Ata-Aöf Sosyal Psikoloji 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Sosyal psikoloji, bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarının başkalarının varlığından nasıl etkilendiğini inceleyen bir bilim dalıdır. Bu disiplin, bireyin iç dünyası (psikoloji) ile toplumsal çevre (sosyoloji) arasındaki köprüyü kurar. “Yönetim bilimi”, organizasyonların yapılarını ve kaynak kullanımını incelerken; sosyal psikoloji, o organizasyon içindeki bireylerin davranışlarına odaklanır. Bu makalede, sosyal psikolojinin temel kavramları olan benlik, kişilik, tutumlar ve duygular ele alınacaktır.

Benlik ve Kişilik

“Kişilik”, bireyin belirgin, değişmeyen ve tutarlı özelliklerinin tümüne verilen addır. Kişiliğin bileşenleri arasında doğuştan gelen “Mizaç” ve sonradan öğrenilen “Karakter” yer alır. Kişilik kuramları, davranışların güdülerini ve zamansallığını inceler.

• Psikanalitik Kuramlar: Sigmund Freud’un bilinçaltına yönelik araştırmalarıyla gelişen bu kuram, kişiliği İd, Ego ve Süperego olarak üçe ayırır. Ego (Benlik), gerçeklik ilkesine göre hareket eder; “Vicdan ve ego ideali” ise Ego’nun değil, Süperego’nun parçalarıdır.
• Kişilikbilim (Personoloji): Henry Murray tarafından geliştirilen bu kuram, “örtük” ve “açığa çıkmış” ihtiyaçlar ayrımını yapmıştır.
• Beş Boyutlu Kişilik Kuramı: Kişiliği Dışadönüklük, Uyumluluk, Sorumluluk, Duygusal Denge (Nevrotiklik) ve Deneyime Açıklık olarak beş boyutta inceler; “Bencil olma / cimri olmama” bu boyutlardan biri değildir. Adayın sosyallik ve baskınlık gibi özelliklerini ölçen boyut ise “Dışadönüklük”tür.
• Benlik Kavramı: Benlik karmaşıklığı, benlik etkililiği ve benlik şeması gibi kavramlar “Kişilik Temelli Kuramlar” ile ilişkilidir. Benliğin fonksiyonları arasında savunma mekanizmalarını kullanmak ve engelleri aşmak için güç toplamak yer alır; “geçmişe yönelik beklentiler belirlemek” ise bir fonksiyonu değildir. Benlik şemaları bilgilerin işlenişini etkiler ancak “hızlı olarak değişmezler”.

Motivasyon ve Duygular

Sosyal davranışın temelinde güdüler ve duygular yatar.

• Güdülenme: Bireyi harekete geçiren içsel süreçtir. “Başarı”, doğuştan gelen temel güdülerin aksine, sonradan “öğrenilmiş bir güdüdür”. Alderfer’in VİG Kuramı, Maslow’un hiyerarşisini esnetmiştir; bu kuramda “Varolma ihtiyaçları”, Maslow’un fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarını kapsar. “Gelişme ihtiyaçları” ise saygınlık ve kendini etkin kılma ihtiyaçlarına karşılık gelir.
• Duygu Kuramları: Duyguların nasıl oluştuğunu açıklarlar. “Cannon-Board Kuramı”, duyguların ortaya çıkışında hipotalamusun önemli bir rol oynadığını savunur. “Bilişsel Duygu Kuramı” ise duyguların olayların kendisinden değil, “yorumlanmasından” kaynaklandığını öne sürer. “Schater-Singer Kuramı” da dış uyarıcıların algılanıp anlamlandırılmasıyla duyguların oluştuğunu belirtir.

Sosyal Etki ve Kuramlar

Sosyal psikolojinin modern bir bilim dalı hâline gelmesinde “Kolektif Psikoloji Akımı” etkili olmuştur.

• Tutumlar: Kişinin çevresindeki nesnelere karşı sahip olduğu “ön eğilimdir”. Tutumların kişilere sağladığı faydaya odaklanan ve yarar bittiğinde tutumun değiştiğini belirten kuram “İşlevsel Kuram”dır.
• Bilişsel Kuram: Sosyal davranışın şemalar ve temsiller yoluyla şekillendiğini savunur. Bu kurama göre, dikkatimizi her şeye “eşit olarak dağıtmayız”, çarpıcı yönlere yoğunlaşırız.
• İkna ve İletişim: İkna sürecinde mesajın etkinliği, hedef kitlenin “demografik özellikleri” ve “kişilik özellikleri” gibi unsurlara bağlıdır. Aristoteles’in retorik üçgeninde “Logos” mantıksal kanıtlamayı ifade eder; “duygular” ise Pathos’un alanıdır.

İstatistik ve Araştırma Yöntemleri

Sosyal psikoloji, toplumsal olguları incelerken istatistiksel yöntemlerden faydalanır. Bir veri grubundaki tüm sayıların toplanıp veri sayısına bölünmesiyle “aritmetik ortalama” elde edilir. Veri setinin merkezini gösteren “Merkezî yığılma ölçüleri” ise “aritmetik ortalama, mod ve medyan”dır. İki grubun birbirinden anlamlı bir şekilde farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için ise “t-testi” gibi istatistiksel teknikler kullanılır.

1. Aşağıdakilerden hangisi Beş Boyutlu Kişilik Kuramı’nda yer almaz?

A) Bencil olma / cimri olmama
B) Dışa dönük / içe dönük (nevrötik) olma
C) Sorumluluk sahibi olma / sorumsuzluk içinde olma
D) Uyumlu /uyumsuz olma
E) Duygusal dengede olma / duygusal bakımından dengede olmama

Cevap : A) Bencil olma / cimri olmama

Açıklama : Beş Boyutlu Kişilik Kuramı’nda (Büyük Beşli) yer alan boyutlar; Dışadönüklük (B), Sorumluluk (C), Uyumluluk (D), Duygusal Denge (Nevrotiklik, E) ve Deneyime Açıklıktır. **Bencil olma / cimri olmama** (A) bu temel boyutlar arasında yer almaz.

2. Yönetim bilimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Yönetimin bir bilim olarak ortaya çıkışı 18. yüzyıla denk gelmektedir.
B) Yönetim bilimi, normatif bir bilim dalıdır.
C) Yönetim bilimi, organizasyonların içinde gerçekleşen faaliyetleri incelemektedir.
D) Kurum, kuruluş ya da işletmelerin amaçlarına uygun olarak mevcut bütün kaynakların nasıl kullanılacağını ve bunların yapılarını inceleyen bilim dalıdır.
E) Kurum, kuruluş ya da işletmelerin teknik yönüyle ilgilenir ve olması gerekenle değil mevcut olanla ilgilenen bir disiplindir.

Cevap : B) Yönetim bilimi, normatif bir bilim dalıdır.

Açıklama : Yönetim bilimi, **normatif bir bilim dalı** (olması gerekeni inceleyen) **değildir**; daha çok **pozitif** bir bilim dalıdır. Kurum ve kuruluşların amaçlarına uygun olarak kaynakların nasıl kullanılacağını ve yapılarını inceler ve organizasyon faaliyetleriyle ilgilenir.

3. Veri grubunda yer alan bütün sayıların toplanıp veri sayısına bölünmesi sonucunda elde edilen değer aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aritmetik ortalama
B) Sayısal Analiz Yöntemi
C) Ortanca değer
D) Medyan
E) Mod

Cevap : A) Aritmetik ortalama

Açıklama : Bir veri grubundaki tüm sayıların toplanarak veri sayısına bölünmesiyle elde edilen değer **Aritmetik ortalama** olarak tanımlanır.

4. Kurum, kuruluş ya da işletmelerin amaçlarına uygun olarak mevcut bütün kaynakların nasıl kullanılacağını ve bunların yapılarını inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Antropoloji
B) Yönetim bilimi
C) Sosyal psikoloji
D) Sosyoloji
E) Eğitim bilimleri

Cevap : B) Yönetim bilimi

Açıklama : Kurum, kuruluş ya da işletmelerin amaçlarına uygun olarak mevcut bütün **kaynakların nasıl kullanılacağını** ve bunların **yapılarını** inceleyen bilim dalı **Yönetim bilimi**dir.

5. Benlik karmaşıklığı, benlik etkililiği, benlik farkındalığı, işler benlik ve benlik şeması aşağıdaki kuramlardan hangisi ile ilişkilidir?

A) Atıf Kuramı
B) Kendini Algılama Kuramı
C) Bilişsel Kuram
D) Kişilik Temelli Kuramlar
E) Karşılıklı Bağımlılık Kuramı

Cevap : D) Kişilik Temelli Kuramlar

Açıklama : Benlik karmaşıklığı, benlik etkililiği, benlik farkındalığı, işler benlik ve benlik şeması gibi kavramlar, doğrudan bireyin benliğini ve yapısını inceleyen **Kişilik Temelli Kuramlar** ile ilişkilidir.

6. Aşağıdaki akımlardan hangisi sosyal psikolojinin modern bir bilim dalı hâline gelmesinde etkili olmuştur?

A) İletişim Akımı
B) Ekonomik Akım
C) Durumsallık Akımı
D) Fiziksel Akım
E) Kolektif Psikoloji Akımı

Cevap : E) Kolektif Psikoloji Akımı

Açıklama : Sosyal psikolojinin modern bir bilim dalı hâline gelmesinde, bireylerin grup içindeki davranışlarını inceleyen **Kolektif Psikoloji Akımı** etkili olmuştur.

7. Bilişsel Kuram’a göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Algısal alanın en çarpıcı yönleri üzerine yoğunlaşırız.
B) Uyaranları gruplandırıp sınıflandırarak algısal alanı da düzenleriz.
C) Dikkatimizi her şeye eşit olarak dağıtırız.
D) Başkalarına ilişkin bilgilerimizi anlamlı bir bütün içinde örgütleriz.
E) Uyaranları belli bir yapının bir parçası olarak algılarız.

Cevap : C) Dikkatimizi her şeye eşit olarak dağıtırız.

Açıklama : Bilişsel Kuram’a göre, dikkatimizi her şeye **eşit olarak dağıtmayız**; aksine, algısal alanın en çarpıcı yönlerine **yoğunlaşırız**.

8. İki ya da daha fazla grubun birbirinden anlamlı bir şekilde farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için kullanılan istatistiksel teknik aşağıdakilerden hangisidir?

A) t testi
B) Anova testi
C) Korelasyon
D) Standart sapma
E) Medyan

Cevap : A) t testi

Açıklama : **t testi**, genellikle **iki** grubun birbirinden anlamlı bir şekilde farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için kullanılan istatistiksel tekniktir.

9. Aşağıdakilerden hangisi bir benlik türü değildir?

A) Fiziksel benlik
B) Akademik benlik
C) Fizyolojik benlik
D) Duygusal benlik
E) Toplumsal benlik

Cevap : C) Fizyolojik benlik

Açıklama : Benlik türleri genellikle Fiziksel benlik, Akademik benlik, Duygusal benlik, Toplumsal benlik gibi alanları içerirken, **Fizyolojik benlik** (C) yaygın kabul gören benlik türlerinden biri değildir.

10. Kişilikbilim Kuramı (Personoloji) aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Henry Murray
B) Freud
C) Raymond Cattell
D) Carl Jung
E) Gordon Allport

Cevap : A) Henry Murray

Açıklama : **Kişilikbilim (Personoloji) Kuramı**, Amerikalı psikolog **Henry Murray**’a aittir.

11. Kuramı’na göre duyguların ortaya çıkışında en önemli rolü hipotalamus oynamaktadır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) James-Lange Duygu
B) Bilişsel Duygu
C) Davranışçı Duygu
D) Cannon-Board Duygu
E) Fonksiyonel Duygu

Cevap : D) Cannon-Board Duygu

Açıklama : **Cannon-Board Duygu Kuramı**, duygusal deneyimlerin nörolojik temelini incelemiş ve duyguların ortaya çıkmasında en önemli rolün beynin bir bölümü olan **hipotalamusa** ait olduğunu öne sürmüştür.

12. Aşağıdakilerden hangisi benliğin fonksiyonlarından biri değildir?

A) Çevreden gelen etkileri sınırlamak, sıralamak ve zamanlamak
B) Kişiliği kaygıdan kurtaran savunma mekanizmalarını kullanmak
C) Geçmişe yönelik beklenti ve amaçlar belirlemek
D) Kavramları birleştirmek ve bütünleştirmek
E) İnsanın karşılaştığı engelleri aşabilecek gücü toplamak

Cevap : C) Geçmişe yönelik beklenti ve amaçlar belirlemek

Açıklama : Benliğin fonksiyonları; çevreden gelen etkileri sınırlamak (A), savunma mekanizmalarını kullanmak (B), kavramları birleştirmek (D) ve engelleri aşabilecek gücü toplamak (E) gibi işlevleri içerir. **Geçmişe yönelik beklenti ve amaçlar belirlemek** (C), benliğin fonksiyonlarından biri değildir.

13. Sigmund Freud’un bilinçaltına yönelik araştırmaları çerçevesinde gelişen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karar Kuramı
B) Atıf Kuramı
C) Rol Kuramı
D) Küp Kuramı
E) Psikoanalitik Kuram

Cevap : E) Psikoanalitik Kuram

Açıklama : **Sigmund Freud**’un **bilinçaltı** kavramına yönelik çalışmaları çerçevesinde gelişen yaklaşım **Psikoanalitik Kuram**’dır.

14. Aşağıdakilerden hangisi insanların yaptığı faaliyetlerden tatmin olmalarını ve kimlik kazanmalarını sağlayan önemli bir yapılanma biçimidir?

A) Devlet
B) Birey
C) Kişilik
D) Sosyal grup
E) Sosyal psikoloji

Cevap : D) Sosyal grup

Açıklama : İnsanların yaptıkları faaliyetlerden **tatmin olmalarını** ve **kimlik kazanmalarını** sağlayan, bireylerin etkileşimde bulunduğu yapılanma biçimi **Sosyal grup**tur.

15. Sosyal davranışın sadece çevre ile değil bilişsel süreçler, temsiller ve şemalar yoluyla da şekillenebileceğini ortaya koyan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Küp Kuramı
B) Rol ve Norm Kuramı
C) Karar Kuramı
D) Kendini Algılama Kuramı
E) Bilişsel Kuram

Cevap : E) Bilişsel Kuram

Açıklama : Sosyal davranışın **bilişsel süreçler, temsiller ve şemalar** yoluyla da şekillenebileceğini öne süren kuram **Bilişsel Kuram**’dır.

16. Aşağıdakilerden hangisi duyguların olayların kendisinden değil, yorumlanmasından kaynaklandığını öne süren sosyal bilim kuramıdır?

A) Fonksiyonel Duygu Kuramı
B) Davranışçı Duygu Kuramı
C) Bilişsel Duygu Kuramı
D) James-Lange Duygu Kuramı
E) Cannon-Board Duygu Kuramı

Cevap : C) Bilişsel Duygu Kuramı

Açıklama : Duyguların olayların kendisinden değil, olayların **yorumlanmasından** (bilişsel değerlendirmesinden) kaynaklandığını öne süren kuram **Bilişsel Duygu Kuramı**’dır.

17. ……..; kişinin çevresindeki soyut-somut, canlı-cansız her şeye karşı sahip olduğu bir ön eğilimi ifade eden bir kavramdır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yönetim
B) Zekâ
C) Algı
D) Tutum
E) Ön yargı

Cevap : D) Tutum

Açıklama : Kişinin çevresindeki her şeye karşı sahip olduğu **ön eğilimi** ifade eden kavram **Tutum**’dur.

18. Benlik şemalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Benlik şemaları bireylerin ruh hâlleri üzerinde etkiye sahiptir.
B) Benlik şemalarında bulunan bilgiler bilinçli farkındalığın dışında olup hızlı olarak değişir.
C) Bireyler çok sayıda farklı benlik şemasına sahip olabilirler.
D) Benlik şemaları bilgilerin işlenişini ve davranışları etkiler.
E) Benlik şemaları geleceğimizle ilgili amaç ve hedeflerimizin belirlenmesinde etkilidir.

Cevap : B) Benlik şemalarında bulunan bilgiler bilinçli farkındalığın dışında olup hızlı olarak değişir.

Açıklama : Benlik şemaları hızlı olarak **değişmezler**; aksine, bireyin kendisiyle ilgili bilgileri işlemeye yarayan, nispeten kararlı yapılardır. Diğer şıklar (A, C, D, E) ise benlik şemalarının doğru özellikleridir.

19. Dış unsurların (uyarıcıların) duygularımızın ana kaynağı olduğunu ve insanların çevrelerini algılayıp anlamlandırdıklarında iç dünyalarında duygusal oluşumlar başladığını savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) James-Lange Duygu Kuramı
B) Schater-Singer Kuramı
C) Cannon-Board Duygu Kuramı
D) Fonksiyonel Duygu Kuram
E) Davranışçı Duygu Kuramı

Cevap : B) Schater-Singer Kuramı

Açıklama : **Schater-Singer Kuramı** (İki Faktör Kuramı), duyguların hem fizyolojik uyarılmadan (dış unsur/uyarıcı) hem de bu uyarılmanın bilişsel olarak **algılanıp anlamlandırılmasından** kaynaklandığını savunur.

20. Merkezî- yığılma ölçüleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Standart sapma- çeyreklikler- mod
B) Aritmetik ortalama-mod-medyan
C) Aritmetik ortalama- standart hata-standart sapma
D) Standart sapma – çeyreklikler- medyan
E) Standart hata- aritmetik ortalama-mod

Cevap : B) Aritmetik ortalama-mod-medyan

Açıklama : İstatistiksel analizde **Merkezî Yığılma Ölçüleri** (Central Tendency Measures), veri setinin merkezini veya tipik değerini gösteren ölçütlerdir. Bunlar **Aritmetik ortalama**, **Mod** ve **Medyan**’dır.