Anadolu-Aöf İnsan Beden Yapısı ve Fizyolojisi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

İnsan beden yapısı ve fizyolojisi, vücudu oluşturan en küçük birim olan hücreden, karmaşık organ sistemlerine kadar tüm yapının nasıl çalıştığını inceler. Vücudun içsel dengesini koruma durumuna homeostasis denir; dehidratasyon veya malnütrisyon bu dengeyi bozarken, “dengeli beslenme” bu dengeyi korur. Bu makalede, hücrenin temel yapısı, doku tipleri ve sinir sisteminin işleyişi ele alınacaktır.

Hücrenin Yapısı ve İşlevi

Hücre, yaşamın temel birimidir. Hücreye gerekli enerji ihtiyacının (ATP) temininden sorumlu çift zarlı organel “Mitokondri”dir. Hücreler, ihtiyaç duydukları molekülleri çeşitli yollarla alır:

• Basit Difüzyon: Moleküllerin enerji harcanmadan çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğrudan geçişidir.
• Endositoz: Büyük moleküllerin hücre içine alınmasıdır. Eğer alınan molekül katı ise bu işleme “Fagositoz” (hücre yutması), sıvı ise Pinositoz denir.

Temel Moleküller ve Dokular

Vücudun yapısını oluşturan temel elementler Oksijen, Karbon, Hidrojen ve Azottur; “Selenyum” ise vücudun çok az miktarda ihtiyaç duyduğu bir “iz elementtir”. Bu elementler organik molekülleri oluşturur. Karbonhidratlar, vücudun temel enerji kaynağıdır ve fazlası glikojen olarak depolanır.

Hücreler bir araya gelerek dokuları oluşturur:

• Kıkırdak Doku: İskeletin esnek bölgelerinde bulunur. Kan damarları içermediği için “beslenmesini kan damarları yoluyla sağlamaz”; difüzyonla beslenir.
• Kemik Doku: Kemik yapımından Osteoblast, kemik yıkımından “Osteoklast” adı verilen hücreler sorumludur. El ve ayak bileği kemikleri, “kısa kemik” yapısına örnektir.

Endokrin (Hormon) Sistemi

Hormonlar, vücudun kimyasal habercileridir. “Büyüme hormonu (GH)”, hipofiz bezinin ön bölümünden salgılanır, çocukluk döneminde epifiz plağına etki eder; eksikliğinde cücelik, fazlalığında devlik görülür. “İnsülin ve glukagon” gibi kan şekerini düzenleyen hormonlar ise “Pankreas” organında bulunan adacıklarda üretilir.

Sinir Sistemi

Sinir sistemi, vücudun elektrokimyasal iletişim ağıdır. Bu sistemin temel hücresi nörondur.

• Nöronun Yapısı: Uyarıyı alıp hücre gövdesine ileten kısa uzantılara “Dendrit” denir.
• Glia Hücreleri (Destek Hücreleri): “Astrositler”, kan damarlarına uzantılar göndererek “kan-beyin bariyerinin” oluşumuna katkı sağlar.
• Sinir İletimi (Aksiyon Potansiyeli): Bir uyarı ile hücrenin negatif olan iç kısmının hızla pozitife dönmesine “Depolarizasyon” denir.
• Sinir Sistemi Bölümleri: Vücudun istemli hareketlerini (iskelet kaslarını) kontrol eden motor nöronlar “Somatik” sinir sistemine aittir.
• Beyin Bölgeleri: “Hipokampüs”, bellek ve öğrenme süreçleriyle ilişkili temel beyin bölgesidir. Korku, öfke gibi duygusal cevapların kontrol edildiği merkez ise “Limbik sistem”dir.

Dolaşım Sistemi

Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kandan oluşur; “Karaciğer” bu sistemin bir parçası değildir. Kanın pıhtılaşması (hemostaz) için “K vitamini” gereklidir. Pıhtılaşmada görev alan ve megakaryositlerin parçalanmasıyla oluşan çekirdeksiz kan hücrelerine “Trombosit” (kan pulcuğu) denir. Kırmızı kan hücrelerinin (eritrosit) veya hemoglobinin azalması sonucu dokuların yeterince oksijen alamaması durumuna “Anemi” (kansızlık) denir.

Kalbin çalışması, kendi ürettiği uyarılarla sağlanır. En çok uyarıyı çıkaran ve “komutan” görevi gören düğüm “SA (Sinoatriyal) düğümüdür”.

Sonuç

İnsan beden yapısı ve fizyolojisi, birbiriyle mükemmel bir uyum içinde çalışan karmaşık sistemlerin bütünüdür. “Dengeli beslenme” gibi olumlu yaşam tarzı seçimleri, vücudun içsel dengesi olan homeostasisin korunmasına yardımcı olurken; “kişinin çalışması” gibi eylemler de “sosyal yönden iyilik haline” katkıda bulunur.

1. Hücreye gerekli enerji ihtiyacının temininden sorumlu çift zarlı organel aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ribozom

B) Golgi

C) Endoplazmik retikulum

D) Lizozom

E) Mitokondri

Cevap : E) Mitokondri

Açıklama : Hücrenin “enerji santrali” olarak bilinen ve ATP (enerji) üretiminden (hücresel solunum) sorumlu olan çift zarlı organel Mitokondri’dir. Ribozom protein sentezi (A), Golgi paketleme (B), ER taşıma (C) ve Lizozom sindirim (D) ile ilgilidir.

2. I. Karbonhidrat
II. Vitamin
III. Protein
IV. Yağ
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri organik moleküller arasında yer almaz?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve ll

D) I, III ve IV

E) II, III ve IV

Cevap : B) Yalnız II

Açıklama : Karbonhidratlar (I), proteinler (III) ve yağlar (IV) enerji veren temel organik makro moleküllerdir . Vitaminler (II) de organik yapılı olmalarına rağmen, enerji vermezler ve düzenleyici olarak (mikro besin) görev yaparlar. Soru, muhtemelen enerji veren makro molekülleri “organik molekül” olarak kastetmiştir; bu bağlamda vitaminler bu grubun dışında kalır. (Not: Teknik olarak listedeki tüm moleküller organiktir).

3. Moleküllerin çok yoğun olduğu ortamdan az yoğun olduğu ortama doğrudan geçişlerine ne ad verilir?

A) Ekzositoz

B) Ozmoz

C) Aktif taşıma

D) Kolaylaştırılmış difüzyon

E) Basit difüzyon

Cevap : E) Basit difüzyon

Açıklama : Enerji (ATP) harcanmadan, bir taşıyıcıya ihtiyaç duymadan, moleküllerin çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğrudan (örn: zarın lipit tabakasından) geçiş yapmasına Basit Difüzyon denir . (D) taşıyıcı gerektirir, (C) enerji gerektirir, (B) suyun geçişidir.

4. Katı büyük moleküllerin zarla çevrilerek hücre içine alınması ne ad verilir?

A) Fagositoz

B) Nekroz

C) Ozmoz

D) Pinositoz

E) Difüzyon

Cevap : A) Fagositoz

Açıklama :

5. Aşağıdakilerden hangisi hücrenin ihtiyacı olan iz elementler arasında yer alır?

A) Azot

B) Karbon

C) Selenyum

D) Hidrojen

E) Oksijen

Cevap : C) Selenyum

Açıklama : Oksijen (E), Karbon (B), Hidrojen (D) ve Azot (A) vücudun %96’sını oluşturan ana elementlerdir. Vücutta çok az miktarda (iz) bulunan ancak hayati önem taşıyan elementlere “iz element” denir. Selenyum (C) bu gruba örnektir.

6. Kıkırdak doku ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Vücudun iskeleti önce kıkırdak olarak oluşur, sonrasında kemiğe dönüşür.

B) Yetişkinlerde kıkırdaklar iskelet sisteminin esnek olmasına ihtiyaç duyulan bölgelerde bulunur.

C) Kıkırdak dokuda bulunan kan damarları dokunun beslenmesini sağlar.

D) Su kıkırdağın esnekliğini sağlar ve bir basıya maruz kalacak olursa eski hâline dönmesini sağlar.

E) Kıkırdak dokunun yapısında su önemli yer tutar.

Cevap : C) Kıkırdak dokuda bulunan kan damarları dokunun beslenmesini sağlar.

Açıklama : Kıkırdak doku (A, B, D, E doğru) , kan damarları içermeyen (avasküler) bir dokudur. Bu nedenle (C) şıkkı yanlıştır. Kıkırdak, beslenmesini damarlar yoluyla değil, çevresindeki bağ dokudan (perikondrium) difüzyon yoluyla sağlar.

7. Bir uyarı ile dinlenim zar potansiyelindeki bir hücrenin negatif olan iç kısmının hızla pozitif değerlere doğru kaymasına ne ad verilir?

A) Depolarizasyon

B) Repolarizasyon

C) Hiperpolarizasyon

D) Dinlenme zar potansiyeli

E) Eşik değer

Cevap : A) Depolarizasyon

Açıklama : Hücrenin dinlenim durumu (içi negatif) “Dinlenme zar potansiyeli”dir (D). Uyarı geldiğinde sodyum (Na+) kanalları açılır ve pozitif yüklü iyonlar hücre içine girer. Hücre içinin “negatiften pozitife doğru kayması” eylemine Depolarizasyon denir. Repolarizasyon (B) tekrar negatife dönmesidir.

8. Kemikteki yıkım olayından sorumlu hücrelere ne ad verilir?

A) Osteoklast

B) Osteosit

C) Osteoblast

D) Osteoprogenitör

E) Kondrosit

Cevap : A) Osteoklast

Açıklama : Osteo- kemik demektir. Osteoblast (C) kemik yapan (build) hücredir. Osteoklast (A) kemik yıkan (clast = kırmak) hücredir. Osteosit (B) ise olgun kemik hücresidir.

9. El ve ayak bileği kemikleri hangi kemik yapısına örnektir?

A) Düzensiz

B) Şekilsiz

C) Kısa

D) Uzun

E) Yassı

Cevap : C) Kısa

Açıklama : El bileği (karpal) ve ayak bileği (tarsal) kemikleri, eni, boyu ve kalınlığı birbirine yakın olan kübik şekilli kemiklerdir. Bu tip kemiklere Kısa kemikler denir.

10. – Hipofiz bezi ön bölümünden salınır. Yeni doğan ve çocukluk döneminde epifiz plağı üzerinde etkili olan tek hormondur.
– Çocuklarda aşırı salınırsa devlik denen aşırı uzamaya neden olur.
– Eksikliğinde ise cücelik görülür.
Yukarıda özellikleri verilen hormon aşağıdakilerden hangisidir?

A) Testesteron

B) Östrojen

C) Parathormon

D) Büyüme hormonu

E) Kalsitonin

Cevap : D) Büyüme hormonu

Açıklama : Hipofiz ön lobundan salgılanan, kemiklerdeki epifiz plağına etki ederek büyümeyi sağlayan, fazlalığında devlik ve eksikliğinde cücelik görülen hormon , Büyüme Hormonudur (GH).

11. Bellek ve öğrenme süreçleri ile ilişkili temel beyin bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Amigdala

B) Bazal gangliyon

C) Epifiz

D) Hipokampüs

E) Hipotalamus

Cevap : D) Hipokampüs

Açıklama : Limbik sistemin bir parçası olan Hipokampüs , özellikle yeni anıların (bellek) oluşturulması ve öğrenme süreçleri için kritik öneme sahip temel beyin bölgesidir. Amigdala (A) ise duygu (özellikle korku) belleği ile ilgilidir.

12. Duygusal cevapların kontrol edilmesinde görev alan duygu durum merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Golgi

B) Bazal gangliyon

C) Hipotalamus

D) Medulla

E) Limbik sistem

Cevap : E) Limbik sistem

Açıklama : Beynimizin “duygu merkezi” olarak bilinen yapı Limbik sistemdir. Amigdala ve hipotalamus (C) gibi bölgeleri içerir ve duygusal cevapların (korku, zevk, öfke) kontrol edilmesinde görev alır.

13. Beyin kan damarlarına uzantılar göndererek kan beyin bariyerinin oluşumuna katkı veren hücreler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Astrosit

B) Mikroglia

C) Nöron

D) Oligodendroist

E) Schwan

Cevap : A) Astrosit

Açıklama : Merkezi sinir sistemindeki “glia” (destek) hücrelerinden olan Astrositler , kan damarlarına uzantılar göndererek onları çevreler ve beynin hassas yapısını koruyan “kan-beyin bariyerinin” oluşumuna ve sürdürülmesine katkı sağlarlar.

14. Nöronlarda uyarıyı alıp, hücre gövdesine ulaştıran nöron bölgesine ne ad verilir?

A) Akson

B) Miyelin

C) Sinaps

D) Dendrit

E) Gövde

Cevap : D) Dendrit

Açıklama : Nöronlarda uyarıyı alan (alıcı) ve hücre gövdesine ileten kısa, ağaçsı uzantılara Dendrit denir . Akson (A) ise uyarıyı hücre gövdesinden dışarıya taşıyan uzantıdır.

15. İskelet kasını innerve eden motor nöronlara ….. motor nöronlar denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri doğru şekilde tamamlayan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sempatik

B) Somatik

C) Parasempatik

D) Otonom

E) Afferent

Cevap : B) Somatik

Açıklama : Sinir sistemi Otonom (C, D) (istemsiz) ve Somatik (istemli) olarak ikiye ayrılır. İskelet kasları istemli olarak çalışır. İskelet kaslarını innerve eden (uyaran) motor nöronlar , istemli hareketleri sağlayan Somatik sinir sisteminin parçasıdır.

16. Kalbin kendi uyarı sisteminde en çok uyarı çıkaran ve komutan görevi gören düğüm aşağıdakilerden hangisidir?

A) His demeti sağ dalı

B) AV düğümü

C) SA düğümü

D) His demeti sol dalı

E) Purkinge lifleri

Cevap : C) SA düğümü

Açıklama : Kalbin doğal “pacemaker”ı (ritim belirleyicisi) olan ve uyarıyı ilk başlatan (en çok uyarı çıkaran / “komutan”) yapı, sağ kulakçıkta bulunan SA (Sinoatriyal) düğümüdür. AV düğümü (B) uyarıyı bekletir ve iletir.

17. Eksikliğinde pıhtılaşma sorunları ortaya çıkan vitamin aşağıdakilerden hangisidir?

A) A

B) C

C) D

D) E

E) K

Cevap : E) K

Açıklama : Kanın pıhtılaşması (koagülasyon) için gerekli olan protrombin gibi pıhtılaşma faktörlerinin sentezinde görev alan, yağda eriyen vitamin K vitaminidir. Eksikliğinde kanamalar ve pıhtılaşma sorunları görülür.

18. Eritrosit sayılarında ya da hemoglobin konsantrasyonunda azalma sonucu ortaya çıkan hipoksik duruma ne ad verilir?

A) Lösemi

B) Anemi

C) Nekroz

D) Apoptoz

E) Polisitemi

Cevap : B) Anemi

Açıklama :

19. Kan hacminin büyük çoğunluğunu aşağıdakilerden hangisi oluşturur?

A) Karbondioksit

B) Hemoglobin

C) Oksijen

D) Plazma

E) Hücresel kısım

Cevap : D) Plazma

Açıklama :

20. Kanamanın durdurulmasında çok önemli görevleri olan, kemik iliğindeki çok çekirdekli büyük hücreler olan megakaryositlerin parçalanması ile oluşan çekirdeksiz kan hücreleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eritrosit

B) Trombosit

C) B lenfosit

D) Lökosit

E) Bazofil

Cevap : B) Trombosit

Açıklama : Kanamanın durdurulmasında (pıhtılaşma) görev alan , kemik iliğindeki dev hücreler olan megakaryositlerin parçalanmasıyla oluşan çekirdeksiz kan pulcuklarına Trombosit (Platelet) denir .