlaşma

Modern yönetim, klasik hiyerarşilerin yerine daha esnek ve çevik yapıları koymayı hedefler.

• Temel Yetenek Yaklaşımı: İşletmelerin sadece en iyi yaptıkları (rekabet gücü sağlayan) işe odaklanmasını, diğer işleri ise “dış kaynak kullanımı” (Outsourcing) yoluyla yapmasını savunur. Bu yaklaşımın amacı organizasyon yapısını yalınlaştırmaktır; “hiyerarşik kademelerin sayısının artırılması” bu yaklaşımın bir sonucu değildir.
• Yalın Yönetim (Lean Management): İsrafı ortadan kaldırmayı amaçlar. “Ara yönetime ve hiyerarşiye izin verilmesi”, yalın yönetim anlayışına aykırıdır; bu yaklaşım işi yapana yetki vermeyi savunur.
• Küçülme (Downsizing): Organizasyonel yapıyı basitleştirerek karar alma süreçlerini hızlandırır. Ancak bu uygulamanın en önemli olumsuz sonucu, “çalışanların iş güvencesinin yükselmesi” değil, tam tersine azalmasıdır.
• Şebeke Organizasyonlar: İşletmelerin birbirine gevşek bağlarla bağlandığı yapılardır. “Dengeli Şebeke”, yönetim ve mülkiyet olarak bağımsız olan ancak belirli bir üretim için alışveriş içinde olan işletmelerden oluşur.

Kalite, İtibar ve Kurumsallaşma

• Toplam Kalite Yönetimi (TKY): Müşteri memnuniyetini, tüm üyelerin katılımını ve sürekli iyileşmeyi amaçlayan bir yönetim yaklaşımıdır. TKY odaklı örgütlerin en önemli özelliği, dışarıdan denetim yerine çalışanların “kendi kendini kontrol etme” ilkesine dayanmasıdır.
• Kurumsal İtibar ve İmaj: “Kurumsal İmaj”, dış paydaşlar tarafından “arzu edilen algılanmayı” ifade ederken; “Kurumsal İtibar”, bu algının uzun vadede yerleşmesidir. Kurumun iş uygulamaları hakkındaki “potansiyel olumsuz ün” ise “itibar riski” olarak adlandırılır. Kurumsal itibarın bileşenleri arasında çalışma ortamı ve sosyal sorumluluk yer alır; “teknolojik yatırım” ise doğrudan bir bileşen değildir.
• Kurumsallaşma Yaklaşımı: Örgütlerin, belirsizliği azaltmak ve meşruiyet kazanmak için çevrelerindeki “yazılı talimatlar ve prosedürler” gibi yapıları benimsemesi sürecidir.

İnsan Unsuru ve Psikolojik Süreçler

Yeni yaklaşımlar, insanın psikolojik boyutuna odaklanır.

• Psikolojik Güçlendirme: Çalışanların işleri üzerinde kontrol sahibi hissetmeleridir. Bireyin davranışının o iş üzerinde “farklılık yarattığına” inanması, bu sürecin “etki” boyutunu ifade eder.
• Psikolojik Sözleşme: Çalışan ile örgüt arasındaki yazılı olmayan beklentilerdir. Çalışanın sıkı çalışması karşılığında yüksek ücret ve kariyer beklemesi, “işlemsel psikolojik sözleşme” türüne örnektir.
• Yabancılaşma: Çalışanın işine ve örgütüne karşı duyarsızlaşmasıdır. Örgütün kurallarına uymak istememek ve bu kuralların işe yaramadığına inanmak, yabancılaşmanın “normsuzluk” boyutudur.
• Kurumsal Sessizlik: Çalışanların fikirlerini saklamasıdır. Olumsuz sonuçlarından çekinerek (korku) fikirlerini ifade etmekten kaçınma “korunma amaçlı sessizlik” olarak adlandırılır.

Stratejik Ortaklıklar ve Liderlik

İşletmeler, rekabet avantajı sağlamak için stratejik ortaklıklar kurar. Bir tekel durumundaki üreticinin, bir diğer girişimciye markasını ve sistemini belirli bir süre için devretmesi “üretim imtiyaz hakkı” (Franchising) olarak bilinir. Bu tür stratejileri yönetmek, “özgüven” ve “ahlaklılık” gibi özellikleri gerektiren liderlik becerileri ister; “zorlayıcılık” ise modern liderlik özellikleri arasında sayılmaz.

Sonuç

Yeni yönetim yaklaşımları, “Sistem Yaklaşımı”nın (açık sistem, alt sistemler) temel dinamiklerini kabul eder ancak klasik yaklaşımın “rasyonellik” varsayımının ötesine geçer. “Entelektüel sermayenin” ölçülmesi, maddi olmayan varlıkları yönetmeyi amaçlar; “maddi varlıklara yatırım yapmayı” değil. Bu yeni yaklaşımlar, hiyerarşik ve kapalı yapılardan, esnek, öğrenen ve paydaş odaklı organizasyonlara doğru bir dönüşümü ifade etmektedir.

1. Korku temelinde konuyla ilgili fikir, bilgi ve görüşlerin dışa vurumundan kaçınma şeklinde ortaya çıkan sessizlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Korunma amaçlı sessizlik

B) Koruma amaçlı sessizlik

C) Kurumsal sessizlik

D) Kabullenici sessizlik

E) Mesleki sessizlik

Cevap : A) Korunma amaçlı sessizlik

Açıklama : Çalışanın, olumsuz sonuçlarından (eleştirilme, dışlanma, işini kaybetme vb.) korktuğu için, kendini korumak amacıyla fikirlerini kasıtlı olarak saklaması “Korunma amaçlı sessizlik” (Acquiescent Silence) olarak adlandırılır .

2. Bir görevin tamamlanmasında bireyin davranışının ya da o işi yapış tarzının ne ölçüde farklılık yarattığıdır.
Yukarıdaki ifade psikolojik güçlendirmenin hangi boyutuyla ilişkilidir?

A) Etki

B) Anlam

C) Yetkinlik

D) Otonomi

E) İletişim

Cevap : A) Etki

Açıklama : Psikolojik güçlendirmenin “Etki” (Impact) boyutu , bireyin kendi davranışlarıyla iş süreçleri veya sonuçları üzerinde farklılık yaratabildiğine, yani işine katkı sağladığına inanma derecesidir.

3. Aşağıdakilerden hangisi kurumsal itibarın bileşenlerinden biri değildir?

A) Duygusal Özellikler

B) Çalışma Ortamı

C) Kurumsal Başarı

D) Teknolojik Yatırım

E) Sosyal Sorumluluk

Cevap : D) Teknolojik Yatırım

Açıklama : Kurumsal itibarın ana bileşenleri genellikle; Duygusal Özellikler (beğeni, güven), Kurumsal Başarı (finansal performans), Çalışma Ortamı (çalışanlara davranış), Sosyal Sorumluluk (toplumsal katkı) ve sunulan ürün/hizmet kalitesi olarak sıralanır . Teknolojik yatırım ise bir bileşen değil, kurumsal başarıyı veya yenilikçiliği destekleyen bir faaliyettir.

4. Aşağıdakilerden hangisi entelektüel sermayenin ölçümünün amaçlarından biri değildir?

A) Yenileşimde artış sağlama

B) Çalışanların motivasyonunu artırma

C) Performansa dayalı kültür oluşturma

D) Maddi varlıklara yatırım yapma

E) Kritik bilgi meselelerini önceliklendirme

Cevap : D) Maddi varlıklara yatırım yapma

Açıklama : Entelektüel sermaye (insan, müşteri ve yapısal sermaye), işletmenin maddi olmayan varlıklarıdır. Ölçümünün amacı, bu soyut varlıkları (bilgi, yenileşim, motivasyon) yönetmektir. Maddi varlıklara (bina, makine) yatırım yapmak ise bu ölçümün amaçlarından biri değildir, tam tersine odak noktasının dışındadır.

5. Aşağıdakilerden hangisi temel yetenek yaklaşımını uygulamanın sağlayacağı sonuçlardan biri değildir?

A) Temel yetenek dışı işlerde dış kaynak kullanılması

B) Rekabet gücünün yükselmesi

C) Stratejik konulara daha çok zaman ayılabilmesi

D) Organizasyon yapısının yalınlaşması

E) Hiyerarşik kademelerin sayısının artırılması

Cevap : E) Hiyerarşik kademelerin sayısının artırılması

Açıklama : Temel yetenek yaklaşımı, işletmenin sadece en iyi yaptığı (rekabet avantajı sağlayan) işe odaklanmasını (B, C), diğer işleri dış kaynakla görmesini (A) savunur. Bu durum, organizasyon yapısının yalınlaşmasına (D) ve hiyerarşik kademelerin azalmasına yol açar. Kademelerin artırılması (E) bu yaklaşımın sonucu değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi dış kaynak kullanımının özelliklerinden biri değildir?

A) Uzun dönemli bir yönetim stratejisi olma özelliğine sahiptir.

B) İşletmelerin en iyi yaptıkları iş üzerine yoğunlaşmalarını temin eder.

C) İşletmeler arasında stratejik ve sürekli bir iş birliği oluşturur.

D) İşletmenin finansal kaynaklarının etkin kullanımını kolaylaştırır.

E) İşletmeler arasında hukuki ortaklığı gerekli kılar.

Cevap : E) İşletmeler arasında hukuki ortaklığı gerekli kılar.

Açıklama : Dış kaynak kullanımı (Outsourcing), bir işin sözleşme yoluyla başka bir firmaya devredilmesidir . Bu stratejik bir iş birliği olsa da (C), iki işletme arasında “Ortak Girişim (Joint Venture)” gibi hukuki bir ortaklık kurulmasını gerekli kılmaz.

7. Tekel durumundaki bir üreticinin, bir diğer üretici ya da girişimciye mallarını hizmetlerini bir il, bölge ya da ülkeyi kapsayacak şekikle belirli bir süre için sunma-üretme hakkını devretmesidir.
Yukarıda sözü edilen stratejik ortaklık türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üretim İmtiyaz Hakkı (Franchising)

B) Dış Kaynaklardan Yararlanma (Outsourcing)

C) Ortak Girişim (Joint Venture)

D) Endüstriyel Konsorsiyum

E) Lisans Anlaşmaları (Lisanslama)

Cevap : A) Üretim İmtiyaz Hakkı (Franchising)

Açıklama : Tanım, bir sistem sahibinin (franchisor), belirli bir bedel karşılığında, o sisteme ait markayı, iş modelini ve üretim/sunum hakkını belirli bir bölgede ve süre için başka bir girişimciye (franchisee) devretmesini açıklamaktadır. Bu, Franchising sisteminin tanımıdır .

8. Aşağıdakilerden hangisi toplam kalite yönelimli örgütlerin özelliklerinden biridir?

A) Kendi kendini kontrol etme

B) Maliyete dayalı olması

C) Üretimden sonra kalite

D) Bütçeye göre plan

E) Sistemin kaliteyi belirlemesi

Cevap : A) Kendi kendini kontrol etme

Açıklama : Geleneksel yönetimde kalite, “üretimden sonra” (C) denetçiler tarafından kontrol edilir. Toplam Kalite Yönetimi’nde (TKY) ise kalite, “üretim sırasında” ve işi yapan çalışanın sorumluluğundadır. Bu, çalışanların güçlendirilmesi ve “kendi kendini kontrol etme” ilkesine dayanır .

9. Belirli bir mal veya hizmeti üretmek için gerekli olan kaynakların birbirinden tamamen bağımsız olan işletmelerin bünyesinde olmasıdır.Burada yer alan işletmeler, yönetim ve mülkiyet olarak birbirlerinden bağımsızdır. Ancak bu işletmeler belirli bir üretim için birbirleriyle alışveriş içerisindedirler.
Yukarıda sözü edilen şebeke organizasyonu türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dinamik Şebeke

B) Dengeli Şebeke

C) Serbest Şebeke

D) Dahili Şebeke

E) Etkileşimci Şebeke

Cevap : B) Dengeli Şebeke

Açıklama :

10. Aşağıdakilerden hangisi Küçülme Uygulamalarına yönelik beklenen faydalardan biri değildir?

A) Karar alma süreçlerinin hızlanması

B) Çalışanların iş güvencesinin yükselmesi

C) Örgüt içi girişimcilik potansiyelinin gelişmesi

D) Örgütsel iletişimin kolaylaşması

E) Değişken maliyetlerin düşmesi

Cevap : B) Çalışanların iş güvencesinin yükselmesi

Açıklama : Küçülme (Downsizing), hiyerarşiyi azaltarak karar almayı hızlandırabilir (A) ve iletişimi kolaylaştırabilir (D). Ancak küçülmenin en önemli olumsuz sonucu, işten çıkarmalar nedeniyle çalışanların iş güvencesinin düşmesi ve moralin bozulmasıdır.

11. “Dış paydaşlar tarafından arzu edilen algılanmayı” ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kurum Kimliği

B) Kurumsal İtibar

C) Görsel Kimlik

D) Kurumsal İmaj

E) Kurumsal Özdeşleşme

Cevap : D) Kurumsal İmaj

Açıklama : Kurumsal İmaj, dış paydaşların (müşteriler, toplum) zihnindeki anlık izlenimdir; yani “arzu edilen algılanmadır”. Kurumsal İtibar (B) ise bu algıların uzun vadede birikmesiyle oluşan kolektif bir değer yargısıdır. Kurum Kimliği (A) ise örgütün “kim olduğu” ile ilgili içsel bir durumdur.

12. Çalışanın sıkı çalışması karşılığında yüksek ücret ve hızlı kariyer gelişimi gibi dışsal dönüş alması olarak tanımlanmaktadır.
Yukarıda sözü edilen tanım aşağıda yer alan psikolojik sözleşme türlerinden hangisine aittir?

A) İlişkisel Psikolojik Sözleşme

B) İşlemsel Psikolojik Sözleşme

C) Dengeli Psikolojik Sözleşme

D) Geçici Psikolojik Sözleşme

E) Etkileşimsel Psikolojik Sözleşme

Cevap : B) İşlemsel Psikolojik Sözleşme

Açıklama : İşlemsel (Transactional) Psikolojik Sözleşme, somut, ekonomik ve kısa vadeli beklentilere dayanır. “Sıkı çalışma” (performans) karşılığında “yüksek ücret ve kariyer” (dışsal dönüş) gibi net ve parasal bir takası ifade eder. İlişkisel sözleşme (A) ise sadakat ve güven gibi soyut unsurlara dayanır.

13. Örgütler çeşitli faaliyetlerin nasıl gerçekleştirileceğine yönelik belirlilik sağlamak ve kişiden kişiye değişen uygulamaların ortaya çıkmasını önlemek gibi amaçlarla çeşitli yazılı talimatlar, prosedürler vb. geliştirmektedir.
Yukarıda sözü edilen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Örgütsel Ekoloji Yaklaşımı

B) Vekalet Yaklaşımı

C) Kaynak Bağımlılığı Yaklaşımı

D) Örgütsel Strateji Yaklaşımı

E) Kurumsallaşma Yaklaşımı

Cevap : E) Kurumsallaşma Yaklaşımı

Açıklama : Kurumsallaşma Yaklaşımı , örgütlerin belirsizliği azaltmak, meşruiyet kazanmak ve belirlilik sağlamak amacıyla çevrelerindeki (veya kendi içlerindeki) yazılı talimatları, prosedürleri ve uygulamaları nasıl benimsediğini ve standart hale getirdiğini inceler .

14. Aşağıdakilerden hangisi Sistem Yaklaşımı ile ilişkili örgüt yapısının unsurlarından biri değildir?

A) Açık sistem

B) Alt sistemler arası ilişkiler

C) Bilgi akışı

D) Kontrol

E) Rasyonellik

Cevap : E) Rasyonellik

Açıklama : Sistem Yaklaşımı; örgütlerin çevresiyle etkileşim halinde olan “açık sistemler” (A) olduğunu, çeşitli alt sistemlerden (B) oluştuğunu ve geri bildirim (bilgi akışı) (C) yoluyla kontrolü (D) sağladığını savunur. Rasyonellik (E) (mükemmel akılcılık) ise bu yaklaşımın değil, Klasik Yönetim Yaklaşımının temel bir varsayımıdır.

15. Aşağıdakilerden hangisi girişimciliğin davranışsal boyutlarından biri değildir?

A) Rekabetçi Saldırganlık

B) Risk Alma

C) Reaktiflik

D) Sosyal Ağları Yönetme

E) Özerklik

Cevap : C) Reaktiflik

Açıklama : Girişimciliğin temel davranışsal boyutları; Yenilikçilik (Innovativeness), Risk Alma (Risk-Taking) (B) ve Proaktiflik (Proactiveness) olarak bilinir. Proaktiflik, olaylar olmadan öngörüp harekete geçmektir. Reaktiflik (C) ise olaylar olduktan sonra tepki vermektir ve girişimciliğin değil, edilgen yönetimin bir özelliğidir.

16. Aşağıdakilerden hangisi yalın yönetim yaklaşımını benimseyen işletmelerin sahip olması gereken özelliklerden biri değildir?

A) İşletmeler sadece gerçek işleriyle ilgilenmelidir

B) Ara yönetime ve hiyerarşiye izin verilmelidir.

C) Yetki, sorumluluk ve yetkinlik denkliğine dikkat edilmelidir

D) İşi gerçekleştiren kişi işle ilgili gerekli yetkilere sahip olmalıdır.

E) Gerçek işlerin dışındaki işler dışarıya verilmelidir

Cevap : B) Ara yönetime ve hiyerarşiye izin verilmelidir.

Açıklama : Yalın (Lean) yönetim, israfı (muda) ortadan kaldırmayı amaçlar. Bu yaklaşımda “gerçek işler” (değer katan) (A) yapılır, gereksiz işler (E) dışarıya verilebilir ve işi yapan kişiye yetki (D) verilir. Ara yönetim ve hiyerarşi (B) ise genellikle israf (gereksiz maliyet ve yavaşlık) olarak görüldüğü için yalın yönetimde istenmez, tam tersine yapı yalınlaştırılır.

17. “Örgütün kurallarına uyum göstermek istememek ve bu kuralların işe yaramadığına inanmaktır.” ifadesi yabancılaşmanın hangi boyutunu ifade etmektedir?

A) Yalıtılmışlık

B) Güçsüzleşme

C) Anlamsızlık

D) Normsuzluk

E) Kendine Yabancılaşma

Cevap : D) Normsuzluk

Açıklama : Yabancılaşmanın “Normsuzluk” (Normlessness) boyutu (Anomi), bireyin örgütün kurallarına (normlarına) artık inanmaması, onları meşru görmemesi ve bu kurallara uyum göstermek istememesi durumudur.

18. Aşağıdakilerden hangisi İçsel Pazarlama Yaklaşımı Modeli içerisinde yer alan unsurlardan biri değildir?

A) İş tatmini

B) Hizmet kalitesi

C) Örgütsel vatandaşlık

D) Yetkilendirme

E) Müşteri odaklılık

Cevap : C) Örgütsel vatandaşlık

Açıklama : İçsel pazarlama modeli; çalışanları “iç müşteri” olarak görerek, yetkilendirme (D) gibi araçlarla onların iş tatminini (A) ve müşteri odaklılığını (E) artırmayı hedefler. Nihai amaç ise dış müşteriye sunulan hizmet kalitesini (B) yükseltmektir. Örgütsel vatandaşlık (C) (görev tanımı dışı ekstra çaba) bu sürecin olumlu bir sonucu olabilir ancak modelin temel unsurlarından biri olarak sıkça anılmaz.

19. Aşağıdakilerden hangisi liderlikle ilişkili özelliklerden biri değildir?

A) Özgüven

B) Zeka

C) Zorlayıcılık

D) Ahlaklılık

E) Dışadönüklük

Cevap : C) Zorlayıcılık

Açıklama : Liderlikte özellikler yaklaşımı; özgüven (A) , zeka (B) , ahlaklılık/dürüstlük (D) ve dışadönüklük (E) gibi kişisel özellikleri liderliğin temeli olarak görür. Zorlayıcılık (C) ise (coercive power) bir özellik değil, bir davranıştır ve genellikle etkisiz bir yönetim tarzı olarak kabul edilir.

20. Yasa, norm, düzenleme, karar oluşturma, uygulama veya yorumlama faaliyetlerinde kamu erkini dolayı veya dolaysız şekilde etki altına almaya yönelik girişimlerdir.
Yukarıda sözü edilen yönetsel yolsuzluk çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rant kollama

B) Oy ticareti

C) Lobicilik

D) İrtikap (Haraç)

E) Kayırmacılık

Cevap : C) Lobicilik

Açıklama : “Kamu erkini (yasama, yürütme) etki altına alma girişimleri” (genellikle yasal düzenlemeleri değiştirmek için) Lobicilik faaliyetinin tanımıdır. Rant kollama (A) bu faaliyetin amacı, İrtikap (D) ise kamu gücünü kullanarak haraç almaktır.