Oyun Ve Oyun Materyalleri 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Oyun, erken çocukluk döneminin en temel öğrenme ve gelişim aracıdır. Küçük çocukların doğuştan gelen en belirgin özelliği “meraklı” olmalarıdır ve oyun, bu merakı gidermenin en doğal yoludur. Oyun, çocukların dünyayı keşfetmesini, fikir geliştirmesini, yaratmasını ve yeni bağlantılar kurmasını sağlayan “yaratıcı” bir süreçtir. Bu makalede, oyunun tarihsel ve kuramsal temelleri, gelişim aşamaları ve oyun materyallerinin rolü incelenecektir.

Oyun Kuramları

Oyunun amacı ve işlevi, farklı kuramcılar tarafından çeşitli şekillerde açıklanmıştır:

• Psikanalitik Oyun Teorileri (Freud, Erikson): Oyunun, çocukların duygusal gelişimindeki rolüne vurgu yapar. Bu teoriye göre oyun, çocukların bilinçdışı “isteklerini yerine getirebilmesi” ve yaşadıkları “travmatik olaylara hâkim olabilmesi” için bir araçtır.
• Bilişsel Oyun Teorileri (Piaget, Vygotsky):
  • Piaget: Oyunu, çocuğun mevcut bilişsel yapılarına göre dünyayı yorumlaması olarak görür. “Alıştırma Oyunu” döneminin ilk aşaması olan “saf alıştırma” (basit bedensel tekrarlar) 2-5 ay arasını kapsar.
  • Vygotsky: Oyunu, gelişimin motoru olarak görür. “Proksimal (yakınsal) gelişim alanı” (ZPD) ve “oyunda çocuğun her zaman yaşının ötesinde davranması” fikirleri Vygotsky’nin teorisinin temel taşlarıdır.
• Klasik Teoriler:
  • Rahatlama ve Dinlenme Teorisi (Lazarus): Oyunun temel amacının, çalışma sırasında “kaybedilen enerjiyi geri kazanmak” (yenilenmek) olduğunu savunur.
  • Evrimsel Tekrar Teorisi (Hall): Çocukların oyunlarının, insan ırkının tarihsel evrelerini yansıttığını savunur (örn: Tarımsal evre – kum kazma, Aşiret evresi – takım oyunları).

Oyunun Gelişim Aşamaları

Oyun, çocuğun gelişimine paralel olarak karmaşıklaşır. Smilansky‘nin modeline göre, tekrara dayalı basit hareketleri içeren “Fonksiyonel (İşlevsel) Oyun”, bebeklik döneminde (0-2 yaş) baskındır. 2-3 yaş arası çocuklar, zamanlarının yaklaşık “yüzde 50’sini” hala bu sensorimotor oyunlara ayırırlar.

Piaget‘nin sembolik oyun aşamasında ise (2-7 yaş), “mış gibi” oyunların yanı sıra “bloklarla yapı kurma” gibi yapı-inşa oyunları da görülür. Gesell‘e göre 18-24 aylık çocuklar, blokları karmaşık yapılar kurmaktan ziyade, “basit bir şekilde istiflemeye veya düzenlemeye” (kule yapma, tren yapma) başlarlar.

Oyun Türleri ve Motor Gelişim

Oyunlar, kullanılan motor becerilere göre sınıflandırılabilir:

• Kaba Motor Beceriler: Vücudun büyük kas gruplarını kullanmayı gerektiren hareketlerdir (koşmak, tırmanmak, atlamak, dengede durmak). “Salıncaklar”, “denge gereçleri” ve “kızaklar” bu becerileri destekleyen materyallerdir. “Ziller” ise ince motor becerilerle ilgilidir.
• Fiziksel Oyun: Pellegrini ve Smith, koşma ve zıplama gibi “egzersiz oyunları” formunun “erken çocukluk döneminde” (3-6 yaş) zirveye ulaştığını belirtir. Karl Gross tarafından ilk kez akademik olarak tanımlanan “itiş kakış oyunları” (boğuşma, kovalamaca) ise nesne kullanımından çok bedensel temasa dayanır.
• Manipülatif Beceriler: Bir nesneyi kullanmayı (fırlatma, yakalama) gerektiren becerilerdir. “Sekme” ise nesne gerektirmeyen bir lokomotor (yer değiştirme) becerisidir.

Oyun Materyalleri ve Çevre

Oyunun kalitesi, materyallerin ve çevrenin niteliğiyle doğrudan ilişkilidir. Bebeklik döneminde gelişimi destekleyen etkinliklerde en önemli unsur, bebeğin dünyayı keşfederken zarar görmemesini sağlayan “güvenliktir”. Çocuğun fiziksel aktiviteye katılımı; erişim, hava durumu ve mevsim gibi fiziksel çevre faktörlerinden etkilenir. “Motivasyon” ise fiziksel bir çevre faktörü değil, içsel (psikolojik) bir faktördür.

Sonuç

Oyun, beyin hücrelerinin büyümesi için gerekli olan “beyin kaynaklı nörotrofik faktör” (BDNF) salgılanmasını tetikleyerek çocuğun bilişsel gelişimini destekler. Oyunun bu karmaşık yapısı, çocuk gelişiminin tüm alanlarını destekleyen vazgeçilmez bir araç olduğunu göstermektedir.

1. Piaget’e göre saf alıştırma oyunları düzeyi hangi aylar arasını kapsamaktadır?

A) 5-10 ay

B) 2-5 ay

C) 18-24 ay

D) 15-18 ay

E) 10-15 ay

Cevap : B) 2-5 ay

Açıklama : Piaget’nin “Alıştırma Oyunu” dönemi (0-2 yaş), Duyu-Motor döneme paraleldir. “Saf alıştırma” (Jeu d’exercice simple), bebeğin kendi bedenine odaklandığı (birincil döngüsel tepkiler) veya basit tekrarlar yaptığı (ikincil döngüsel tepkiler) ilk ayları kapsar. Bu, en belirgin olarak 2-5 ay aralığına denk gelir.

2. Piaget’nin sembolik oyun aşamasında çocukların oynadıkları yapı oyunu örneği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Misket oyunu

B) Oyuncağı yere düşürme

C) Bloklarla yapı kurma

D) Çıngırak sallama

E) Ebeleme oyunu

Cevap : C) Bloklarla yapı kurma

Açıklama : Piaget’nin sembolik oyun aşaması (2-7 yaş), “mış gibi” oyunları ve yapı-inşa oyunlarını içerir. Bloklarla yapı kurma, bu dönemde görülen tipik bir yapı oyunu örneğidir. Diğer seçenekler (B, D) alıştırma oyunu , (A, E) ise kurallı oyun örnekleridir.

3. Aşağıdakilerden hangisi çocukların kaba motor becerilerini destekleyen oyun materyallerinden biri değildir?

A) Salıncaklar

B) Kompozit yapılar

C) Denge gereçleri

D) Kızaklar

E) Ziller

Cevap : E) Ziller

Açıklama : Kaba motor beceriler, vücudun büyük kas gruplarını (bacak, kol, gövde) kullanmayı gerektirir. Salıncaklar (A), kompozit yapılar (tırmanma setleri) (B), denge gereçleri (C) ve kızaklar (D) kaba motor becerileri destekler. Ziller (E) ise genellikle parmaklarla çalınan, ince motor becerileri destekleyen bir materyaldir.

4. I. Proksimal (yakınsal) gelişim alanı oluşturur.
II. Oyunda bir çocuk her zaman ortalama yaşının ötesinde günlük davranışının üzerinde davranır.
III. Oyun; bilişsel büyümeyi destekleyen uyarlanabilir bir mekanizmadır.
Oyunla ilgili verilen yukarıdaki açıklamalar aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Bruner

B) Piaget

C) Vygotsky

D) Frobel

E) Erikson

Cevap : C) Vygotsky

Açıklama : “Proksimal (yakınsal) gelişim alanı” (Zone of Proximal Development – ZPD) ve “oyunda çocuğun yaşının ötesinde davranması” (II) fikri, Vygotsky’nin oyun ve bilişsel gelişim hakkındaki teorisinin temel taşlarıdır.

5. Oyunun çocukların duygusal gelişimindeki rolüne vurgu yapar. Oyun yoluyla çocuklar isteklerini yerine getirebilir ve hayatlarındaki travmatik olaylara hâkim olabilir.
Yukarıda verilen açıklama hangi oyun teorisi/teorileri ile ilgilidir?

A) Bağlamsal teori

B) Bilişsel oyun teorileri

C) Uyarılma/haz değişimi teorisi

D) Psikanalitik oyun teorileri

E) Üst iletişimsel (meta communicative) oyun teorisi

Cevap : D) Psikanalitik oyun teorileri

Açıklama : Oyunun, çocukların bilinçdışı isteklerini yerine getirmeleri (wish-fulfillment) ve travmatik olaylara hâkim olmaları (mastery of trauma) için bir araç olduğunu savunan, oyunun duygusal yönüne vurgu yapan teoriler (Freud, Erikson) Psikanalitik Oyun Teorileridir.

6. Uzgiris’in bebek gelişim ölçeğinde, bebekler hangi ayda nesneleri ağzına götürmeye başlar?

A) 2. ay

B) 6. ay

C) 5. ay

D) 4. ay

E) 3. ay

Cevap : A) 2. ay

Açıklama :

7. Oyun ve keşif, beyin hücrelerinin büyümesi için gerekli olan ….. salgılanmasını tetikler.
Yukarıda verilen boşluğa uygun olan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) dentrit

B) beyin kaynaklı nörotrofik faktör

C) sinir hücresi

D) akson

E) nöron

Cevap : B) beyin kaynaklı nörotrofik faktör

Açıklama : Oyun ve keşif, beyin gelişimini (plastisite) destekler. Bu süreçte, sinir hücrelerinin (nöron) (E) büyümesini, bağlantıların (dentrit (A), akson (D)) güçlenmesini sağlayan temel kimyasal madde Beyin Kaynaklı Nörotrofik Faktör’dür (BDNF).

8. Küçük çocukların doğuştan en belirgin özellikleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Heyecanlıdırlar.

B) Sinirlidirler.

C) Duygusaldırlar.

D) Yaramazdırlar.

E) Meraklıdırlar.

Cevap : E) Meraklıdırlar.

Açıklama : Küçük çocukların dünyayı öğrenmelerini sağlayan temel içsel güdü, onların çevrelerindeki her şeyi keşfetme arzusu, yani doğuştan gelen merak duygularıdır.

9. Rahatlama ve dinlenme teorisine göre oyunun temel amacı nedir?

A) Kaybedilen enerjiyi geri kazanmak

B) Sosyal ilişkileri güçlendirmek

C) Yetişkin rollerine hazırlanmak

D) Fazla enerjiyi serbest bırakmak

E) Yaratıcılığı artırmak

Cevap : A) Kaybedilen enerjiyi geri kazanmak

Açıklama : “Fazla Enerji” teorisinin (D) aksine, Lazarus’un “Rahatlama ve Dinlenme Teorisi” (Recreation Theory), çalışmanın enerjiyi tükettiğini ve oyunun amacının bu kaybedilen enerjiyi geri kazanmak (yenilenmek) olduğunu savunur.

10. Aşağıdakilerden hangisi büyük kas becerilerini içeren aktif oyun davranışlarından biri değildir?

A) Dengede durmak

B) Dinlemek

C) Koşmak

D) Tırmanmak

E) Atlamak

Cevap : B) Dinlemek

Açıklama : Koşmak (C), tırmanmak (D), atlamak (E) ve dengede durmak (A) büyük kas gruplarının (kaba motor) kullanılmasını gerektiren aktif oyun davranışlarıdır. Dinlemek (B) ise fiziksel bir hareket değil, bilişsel/duyusal bir eylemdir.

11. Pellegrini ve Smith’in fiziksel oyununun egzersiz oyunları formu hangi dönemde ortaya çıkmaktadır?

A) Orta çocukluk dönemi

B) Son çocukluk dönemi

C) Bebeklik dönemi

D) Ergenlik dönemi

E) Erken çocukluk dönemi

Cevap : E) Erken çocukluk dönemi

Açıklama : Egzersiz oyunları (koşma, zıplama, yakalama gibi kaba motor hareketler) ve “itiş-kakış oyunları”, çocukların fiziksel enerjilerinin yüksek olduğu erken çocukluk döneminde (3-6 yaş) en sık görülen oyun formudur.

12. Aşağıdakilerden hangisi çocukların fiziksel aktiviteye katılımını etkileyen fiziksel çevreyle ilgili faktörlerden biri değildir?

A) Erişim

B) Hava

C) Aktivite çeşidi

D) Motivasyon

E) Mevsim

Cevap : D) Motivasyon

Açıklama : Fiziksel çevre faktörleri, çocuğun çevresindeki somut koşullardır. Parklara erişim (A), hava durumu (B) ve mevsim (E) fiziksel çevreyle ilgilidir. Motivasyon (D) ise çocuğun içsel, yani psikolojik bir faktörüdür, fiziksel çevre faktörü değildir.

13. Smilansky’in oyun gelişim modelinde yer alan fonksiyonel (işlevsel) oyun hangi dönemde görülmektedir?

A) Son çocukluk dönemi

B) Orta çocukluk dönemi

C) Erken çocukluk dönemi

D) Ergenlik dönemi

E) Bebeklik dönemi

Cevap : E) Bebeklik dönemi

Açıklama : Smilansky’nin oyun sınıflandırması Piaget’ye dayanır. İlk aşama olan Fonksiyonel (İşlevsel) Oyun, duyu-motor dönemindeki tekrara dayalı basit hareketleri (çıngırak sallamak, topu atmak vb.) kapsar. Bu oyun türü bebeklik döneminde (0-2 yaş) baskındır.

14. Çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine bağlı olarak gün boyunca her bir oyun türüne farklı zamanlar ayrılabilir.
Buna göre 2-3 yaş arası çocuklar zamanlarının yaklaşık yüzde kaçını sensorimotor oyuna ayırmaktadırlar?

A) yüzde 71’ini

B) yüzde 33’ünü

C) yüzde 50’sini

D) yüzde 25’ini

E) yüzde 40’ımı

Cevap : C) yüzde 50’sini

Açıklama : 2-3 yaş, sensorimotor (alıştırma) oyunun azalıp sembolik oyunun arttığı bir geçiş dönemidir. Araştırmalar, bu yaştaki çocukların zamanlarının hala önemli bir kısmını (yaklaşık yüzde 50’sini) sensorimotor/fonksiyonel oyunlara ayırdığını göstermektedir.

15. Çocukların nesneleri kullanırken meşgul olduğu oyunlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) İtiş kakış oyunları

B) Yapı-inşa oyunu

C) Dramatik oyun

D) Kurallı oyun

E) Sensorimotor-keşifsel oyun

Cevap : A) İtiş kakış oyunları

Açıklama : Yapı-inşa (bloklar), dramatik oyun (kostümler, bebekler), kurallı oyun (top, kartlar) ve sensorimotor oyun (çıngırak) genellikle nesne kullanımı gerektirir . İtiş kakış oyunları (Rough-and-tumble play) (A) ise öncelikli olarak nesneye değil, bedensel temasa (boğuşma, kovalamaca) dayalı bir sosyal oyundur.

16. Bebeklik döneminde gelişimi destekleyen oyun temelli etkinliklerde en önemli unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zaman

B) Güvenlik

C) Materyaller

D) Ebeveynler

E) Mekân

Cevap : B) Güvenlik

Açıklama :

17. Evrimsel tekrar teorisinde insan ırkının tarihi, çocukların oyunlarıyla temsil edilmektedir.
Verilen açıklamaya göre yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Hayvan evresi – sallanma

B) Tarımsal/ataerkil evre – kum kazma

C) Göçebe evresi – evcil hayvanlar

D) Vahşi evre – tırmanma

E) Aşiret evresi – takım oyunları

Cevap : D) Vahşi evre – tırmanma

Açıklama :

18. Çocukların keşfetmesini sağlayan bu oyun türü; fikir geliştirmek, bir şeyler yapmak, yaratmak, nesne ve olayları değiştirmek, dönüştürmek ve yeni bağlantılar kurmakla ilgilidir.
Yukarıda açıklanan oyun türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaratıcı oyun

B) İletişim oyunu

C) Dramatik oyun

D) Lokomotor oyun

E) Keşif oyunu

Cevap : A) Yaratıcı oyun

Açıklama : Tanımlanan süreç; “keşfetmek” (E) ile başlayan ancak onun ötesine geçerek “yaratmak”, “dönüştürmek” ve “yeni bağlantılar kurmak” gibi bilişsel üretim süreçlerini içeren Yaratıcı Oyun’dur (Creative Play).

19. İtiş kakış oyununu akademik olarak ilk tanımlayan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Freud

B) Smith

C) Karl Gross

D) Piaget

E) Pellegrini

Cevap : C) Karl Gross

Açıklama : İtiş kakış oyunu (Rough-and-tumble play), 1901 yılında “The Play of Animals” (Hayvanların Oyunu) adlı eserinde bu davranışı saldırganlıktan ayıran ve “yetişkinliğe hazırlık” olarak gören Karl Gross tarafından akademik olarak ilk tanımlanan kişidir.

20. Gesell 1-5 yaş arası bloklarla yapı oyunu aşamalarını incelemiştir. Gesell’e göre 18-24 aylık çocuklar bloklarla yapı oyununun hangi aşamasındadırlar?

A) Karmaşık iki boyutlu yapılar inşa ederler.

B) Üç boyutlu yapılar inşa ederler.

C) Bloklarla rol yapma oyunlarına başlarlar.

D) Basit bir şekilde blokları istiflemeye veya düzenlemeye başlarlar.

E) Blokları sadece kavrayıp ağzına götürürler.

Cevap : D) Basit bir şekilde blokları istiflemeye veya düzenlemeye başlarlar.

Açıklama : Arnold Gesell’in normatif gelişim aşamalarına göre: Bebekler önce blokları kavrar (E, ~1 yaş). 18-24 ay arasında ise amaçlı bir şekilde üst üste koyarak basit istifleme (kule yapma) veya yan yana düzenleme (tren yapma) aşamasına geçerler.