Ata-Aöf Siyaset Sosyolojisi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Siyaset sosyolojisi, iktidarın toplumsal temellerini, devletin yapısını ve siyasi süreçlerin toplumla olan karşılıklı ilişkisini inceler. Bu disiplin, “siyasetin” sadece devlet yönetimiyle sınırlı olmadığını, Michel Foucault‘nun belirttiği gibi, ebeveyn-çocuk veya evlilik ilişkileri gibi mikro düzeylerde dahi bulunduğunu savunur. Siyasetin temel kavramı olan “İktidar/Güç”, etimolojik olarak mülk, erk ve kontrol edebilme gücü gibi anlamlara gelir. Bu makalede, siyasal düşüncenin temel kuramları, devletin doğuşu ve sivil toplumun rolü ele alınacaktır.

Devletin Kökeni: Toplumsal Sözleşme ve Klasik Felsefe

Devletin nasıl ortaya çıktığı, siyaset felsefesinin en temel sorularından biridir. “Toplumsal Sözleşme Kuramı”nın temsilcileri (Hobbes, Locke, Rousseau) bu soruya yanıt aramıştır; Sokrates ise bu kuramcılardan biri değildir.

• Thomas Hobbes: İnsanların “herkesin herkesle savaş içinde olduğu” bir doğa durumundan (kaostan) kurtulmak için sözleşme yaptığını savunur.
• John Locke: Hobbes’tan farklı olarak, doğa durumunun “doğal hukukun egemen olduğu” bir durum olduğunu, ancak mülkiyetin korunması ve cezalandırma işinin tarafsız bir otoriteye devredilmesi için insanların sözleşme yaptığını belirtir.
• Aristoteles: Sözleşme fikrinden farklı olarak, devletin “doğal bir yapı” olduğunu ve insanın doğası gereği politik bir hayvan (Zoon Politikon) olduğunu savunmuştur.

İktidarın Doğası ve Modern Yaklaşımlar

İktidarın nasıl işlediği konusunda farklı yaklaşımlar mevcuttur. Bertrand Russell, iktidarı “amaçlanan etkilerin üretimi” olarak tanımlarken; Marksist Düşünce, devleti egemen sınıfın diğer sınıfları “sömürmek için kullandığı bir baskı aracı” olarak görür. Feministler ise kadın ve erkek arasındaki eşitsiz güç ilişkisini “Ataerkillik” (Patriarchy) kavramı üzerinden açıklar.

Max Weber ise “güç” (iradeyi dayatma) ile “otorite” (gücün kabul edilmesi) arasındaki temel farkın “meşruiyet” olduğunu belirtmiştir.

İdeolojiler ve Siyasal Düşünce

Siyasal düşünceler tarihi, farklı ideolojilerin çatışmasıyla şekillenmiştir.

• Liberalizm ve Hoşgörü: Liberal düşüncenin temelinde yer alan hoşgörü, hem etik bir ideal hem de sosyal bir ilkedir. Bireysel özerkliği ve insanların birbirine nasıl davranması gerektiğini belirleyen kuralları içerir.
• Muhafazakârlık: Aydınlanma’nın radikal değişim taleplerine bir tepki olarak doğmuştur. Klasik ifadelerini Edmund Burke‘ün “Reflections on the Revolution in France” (Fransa’daki Devrim Üzerine Düşünceler) adlı eserinde bulmuştur.
• Sosyalizm: Toplumdaki eşitsizliğin ve rekabetin ana kaynağını “özel mülkiyet” olarak görür.
• Komüniteryanizm (Toplulukçuluk): Bireyin kimliğinin ve değerlerinin, içine doğduğu toplum ya da kültürün otoritesine bağlı olarak şekillendiğini savunur.

Sivil Toplum ve Demokrasi

Sivil toplum, devletten bağımsız, gönüllü kuruluşlardan (dernekler, sendikalar, vakıflar) oluşan alanı ifade eder. Demokrasilerde sivil toplum, devletin kontrolünde bir yapı değil, aksine devleti denetleyen ve “disipline edici bir rol” oynayan özerk bir alandır. Türkiye’de sivil toplumun, 1950’li yıllara kadar “devletten tamamıyla bağımsız bir alan olduğu” iddiası tarihsel olarak doğru değildir; gelişiminde her zaman devletin etkisi hissedilmiştir.

Küreselleşme ve Milliyetçilik

Günümüz siyaset sosyolojisinin önemli konularından biri küreselleşmedir. Küreselleşme, bilgisayar teknolojilerinin ilerlemesi ve uluslararası ticaretin artması gibi faktörlerle hız kazanmıştır. Bu süreç, ulus-devletlerin egemenliklerini güçlendirmemiş, aksine aşındırmıştır. Küreselleşme, dünya üzerinde “birbirinden farklı tepkilerle” (destekleyenler ve karşı çıkanlar) karşılaşmıştır. Bu süreçte milliyetçiliğin de siyasi etkisinin zayıfladığı, daha çok kültürel veya sportif bir rekabet alanına kaydığı tartışılmaktadır.

1. Aşağıdakilerden hangisi Foucault’nun düşünceleri arasında yer almaz?

A) Ebeveyn ile çocuklar arasındaki ilişkilerde bile siyasetin bir şekliyle karşılaşılmaktadır.
B) Küçük ya da büyük, basit ya da karmaşık olsun, her toplumda siyaset vardır.
C) Evlilik kurumu ile bir araya gelen çiftler arasında da siyasetin bir şekliyle karşılaşmak mümkündür.
D) Her yerde siyaset vardır.
E) Siyaset, savaş ve kaosun ortaya çıkışına engel olan düşünceler demetidir.

Cevap : E) Siyaset, savaş ve kaosun ortaya çıkışına engel olan düşünceler demetidir.

Açıklama : Michel Foucault’nun düşüncesine göre siyaset, mikro düzeyde ilişki ağlarında (aile, ebeveyn-çocuk, evlilik) ve her yerde mevcuttur (A, B, C, D). **Siyasetin savaş ve kaosa engel olan düşünceler demeti** olduğu yönündeki ifade ise siyasetin geleneksel/idealize edilmiş bir tanımı olup, Foucault’nun eleştirel yaklaşımında yer almaz.

2. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmenin hız kazanmasını sağlayan faktörlerden biri değildir?

A) Uluslararası ticari ilişkilerin daha da artması
B) Ulus-devletlerin egemenliklerinin daha da güçlenmesi
C) Bilgisayar teknolojilerinin ilerlemesi
D) Çok uluslu şirketlerin siyasal ve ekonomik açılardan güçlenmesi
E) Ticari bakımdan engellerin ortadan kalkması

Cevap : B) Ulus-devletlerin egemenliklerinin daha da güçlenmesi

Açıklama : Küreselleşme, uluslararası ilişkilerin artması (A, D, E) ve teknolojinin ilerlemesi (C) ile hız kazanırken, **Ulus-devletlerin egemenliklerinin daha da güçlenmesi** (B) küreselleşmenin bir sonucu veya faktörü değil, aksine küreselleşmenin getirdiği bir tartışma konusu (egemenliğin aşınması) olarak ele alınır.

3. I. Hoşgörü hem etik bir ideal hem de sosyal bir ilkedir.
II. Hoşgörü, bir yandan kişisel özerklik amacını temsil ederken, diğer yandan da insanların birbirlerine nasıl davranmaları gerektiğiyle ilgili kurallar koyar.
III. Locke tarafından hoşgörü öncelikle teorik bir mesele olarak ele alınmıştır.
Hoşgörüyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) Yalnız I
C) Yalnız II
D) II ve III
E) I ve III

Cevap : A) I ve II

Açıklama : Hoşgörü hem etik bir ideal hem de sosyal bir ilke (I) ve aynı zamanda kişisel özerkliği temsil ederken insanların birbirine nasıl davranması gerektiğiyle ilgili kurallar koyar (II). Locke, hoşgörüyü öncelikle **pratik/siyasal** bir mesele (dini hoşgörü) olarak ele almıştır, bu nedenle III. ifade yanlıştır. Doğru olanlar **I ve II**’dir.

4. I. Sivil toplum, devlet ve toplum arasındaki güçler dengesini toplum lehine çevirebilir, devletin zor kullanma potansiyelini zayıflatabilir.
II. Sivil toplum, devlet ve toplum ilişkisinde devleti disipline edici bir rol oynayabilir.
III. Sivil toplum demokratik çizgiler boyunca siyasal oyunun kurallarını yeniden tanımlayarak kurucu bir rol oynayabilir.
IV. Demokrasilerde siyasal toplum, sivil toplumu kontrolü altına alır.
Sivil toplum ve devletle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) II, III ve IV
B) I, II ve III
C) I ve III
D) II ve III
E) I ve II

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : Sivil toplum, devleti denetleme ve **disipline etme** (II) rolü oynar, **toplum lehine güç dengesi** yaratır (I) ve demokratikleşme süreçlerinde **kurucu bir rol** üstlenebilir (III). Demokratik sistemlerde sivil toplum, **devletin kontrolü altında değildir** (IV yanlıştır). Doğru olanlar **I, II ve III**’tür.

5. Sosyalistler genellikle eşitsizliğin ve rekabetin kaynağını ne olarak görürler?

A) Ortak mülkiyet
B) Eşitlik
C) İş birliği
D) Toplum
E) Özel mülkiyet

Cevap : E) Özel mülkiyet

Açıklama : Sosyalist düşünce, toplumdaki **eşitsizliğin ve rekabetin** ana kaynağını **özel mülkiyet** ve bu mülkiyete dayalı üretim ilişkileri olarak görür.

6. Milliyetçiliğin aşındırılması sonucu milliyetçilik, siyasi etkisini yitirmeye başlayarak sanatsal, ekonomik ve sportif bir rekabet durumuna indirgenir.
Yukarıdaki ifadeye göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Milliyetçilik her anlamda güç kazanmaya devam etmektedir.
B) Milliyetçiliğin kültürel bakımdan hiçbir etkinliği kalmamıştır.
C) Milliyetçilik politik bakımdan zayıflamaya başlamıştır.
D) Milliyetçiliğin küreselliğe herhangi bir bağlılığı yoktur.
E) Milliyetçiliğin sanatsal, ekonomik ve sportif bağlamları, siyasi bağlamından daha önemlidir.

Cevap : C) Milliyetçilik politik bakımdan zayıflamaya başlamıştır.

Açıklama : İfadede milliyetçiliğin **siyasi etkisini yitirmeye başladığı** ve diğer alanlara indirgendiği belirtilmektedir. Bu durum, **Milliyetçiliğin politik bakımdan zayıflamaya başlamış** olduğunu gösterir (C).

7. I. Küreselleşme, yeryüzündeki tüm insanların hep birlikte gerçekleştirmeye yöneldiği bir süreçtir.
II. Dünyadaki tüm insanlar küreselleşmeyi desteklemişlerdir.
III. Küreselleşme süreci, dünya üzerinde bıraktığı çeşitli etkilerden dolayı birbirinden farklı tepkilerle karşılaşmıştır.
Küreselleşmeyle ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) Yalnız II
E) II ve III

Cevap : B) Yalnız III

Açıklama : Küreselleşme süreci, farklı toplumlarda ve bölgelerde **birbirinden farklı tepkilerle** (eleştiri, direniş, kabul) karşılaşmıştır (III). Tüm insanların birlikte gerçekleştirdiği veya desteklediği (I, II) yönündeki ifadeler yanlıştır.

8. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Türkiye’de sivil toplumun tarihsel ve düşünsel gelişimiyle örtüşmez?

A) 1950’li yıllara kadar sivil toplum, devletten tamamıyla bağımsız bir alan olmuştur.
B) Toplumsal sorunlara kalıcı ve uzun süreli çözüm bulma konusunda katkı veren kuruluş sivil toplumdur.
C) Demokrasi, insan hakları ve liberalizm ile birlikte zikredilen sivil toplum, liberal politikaların hayata geçirilmesiyle önem kazanmaya başlamıştır.
D) Türkiye’de sivil toplumun gelişmesinde siyasi gelişmelerin yanı sıra toplumsal ilginin de değişmesi etkili olmuştur.
E) Sivil toplum, dayanışma, güven, sorumluluk, istikrar ve sorunlara çözüm bulma gibi değerlerin yaratılmasında önemli bir role sahiptir.

Cevap : A) 1950’li yıllara kadar sivil toplum, devletten tamamıyla bağımsız bir alan olmuştur.

Açıklama : Türkiye’de sivil toplumun tarihsel gelişiminde, özellikle erken Cumhuriyet ve tek parti dönemlerinde, sivil toplum örgütleri **devletten tamamıyla bağımsız** (A) olmaktan çok, **devletin kontrol ve gözetimi altında** bulunmuştur. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.

9. I. Doğa durumu, herkesin itaat ettiği akıl anlamında, doğal hukukun egemen olduğu durumdur.
II. Doğa durumunda hukuki ve siyasi bir güç olmadığından masumları koruma ya da suçluları engelleme yahut da cezalandırma işini herkes kendi başına yapmak durumundadır.
III. Doğa durumunda herkes herkesle savaş içindedir.
Yukarıdakilerden hangileri Locke’un Sözleşme Kuramı’yla ilgili doğru bir ifadedir?

A) I, II ve III
B) Yalnız I
C) I ve II
D) Yalnız II
E) I ve III

Cevap : C) I ve II

Açıklama : John Locke’a göre doğa durumu, **doğal hukukun** (akıl) egemen olduğu (I) ve hukuki bir otorite olmadığından cezalandırma işini herkesin **kendi başına** yapmak durumunda olduğu (II) bir durumdur. **Herkesin herkesle savaş halinde olması** (III) ise Thomas Hobbes’un doğa durumu tanımıdır, Locke’un değil. Doğru olanlar **I ve II**’dir.

10. “Prens” adlı eser aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?

A) Aristoteles
B) Machiavelli
C) Augustinus
D) Bodin
E) Platon

Cevap : B) Machiavelli

Açıklama : **”Prens”** (Il Principe) adlı siyaset felsefesi eseri, İtalyan filozof **Niccolò Machiavelli**’ye aittir.

11. Devlet; kolektif bir irade, doğal bir yapı olarak karşımıza çıkar ve onun dışında olmak ya hayvan durumunda bulunmayı ya da insan üstü bir varlık yani Tanrı olmayı gerektirir.
Bu ifade aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Aristoteles
B) J. Bodin
C) N.Machiavelli
D) J. Locke
E) Augustinus

Cevap : A) Aristoteles

Açıklama : Devletin **doğal bir yapı** olduğu ve bireyin devlet dışında bulunmasının onu ya hayvan ya da Tanrı yaptığını savunan düşünür, **Aristoteles**’tir (İnsan, doğası gereği politik bir hayvandır).

12. İktidarı “amaçlanan etkilerin üretimi” olarak ele alan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Michel Foucault
B) C. Wright Mills
C) Bertrand Russell
D) J. S. Mill
E) Dennis Wrong

Cevap : C) Bertrand Russell

Açıklama : Filozof **Bertrand Russell**, iktidarı (gücü) **”amaçlanan etkilerin üretimi”** olarak tanımlamıştır.

13. Devleti, bir toplumda var olan egemen gücün, o toplumdaki diğer sınıfları sömürmek için kullandığı bir baskı aracı olarak gören düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

A) Weber Sosyolojisi
B) Aristotelesçi Felsefe
C) Liberal Düşünce
D) Anarşist Düşünce
E) Marksist Düşünce

Cevap : E) Marksist Düşünce

Açıklama : **Marksist Düşünce**, devleti burjuva sınıfının (egemen gücün) diğer sınıfları **sömürmek için kullandığı bir baskı aracı** (üstyapı kurumu) olarak görür.

14. Feministler, kadın ve erkek arasındaki güç ilişkisini hangi kavram üzerinden ifade ederler?

A) Toplumsal Cinsiyet
B) Cinsiyet
C) Ataerkillik
D) Kamusal ve Özel Alan Ayrımı
E) Eşitlik ve Farklılık

Cevap : C) Ataerkillik

Açıklama : Feministler, kadın ve erkek arasındaki eşitsiz ve hiyerarşik güç ilişkisini, toplumsal yapı ve kurumlarda erkeğin egemen olduğu sistemi ifade eden **Ataerkillik** (Patriarchy) kavramı üzerinden ifade ederler.

15. Aşağıdaki düşünürlerden hangisi Toplumsal Sözleşme Kuramı’nın temsilcilerinden biri değildir?

A) John Locke
B) Hugo Grotius
C) Thomas Hobbes
D) J. J. Rousseau
E) Sokrates

Cevap : E) Sokrates

Açıklama : Toplumsal Sözleşme Kuramı’nın klasik temsilcileri arasında Thomas Hobbes, John Locke ve J. J. Rousseau yer alır. **Sokrates** (E) ise bu kuramın temsilcilerinden biri **değildir**.

16. Demokrasi ve sivil toplumla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Güçlü bir sivil toplum, devlet ve toplum ilişkisinde devleti disipline edici bir rol oynar.
B) Demokrasinin katılım probleminin çözümünde sivil toplum önemli bir rol oynar.
C) Demokrasinin temel ögelerinden biri aktif bir sivil toplumun varlığıdır.
D) Demokratik sistemlerde sivil toplum devletin kontrolündeki doğal bir yapıdır.
E) Sivil toplum, devlet içinde yönetimin niteliğinin geliştirilmesine katkıda bulunur.

Cevap : D) Demokratik sistemlerde sivil toplum devletin kontrolündeki doğal bir yapıdır.

Açıklama : Sivil toplumun temel özelliği, **devletten bağımsız** olması ve onu denetlemesidir (A). Dolayısıyla, sivil toplumun **devletin kontrolündeki doğal bir yapı** (D) olduğu yönündeki ifade yanlıştır ve demokratik ilkelerle çelişir.

17. “İnsan politik bir hayvandır.” sözü aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?

A) Bodin
B) Machiavelli
C) Aristoteles
D) Augustinus
E) Platon

Cevap : C) Aristoteles

Açıklama : “İnsan, doğası gereği politik bir hayvandır” (**Zoon Politikon**) sözü, Antik Yunan filozofu **Aristoteles**’e aittir.

18. Her insanın, bir toplum ya da kültürün içine doğduğunu ve içine doğduğu toplum ya da kültürün, otoriteye dönük yargılarına ve değerlerine bağlı bir şekilde yaşamını sürdürdüğünü savunan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

A) Marksist Felsefe
B) Aristotelesçi Felsefe
C) Machiavelist Felsefe
D) Komüniteryan Felsefe
E) Anarşist Felsefe

Cevap : D) Komüniteryan Felsefe

Açıklama : **Komüniteryan Felsefe** (Toplulukçuluk), bireyin yargılarını, değerlerini ve kimliğini içine doğduğu **toplumun/kültürün** ve onun otoritesinin belirlediğini savunur.

19. Aydınlanmanın temel düşüncelerine tepki olarak ortaya çıkan muhafazakârlık, ilk ve klasik ifadeleri Edmund Burke’ün hangi eserinde yer alır?

A) Thoughts and Details on Scarcity
B) Thoughts on the Present Discontents
C) Tract on the Poperty Laws
D) Reflections on the Revolution in France
E) Letter to a Member of the National Assembly

Cevap : D) Reflections on the Revolution in France

Açıklama : Muhafazakârlığın ilk ve klasik ifadeleri, Edmund Burke’ün **Fransız İhtilali’ne** (Aydınlanma dönemi olayına) tepki olarak yazdığı **”Reflections on the Revolution in France”** (Fransa’daki Devrim Üzerine Düşünceler) adlı eserinde yer alır.

20. Etimolojik olarak mülk, erk, saltanat, kontrol edebilme gücü gibi anlamlara gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Felsefe
B) Toplum
C) Siyaset
D) İktidar/Güç
E) Devlet

Cevap : D) İktidar/Güç

Açıklama : Mülk, erk, saltanat ve kontrol edebilme gücü gibi anlamları etimolojik olarak içeren kavram **İktidar/Güç** (Power)’tür.