Fiziksel Büyüme ve Motor Gelişim 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Fiziksel büyüme ve motor gelişim, bireyin anne karnından başlayarak yaşam boyu süren değişimini inceler. Fiziksel gelişim, beden yapısındaki etkilere göre niceliksel (büyüme) ve niteliksel (olgunlaşma) olmak üzere iki şekilde incelenir. Bu süreç, “Doğum Öncesi Dönem”, “Bebeklik Dönemi” ve “Okul Dönemi” gibi aşamalara ayrılır; “Şematik Dönem” ise fiziksel gelişimin değil, sanatsal (çizim) gelişimin bir aşamasıdır. Fiziksel gelişimin dönemlere ayrılmasının nedeni, her dönemin “farklı gelişim özellikleri ve seyrine sahip olmasıdır”.

Gelişimin Temel İlkeleri

Motor gelişim, belirli ilkeler doğrultusunda ilerler. Gelişim “genellikle baştan ayağa doğru” (Sefalokaudal) bir sıra izler. Bu ilkeye göre, üst gövde ve kol kontrolü (örn: fırlatma) gerektiren beceriler, alt gövde ve bacak kontrolü (örn: tekmeleme) gerektiren becerilerden daha önce gelişir.

Gallahue’nin “Üç Ayaklı Kum Saati Modeli” bu süreci açıklar. Modeldeki alttaki şişenin kapağının kapalı, üsttekinin açık olmasının nedeni; alttaki şişenin genetik mirası (sabit), üstteki şişenin ise öğrenme ve deneyime (ekleme yapılabilir) açık olan yaşam boyu gelişimi temsil etmesidir.

Büyümeyi Etkileyen Faktörler

Büyüme, kalıtım ve çevrenin etkileşimiyle gerçekleşir. Doğum öncesi dönemde annenin sağlığı kritiktir. Annenin “tütün maddesi kullanması”, bebeğe giden oksijeni azaltarak rahim içi büyüme geriliğine ve fetal hipoksiye yol açabilir; ancak “Zatürre” doğum sonrası bir enfeksiyondur.

Doğumdan sonra ise kas gelişimi öne çıkar. Kas liflerinin sayısı genetik olarak belirlenir ve “fiziksel etkinliklerle artırılamaz”; sporla sadece mevcut liflerin boyutu (hacmi) artar (hipertrofi).

İlkel Refleksler

Bebekler, hayatta kalmalarını sağlayan ve motor gelişimin temelini oluşturan reflekslerle doğarlar.

• Babinski Refleksi: Ayak tabanı, parmaklardan topuğa doğru çizildiğinde, baş parmağın geriye, diğer parmakların yelpaze gibi açılmasıdır. Bu, bir duruş refleksi değildir.
• Palmar Kavrama (Yakalama): Bebeğin nesneleri bütün eliyle (avuç içi) kavramasıdır.
• Emme Refleksi: Hem uyarana tepki olarak hem de dışarıdan bir uyarıcı olmadan (uykuda) gerçekleşebilen bir reflekstir.
• Duruşa İlişkin Refleksler: Emekleme, yüzme ve adımlama gibi hareketler, bebeğin duruşunu değiştirmesiyle ilgili reflekslerdir.

Motor Gelişim Becerileri

Reflekslerin yerini zamanla istemli hareketler alır. Bu hareketler (beceriler) üç ana gruba ayrılır:

1. Lokomotor Beceriler (Yer Değiştirme): Vücudun bir noktadan başka bir noktaya hareket etmesidir (Yürüme, koşma, atlama, sekme).
2. Lokomotor Olmayan Beceriler (Yer Değiştirmeyen): Sabit bir noktada yapılan hareketlerdir (Eğilme, bükülme, sallanma). Bu hareketler vücut farkındalığı sağlar ancak “yürüyerek çevreyi keşfetme” (B şıkkı) lokomotor bir harekettir.
3. Manipülatif Beceriler (Nesne Kontrolü): Bir nesneyi kontrol etmeyi gerektirir (Uzanma, yakalama, bırakma, karalama yapma). “Sekme” (D) lokomotor bir beceridir, manipülatif değildir.

“Fırlatma” (E) gibi beceriler üst gövde ve kol kaslarını kullanırken; yürüme, koşma ve zıplama gibi beceriler üst bacakta yer alan büyük kaslar tarafından üretilir.

Fiziksel Uygunluk Bileşenleri

Fiziksel uygunluk, motor becerilerin kalitesini belirleyen özelliklerdir.

• Çeviklik: Vücudun yönünü ani ve doğru bir şekilde çevirebilme becerisidir.
• Denge: “Statik denge”, vücudun sabit durmasıdır (örn: tek ayak üzerinde durma). “Denge çubuğu üzerinde yürüme” ise hareket halinde dengeyi sağlamayı gerektiren dinamik dengeye örnektir.
• Esneklik: Eklemlerin hareket genişliğidir. Eklemin son sınırına kadar yavaş ve sürekli olarak gerilmesiyle elde edilen esnekliğe “Statik Esneklik” denir.

Sonuç

Fiziksel gelişim ve motor gelişim, birbiriyle sıkı sıkıya bağlıdır. İlkokulun başlarındaki bir çocuğun dikkatini ilginç bulduğu bir konuya verebilme süresi yaklaşık 15-20 dakika civarındadır. Gelişim süreci 11-13 yaş arasına gelindiğinde ise çocuk, Gallahue’nin modeline göre “Uygulama Evresi”ne girer ve belirli spor dallarına bilinçli olarak yönelmeye başlar.

1. Aşağıdakilerden hangisi duruşa ilişkin reflekslerden biri değildir?

A) Babinski refleksi

B) Emekleme refleksi

C) Yüzme refleksi

D) Adımlama refleksi

E) Çekme refleksi

Cevap : A) Babinski refleksi

Açıklama : Emekleme (B), yüzme (C), adımlama (D) ve çekme (E) bebeğin vücudunun duruşunu (postürünü) değiştirmesiyle ilgili reflekslerdir. Babinski refleksi (A) ise ayak tabanının uyarılmasıyla ortaya çıkan bir ilkel reflekstir, duruşla ilgili değildir.

2. Aşağıdaki örneklerden hangisi statik dengeye örnek verilemez?

A) Denge çubuğu üzerinde durma

B) Denge aleti üzerinde durma

C) Tek ayak üzerinde durma

D) Denge tahtası üzerinde durma

E) Denge çubuğu üzerinde yürüme

Cevap : E) Denge çubuğu üzerinde yürüme

Açıklama : Statik denge, vücudun sabit (durağan) bir pozisyonda dengede kalmasıdır. A, B, C ve D şıkları bu durağanlığı ifade eder. “Denge çubuğu üzerinde yürüme” (E) ise, hareket halindeyken dengeyi korumayı gerektirdiği için dinamik dengeye örnektir.

3. Fiziksel gelişim neden dönemlere ayrılmaktadır?

A) Daha kolay anlaşılması için

B) Farklı gelişim özellikleri ve seyrine sahip olduğu için

C) Uyumun sağlanması için

D) Okul öncesi ve sonrası dönemler olduğu için

E) Ailelere kolaylık sağlaması için

Cevap : B) Farklı gelişim özellikleri ve seyrine sahip olduğu için

Açıklama : Fiziksel gelişim, bebeklik, erken çocukluk, okul dönemi gibi dönemlere ayrılır çünkü her dönemin kendine özgü, farklı gelişim özellikleri (örn: bebeklikte hızlı büyüme, ergenlikte hormonal değişim) ve farklı bir gelişim seyri (hızı) vardır .

4. Kas gelişimi ve kas gücüne ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Kasların büyüklüğü lif sayısı ve büyüklüğü ile belirlenir.

B) Kasların niteliği bebeklikten ergenliğe dek değişir.

C) Kas lifinin boyutu arttıkça kaslar daha da büyür.

D) Kas liflerinin sayısı fiziksel etkinliklerle artırılabilir.

E) Ergenlik döneminde, kaslarda bir gelişim ilerlemesi yaşanmaktadır.

Cevap : D) Kas liflerinin sayısı fiziksel etkinliklerle artırılabilir.

Açıklama : Kas gelişimi (hipertrofi), mevcut kas liflerinin büyümesi (C) ile olur. Kasların büyüklüğü lif sayısı ve büyüklüğüne bağlıdır (A). Kasların niteliği (B) ve ergenlikteki ilerleme (E) doğrudur. Ancak (D) yanlıştır; kas liflerinin sayısı genetik olarak belirlenir ve doğumdan sonra fiziksel etkinliklerle (sporla) artırılamaz, sadece mevcut lifler kalınlaşır.

5. Bebeğin ayak tabanı, tırnak, toplu iğne başı gibi sert cisimlerle, parmaklardan topuğa doğru hafif bastırılarak çizildiğinde, bebek baş parmağını geriye, diğer parmaklarını ise yelpaze gibi yana doğru açar.
Yukarıda ifade edilen refleks aşağıdakilerden hangisidir?

A) Babinski Refleksi

B) Moro Refleksi

C) Tonik Boyun Refleksi

D) Yakalama Refleksi

E) Yüzme Refleksi

Cevap : A) Babinski Refleksi

Açıklama : Ayak tabanının çizilmesiyle baş parmağın geriye (dorsifleksiyon) ve diğer parmakların yelpaze gibi açılması şeklinde ortaya çıkan ilkel refleksin adı Babinski Refleksi’dir.

6. İlkokul başlarında çocuklar ilginç buldukları konuda dikkatlerini kaç dakika sürdürebilirler?

A) 20 dakika

B) 10 dakika

C) 15 dakika

D) 5 dakika

E) 25 dakika

Cevap : A) 20 dakika

Açıklama :

7. Aşağıdakilerden hangisi fiziksel gelişim aşamalarından biri değildir?

A) Şematik dönem

B) Okul dönemi

C) Doğum öncesi dönem

D) Bebeklik dönemi

E) Erken çocukluk dönemi

Cevap : A) Şematik dönem

Açıklama : Doğum öncesi dönem, bebeklik dönemi, erken çocukluk dönemi ve okul dönemi, fiziksel gelişimin temel aşamalarıdır . “Şematik dönem” ise fiziksel gelişimin değil, (Lowenfeld’in) sanatsal (çizim) gelişim aşamalarından biridir.

8. 11-13 yaş arasını kapsayan ve bireylerin belirli etkinliklere katılma ya da katılmama konusunda bilinçli kararlar vermeye başladıkları evre aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ustalaşma Evresi

B) Yaşam Boyu Uygulama Evresi

C) Uygulama Evresi

D) Geçiş Evresi

E) Şekillenme Evresi

Cevap : C) Uygulama Evresi

Açıklama : Gallahue’nin motor gelişim modelinde, ergenliğe denk gelen (11-13 yaş) ve bireylerin yeteneklerine göre belirli spor dallarına bilinçli olarak yöneldiği (veya yönelmediği) evreye “Uygulama Evresi” (Specialized) denir . (D) Geçiş evresi 7-10 yaştır.

9. Vücudun yönünü ani ve doğru bir şekilde çevirebilme becerisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tepki hızı

B) Güç

C) Çeviklik

D) Esneklik

E) Hız

Cevap : C) Çeviklik

Açıklama : Vücudun veya vücut bölümlerinin yönünü ani ve doğru bir şekilde değiştirebilme yeteneği (hız ve koordinasyonun birleşimi) Çeviklik (Agility) olarak tanımlanır.

10. Harekete dahil olan eklemlerin en son sınırlarına kadar, yavaş ve sürekli olarak gerilmesiyle elde edilen hareket genişliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kas Esnekliği

B) Dinamik Esneklik

C) Esneklik

D) Statik Esneklik

E) Omur Esnekliği

Cevap : D) Statik Esneklik

Açıklama : Esneklik, eklem hareket genişliğidir. Bu esneklik, hareket halinde (sallanarak vb.) elde ediliyorsa “Dinamik Esneklik” (B), yavaşça gerilerek belirli bir pozisyonda sürekli (durağan) olarak bekleniyorsa “Statik Esneklik” (D) olarak adlandırılır.

11. ….. terimi yüksek beyin merkezlerinden, örneğin motor korteksinden gelen elektriksel bir dürtü tarafından başlatılan hareketleri ifade etmektedir.
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Hareket

B) Denge

C) Lokomotor

D) Motor

E) Psikomotor

Cevap : E) Psikomotor

Açıklama :

12. Gallahue’nin “Üç Ayaklı Kum Saati Modelinde” bir şişenin kapağı varken diğerinin olmamasının temel nedeni nedir?

A) Bir şişe yetişkinlik diğer şişe bebeklik dönemini ifade ettiği için

B) Bir şişenin görüntüsünün diğer şişeden ayırt edilmesi için

C) Bir şişe genetik düzenin başlangıcında sabit, diğerine ise ekleme yapılabildiği için

D) Modelin kavramsallaştırılmasında bir şişenin kapağının olması, diğerinin olmaması için

E) Model üç ayaklı olduğu ve birinin kapağı olmadığı için

Cevap : C) Bir şişe genetik düzenin başlangıcında sabit, diğerine ise ekleme yapılabildiği için

Açıklama : Gallahue’nin modelinde alttaki şişe (ilkel refleksler) kalıtsal (genetik) düzeni temsil eder ve kapağı kapalıdır (genetik miras sabittir). Üstteki şişe (yaşam boyu gelişim) ise çevresel etkilere ve öğrenmeye açıktır, bu nedenle kapağı yoktur (ekleme yapılabilir) .

13. Fiziksel gelişimi, çocuğun beden yapısında oluşturduğu etkilere göre kaç şekilde incelenebilmektedir?

A) 3

B) 5

C) 1

D) 4

E) 2

Cevap : E) 2

Açıklama : Fiziksel gelişim, beden yapısındaki etkilere göre iki temel başlıkta incelenir: 1. Niceliksel Gelişim (Büyüme: Boy, kilo, hacim artışı) ve 2. Niteliksel Gelişim (Olgunlaşma: Organların işlevlerini yerine getirebilmesi).

14. Lokomotor olmayan hareketlere ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çocukların kendi bedenleriyle ilgili bilgi edinmelerine yardım eder.

B) Çocukların bağımsız bir şekilde yürüyerek çevreyi keşfetmelerine yardım eder.

C) Çocukların ayakta dik durabilmelerine yardım eder.

D) Çocukların vücut farkındalığı geliştirmelerine yardım eder.

E) Çocukların kendilerini kontrol etmelerine yardım eder.

Cevap : B) Çocukların bağımsız bir şekilde yürüyerek çevreyi keşfetmelerine yardım eder.

Açıklama : Lokomotor olmayan (Non-lokomotor) hareketler, yer değiştirmeden yapılan (eğilme, bükülme, sallanma) hareketlerdir. Bu hareketler vücut farkındalığı (A, D), kontrol (E) ve duruş (C) sağlar. “Yürüyerek çevreyi keşfetme” (B) ise yer değiştirme gerektirdiği için Lokomotor bir harekettir.

15. Aşağıdakilerden hangisi manipülatif bir beceri değildir?

A) Uzanma

B) Karalama yapma

C) Yakalama

D) Sekme

E) Bırakma

Cevap : D) Sekme

Açıklama : Manipülatif beceriler, bir nesneyi kontrol etmeyi (manipüle etmeyi) gerektiren becerilerdir. Uzanma (A), yakalama (C), bırakma (E) ve karalama yapma (B) (kalem manipülasyonu) bu gruba girer. “Sekme” (D) (Hopping) ise bir nesne kullanmadan yapılan bir lokomotor (yer değiştirme) hareketidir.

16. Bebeklerin nesneleri bütün elleriyle kavrama yeteneklerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kıskaç Kavraması

B) Palmar Kavraması

C) Yengeç Kavraması

D) Doğrudan Kavrama

E) Babinski Kavraması

Cevap : B) Palmar Kavraması

Açıklama : Bebeklerin motor gelişimin ilk aşamalarında, başparmaklarını kullanmadan, nesneleri bütün elleriyle (avuç içi – Palm) ve parmaklarıyla sardığı ilkel kavrama biçimine “Palmar Kavrama” (Palmar Grasp) denir . Kıskaç kavraması (A) ise başparmak ve işaret parmağının kullanıldığı daha gelişmiş bir kavramadır.

17. Aşağıdakilerden hangisi annenin tütün maddesi kullanmasının doğum öncesi dönemde yol açabileceği riskli durumlardan biri değildir?

A) Rahim içi büyüme geriliği

B) Daha yüksek ölü doğum oranları

C) Düşük yapma olasılığının artması

D) Zatürre

E) Fetal hipoksi

Cevap : D) Zatürre

Açıklama : Annenin gebelikte sigara (tütün) kullanması, fetüse giden oksijen ve besin miktarını azaltır. Bu durum rahim içi büyüme geriliğine (A), fetal hipoksiye (E) (oksijensizlik), düşük (C) ve ölü doğum (B) riskinin artmasına neden olur. Zatürre (D) ise genellikle doğum sonrası dönemde ortaya çıkan bir akciğer enfeksiyonudur.

18. Aşağıdakilerden hangisi üst bacakta yer alan büyük kaslar tarafından üretilen hareketlerden biri değildir?

A) Zıplama

B) Koşma

C) Atlama

D) Yürüme

E) Fırlatma

Cevap : E) Fırlatma

Açıklama : Zıplama (A), Koşma (B), Atlama (C) ve Yürüme (D) (lokomotor beceriler), ana gücünü kalça ve üst bacakta yer alan büyük kaslardan (kuadriseps, hamstring) alan hareketlerdir. Fırlatma (E) (manipülatif beceri) ise ana gücünü üst gövde, omuz ve kol kaslarından alır.

19. Dışarıdan bir uyarıcı olmadan, bebek uyurken de gerçekleşebilen refleks aşağıdakilerden hangisidir?

A) Arama refleksi

B) Yüzme refleksi

C) Emme refleksi

D) Yakalama refleksi

E) Tonik boyun refleksi

Cevap : C) Emme refleksi

Açıklama : Arama, yakalama, tonik boyun ve yüzme refleksleri dışarıdan bir uyaran (dokunma, pozisyon değişikliği) gerektirir. Emme refleksi (C) ise hem uyarana (dudağa dokunma) tepki olarak hem de dışarıdan bir uyarıcı olmadan, spontane olarak (bebek uyurken bile) görülebilen bir reflekstir.

20. Çocukların, tekmelemeden önce fırlatma becerilerini geliştirmeleri gelişimin hangi yönüyle açıklanır?

A) Özelden genele doğru ilerler.

B) Genellikle baştan ayağa doğru ilerler.

C) İçeriden dışarıya doğru meydana gelir.

D) Dışarıdan içeriye doğru ilerler.

E) Genelden özele doğru ilerler.

Cevap : B) Genellikle baştan ayağa doğru ilerler.

Açıklama : Motor gelişim, “baştan ayağa doğru” (Sefalokaudal) bir sıra izler. Çocuklar önce başlarını kontrol eder, sonra gövdelerini, sonra bacaklarını kullanırlar. “Fırlatma” (kollar ve üst gövde) becerisi, “tekmeleme” (bacaklar ve alt gövde) becerisinden daha üst bölgede yer aldığı için, genellikle tekmelemeden önce gelişir.