Ata-Aöf Kamu Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Kamu yönetimi, devletin örgütlenme biçimini ve hizmet sunma anlayışını ifade eder. 20. yüzyılın büyük bölümünde hakim olan “Geleneksel Kamu Yönetimi” anlayışı; merkeziyetçi bir yapı, kurallara sıkı bağlılık ve sert bir dikey hiyerarşi üzerine kuruluydu. Bu modelde, çalışanların “inisiyatif alması” beklenmez, sadece kurallara uyması istenirdi. Ancak zamanla bu modelin yetersiz kalması, kamu yönetiminde yeni yaklaşımların doğmasına neden olmuştur.

Klasik Yönetim Düşüncesi

Geleneksel kamu yönetiminin teorik temelleri, klasik yönetim düşüncesine dayanır. Frederick Winslow Taylor’ın “Bilimsel Yönetim Teorisi”, işin bilimsel yollarla parçalara ayrılmasını ve en uygun personelin seçilmesini savunur. Bu teori, verimliliği artırmak için yetkiyi yöneticilerde toplar; “yetkinin işi yapanlara verilmesi” bu yaklaşımın temel ilkelerinden biri değildir.

Merkezi Yönetim ve Yerel Yönetim

“Merkezi Yönetim”, kamu hizmetlerinin ülke çapında yeknesaklığı (bir örneklik) sağlamayı amaçlayan yönetim birimidir. Bu yapının en temel avantajlarından biri, ulusal bütünlüğü sağlamasıdır. Buna karşılık, yerel yönetim birimleri farklılık ve çeşitlilik gösterir; bu farklılığın nedenleri arasında toplumun beklentileri ve ülkenin kültürel geçmişi yer alırken, “komşu ülkelerin ekonomik beklentileri” bu nedenlerden biri değildir.

Yönetişim: Yeni Bir Paradigma

1990’lardan itibaren kamu yönetiminde “yönetişim” (governance) adı verilen yeni bir yaklaşım öne çıkmıştır. Yönetişim; kamu yönetişimi, kurumsal yönetişim ve küresel yönetişim gibi türlere ayrılır, ancak “sıralı yönetişim” bu türlerden biri değildir. Yönetişim, geleneksel yönetimin aksine, katılımı, şeffaflığı ve yerelliği savunur. Bu nedenle yönetişimin getirdiği kural değişikliklerinden biri, örgütlenmede “merkeziyetçilikten yerelliğe” geçiştir; “yerellikten merkeziyetçiliğe” geçiş ifadesi bu anlayışla çelişir.

Türkiye’de merkezi yönetimi, yerel yönetimi ve sivil toplumu “ortaklık” anlayışıyla bir araya getiren en önemli yönetişim mekanizması “Kent Konseyleri”dir.

Yeni Kamu Kurumları: Bağımsız Otoriteler ve Ajanslar

Yeni yönetim yaklaşımları, klasik bürokratik örgütlenmenin dışında yeni kurum türleri yaratmıştır.

• Bağımsız İdari Otoriteler (Düzenleyici Kurullar): Hassas sektörleri (enerji, telekomünikasyon, finans vb.) düzenlemek ve denetlemekle görevli, yasama ve yürütmeden bağımsız, özerk kurumlardır. Kamu İhale Kurumu, bu yapıya bir örnek olup, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ilişkili kuruluşudur.
• Kalkınma Ajansları: Bölgesel kalkınmayı sağlamak amacıyla kurulan bu ajansların ulusal düzeyde koordinasyonundan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumludur. Ajansın Kalkınma Kurulu’na kimlerin temsilci göndereceği “Cumhurbaşkanı” kararı ile belirlenir. Proje ve faaliyetlere mali destekleri onaylamak ise Kalkınma Kurulu’nun değil, Yönetim Kurulu’nun görevidir.

Dijitalleşme ve E-Devlet

Çağdaş kamu yönetimi, teknolojiden yoğun olarak faydalanır. “E-Devlet” uygulamalarının temel amacı, vatandaşlara kolay, hızlı ve kesintisiz (7/24) erişim imkânı sunmaktır; hizmetlerin “sadece mesai saatlerinde” verilmesi bu anlayışa aykırıdır. Finlandiya, geniş bant internet hizmetini bir insan hakkı ve kamu hizmeti olarak tanımlayan öncü ülkelerdendir. Türkiye’de E-Devlet Kapısı portalının kurulması ve yönetilmesi görevi “Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı”na aittir.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Kamu Yönetimi

Yeni sistemle birlikte kamu yönetiminde önemli değişiklikler olmuştur. Kentleşme ve yerel yönetim alanında politika önerileri geliştirmek üzere “Yerel Yönetim Politikaları Kurulu” oluşturulmuştur. Ayrıca, belediye tüzel kişiliğinin kurulması veya kaldırılması gibi konularda “Danıştay”‘ın görüş bildirme zorunluluğu kaldırılmış ve bu yetki idari bir tasarruf haline getirilmiştir.

Sonuç

Kamu yönetimindeki çağdaş yaklaşımlar, “Minimal Devlet” (devletin rolünü adalet ve savunmayla sınırlayan) anlayışından, “Refah Devleti” anlayışına kadar geniş bir yelpazedeki teorik tartışmalardan etkilenmiştir. Bu yeni yaklaşımlar, Siber Fiziksel Sistemler ve Büyük Veri Analizi gibi teknolojik araçları kullanarak, afet yönetimi gibi karmaşık süreçlerde “bütünleşik” ve “çözüm odaklı” modeller geliştirmeyi hedeflemektedir.

1. Günümüz dünyasında hassas olarak kabul edilen sektörlerden birinde düzenleme ve denetleme görevi icra eden, yasama ve yürütme organlarından bağımsız, özerk ve klasik bürokratik örgütlenmenin dışında yer alan kurumlara ne ad verilir?

A) Bağımsız İdari Otorite
B) Bağlı Kuruluş
C) Yerel Yönetim Kurumu
D) Kamu İktisadi Teşebbüsü
E) Merkezî Yönetim Kurumu

Cevap : A) Bağımsız İdari Otorite

Açıklama : Tanımı yapılan, klasik bürokratik yapı dışında, **özerk** ve **bağımsız** olarak belirli bir sektörü (hassas sektörler) **düzenleme ve denetleme** görevi icra eden kurumlara **Bağımsız İdari Otorite** denir.

2. Aşağıdakilerden hangisi “Geleneksel Kamu Yönetimi” anlayışının özelliklerinden biri değildir?

A) Çalışanların kurallara bağlı kalması esastır.
B) Yönetim sistemi merkeziyetçidir.
C) Örgüt yapısı oldukça katıdır.
D) Çalışanların inisiyatif alması istenir.
E) Bürokrasi temelli, sert ve dikey hiyerarşi söz konusudur.

Cevap : D) Çalışanların inisiyatif alması istenir.

Açıklama : **Geleneksel Kamu Yönetimi** anlayışında; kurallara bağlılık (A), merkeziyetçilik (B), katı örgüt yapısı (C) ve sert/dikey hiyerarşi (E) esastır. Bu anlayışta **inisiyatif alma** (D) değil, kurallara itaat istenir, inisiyatif alma Yeni Kamu Yönetimi’nin özelliğidir.

3. Fox ve Miller, kamu enerji alanı kavramına ulaşırken aşağıdakilerden hangisinden yararlanmamıştır?

A) Giddens’ın Sosyal Yapılanma Kuramı
B) Kuantum Fiziğinin Esasları
C) Merleau-Ponty’nin Fenomenolojisi
D) Berger ve Luckman’ ın Gerçekliğin Sosyal İnşası Yaklaşımı
E) Foucault’un Yapısöküm Teorisi

Cevap : E) Foucault’un Yapısöküm Teorisi

Açıklama : Fox ve Miller’ın kamu enerji alanı kavramını oluştururken Giddens, Kuantum Fiziği, Merleau-Ponty ve Berger & Luckman gibi düşünürlerden yararlandığı bilinir, ancak **Foucault’un Yapısöküm Teorisi** (E) bu yaklaşımlar arasında sayılmaz.

4. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’yle belediye tüzel kişiliğinin kurulması ve kaldırılması (köye dönüştürülmesi; belediyeye mahalle olarak bağlanması) ile ilgili hangi kurumun görüş bildirmesi ile uygulama sona ermiş ve Cumhurbaşkanı bu konuda idari tasarrufta bulunma yetkisine sahip olmuştur?

A) Anayasa Mahkemesi
B) Danıştay
C) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
D) Yargıtay
E) Sayıştay

Cevap : B) Danıştay

Açıklama : Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçişle birlikte, belediye tüzel kişiliğinin kurulması ve kaldırılması süreçlerinde **Danıştay**’ın görüş bildirme zorunluluğu sona ermiş, bu yetki Cumhurbaşkanına geçmiştir.

5. Kalkınma kuruluna temsilci gönderecek kamu kurum ve kuruluşları ile özel kesim ve sivil toplum kuruluşlarının gönderecekleri temsilcilerin sayısı, görev süresi ve diğer hususlar….. kararı ile belirlenir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Cumhurbaşkanı
B) Ticaret Bakanı
C) Sanayi ve Teknoloji Bakanı
D) İçişleri Bakanı
E) Adalet Bakanı

Cevap : A) Cumhurbaşkanı

Açıklama : Kalkınma ajansları yapısında yer alan **Kalkınma Kuruluna** temsilci gönderecek kuruluşlar ve temsilci sayısı gibi hususlar **Cumhurbaşkanı kararı** ile belirlenir.

6. Aşağıdakilerden hangisi kalkınma ajanslarının bir organı olan kalkınma kurulunun görev ve yetkilerinden biri değildir?

A) Ajansın yıllık faaliyet ve iç denetim raporlarını görüşmek, değerlendirmek ve yönetim kuruluna önerilerde bulunmak
B) Bölgenin sorunlarına ve çözüm önerilerine, tanıtımına, potansiyeline ve önceliklerine yönelik olarak yönetim kuruluna tavsiyelerde bulunmak
C) Genel sekreterlik tarafından sunulan program, proje ve faaliyetlerin desteklenmesine ilişkin teklifler ile kişi ve kuruluşlara yapılacak yardımları onaylamak
D) Tek ilden oluşan bölgelerde yönetim kurulunda yer alacak özel kesim ve/veya sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini ve iki katı yedeklerini sırasıyla seçmek
E) Toplantı sonuçlarını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına raporlamak ve toplantıya ilişkin bir sonuç bildirisi yayımlamak

Cevap : C) Genel sekreterlik tarafından sunulan program, proje ve faaliyetlerin desteklenmesine ilişkin teklifler ile kişi ve kuruluşlara yapılacak yardımları onaylamak

Açıklama : Program, proje ve faaliyetlerin desteklenmesine ilişkin teklifler ile kişi ve kuruluşlara yapılacak yardımları **onaylamak**, kalkınma kurulunun değil, **Yönetim Kurulu’nun** görev ve yetkilerindendir. Kalkınma Kurulu (C) tavsiye niteliğinde görevler icra eder.

7. Sundukları hizmetler bakımından ülkenin her köşesinde yeknesaklığı (bir örneklik) sağlamayı amaçlayan yönetim birimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Belediye
B) Merkezi Yönetim
C) Muhtarlık
D) Yerel Yönetim
E) İl Özel İdaresi

Cevap : B) Merkezi Yönetim

Açıklama : **Merkezi Yönetim**, sunduğu kamu hizmetlerinde ülke genelinde **yeknesaklık** (bir örneklik) ve eşitliği sağlamayı amaçlayan temel yönetim birimidir.

8. Aşağıdakilerden hangisi Taylor’un Bilimsel Yönetim Teorisi’nin temel ilkelerinden biri değildir?

A) Bir iş için en uygun personel bilimsel yollarla belirlenmelidir.
B) Parçalara ayrılan işlerden sorumlu kişiler belirlenmelidir.
C) İşlerin parçalara bölünmesi ve uzman kişilere yaptırılması gerekir.
D) Çalışanlara alanlarında uzmanlaşması için eğitim verilmelidir.
E) Yetki yöneticilerden alınarak işi yapanlara verilmelidir.

Cevap : E) Yetki yöneticilerden alınarak işi yapanlara verilmelidir.

Açıklama : Taylor’ın **Bilimsel Yönetim Teorisi**; bilimsel personel seçimi (A), işin parçalara bölünmesi ve uzmanlaşma (C), sorumluluk belirleme (B) ve eğitim (D) ilkelerine dayanır. Ancak bu teori, **yetkiyi yöneticilerden alıp işi yapanlara vermeyi** (E) değil, yetki ve sorumluluğu net bir şekilde ayırmayı ve yönetimin otoritesini güçlendirmeyi hedefler.

9. Aşağıdakilerden hangisi yönetişimin kamu yönetiminde yol açtığı kural değişikliklerinden biri değildir?

A) Örgütlemede “yerellikten”, “merkeziyetçiliğe” geçiş
B) İnsan kaynakları yönetiminde “kariyer sisteminden”, “bilgi edinme, etik sözleşme ve hesap verilebilirliğe” geçiş
C) Hizmet sunumunda “doğrudan-emanet usulünden”, “ihale-imtiyazcılık, kamu-özel ortaklığı” uygulamalarına geçiş
D) Planlamada “ulusal kalkınma planlarından”, “stratejik planlara” geçiş
E) Karar verme sürecinde “düzenleyici etki analizi” yöntemine geçiş

Cevap : A) Örgütlemede “yerellikten”, “merkeziyetçiliğe” geçiş

Açıklama : **Yönetişim** (Governance), merkeziyetçilik yerine **yerelliği** ve çoğulculuğu destekler. Dolayısıyla, örgütlemede “**yerellikten**”, “**merkeziyetçiliğe**” geçiş (A), yönetişimin değil, geleneksel yönetim anlayışının bir özelliğidir ve yanlıştır.

10. Aşağıdaki ülkelerden hangisi çıkardığı yasayla geniş bant internet hizmetini bir insan hakkı ve kamu hizmeti olarak tanımlamıştır?

A) Hollanda
B) Finlandiya
C) Türkiye
D) Almanya
E) Danimarka

Cevap : B) Finlandiya

Açıklama : **Finlandiya**, geniş bant internet erişimini yasal olarak vatandaşların bir hakkı ve temel bir kamu hizmeti olarak tanımlayan ilk ülkelerden biridir.

11. Kalkınma ajanslarının ulusal düzeyde koordinasyonundan sorumlu bakanlık aşağıdakilerden hangisidir?

A) İçişleri Bakanlığı
B) Ticaret Bakanlığı
C) Hazine ve Maliye Bakanlığı
D) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
E) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Cevap : E) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Açıklama : Kalkınma ajanslarının ulusal düzeyde koordinasyonundan sorumlu bakanlık **Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı**’dır.

12. Kamu İhale Kurumu, idarenin bütünlüğü ilkesi kapsamında hangi bakanlığın ilişkili kuruluşudur?

A) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
B) Hazine ve Maliye Bakanlığı
C) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
D) Ticaret Bakanlığı
E) İçişleri Bakanlığı

Cevap : B) Hazine ve Maliye Bakanlığı

Açıklama : **Kamu İhale Kurumu** (KİK), idarenin bütünlüğü ilkesi çerçevesinde **Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın** ilgili (ilişkili) kuruluşu olarak faaliyet göstermektedir.

13. Aşağıdakilerden hangisi “geleneksel kamu yönetimi” anlayışının özelliklerinden biri değildir?

A) Yatay hiyerarşi
B) Dikey hiyerarşi
C) Merkeziyetçi yönetim
D) Kurallara bağlılık
E) Sert hiyerarşi

Cevap : A) Yatay hiyerarşi

Açıklama : **Geleneksel kamu yönetimi**; dikey hiyerarşi (B), merkeziyetçilik (C), kurallara bağlılık (D) ve sert hiyerarşi (E) özelliklerini taşır. **Yatay hiyerarşi** (A), daha çok yeni yönetim yaklaşımlarının (Yeni Kamu Yönetimi, Yönetişim) bir özelliğidir.

14. Aşağıdakilerden hangisi bireylerin özgürlük alanını en geniş yelpazede tutmaya çalışan ve adalet, savunma (iç ve dış güvenlik) gibi temel fonksiyonlar dışında devletin faaliyet alanının sınırlanmasını amaçlayan devleti tanımlar?

A) Refah Devleti
B) Sosyal Devlet
C) Minimal devlet
D) Müdahaleci Devlet
E) Karma Devlet

Cevap : C) Minimal devlet

Açıklama : **Minimal devlet** (Gece bekçisi devlet), bireysel özgürlüğü öncelikli tutar ve devletin faaliyet alanını yalnızca **adalet, savunma ve iç güvenlik** gibi temel fonksiyonlarla sınırlamayı amaçlar.

15. Aşağıdakilerden hangisi e-Devlet uygulamalarının amaçlarından biri değildir?

A) Şeffaflık
B) Harcamalarda tasarruf sağlanması
C) Kolay, hızlı ve rahat erişim imkânı
D) Kamu hizmetlerine sadece mesai saatlerinde erişim
E) Kâğıt işlemlerinin kontrol altına alınması

Cevap : D) Kamu hizmetlerine sadece mesai saatlerinde erişim

Açıklama : **E-Devlet** uygulamalarının temel amacı, kamu hizmetlerine **24/7 (kesintisiz)** erişim sağlamaktır. Dolayısıyla, hizmetlere **sadece mesai saatlerinde erişim** (D) sağlamak, bu uygulamaların amaçlarından biri **değildir**, aksine çelişir.

16. Türkiye’de merkezî yönetimi, yerel yönetimi ve sivil toplumu “ortaklık” anlayışıyla bir araya getirebilen başlıca yönetişim mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilgi Edinme Hakkı Kanunu
B) E-devlet
C) Kent Konseyleri
D) Yerel Gündem 21
E) Ombudsmanlık

Cevap : C) Kent Konseyleri

Açıklama : Türkiye’de **merkezî yönetim, yerel yönetim ve sivil toplum** unsurlarını **ortaklık** (katılım) anlayışıyla bir araya getiren en önemli yönetişim mekanizması **Kent Konseyleri**’dir.

17. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birimlerinin farklılık ve çeşitlilik gösterme nedenlerinden biri değildir?

A) Toplumun beklentileri
B) Ülkelerin yönetim sistemleri
C) Ülkelerin kültürel ve siyasal geçmişleri
D) Ülkelerin jeopolitik koşulları
E) Komşu ülkelerin ekonomik beklentileri

Cevap : E) Komşu ülkelerin ekonomik beklentileri

Açıklama : Yerel yönetimlerin farklılık göstermesinde; toplum beklentileri (A), ülkenin yönetim sistemi (B), kültürel/siyasal geçmişi (C) ve jeopolitik koşulları (D) gibi içsel ve yapısal faktörler rol oynar. **Komşu ülkelerin ekonomik beklentileri** (E) ise birimlerin yapısını belirleyen temel bir etken değildir.

18. E-Devlet Kapısı portalının kurulması ve yönetilmesi ile görevli olan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) TÜBİTAK
B) Yerel Yönetim Politikaları Kurulu
C) Dışişleri Bakanlığı
D) Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı
E) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

Cevap : D) Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı

Açıklama : **E-Devlet Kapısı** portalının kurulması ve yönetilmesi ile görevli olan kurum **Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı**’dır.

19. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile yeni bir uygulama olarak hayata geçen, kentleşme ve yerel yönetim alanında politika ve strateji önerileri geliştirmekle görevli olan kurul aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu
B) Hukuk Politikaları Kurulu
C) Yerel Yönetim Politikaları Kurulu
D) Ekonomi Politikaları Kurulu
E) Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu

Cevap : C) Yerel Yönetim Politikaları Kurulu

Açıklama : Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile kurulan ve **kentleşme ve yerel yönetim** alanlarında politika ve strateji önerileri geliştiren kurul, **Yerel Yönetim Politikaları Kurulu**’dur.

20. Aşağıdakilerden hangisi yönetişim türlerinden biri değildir?

A) Kamu yönetişimi
B) İyi yönetişim
C) Kurumsal yönetişim
D) Sıralı yönetişim
E) Küresel yönetişim

Cevap : D) Sıralı yönetişim

Açıklama : Literatürde; Kamu yönetişimi (A), İyi yönetişim (B), Kurumsal yönetişim (C) ve Küresel yönetişim (E) gibi yönetişim türleri yer almaktadır. **Sıralı yönetişim** (D) ise bir yönetişim türü olarak kabul edilmemektedir.