Erken Çocukluk Eğitimine Giriş 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Erken çocukluk eğitimi (EÇE), bireyin yaşamındaki en kritik dönemi kapsar. Ulusal Küçük Çocukların Eğitimi Derneği’ne (NAEYC) göre, bu dönemin “okul öncesi” olarak adlandırılan aşaması genellikle 30 ay ile 5 yaş aralığını ifade eder. Türkiye’de ise ilkokula başlama yaşı 69 ayını doldurmuş olmayı gerektirir. EÇE’nin temel amacı, çocukların bütünsel gelişimini desteklemektir. Bu makalede, EÇE’nin felsefi temelleri, temel ilkeleri ve dünyadaki farklı program uygulamaları incelenecektir.

EÇE’nin Felsefi Öncüleri

Modern EÇE uygulamaları, önemli eğitim filozoflarının görüşleri üzerine inşa edilmiştir. Piaget, Vygotsky ve Frobel gibi düşünürlerin yanı sıra, bazı isimler bu alanda devrim yaratmıştır:

• Jean-Jacques Rousseau: Çocuğun doğa ile uyumlu, deneyimleyerek öğrenen ve özerk bir birey olarak yetiştirilmesi gerektiğini savunmuştur.
• Maria Montessori: Eğitimi “kendi kendini eğitme” olarak tanımlamış ve bir insanın diğerleri tarafından eğitilemeyeceğini savunarak çocuğun öğrenme sorumluluğunu üstlenmesini merkeze almıştır.
• John Dewey: Pragmatist filozof olan Dewey, “yaparak-yaşayarak öğrenme” modelini savunmuştur. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk tarafından Türk eğitim sistemi hakkında rapor hazırlamak üzere 1924 yılında Türkiye’ye davet edilmiştir.
• Thomas Hobbes: Bu düşünürlerin aksine, Hobbes çocuk doğasının olumlu olmadığını savunduğu için EÇE’nin evrensel ilkelerini etkileyen düşünürlerden biri değildir.

Gelişim Teorileri ve Çocuk Merkezli Yaklaşım

EÇE, gelişimin bütüncül olduğu ilkesine dayanır. Bronfenbrenner’in Ekolojik Sistemler Kuramı, bu bütüncüllüğü açıklamak için farklı katmanlar sunar. Çocuğun en yakın çevresi (aile, okul) Mikrosistem; bu sistemler arası etkileşim (aile-okul ilişkisi) Mezosistem; çocuğu dolaylı etkileyen çevre (annenin iş yeri) Ekzosistem; tüm bu sistemlerin içinde bulunduğu tarihsel zaman dilimi ise Kronosistem‘dir. Gelişimin tüm alanlarının birbiriyle ilişkili olması (bütüncüllük ilkesi), çocuk merkezli sınıfların tasarımını da etkiler; ancak ortamın “ışıklandırması ve havalandırması” gibi fiziksel standartlar, bu ilkeyle doğrudan ilişkili değildir.

Öğrenme Alanları ve Aktif Öğrenme

EÇE sınıfları, çocukların farklı ihtiyaçlarını karşılamak üzere öğrenme alanlarına (merkezlerine) ayrılır. Blok, dramatik oyun ve müzik alanları gürültülü ve hareketli alanlarken, “okuma alanı” (kitap köşesi) sessizlik gerektiren sakin bir alandır. Aktif öğrenme modelinde, çocuğun materyallere “dokunması, incelemesi, birleştirmesi ve dönüştürmesi” yoluyla keşifler yapmasına “manipülasyon” denir.

Uluslararası EÇE Programları ve Türkiye

Farklı ülkeler, EÇE programlarını kendi kültürel ve felsefi yaklaşımlarına göre şekillendirir:

• İngiltere (EYFS): Program; fiziksel gelişim, iletişim/dil, matematiksel gelişim ve kişisel/sosyal/duygusal gelişim gibi alanları içerir. “Din ve değerler eğitimi” bu temel alanlardan biri değildir.
• Finlandiya: Program; dil ve etkileşim, çevresel çalışmalar, etik/felsefe ve matematik gibi alanları içerir. “Teknoloji okuryazarlığı” ayrı bir temel öğrenme alanı olarak yer almaz.
• Türkiye: MEB yönetmeliklerine göre, bir okulda ana sınıfı açılabilmesi için en az 10 çocuk kaydı gerekmektedir.

EÇE’nin Amaçları ve Katkıları

Gaston Mialaret’e göre EÇE’nin evrensel amaçları; çocuğa sosyal çevre sağlamak, bütünsel gelişimini desteklemek ve çalışan annelere bakım hizmeti sunmaktır. “Çocukların Türkçeyi doğru ve güzel konuşmalarını sağlamak” ise evrensel bir amaç değil, ulusal bir hedeftir.

EÇE’nin uzun dönemli toplumsal katkıları arasında suç oranlarının ve sosyal yardım ödemelerinin azalması, vergi gelirlerinin ise artması yer alır. “Çalışanların ücret harcaması ve vergi ödemesi” ise EÇE’ye özgü bir katkı değil, genel bir durumdur.

Sonuç: İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve Çevre

EÇE, çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılamayı hedefler. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde “estetik ihtiyaçlar” (sanatı anlama, zevk alma) ile “bilişsel ihtiyaçlar” (bilme, anlama) da yer alır. Bu ihtiyaçların karşılanması için fiziksel çevrenin de uygun olması gerekir. Örneğin, anaokulu tuvaletlerinin çocuk ergonomisine uygun (örn: 35 cm klozet yüksekliği) olması gerekirken, “yemek masalarının yerden yüksekliğinin en az 1 metre olması” veya tuvaletlerin “güney yönüne yerleştirilmesi” standartlara aykırıdır.

1. Atatürk’ün Türk eğitim sistemi hakkında rapor hazırlamak için Türkiye’ye davet ettiği teorisyen aşağıdakilerden hangisidir?

A) J. H. Pestalozzi

B) J. J. Rousseau

C) J. Locke

D) Friedrich Wilhelm August/Fröebel

E) J. Dewey

Cevap : E) J. Dewey

Açıklama : Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türk eğitim sistemini yapılandırmak ve modernleştirmek amacıyla 1924 yılında Amerikalı ünlü eğitim filozofu ve pragmatizmin öncüsü John Dewey’i Türkiye’ye davet etmiş ve kendisinden bir rapor hazırlamasını istemiştir.

2. Aşağıdakilerden hangisi sessizlik gerektiren öğrenme alanlarından biridir?

A) Blok alanı

B) Dramatik oyun alanı

C) Okuma alanı

D) Kum ve su oyunları alanı

E) Müzik alanı

Cevap : C) Okuma alanı

Açıklama : Erken çocukluk sınıfları gürültülü (aktif) ve sessiz (sakin) alanlar olarak planlanır. Blok, dramatik oyun, kum/su ve müzik alanları aktif ve gürültülü alanlardır . Kitapların incelendiği, dinlenme ve sakinleşme için kullanılan Okuma alanı (Kitap Köşesi) ise sessizlik gerektiren bir alandır.

3. “….. göre çocuk doğa ile uyumlu, deneyimleyerek öğrenen, ölçülü davranan ve yaşayan, hümanist ve özerk bir birey olarak yetiştirilmelidir.”
Yukarıdaki cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Jean Jacques Rousseau’ya

B) John Locke’a

C) Friedrich Wilhelm August/Fröebel’e

D) Aristo/Aristoteles’e

E) Johann Heinrich Pestalozzi’ye

Cevap : A) Jean Jacques Rousseau’ya

Açıklama :

4. “Çocuklar materyal ve fikirlere dokunur, inceler, birleştirir, dönüştürür. Çocuklar bu kaynaklara doğrudan dokunarak ve zihin yoluyla keşifler yapar.”
Yukarıdaki açıklama aktif öğrenmenin hangi özelliği ile ilgilidir?

A) Materyaller

B) Yetişkin yapı iskele kurma

C) Seçim

D) Çocuk dili ve düşüncesi

E) Manipülasyon

Cevap : E) Manipülasyon

Açıklama : Aktif öğrenme modelinde “Manipülasyon” (Manipulation), çocuğun nesnelere sadece bakması değil, onlara doğrudan dokunması, onları incelemesi, birleştirmesi, dönüştürmesi (örn: legoları birleştirip ev yapması) ve bu yolla aktif keşifler yapması anlamına gelir .

5. Anaokulunda bulunan yemek salonu ile ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Yemek salonunda doğal aydınlatma olmalı

B) Servis yapmayı kolaylaştırmak için yemek salonu mutfakla yan yana olmalı

C) Bahçeye bakacak şekilde tasarlanmalı

D) Yemek masalarının yerden yüksekliği en az 1 metre olmalı

E) Sandalyelerin yerden yüksekliği 35 cm olmalı

Cevap : D) Yemek masalarının yerden yüksekliği en az 1 metre olmalı

Açıklama : A, B, C ve E şıkları ideal bir yemek salonu için doğru standartlardır. Ancak okul öncesi çocuklarının boyuna uygun masaların yüksekliği yaklaşık 50-60 cm civarındadır. “En az 1 metre” (100 cm) yükseklik, yetişkin masaları için bile yüksek bir ölçüdür ve çocuklar için tamamen ergonomi dışıdır, bu nedenle yanlıştır.

6. Sanatı anlama ve sanattan zevk alma, orijinal eserler oluşturma Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde yer alan hangi ihtiyaç türü ile ilgilidir?

A) Ait olma ve sevgi ihtiyaçları

B) Kendini gerçekleştirme ihtiyaçları

C) Güvenlik ihtiyaçları

D) Estetik ihtiyaçlar

E) Öz saygı ihtiyaçları

Cevap : D) Estetik ihtiyaçlar

Açıklama : Abraham Maslow, daha sonra geliştirdiği (8 basamaklı) ihtiyaçlar piramidinde, kendini gerçekleştirmeden önce gelen iki basamak eklemiştir. Sanatı anlama, zevk alma (güzellik, uyum arayışı) ve orijinal eserler oluşturma , bu üst düzey ihtiyaçlardan olan Estetik ihtiyaçlar kapsamındadır.

7. Aşağıdakilerden hangisi erken çocukluk eğitiminin evrensel ilkelerinin belirlenmesinde görüşleri etkili olan düşünürlerden biri değildir?

A) Thomas Hobbes

B) Frobel

C) Lev Vygotsky

D) Maria Montessori

E) Jean Piaget

Cevap : A) Thomas Hobbes

Açıklama : Frobel (Kindergarten’in kurucusu), Piaget (Bilişsel Gelişim), Vygotsky (Sosyal Gelişim) ve Montessori (Kendi kendine öğrenme) , modern erken çocukluk eğitiminin temel taşlarını oluşturan düşünürlerdir. Thomas Hobbes ise, “insan insanın kurdudur” (homo homini lupus) sözüyle bilinen, çocuğun doğasının olumsuz olduğunu savunan bir siyaset felsefecisidir ve görüşleri EÇE ilkeleriyle çelişir.

8. Kendi kendine öğrenme çocuğun öğrenme sorumluluğunu üstlenmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Bir insanın diğerleri tarafından eğitilemeyeceğini savunan …… eğitimi “kendi kendini eğitme” olarak tanımlamaktadır.
Yukarıdaki paragraftaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Montessori

B) Dewey

C) Aristo

D) Piaget

E) Frobel

Cevap : A) Montessori

Açıklama : Eğitimi “kendi kendini eğitme” olarak tanımlayan, “Bir insanın diğerleri tarafından eğitilemeyeceği” fikrini savunan ve tüm eğitim modelini çocuğun hazırlanmış bir çevrede kendi öğrenme sorumluluğunu alması (özerklik) üzerine kuran düşünür Maria Montessori’dir .

9. Dünya Sağlık Örgütüne göre 6 ay ile 2 yaş arası çocukların izlenme sıklığı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) 15 günde bir

B) Altı ayda bir

C) Ayda bir

D) İki ayda bir

E) Üç ayda bir

Cevap : E) Üç ayda bir

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 6 ay ile 2 yaş (24 ay) arasındaki bebekler için gelişimsel takip ve aşı takvimi açısından genellikle 9., 12., 15., 18. ve 24. aylarda izlem önermektedir. Bu aralık, ortalama olarak üç ayda bir veya altı ayda bir kontrole denk gelmektedir. Seçenekler arasında “Üç ayda bir”, özellikle 6-12 ay periyodu için en uygun sıklığı temsil etmektedir.

10. Aşağıdakilerden hangisi Maslow’un sekiz basamaklı ihtiyaçlar piramidinin 5. basamağında yer almaktadır?

A) Bilişsel ihtiyaçlar

B) Biyolojik ve fizyolojik ihtiyaçlar

C) Saygınlık ihtiyaçları

D) Ait olma ve sevgi ihtiyaçları

E) Emniyet ve güven ihtiyaçları

Cevap : A) Bilişsel ihtiyaçlar

Açıklama : Maslow’un genişletilmiş (8 basamaklı) hiyerarşisinde sıralama şöyledir: 1.Fizyolojik , 2.Güvenlik , 3.Ait olma/Sevgi , 4.Saygınlık , 5.Bilişsel (Bilme/Anlama) ihtiyaçlar, 6.Estetik ihtiyaçlar, 7.Kendini Gerçekleştirme, 8.Üstün İnsanlık (Transcendence).

11. Çocuk gelişim alanları -fiziksel, sosyal, duygusal ve bilişsel- birbiriyle çok yakından ilişkilidir. Bir alandaki gelişim diğer alanı etkiler ve ondan etkilenir. Aşağıdakilerden hangisi yukarıda verilen gelişime uygun ilke ile uyumlu çocuk merkezli bir sınıf öğrenme ortamının düzenlenmesi ile ilgili açıklamalardan biri değildir?

A) Karma yaş, öğrenme stilleri ve yeteneklerini destekleyen bir stratejidir.

B) İyi öğrenme ortamları güven inşa eder, öğrencileri güçlendirir. Duygu ve düşüncelerini keşfetme konusunda cesaretlendirir.

C) İyi tasarlanmış bir müfredat birden fazla duyuya hitap eder ve Gardner’in sekiz zekâ alanından çoğunu aynı anda aktive eder.

D) Ortamların ışıklandırması, havalandırması, kokusu ve gürültüsü dikkatli takip edilmelidir.

E) Öğrenme sosyal bir aktivitedir. Çocuklar etkileşim kurabilme şansına sahip olmalıdır.

Cevap : D) Ortamların ışıklandırması, havalandırması, kokusu ve gürültüsü dikkatli takip edilmelidir.

Açıklama : Sorudaki temel ilke “gelişimin bütüncüllüğü” yani alanların (sosyal, fiziksel, bilişsel vb.) birbirini etkilemesidir. A, B, C ve E şıkları bu etkileşimi (sosyal-duygusal, bilişsel-fiziksel vb.) destekleyen stratejilerdir. D şıkkı ise, bu ilkeyle doğrudan ilgili olmayan, sadece ortamın fiziksel standartlarını belirten bir ifadedir.

12. Aşağıdaki ülkelerin hangisinde okula başlayacak çocukların 69 ayını doldurmaları gerekmektedir?

A) Kuzey Kore

B) Yeni Zelanda

C) Japonya

D) İngiltere

E) Türkiye

Cevap : E) Türkiye

Açıklama : 4+4+4 eğitim sistemi kapsamında Türkiye’de ilkokula başlama yaşı, Eylül ayı sonu itibarıyla 69 ayını (5 yaş 9 ay) doldurmuş olmayı gerektirmektedir (66-68 ay arası veli isteğine bağlıdır).

13. Aşağıdakilerden hangisi Mialaret’e göre erken çocukluk eğitiminin amaçlarından biri değildir?

A) Çocuklara aile ortamı dışında etkileşimde bulunabilecekleri bir sosyal çevre sağlamak

B) Çocukların Türkçeyi doğru ve güzel konuşmalarını sağlamak

C) Çocukları ileri eğitim kademeleri için sosyal olarak hazırlamak

D) Çalışan annelerin çocuklarına bakım hizmeti sunmak

E) Değişen dünyanın ihtiyaçlarına paralel olarak çocukların bütünsel gelişimlerini desteklemek

Cevap : B) Çocukların Türkçeyi doğru ve güzel konuşmalarını sağlamak

Açıklama : Gaston Mialaret, erken çocukluk eğitiminin evrensel amaçlarını tanımlamıştır: Sosyal çevre sağlama (A), ilkokula hazırlama (C), bakım hizmeti (D) ve bütünsel gelişim (E) bu amaçlardandır. “Türkçeyi doğru ve güzel konuşma” (B) ise evrensel bir amaç değil, Türkiye’nin ulusal eğitim sistemine özgü bir hedeftir.

14. Aşağıdakilerden hangisi erken çocukluk eğitiminin uzun dönemli toplumsal katkılarından biri değildir?

A) Ülke bazında üretimi artırır.

B) Sosyal yardım ödemeleri azalır.

C) Suç ve cezai yaptırımlar azalacağı için cezaevi maliyetleri azalır.

D) Çalışanlar ücret harcar ve vergi öder.

E) Vergi ödemeleri yüksek ve düzenli olur.

Cevap : D) Çalışanlar ücret harcar ve vergi öder.

Açıklama : Nitelikli erken çocukluk eğitimi alan bireylerin ileride daha nitelikli işlere sahip olması; üretimi (A), vergi ödemelerini (E) artırır; suç oranlarını (C) ve sosyal yardım ihtiyacını (B) azaltır . Bunlar EÇE’nin uzun vadeli etkileridir. “Çalışanlar ücret harcar ve vergi öder” (D) ise EÇE’den bağımsız, çalışan her birey için geçerli genel bir tespittir; EÇE’nin yarattığı spesifik bir katkı değildir.

15. Tuvalet ve lavabolar ile ilgili verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) 4-5 çocuk için bir klozet olmalıdır.

B) Tuvaletlerden en az biri engelli bireylere uygun tasarlanmalıdır.

C) Tuvalet ve lavabolar güney yönüne yerleştirilmelidir.

D) Kadın ve erkek personel için ayrı tuvaletler olmalıdır.

E) Tuvalet kabinleri 70-90 cm eninde, bölücü duvarlar 130-150 cm yüksekliğinde, klozet yüksekliği 35 cm olmalıdır.

Cevap : C) Tuvalet ve lavabolar güney yönüne yerleştirilmelidir.

Açıklama : Tuvalet ve lavabolar “ıslak hacim” olarak adlandırılır. Mimari standartlarda, güneş ışığından maksimum fayda sağlamak için dersliklerin ve oyun odalarının güney yönüne yerleştirilmesi istenir. Tuvalet ve lavaboların ise genellikle kuzey yönüne yerleştirilmesi tercih edilir. Bu nedenle (C) şıkkı yanlıştır. (A şıkkı MEB standardından [10 çocuk] daha iyi bir standarttır, yanlış sayılmaz).

16. Aşağıdakilerden hangisi Finlandiya okul öncesi eğitim programında bulunan temel öğrenme alanlarından biri değildir?

A) Çevresel ve doğal çalışmalar

B) Dil ve etkileşim

C) Teknoloji okuryazarlığı

D) Etik ve felsefe

E) Matematik

Cevap : C) Teknoloji okuryazarlığı

Açıklama : Finlandiya’nın ulusal EÇE müfredatı; “Zengin Dil Dünyası” (B), “Ben Büyüyorum ve Gelişiyorum”, “Çevremizi Keşfediyoruz” (A), “Matematiksel Düşünme” (E) ve “Etik ve Felsefe” (D) gibi temel öğrenme alanlarını içerir. “Teknoloji okuryazarlığı” (C) ayrı bir temel alan değil, “Çoklu Okuryazarlık” becerisi altında yer alan bir araçtır.

17. Aşağıdakilerden hangisi İngiltere’deki çocukların gelişimini desteklemeyi hedefleyen okul öncesi eğitimin altı alanından biri değildir?

A) Fiziksel gelişim

B) İletişim, dil ve okuryazarlık

C) Din ve değerler eğitimi

D) Matematiksel gelişim

E) Kişisel, sosyal ve duygusal gelişim

Cevap : C) Din ve değerler eğitimi

Açıklama : İngiltere’nin (EYFS) müfredatı yedi (eskiden altı) öğrenme alanını tanımlar. Bunlar arasında “Kişisel, sosyal ve duygusal gelişim” (E), “Fiziksel gelişim” (A), “İletişim ve dil” (B) ve “Matematik” (D) yer alır. “Din ve değerler eğitimi” (C) bu temel alanlardan biri değildir (okulların kendi tercihine bağlı olarak işlenebilir).

18. Tebligler Dergisi (2004)’e göre ana sınıfı ve uygulama sınıfı açabilmek için en az kaç çocuk kaydı alınmalıdır?

A) 20 çocuk

B) 10 çocuk

C) 15 çocuk

D) 5 çocuk

E) 25 çocuk

Cevap : B) 10 çocuk

Açıklama : MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği (ilgili Tebliğler Dergisi’ne atfen) uyarınca, bir okulda ana sınıfı açılabilmesi için gereken asgari başvuru (kayıt) sayısı 10 çocuktur.

19. Ulusal Küçük Çocukların Eğitimi Derneğine göre erken çocukluk eğitimi kapsamında yer alan okul öncesi olarak adlandırılan dönem kaç yaş aralığını kapsamaktadır?

A) 6-8 yaş

B) 30 ay-5 yaş

C) 25-29 ay

D) 0-12 ay

E) 13-24 ay

Cevap : B) 30 ay-5 yaş

Açıklama : NAEYC (Ulusal Küçük Çocukların Eğitimi Derneği), 0-8 yaşı erken çocukluk olarak kabul eder. Bu dönemin alt basamaklarından olan “Okul Öncesi” (Preschool) dönemi, genellikle “Toddler” (13-29 ay) döneminden sonra başlar ve ilkokul (6-8 yaş) öncesine kadar sürer. Bu tanıma en uygun aralık 30 ay (2.5 yaş) – 5 yaş aralığıdır.

20. I. Çocuğun en yakın ilişki içinde olduğu çevresidir.
II. Sistemlerin tarihsel süreçten nasıl etkilendiğini belirtmek üzere kullanılır.
III. Gelişmekte olan bireyi içeren başlıca ortamlar arasındaki etkileşimleri temsil eder.
IV. Gelişmekte olan bireyi içermemektedir.
Yukarıda numaralandırılmış ifedelerde Bronfenbrenner’in Ekolojik Sistemler Kuramında yer alan sistemlerin açıklamaları yer almaktadır. Sistemlerin isimlerinin doğru şekilde sıralandığı seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mikrosistem/Kronosistem/Mezosistem / Makrosistem

B) Mikrosistem / Kronosistem/Mezosistem/Ekzosistem

C) Makrositem/Kronosistem/Mezosistem/Ekzosistem

D) Mikrosistem/Makrositem/Mezosistem / Ekzosistem

E) Mikrosistem / Mezosistem / Ekzosistem / Kronosistem

Cevap : B) Mikrosistem / Kronosistem/Mezosistem/Ekzosistem

Açıklama : Bronfenbrenner’in kuramına göre sıralama şöyledir: I. Çocuğun en yakın çevresi (aile, okul) = Mikrosistem. II. Zaman boyutu, tarihsel süreç = Kronosistem. III. Mikrosistemler arası etkileşim (aile-okul ilişkisi) = Mezosistem. IV. Bireyi içermeyen ama onu etkileyen çevre (anne-babanın iş yeri) = Ekzosistem. Doğru sıralama B şıkkında verilmiştir.