İş Hukuku 2024-2025 Final Soruları (Güz)

Giriş

İş Hukuku, işçi ile işveren arasındaki hukuki ilişkiyi düzenleyen kurallar bütünüdür. İş Kanunu’ndan kaynaklanan hak ve yetkilerin kullanılmaya başlanması, tarafların “işçi, işveren ve işveren vekili” niteliğini kazandığı andan itibaren, yani iş sözleşmesinin kurulmasıyla mümkün olmaktadır. Bu makalede, iş sözleşmesinin türleri, çalışma koşulları ve sözleşmenin sona erme biçimleri incelenecektir.

İş Sözleşmesi Türleri ve Hükümsüzlük

İş sözleşmeleri, tarafların ihtiyaçlarına göre farklı şekillerde düzenlenebilir. En yaygın olarak görülen sözleşme türü “belirsiz süreli iş sözleşmesidir”. Bazı sözleşme türlerinin (örn: süresi bir yıl veya daha uzun süreli sözleşmeler, çağrı üzerine çalışma, takım sözleşmesi) yazılı yapılması zorunludur; ancak “kısmi süreli iş sözleşmelerinin” yazılı yapılması zorunlu değildir.

Bir iş sözleşmesinin konusu ahlaka veya hukuka aykırıysa ya da taraflardan biri ehliyetsizse, sözleşme kesin hükümsüz sayılır. Ancak “sürekli işlerde sözleşmenin belirli süreli yapılması”, sözleşmeyi hükümsüz kılmaz, sadece onu belirsiz süreli sözleşmeye dönüştürür.

İşverenin Yükümlülükleri ve İşyeri Kavramı

İşverenin temel yükümlülüklerinden biri işçiyi gözetme borcudur. Bu borç, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almayı, işçinin sağlığına uygun iş vermeyi ve işyerine getirdiği eşyaları korumayı kapsar; ancak işçinin “aile bireylerini korumayı” kapsamaz. İşyeri kavramı ise asıl işyeri, eklentiler ve araçları kapsar; “işverenin ikametgahı” kural olarak işyeri sayılmaz.

İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmaması halinde ceza sorumluluğu, esas olarak “işveren ve işveren vekiline” aittir.

Çalışma Süreleri, İzinler ve Ücret

• Çalışma Süreleri: İşin niteliği gereği 24 saat faaliyet gösteren işyerlerinde, çalışma süresi “en az 3 işçi postası” (vardiya) olacak şekilde düzenlenir. Teknik nedenlerle asıl iş saatlerinden önce veya sonra yapılan işlere “hazırlama, tamamlama, temizleme çalışması” denir.
• Çalışma Süresinden Sayılan Haller: İşçinin iş görmeye hazır halde boş beklediği süreler ve “çocuk emziren kadın işçilerin süt izinleri”, İş Kanunu’na göre günlük iş süresinden sayılır; yıllık ücretli izin ise sayılmaz.
• Yıllık İzin Ücreti: Saat başına ücret ödenen bir işyerinde yıllık izin ücreti, “Saat ücreti x 10” şeklinde hesaplanmaz; günlük yevmiye üzerinden hesaplanmalıdır.
• Ulusal Bayram ve Genel Tatiller: “29 Ekim” Cumhuriyet Bayramı, iş yerlerinin kapatılmasının zorunlu olduğu tek ulusal bayramdır.

İş Sözleşmesinin Sona Ermesi

İş sözleşmesi çeşitli yollarla sona erebilir:

• İkale (Bozma Sözleşmesi): İşçinin ve işverenin “karşılıklı anlaşarak” sözleşmeyi sona erdirmesidir.
• Bildirimli (Süreli) Fesih: İşverenin geçerli bir nedenle (örn: performans düşüklüğü) sözleşmeyi feshetmesidir. Bu durumda işveren, işçiye günde en az “iki saat” yeni iş arama izni vermek zorundadır.
• Bildirimsiz (Haklı Nedenle) Fesih: Taraflardan birinin sözleşmeyi derhal sona erdirmesidir.
  • İşçinin Haklı Nedenleri: İşverenin işçiyi yanıltması, şerefine dokunacak davranışta bulunması veya “çalışma şartlarını uygulamaması” haklı fesih sebebidir. Ancak işverenin işçinin “rızasını alarak” şartlarda değişiklik yapması haklı fesih nedeni oluşturmaz.
  • İşverenin Haklı Nedenleri: İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymamasıdır.
• İşçinin Feshinde Kıdem Tazminatı: Kadın işçi, “evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde” sözleşmeyi feshederse kıdem tazminatına hak kazanır.

İşçinin Borçları

İşçinin temel borcu iş görme ve sadakat borcudur. İşçinin ayrıca “özen borcu” vardır. Bu borç, işin görülmesi için kendisine teslim edilen malzemeye özen göstermeyi de kapsar. İşçi, işverene verdiği zarardan ancak kusurlu olması halinde sorumlu olur.

1. İş Kanunu’ndan kaynaklanan hak ve yetkilerin kullanılmaya başlanması hangi andan itibaren mümkün olmaktadır?

A) Toplu iş sözleşmesinin yürürlüğe girdiği andan itibaren
B) İşçi, işveren ve işveren vekili niteliğinin edinildiği andan itibaren
C) İşyerinin kurulduğunun ilgili makama bildirildiği andan itibaren
D) Toplu iş sözleşmesinin imzalandığı andan itibaren
E) Sendika üyeliğinin kazanıldığı andan itibaren

Cevap : B) İşçi, işveren ve işveren vekili niteliğinin edinildiği andan itibaren

Açıklama : İş Hukuku, temel olarak iş ilişkilerini düzenlediği için, bu ilişkiden kaynaklanan hak ve yetkiler, bir tarafın **işçi**, diğer tarafın **işveren** veya **işveren vekili** niteliğini kazandığı, yani iş sözleşmesinin kurulduğu andan itibaren kullanılmaya başlanır.

2. Aşağıdaki işçilerden hangisinin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmaması sebebiyle iş sözleşmesini feshetme hakkı bulunmaz?

A) İşvereni uyarmasına rağmen kış şartlarında kendisini kar lastiği bulunmayan bir araçla yola çıkmaya zorlayan belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi
B) Müşterilerle sürekli el temasında bulunmak zorunda olan ve talep etmesine rağmen kendisine el dezenfektanı verilmeyen tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi
C) İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği risklerinin bulunması sebebiyle işyerinin eklentilerinde uzaktan çalışmaya dayalı iş sözleşmesiyle çalışan işçi
D) İşyerinde işvereni uyardığı bir arıza sebebiyle iş kazasına uğrayan kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi
E) İş sağlığı ve güvenliği kurulunun giderilmesini istediği tehlikenin işveren tarafından hâlâ giderilmediğini gören belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi

Cevap : C) İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği risklerinin bulunması sebebiyle işyerinin eklentilerinde uzaktan çalışmaya dayalı iş sözleşmesiyle çalışan işçi

Açıklama : İş sağlığı ve güvenliği (İSG) tedbirlerinin alınmaması sebebiyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkı, işçinin **iş sağlığını tehlikeye atan bir durumla karşılaşması** halinde doğar. Uzaktan çalışmaya dayalı iş sözleşmesiyle çalışan ve risklerin **işyerinin eklentilerinde** bulunduğu belirtilen işçinin, fiilen risk altında olmadığı varsayılırsa (çalışma yeri eklenti değil, uzaktan çalışma alanıysa) fesih hakkı bulunmayabilir.

3. Aşağıdakilerden hangisi işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışta bulunmasından dolayı işçiye, iş sözleşmesini bildirimsiz fesih için bir sebep oluşturmaz?

A) İşverenin, iş sözleşmesi yapıldığı sırada işçiyi yanıltması
B) İşverenin kanun ve sözleşme ile belirlenen çalışma şartlarını uygulamaması
C) İşverenin işçiye veya aile üyelerinden birine sataşması
D) İşverenin işçinin rızasını alarak işçinin çalışma şartlarında değişiklik yapması
E) İşverenin, işçinin veya aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak davranışta bulunması

Cevap : D) İşverenin işçinin rızasını alarak işçinin çalışma şartlarında değişiklik yapması

Açıklama : İş Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları, işçi için haklı fesih sebebi oluşturur (A, B, C, E). Ancak işverenin işçinin **rızasını alarak** çalışma şartlarında değişiklik yapması (D), kural olarak işçi için haklı fesih sebebi **oluşturmaz**, zira işçi bu değişikliği kabul etmiştir.

4. Aşağıdakilerden hangisi işyeri kavramının kapsamına dahil değildir?

A) Asıl işyeri
B) İşverenin ikametgahı
C) İşyerine bağlı yerler
D) Eklentiler
E) Araçlar

Cevap : B) İşverenin ikametgahı

Açıklama : İşyeri kavramı; asıl işyeri (A), işyerine bağlı yerler (C), eklentiler (D) ve işin niteliğine göre kullanılan araçları (E) kapsar. İşverenin **ikametgahı** (B), kural olarak işin görülmesiyle ilgili olmadığı sürece işyeri kavramının kapsamına **dahil değildir**.

5. İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin gerektiği şekilde alınmaması halinde ceza sorumluluğu aşağıdakilerden hangisinin üzerindedir?

A) Vali-İşveren
B) İşveren-İşverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almakla görevlendirdiği işveren vekili
C) Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü – İşveren
D) Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü – İşverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almakla görevlendirdiği işveren vekili
E) Vali-Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü

Cevap : B) İşveren-İşverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almakla görevlendirdiği işveren vekili

Açıklama : İş sağlığı ve güvenliği (İSG) tedbirlerini alma yükümlülüğü ve buna bağlı ceza sorumluluğu, esas olarak **İşveren**’e aittir. İşveren bu görevi **işveren vekiline** devretmiş olsa dahi, ceza sorumluluğu her ikisi üzerinde de (fiile göre) söz konusu olabilir.

6. I. İşçinin işi ifası sırasında göstermek zorunda olduğu özen konusunda önceden verilebilecek genel ve objektif bir ölçü yoktur.
II. İşçi, işini özenle yerine getirmezse işverene kusuru olmaksızın verdiği her türlü zarardan sorumlu olur.
III. İşçi, sadece üstlendiği işin görülmesinde değil, işin görülmesi için kendisine teslim edilen malzemeye de özen göstermekle yükümlüdür.
İşçinin özen borcu hakkında yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız II
B) I ve III
C) Yalnız I
D) II ve III
E) I ve II

Cevap : B) I ve III

Açıklama :
I. **Doğru**: İşçinin özen borcunda genel ve objektif bir ölçü yoktur, somut olayın gerektirdiği özen gösterilmelidir.
II. **Yanlış**: İşçi, işverene verdiği zarardan ancak **kusurlu olması** halinde sorumlu olur, kusursuz sorumluluk ilkesi geçerli değildir.
III. **Doğru**: Özen borcu, işin ifasıyla birlikte, işin görülmesi için kullanılan malzeme ve aletleri de kapsar.
Buna göre doğru ifadeler **I ve III**’tür.

7. Deneme süresi, toplu iş sözleşmesi ile, kural olarak, en çok kaç aya kadar uzatılabilir?

A) 3 ay
B) 7 ay
C) 6 ay
D) 4 ay
E) 5 ay

Cevap : D) 4 ay

Açıklama : İş Kanunu’na göre deneme süresi kural olarak en çok **iki ay**dır. Ancak bu süre, **toplu iş sözleşmeleriyle** en çok **dört aya** kadar uzatılabilir.

8. Aşağıdakilerden hangisi işverenin işçiyi gözetme borcu kapsamında değildir?

A) İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak
B) İşçiye iş verirken hastalık, doğum gibi özel durumlarını göz önünde bulundurmak
C) İşçinin sadece kendisini değil, işyerine getirdiği eşyaları da korumak
D) İşçinin sadece kendisini değil, işçinin aile bireylerini de korumak
E) İşçiyi sağlığına uygun işte çalıştırmak

Cevap : D) İşçinin sadece kendisini değil, işçinin aile bireylerini de korumak

Açıklama : İşverenin işçiyi gözetme borcu, işçinin işyerindeki güvenliğini, sağlığını (A, E) ve bazı özel durumlarını (B) kapsar, hatta işyerine getirdiği eşyaları da (C) koruma yükümlülüğü vardır. Ancak, işverenin gözetme borcu kural olarak işçinin **aile bireylerini** (D) kapsamaz.

9. Aşağıdakilerden hangisinde yıllık ücretli izin süresince ödenecek ücretin miktarı yanlış hesaplanmıştır?

A) Saat başına ücret ödenen bir iş yerinde: Saat ücreti x 10
B) Günlük ücret ödenen bir iş yerinde: Günlük ücret x Yıllık ücretli izin süresi
C) Komisyon ücretinin ödendiği bir iş yerinde: Son bir yıllık süre içinde kazandığı ücret / İşçinin fiili olarak çalıştığı günler
D) Akort ücret ödenen bir iş yerinde: Son bir yıllık süre içinde kazandığı ücret / İşçinin fiili olarak çalıştığı günler
E) Aylık ücret ödenen bir iş yerinde: (Bir aylık ücret / çalışılan günler) x Yıllık ücretli izin süresi

Cevap : A) Saat başına ücret ödenen bir iş yerinde: Saat ücreti x 10

Açıklama : Saat başına ücret ödenen iş yerinde, yıllık izin ücreti günlük ücretin hesaplanması yoluyla ödenir. **Saat ücreti x 10** (A) şeklindeki hesaplama **yanlıştır**. Saat ücreti x günlük çalışma süresi = günlük ücret $\rightarrow$ Günlük ücret x İzin süresi şeklinde hesaplanmalıdır.

10. İşin niteliği dolayısıyla sürekli faaliyet gösteren iş yerlerinde yirmi dört saatlik süre içerisinde en az işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenleme yapılması gerekir.
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru bilgi verilmiştir?

A) 3
B) 6
C) 2
D) 4
E) 5

Cevap : A) 3

Açıklama : İş Kanunu’na göre, işin niteliği gereği **sürekli faaliyet gösteren** ve 24 saat esaslı çalışılan iş yerlerinde, yirmi dört saatlik süre içinde kesintisiz çalışma olmaması için **en az 3 işçi postası** çalıştırılacak şekilde düzenleme yapılması gerekir.

11. Aşağıdakilerden hangisinin yazılı şekilde yapılması zorunlu değildir?

A) Kısmi süreli iş sözleşmeleri
B) Ödünç iş ilişkisi
C) Süresi bir yıl veya daha uzun süreli iş sözleşmeleri
D) Çağrı üzerine çalışmaya dayalı iş sözleşmeleri
E) Takım sözleşmesi ile oluşturulan iş sözleşmeleri

Cevap : A) Kısmi süreli iş sözleşmeleri

Açıklama : İş Kanunu’na göre, süresi bir yıl veya daha uzun süreli iş sözleşmeleri (C), çağrı üzerine çalışma (D), takım sözleşmesi (E) ve ödünç iş ilişkisi (B) **yazılı** yapılmalıdır. **Kısmi süreli iş sözleşmelerinin** (A) yazılı yapılması zorunlu **değildir**, ancak ispat kolaylığı açısından tavsiye edilir.

12. İşçinin ve işverenin karşılıklı anlaşarak iş sözleşmesini herhangi bir tazminat talebi olmaksızın sona erdirmeleri aşağıdaki sona erme türlerinden hangisini ifade etmektedir?

A) İkale
B) Bildirimsiz fesih
C) Haklı nedenle fesih
D) Bildirimli fesih
E) Geçerli nedenle fesih

Cevap : A) İkale

Açıklama : **İkale** (bozma sözleşmesi), iş sözleşmesinin işçi ve işverenin **karşılıklı anlaşması** ile sona erdirilmesini ifade eden bir sona erme türüdür.

13. Teknik, sağlık ve güvenlik gibi sebeplerle çalışma saatlerinden önce veya sonra yapılması gereken çalışmaya ne ad verilir?

A) Yoğunlaştırılmış iş haftası.
B) Olağanüstü sebeplerle fazla çalışma
C) Postalar halinde çalışma
D) Hazırlama, tamamlama, temizleme çalışması
E) Zorunlu sebeplerle fazla çalışma

Cevap : D) Hazırlama, tamamlama, temizleme çalışması

Açıklama : İş Kanunu’nun 66. maddesi uyarınca, **teknik, sağlık ve güvenlik** gibi sebeplerle asıl iş saatlerinden **önce veya sonra** yapılması gereken işler **Hazırlama, tamamlama ve temizleme çalışması** olarak adlandırılır ve günlük çalışma süresinden sayılır.

14. Kadın işçinin evlenmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için evlilik sonrası hangi müddet içinde iş sözleşmesini feshetmesi gerekir?

A) 3 ay
B) 6 ay
C) 1 yıl
D) 2 yıl
E) 3 yıl

Cevap : C) 1 yıl

Açıklama : İş Kanunu’na göre, kadın işçi evlendiği tarihten itibaren **bir yıl** (1 yıl) içinde kendi isteğiyle iş sözleşmesini feshederse, kıdem tazminatına hak kazanır.

15. Taraflardan birinin iş sözleşmesini haklı sebeplerle sona erdirmesine ne denir?

A) Karşılıklı fesih
B) Bildirimli fesih
C) Süreli fesih
D) Zorunlu fesih
E) Bildirimsiz fesih

Cevap : E) Bildirimsiz fesih

Açıklama : İş sözleşmesinin **haklı sebeplerle** (derhal) sona erdirilmesi, karşı tarafa **bildirim süresi vermeden** yapılan fesih türü olduğu için **Bildirimsiz fesih** (E) olarak adlandırılır.

16. Yoğunlaştırılmış iş haftasında işçinin çalıştırılabileceği azami süre ne kadardır?

A) Yetmiş saat
B) Elli beş saat
C) Altmış altı saat
D) Kırk beş saat
E) Yetmiş yedi saat

Cevap : C) Altmış altı saat

Açıklama :

17. Ölüm tazminatı ödemesi kural olarak aşağıdakilerden hangisine yapılır?

A) İşçinin sağ kalan eşine ve anne-babasına
B) İşçinin anne ve babasına
C) İşçinin sağ kalan eşine
D) İşçinin bakmakla yükümlü olduğu tüm kişilere
E) İşçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına

Cevap : E) İşçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına

Açıklama : Ölüm tazminatı ödemesi, İş Kanunu uyarınca, öncelikli olarak işçinin **sağ kalan eşine** ve **ergin olmayan çocuklarına** yapılır. Bunların yokluğunda, bakmakla yükümlü olduğu kişilere ödenir.

18. Aşağıdaki günlerden hangisinde iş yerlerinin kapatılması zorunluluğu vardır?

A) 23 Nisan
B) 19 Mayıs
C) 29 Ekim
D) 30 Ağustos
E) 15 Temmuz

Cevap : C) 29 Ekim

Açıklama : Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’a göre, **29 Ekim** günü öğleden sonra başlayan ve tam gün olan Cumhuriyet Bayramı tatilinde, iş yerlerinin **kapatılması zorunluluğu** vardır (veya işçi çalıştırılması durumunda özel izin ve yüksek ücret ödenmesi gerekir).

19. Aşağıdakilerden hangisi iş sözleşmesinin kesin hükümsüzlüğünü gerektiren durumlardan biri değildir?

A) Konusunun ahlak ve adaba aykırı olması
B) Taraflardan birinin ehliyetsiz olması
C) Sözleşmenin, kanunun veya tarafların öngördüğü şekil şartına uyulmadan yapılması
D) Konusunun hukuka aykırı olması
E) Sürekli işlerde sözleşmenin belirli süreli yapılması

Cevap : E) Sürekli işlerde sözleşmenin belirli süreli yapılması

Açıklama : İş sözleşmesinin **kesin hükümsüzlüğü**; konusunun hukuka aykırı (D) veya ahlak/adaba aykırı (A) olması, ehliyetsizlik (B) ve kanunun öngördüğü şekil şartına uyulmaması (C) gibi durumlarda söz konusu olur. **Sürekli işlerde sözleşmenin belirli süreli yapılması** (E) ise, şartları oluşmadığı takdirde sözleşmeyi hükümsüz kılmaz, sözleşmeyi **belirsiz süreliye dönüştürür**.

20. I. Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt emzirmeleri için öngörülen süreler
II. İşçinin yıllık ücretli izinde bulunduğu süreler
III. İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir hâlde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler
Yukarıdaki sürelerden hangisi ya da hangileri İş Kanunu’nda (m.66) günlük iş süresinden sayılan hâller arasında düzenlenmiştir?

A) Yalnız II
B) II-III
C) I-II
D) Yalnız III
E) I-III

Cevap : E) I-III

Açıklama : İş Kanunu (m.66) uyarınca, **süt izni süreleri** (I) ve **işçinin iş görmeye hazır halde beklediği boş süreler** (III) günlük çalışma süresinden sayılır. **Yıllık ücretli izin süreleri** (II) ise dinlenme süresi olup, iş süresinden sayılmaz.