Psikometrik – Gelişimsel Ölçme Ve Değerlendirme 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Psikometrik ve gelişimsel ölçme-değerlendirme, bireylerin bilişsel, duygusal ve davranışsal özelliklerini anlamak ve belgelemek için kullanılan sistematik bir süreçtir. Bu süreç, özellikle çocuklarla çalışırken, sadece test puanlarına değil, gelişimsel sürece de odaklanmayı gerektirir. Başarılı bir ölçme süreci, belirli ilkelere ve etik kurallara dayanır.

Ölçme ve Değerlendirmenin Temel İlkeleri

Her ölçme ve değerlendirme süreci, “değerlendirme amacının belirlenmesi” ile başlar. Bu amaç, kullanılacak araçları, ortamı ve raporlama şeklini belirler.

• Ölçüm Düzeyleri: Verilerin niteliğini belirler. Temel ölçekler Sınıflama (Nominal), Sıralama (Ordinal), Eşit Aralıklı (Interval) ve Eşit Oranlı (Ratio)’dur. “Tahmin ölçeği” bu türlerden biri değildir. Örneğin, spor yarışmalarındaki dereceler veya sosyoekonomik düzey grupları, aralarında bir sıra olduğunu belirten sıralama (ordinal) ölçeklerine örnektir.
• Geçerlik ve Güvenirlik: İyi bir ölçme aracının temel özellikleridir. Geçerlik, aracın ölçmek istediği yapıyı (örn: depresyon) doğru ölçmesidir. Güvenirlik ise, aracın ölçümlerinin tutarlı olmasıdır. “Testi farklı zamanlarda tekrar uygulayarak tutarlılığına bakmak” (test-tekrar test), geçerliği değil, güvenirliği değerlendirme yöntemidir. Aracın “farklı uygulayıcılarla farklı sonuçlar vermesi” ise güvenilirliğin düşük olduğunu gösterir.
• Hata Kaynakları: Ölçme sürecinde sonuçları etkileyen hatalar olabilir. Bir öğrencinin sınava yorgun veya aç girmesi nedeniyle düşük puan alması, “ölçülen kişiden kaynaklanan hata”ya bir örnektir.

Gelişimsel Değerlendirmenin Özellikleri

Çocukları değerlendirmek, yetişkinleri değerlendirmekten farklı ilkeler gerektirir:

• Gelişimsel Farklılıklar: En temel ilke, “çocuğun davranışlarının tüm yaşlarda aynı şekilde yorumlanmaması”, aksine içinde bulunduğu gelişim dönemine göre değerlendirilmesidir.
• Uygun Yöntemler: Küçük yaş gruplarında sözel anlatım sınırlı olabilir. Bu nedenle, dört yaşındaki bir çocuğun duygularını anlamak için ona soru sormak yerine, “oyun, çizim veya hikâye tamamlama” gibi projektif yöntemler kullanmak en uygun yaklaşımdır.
• Vygotsky’nin Yaklaşımı: Vygotsky, değerlendirmenin sadece çocuğun mevcut performansına değil, aynı zamanda Yakınsal Gelişim Alanı’na (YGA), yani “çevresindeki destek ve rehberlikle gösterebileceği gelişim potansiyeline” odaklanması gerektiğini savunur.

Değerlendirme Süreci ve Raporlama

Psikolojik değerlendirme süreci belirli aşamalardan oluşur. Bu süreç genellikle (IV) Ön görüşme ve bilgi toplama → (I) Standart testlerin uygulanması → (II) Gözlem ve görüşmelerin entegrasyonu → (III) Raporlama ve geri bildirim sırasını izler.

• Raporlama: Raporların temel amacı, “yönlendirme nedenine uygun açıklamalar üretmek” ve bireyin “güçlü yönlerini belirlemektir”. “Klinik psikolojik değerlendirme raporları” ruhsal duruma odaklanırken, “yalnızca akademik performansa” odaklanmaz; bu, psikoeğitsel raporların işidir.
• Geri Bildirim: Aileye geri bildirim verirken, yetkin olunmayan konularda bilgi vermeye çalışmak veya öfkeli bir veliye hazırlıksız yaklaşmak kaçınılması gereken davranışlardır.
• Etik Kurallar: Değerlendirme sürecinde etik kurallara uymak zorunludur. Uygulayıcının “gerekli eğitim ve yetkinliğe sahip olmadan test uygulaması” en ciddi etik ihlallerden biridir.

Psikolojik Testler ve Normlar

Psikolojik testler, bireyleri sınıflandırma, seçme ve bilimsel araştırmalarda değişkenleri kontrol etme gibi işlevlere sahiptir; ancak temel işlevleri “bireylerin kişisel inanç ve değerlerini değiştirmek” değildir.

• Normlar: Testlerin kalitesini sağlayan unsurlardan biri normlara sahip olmasıdır. Normlar, bireyin testten aldığı ham puanın bir anlam ifade etmesi için, o puanın “bir referans grubunun performansına göre değerlendirilmesini” sağlar. Örneğin, ikinci sınıf öğrencilerinin okuma hızını ölçen bir öğretmen, en doğru karşılaştırmayı yapabilmek için “sınıf normlarını” kullanmalıdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi ölçme sürecinde güvenirliği artıran faktörlerden biri değildir?

A) Puanlamanın nesnel biçimde gerçekleştirilmesi
B) Madde sayısının artırılması
C) Katılımcının dikkatini dağıtabilecek unsurların artırılması
D) Ölçme yapılan grubun heterojen yapıda bulunması
E) Testin homojen bir yapıya sahip olması

Cevap : C) Katılımcının dikkatini dağıtabilecek unsurların artırılması

Açıklama : Katılımcının dikkatini dağıtan çevresel faktörler, ölçme sürecinde **hata miktarını artırır** ve dolayısıyla güvenirliği **azaltan** bir faktördür. Diğer şıklar (nesnel puanlama, madde sayısının artırılması, grubun heterojenliği, testin homojenliği) güvenirliği artıran faktörlerdir.

2. Bir okul öncesi öğretmeni, dört yaşındaki Ahmet’in duygularını ve düşüncelerini anlamak için bireysel bir görüşme yapmaktadır. Öğretmen, Ahmet’e “Kendini nasıl hissediyorsun?” sorusunu yöneltmiş, ancak Ahmet soruyu açıkça yanıtlayamamış ve duygularını doğru şekilde adlandıramamıştır.
Bu durumda, öğretmenin Ahmet’in duygularını ve düşüncelerini daha sağlıklı şekilde değerlendirebilmesi için aşağıdakilerden hangisini yapması en uygun olur?

A) Görüşmeyi daha kısa tutup başka bir gün denemek
B) Ahmet’e aynı soruyu daha yüksek sesle tekrar sormak
C) Ahmet’i yanıt vermesi için zorlamak
D) Oyun, çizim veya hikâye tamamlama gibi yöntemler kullanmak
E) Ahmet’in yanıt vermemesi nedeniyle dikkat eksikliğini işaret etmek

Cevap : D) Oyun, çizim veya hikâye tamamlama gibi yöntemler kullanmak

Açıklama : Küçük yaş gruplarında **sözel anlatım sınırlı** olduğundan, çocuğun duygularını ve bilişsel süreçlerini anlamak için **oyun, çizim veya hikâye tamamlama** gibi dolaylı ve yaşa uygun, projektif tekniklerin kullanılması en uygun yaklaşımdır.

3. Aşağıdakilerden hangisi bir ölçme aracının geçerliğinin değerlendirmede kullanılan yöntemlerinden biri değildir?

A) Testi farklı zamanlarda tekrar uygulayarak tutarlılığına bakmak
B) Testin sonuçlarını uygun bir ölçütle karşılaştırmak
C) Belirtke tablosu hazırlamak
D) Testin ölçtüğü yapıyı incelemek
E) Uzman görüşlerinden yararlanmak

Cevap : A) Testi farklı zamanlarda tekrar uygulayarak tutarlılığına bakmak

Açıklama : Testi farklı zamanlarda tekrar uygulayarak tutarlılığına bakmak (Test-tekrar test), ölçme aracının **güvenirliğini** (zamana karşı kararlılık) değerlendirmede kullanılan bir yöntemdir, **geçerliği** değerlendirme yöntemlerinden biri değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisi psikometrik açıdan normlar hakkında doğru bir ifadedir?

A) Test sonuçlarını yalnızca ham puanlar üzerinden yorumlamayı sağlar.
B) Testin uygulanmasında izlenen adımların standartlarını tanımlar
C) Testin geçerlilik düzeyini belirlemeye yönelik istatistiksel işlemlerdir.
D) Bireyin test puanını bir referans grubunun performansına göre değerlendirmeyi sağlar.
E) Bireyin performansını hatalı ölçütlerle kıyaslamayı amaçlar

Cevap : D) Bireyin test puanını bir referans grubunun performansına göre değerlendirmeyi sağlar.

Açıklama : **Normlar**, bireyin testten aldığı ham puanın anlamlı hale gelmesi için o puanın ait olduğu **referans grubunun** (yaş, sınıf, ulusal vb.) performansına göre karşılaştırılarak değerlendirilmesini sağlayan istatistiksel standartlardır.

5. I. Görüşmeye olası sorulara hazırlıklı olarak katılmak
II. Yetkin olunmayan konularda bilgi vermeye çalışmak
III. Çocuğun güçlü yönlerini ve gelişim potansiyelini vurgulamak
IV. Öfkeli çocuk ya da veliye hazırlıksız yaklaşmak
Bir çocuk üzerinde yapılan ölçme ve değerlendirme süreci tamamlandıktan sonra, çocuk gelişimi uzmanı aileye ve çocuğa geri bildirim vermektedir. Bu süreçte, geri bildirimin etkin ve sağlıklı olabilmesi için yukarıdaki davranışlardan hangilerinden kaçınılmalıdır?

A) III ve IV
B) I ve IV
C) II ve III
D) I ve III
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama :

6. Bir öğrenci, dikkat testine girmeden önce kahvaltı yapmamış ve gece yeterince uyumamıştır.
Test sırasında yorgunluk ve açlık nedeniyle dikkatini toplamakta zorlanmış, bu da test puanının beklenenden düşük çıkmasına yol açmıştır
Bu durumda ölçme hatasının kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rastgele hata
B) Ölçme aracından kaynaklanan hata
C) Puanlama hatası
D) Ölçülen kişiden kaynaklanan hata
E) Uygulayıcıdan kaynaklanan hata

Cevap : D) Ölçülen kişiden kaynaklanan hata

Açıklama : Test edilen bireyin geçici fiziksel veya psikolojik durumları (yorgunluk, açlık, motivasyon eksikliği, hastalık) ölçme sonuçlarına yansıyan hatalardır ve **Ölçülen kişiden kaynaklanan hata** olarak sınıflandırılır.

7. I. Yönlendirme nedenine uygun açıklamalar üretmek ve varsa sorulara yanıt vermek
II. Çocuğun sosyal etkinliklerine katılımını artırmak için ödevler vermek
III. Bireyin güçlü yönlerini belirlemek ve bunları zorlandığı alanlarda destek unsuru olarak kullanmak
IV. Çocuğun tüm ödevlerini ve projelerini öğretmene yeniden düzenletmek
Yukarıdaki maddelerden hangileri psikolojik değerlendirme raporlarının amaçları arasındadır?

A) II ve III
B) I ve II
C) I ve III
D) I ve IV
E) III ve IV

Cevap : C) I ve III

Açıklama : Psikolojik değerlendirme raporlarının amaçları arasında, bireyin **yönlendirme nedenine uygun açıklamalar** ve sorulara yanıtlar sunmak (I) ile bireyin **güçlü yönlerini** destek unsuru olarak belirlemek (III) yer alır. Ödev vermek (II) veya öğretmenin tüm ödevlerini yeniden düzenletmek (IV) raporun amacı değil, genellikle raporda sunulan **öneriler** arasındadır.

8. Vygotsky’nin bilişsel gelişim kuramına göre, çocuğun gelişimsel değerlendirmesinde aşağıdakilerden hangisine özellikle dikkat edilmelidir?

A) Çocuğun önceki öğrenme deneyimlerinden elde ettiği bilgiye
B) Çocuğun yalnızca kendi başına gösterebildiği performansa
C) Çocuğun belirli testlerde ulaştığı standart puanlara
D) Çocuğun yaşına ve biyolojik olgunluk düzeyine
E) Çocuğun çevresindeki destek ve rehberlikle gösterebileceği gelişim potansiyeline

Cevap : E) Çocuğun çevresindeki destek ve rehberlikle gösterebileceği gelişim potansiyeline

Açıklama : Vygotsky’nin kuramında temel kavramlardan biri **Yakınsal Gelişim Alanı**’dır (YGA). YGA, çocuğun bir yetişkinin veya daha yetkin bir akranın **desteği ve rehberliğiyle** (E) neleri yapabileceği potansiyelini ifade eder ve gelişimsel değerlendirmede bu potansiyele odaklanılmalıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi, çocuklarda ölçme ve değerlendirme sürecinde ilk yapılması gereken basamaktır?

A) Çocuğa bilgilendirme yapılması
B) Uygun ortam ve araçların seçilmesi
C) Değerlendirme amacı belirlenmesi
D) Sonuçların aileyle paylaşılması ve yönlendirme yapılması
E) Elde edilen verilerin çok kaynaklı olarak yorumlanması

Cevap : C) Değerlendirme amacı belirlenmesi

Açıklama : Her türlü ölçme ve değerlendirme sürecine başlamadan önce, sürecin ne için yapılacağı, yani **Değerlendirme amacı belirlenmesi** (C) ilk ve en temel basamaktır. Amaç, kullanılacak araçları, ortamı ve raporlama şeklini belirler.

10. Aşağıdakilerden hangisinde verilen rapor türü ve özelliği doğru eşleştirilmiştir?

A) Psikolojik Test Raporu – Uzman veya kurum için hazırlanır, teknik ve test odaklıdır
B) Klinik Değerlendirme Raporu – Tek bir testin puan ve yorum analiziyle sınırlıdır.
C) Adli Rapor-Aile ve okul için hazırlanır, öğrenme profili ve gelişimle ilgili öneriler içerir.
D) Klinik Değerlendirme Raporu – Eğitsel alanlar hakkında bilgi sunar, pedagojik bir dil kullanır
E) Psikoeğitsel Rapor – Mahkeme ve savcılık için hazırlanır, yasal sorulara odaklı ve delil temellidir

Cevap : A) Psikolojik Test Raporu – Uzman veya kurum için hazırlanır, teknik ve test odaklıdır

Açıklama : **Psikolojik Test Raporu** (A), genellikle test uygulayıcısı veya testin sonucunu kullanacak başka bir uzman/kurum için hazırlanır. Odak noktası uygulanan testin sonuçları, puanları ve yorumları olup, dili teknik ve test odaklıdır.

11. Aşağıdakilerden hangisi klinik psikolojik değerlendirme raporlarının temel özelliklerinden biri değildir?

A) Tanısal değerlendirme ve destek/terapi planı önerilerini içerebilmesi
B) Muhatabın bilgi düzeyi ve mesleğine göre dil ve sunum biçiminin değiştirilmesi
C) Raporun yalnızca danışanın akademik performansına odaklanması
D) Danışanın ruhsal durumunu çok yönlü değerlendirmeye dayalı olarak hazırlanması
E) Hem klinik görüşme hem de geçerli ve güvenilir test sonuçlarına dayanması

Cevap : C) Raporun yalnızca danışanın akademik performansına odaklanması

Açıklama : **Klinik psikolojik değerlendirme raporları**, danışanın ruhsal durumunu çok yönlü (D) ve tanısal/terapötik odakla (A) ele alır. **Yalnızca akademik performansa** odaklanmak (C) ise daha çok psikoeğitsel raporların özelliğidir ve klinik raporların temel özelliği değildir.

12. Ölçüm düzeyine göre ölçekler dört ana grupta sınıflandırılmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi bu ölçek türlerinden biri değildir?

A) Tahmin (Predictive) Ölçekleri
B) Sınıflama (Nominal) Ölçekleri
C) Eşit Aralıklı (Interval) Ölçekler
D) Eşit Oranlı (Ratio) Ölçekler
E) Sıralama (Ordinal) Ölçekleri

Cevap : A) Tahmin (Predictive) Ölçekleri

Açıklama : Ölçüm düzeyine göre ölçek türleri: **Sınıflama (Nominal)**, **Sıralama (Ordinal)**, **Eşit Aralıklı (Interval)** ve **Eşit Oranlı (Ratio)** olmak üzere dört tanedir. **Tahmin (Predictive) Ölçekleri** (A) bir ölçek türü değil, bir geçerlik türüdür (Yordama geçerliği).

13. I. Spor yarışmalarında derece sıralamaları
II. Öğrencilerin okul numaraları
III. Sosyoekonomik düzey grupları (1=Düşük, 2=Orta, 3=Yüksek)
IV. Öğrencilerin matematik sınavından aldıkları puanlar
Yukarıdakilerden hangileri sıralama (ordinal) ölçeklerine örnek gösterilebilir?

A) II ve IV
B) III ve IV
C) I ve II
D) I ve IV
E) I ve III

Cevap : E) I ve III

Açıklama : **Sıralama (Ordinal) ölçekleri**, büyüklük veya sıra belirten, ancak aralarındaki farkın eşit olmadığı ölçeklerdir. **Spor yarışmalarındaki derece sıralamaları** (I) ve **Sosyoekonomik düzey grupları** (III) bu sıralamayı gösterir. Okul numaraları (II) sınıflama, sınav puanları (IV) ise eşit aralıklı ölçeklerdir.

14. Aşağıdakilerden hangisi çocukluk dönemine özgü ölçme ve değerlendirme ilkelerinden biri değildir?

A) Çocuğun davranışları, tüm yaşlarda aynı şekilde yorumlanmalıdır
B) Değerlendirme süreci hakkında çocuk bilgilendirilmeli ve yaşına uygun hazırlanmalıdır
C) Değerlendirme, çocuğun güçlü yanlarına odaklanmalı ve yargılayıcı olmayan bir dil kullanılmalıdır
D) Aile ve çevresel etkenler değerlendirme sürecinin vazgeçilmez parçalarıdır.
E) Küçük yaş gruplarında sözel anlatım sınırlıdır, oyun ve görsel araçlar kullanılmalıdır.

Cevap : A) Çocuğun davranışları, tüm yaşlarda aynı şekilde yorumlanmalıdır

Açıklama : Çocukluk dönemine özgü en temel ilke, çocuğun davranışlarının **yaşa ve gelişim düzeyine göre farklı yorumlanması** gerektiğidir. **Tüm yaşlarda aynı şekilde yorumlanması** (A) gerektiği ifadesi çocuk gelişimi ilkelerine aykırıdır.

15. Aşağıdakilerden hangisi ölçme araçlarının taşıması gereken temel özelliklerden biri değildir?

A) Kullanım kolaylığı
B) Ölçümlerde güvenirlik düzeyinin yüksek olması
C) Normlara uygunluk ve standartlara dayanma
D) Ölçüm aracının farklı uygulayıcılarla farklı sonuçlar vermesi
E) Ölçülen yapıyı geçerli biçimde temsil etmesi

Cevap : D) Ölçüm aracının farklı uygulayıcılarla farklı sonuçlar vermesi

Açıklama : Bir ölçme aracının **güvenilir** olması için, farklı uygulayıcılar tarafından uygulandığında **aynı sonuçları** vermesi (uygulayıcılar arası güvenirlik) gerekir. **Farklı sonuçlar vermesi** (D) ise aracın güvenirlik özelliğine sahip olmadığını gösterir.

16. Aşağıdakilerden hangisi, ölçme ve değerlendirme sürecinde etik kurallar açısından yanlış bir uygulama örneğidir?

A) Çocuğun gelişimsel özelliklerine uygun testin seçilmesi
B) Çocuğa ve veliye testin amacı ve sonuçların nasıl kullanılacağı hakkında bilgi verilmesi
C) Testin standardizasyon, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılması, gerekiyorsa izin alınması
D) Velilere test sonuçlarının sade, anlaşılır ve net bir dille aktarılması
E) Uygulayıcının gerekli eğitim ve yetkinliğe sahip olmadan test uygulaması

Cevap : E) Uygulayıcımın gerekli eğitim ve yetkinliğe sahip olmadan test uygulaması

Açıklama : Etik kuralların en temel şartlarından biri, uygulayıcının uygulayacağı test için **gerekli eğitim ve yetkinliğe** sahip olmasıdır. Bu yetkinlik olmadan test uygulamak (E), etik açıdan **yanlış bir uygulama** örneğidir.

17. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik test raporlarının temel özelliklerinden biri değildir?

A) Uygulanan testin adı ve amacının belirtilmesi
B) Tek bir testten elde edilen sonuçlara dayanarak geniş kapsamlı genellemeler yapılması
C) Test sonuçlarını alt boyut skorları, yüzdelik dilimler ve standart sapmalarla birlikte sunulması
D) Test sırasında çocuğun iş birliği, dikkat ve motivasyonunun gözlemlenmesi
E) Sonuç ve öneriler kısmının, gerektiğinde veliler ve uzmanlar için açıklanabilir olması

Cevap : B) Tek bir testten elde edilen sonuçlara dayanarak geniş kapsamlı genellemeler yapılması

Açıklama : Etik ve metodolojik bir kural olarak, psikolojik değerlendirme raporlarında **tek bir testten** elde edilen sonuçlara dayanarak **geniş kapsamlı genellemeler** yapmak doğru değildir. Değerlendirme, çok kaynaklı (gözlem, görüşme, birden fazla test) olmalıdır.

18. Psikolojik testlerin temel işlevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Bireylerin sınıflandırılması
B) Bireylerin kişisel inanç ve değerlerinin değiştirilmesi
C) Uygulanan yöntemlerin değerlendirilmesi
D) Bilimsel araştırmalarda değişkenlerin kontrolü
E) Bireylerin seçimi

Cevap : B) Bireylerin kişisel inanç ve değerlerinin değiştirilmesi

Açıklama : Psikolojik testler, bireyleri sınıflandırma (A), seçme (E) ve bilimsel araştırmalara veri sağlama işlevlerine sahiptir. Ancak, testlerin temel işlevi **bireylerin inanç ve değerlerini doğrudan değiştirmek** (B) değildir. Bu, psikolojik danışma veya terapi sürecinin bir hedefi olabilir.

19. Bu rehber öğretmen, görev yaptığı okulda ikinci sınıf öğrencilerinin okuma hızlarını değerlendirmek ve okuma güçlüğü yaşayan öğrencileri belirlemek istemektedir.
Bu öğretmenin ölçme sonuçlarını yorumlarken, öğrencilerin performansını doğru biçimde değerlendirebilmek için aşağıdaki normlardan hangisinden yararlanması en uygun olur?

A) Yaş normları
B) Sınıf normları
C) Bölgesel normlar
D) Ulusal normlar
E) Cinsiyet normları

Cevap : B) Sınıf normları

Açıklama : Öğretmen, **ikinci sınıf** öğrencilerinin okuma hızını değerlendirdiği için, öğrencilerin performansını aynı sınıftaki diğer akranlarıyla (aynı eğitim düzeyindeki grupla) karşılaştırmayı sağlayan **Sınıf normlarından** yararlanması en uygun olur.

20. Aşağıda psikolojik değerlendirme sürecine ait bazı aşamalar verilmiştir:
I. Standart testlerin uygulanması
II. Gözlem ve görüşmeler
III. Raporlama ve geri bildirim
IV. Ön görüşme ve bilgi toplama
Bu aşamaların doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) II-IV-I-III
B) IV-I-II-III
C) I-IV-II-III
D) IV-II-I-III
E) I-II-III-IV

Cevap : B) IV-I-II-III

Açıklama :