Ata-Aöf Borçlar Hukuku 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Borçlar Hukuku, kişiler arasındaki borç ilişkilerini düzenleyen bir özel hukuk dalıdır. Bu ilişkilerde alacaklının haklarını kullanabilmesi için yerine getirmesi gereken davranış yükümlülüklerine “Külfet” denir. Borçlar Hukukunun en temel unsuru, hukuki sonuç doğurmaya yönelik “irade açıklaması”dır. Bu makalede, sözleşmelerin kurulması, geçersizlik nedenleri, ifa süreci ve temsil ilişkisi incelenecektir.

Hukuki İşlemler ve Sözleşmeler

Hukuki işlemler taraf sayısına göre ayrılır. “Mirasçı ataması” gibi tek bir kişinin iradesiyle kurulan işlemler “tek taraflı hukuki işlemlerdir”. “Kira sözleşmesi” gibi iki tarafın karşılıklı irade beyanıyla kurulan işlemler ise, kiracı sayısı birden fazla olsa bile “iki taraflı” (sözleşme) işlemlerdir; çok taraflı değildir.

Sözleşmelerin kurulması öneri ve kabul ile olur. Öneri, belirli bir kişiye yapılabileceği gibi, “kamuya yönelik” (belirsiz kişilere) de yapılabilir; “tek ve belirlenmiş bir şahsa yönelik olma” şartı yoktur.

Geçersizlik ve Hükümsüzlük

Bir hukuki işlemin geçerli olabilmesi için belirli şartları taşıması gerekir. Şekil şartına uyulmaması (kanunen zorunluysa) işlemin “kesin hükümsüzlüğüne” (butlan) yol açar. Bu durumun yararları arasında ispat kolaylığı ve hukuk güvenliği bulunurken, “gizliliğin ortadan kalkması” bir yarar değildir.

• Geçersizlik Türleri: Kesin hükümsüzlük, Nispi hükümsüzlük, Yokluk ve Askıda hükümsüzlük yaptırım türleridir. “Saikte yanılma” ise bir yaptırım türü değil, irade bozukluğu halidir ve iptal edilebilirlik (nispi hükümsüzlük) sonucunu doğurur.
• Muvazaa: Tarafların gerçek iradelerini gizleyerek yaptıkları işlemdir. Muvazaanın ispatında taraflar ile üçüncü kişiler için aynı kurallar geçerli değildir; taraflar yazılı delille, üçüncü kişiler her türlü delille ispatlayabilir.
• Kamu Düzeni: Somut bir emredici hüküm olmasa bile, kamu düzenini ihlal eden her sözleşme geçersizdir.

Borçların İfası ve Temerrüt

Borcun yerine getirilmesine ifa denir. Bir müteahhidin inşaatı tamamlayıp teslim etmesi, “ani edimli” (bir defada biten) bir borç ilişkisidir. İfanın ispatında genel kural, “ispat yükünün borçluda” olmasıdır (alacaklıda değil). Borçlu, borcu bizzat ifa etmek zorunda olsa bile, temel edimi kendisi yaptığı sürece “yardımcı şahıs kullanabilir”.

Borçlu temerrüde düştüğünde (zamanında ödemediğinde), para borçlarında temerrüt faizi işler. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ise alacaklıya ek haklar tanınır: “Aynen ifa/müspet zarar” isteme veya “sözleşmeden dönme/menfi zarar” isteme.

Sözleşmenin Uyarlanması: Olağanüstü durumlarda sözleşmenin yeni koşullara uyarlanması (aşırı ifa güçlüğü), hâkim tarafından “re’sen” (kendiliğinden) yapılamaz, mutlaka talep gerekir.

Müteselsil Alacaklılık ve Temsil

Müteselsil alacaklılıkta, aksi kararlaştırılmadıkça “alacaklıların edim üzerindeki hakları eşittir”. Temsil ilişkisinde ise, temsilcinin kendi adına ancak temsil olunanın hesabına işlem yapmasına “Dolaylı Temsil” denir. Temsil yetkisi, ölüm, gaiplik veya fiil ehliyetinin kaybı gibi durumlarda sona ererken; temsil edilene “yasal danışman atanması” yetkiyi sona erdirmez.

Genel İşlem Koşulları

Sözleşmelerde tek tarafın hazırladığı standart şartlar (genel işlem koşulları), TBK’nın yanı sıra “Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun” ile de özel olarak düzenlenmiştir.

1. Alacaklının haklarına sahip olabilmesi, bunları kullanabilmesi için onun yararına getirilmiş davranış yükümlülükleri aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Borç
B) Külfet
C) Edim
D) Vazife
E) Def’i

Cevap : B) Külfet

Açıklama : Alacaklının kendi yararına getirilmiş ve alacaklının hakkına sahip olabilmesi, bunları kullanabilmesi için yerine getirmesi gereken davranış yükümlülükleri **Külfet** (Yükümlülük) olarak ifade edilir.

2. Sözleşmenin uyarlanmasıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Hâkim sözleşmeyi uyarlamak suretiyle sözleşmenin içeriğini değiştirebileceği gibi süresini de uzatabilir veya kısaltabilir.
B) Sözleşmenin uyarlanması genellikle işlem temelinin çökmesi nedeniyle Yeni Koşullara Uyarlanması İlkesi ile ifade edilir.
C) Sözleşmenin uyarlanabilmesi için sözleşme kurulurken öngörülemeyen ya da öngörülmesi de beklenemeyen yeni bir gelişmenin olması gerekir.
D) Sözleşme hâkim tarafından talep üzerine uyarlanabileceği gibi re’sen de uyarlanabilir.
E) Sözleşmenin uyarlanması, Ahde Vefa İlkesi’ne adil ve dayanıklı bir istisna getirir.

Cevap : D) Sözleşme hâkim tarafından talep üzerine uyarlanabileceği gibi re’sen de uyarlanabilir.

Açıklama : Sözleşmenin uyarlanması (Aşırı İfa Güçlüğü), **hâkim tarafından re’sen** (kendiliğinden) **uyarlanamaz**; yalnızca taraflardan birinin **talebi üzerine** mümkündür. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır.

3. Hukuki işlemin en temel unsuru aşağıdakilerden hangisidir?

A) İrade açıklaması
B) Belirlilik
C) Hukuk düzenince tanınma
D) Sebebe bağlılık
E) Hukuki sonuç

Cevap : A) İrade açıklaması

Açıklama : Hukuki işlemler, bireyin **hukuki bir sonuca yönelik** olarak yaptığı irade beyanlarıdır. Bu sürecin en temel ve kurucu unsuru **İrade açıklaması**’dır.

4. İfanın konusu itibarıyla aşağıdaki önermelerden hangisi geçerli değildir?

A) Kısmi edim ile bölünmüş edim birbirinden farklı hususlardır.
B) İfa uğruna (ifaya yönelik) edada borç bu ikinci konu ile karşılandığı ölçüde sona erer.
C) Tarafların anlaşması olmaksızın ifa konusundan farklı bir şeyin ifa edilmesine aliud (yabancı edim) denir.
D) Cins borcunda sözleşmede kaliteye dair özel bir düzenleme yoksa, bunu seçme hakkı borçluya aittir ancak borçlu ortalama nitelikten aşağısını seçemez.
E) Alacaklı her durumda kısmi ifayı reddedebilir.

Cevap : E) Alacaklı her durumda kısmi ifayı reddedebilir.

Açıklama : Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 84’e göre alacaklı kural olarak kısmi ifayı reddedebilir, ancak bazı durumlarda (örneğin ahlak, dürüstlük kuralı veya kanun gereği) bu reddetme hakkı **sınırlanabilir**. Dolayısıyla **her durumda** reddedebilir ifadesi geçerli değildir.

5. Aşağıdakilerden hangisi sözleşmenin geçersizliği/hükümsüzlüğü itibarıyla bir yaptırım türü değildir?

A) Saikte yanılma
B) Nispi hükümsüzlük
C) Kesin hükümsüzlük (butlan)
D) Yokluk
E) Askıda hükümsüzlük

Cevap : A) Saikte yanılma

Açıklama : Kesin hükümsüzlük, Nispi hükümsüzlük, Yokluk ve Askıda hükümsüzlük hukuki yaptırım türleridir. **Saikte yanılma** (A) ise, sözleşme kurulurken iradeyi bozan hallerden biri olup, yaptırımı **iptal edilebilirliktir** (nispi hükümsüzlük). Dolayısıyla tek başına bir yaptırım türü değildir.

6. İfanın ispatına ilişkin aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) İspat itibarıyla Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki ispata dair kurallar geçerlidir.
B) Borca ilişkin makbuz verilmişse, makbuzda belirtilen ölçüde borcun sona erdiği kabul edilir.
C) İfanın gerçekleştirildiğinin ispatı açısından ispat yükü alacaklıdadır.
D) Kısmı ifa yapılmış ise borçlunun hem makbuz verilmesini hem de ödemenin senede yazılmasını isteme hakkı bulunmaktadır.
E) Borcu ödeyen borçlu, bir makbuz ve borcun tamamı ödenmişse, buna ilişkin borç senedinin geri verilmesini veya iptalini isteyebilecektir.

Cevap : C) İfanın gerçekleştirildiğinin ispatı açısından ispat yükü alacaklıdadır.

Açıklama : Hukukta kural, herkesin kendi lehine olan durumu ispat etmesidir. İfa borçlunun yükümlülüğü olduğu için, **ifanın gerçekleştirildiğinin ispat yükü** alacaklıda değil, **borçludadır**. Bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

7. Aşağıdakilerden hangisi hukuki işlemlere geçerlilik şekli tanınmasının yararlarından biri değildir?

A) Düşünmeye sevk etmesi
B) Gizliliğin ortadan kalkması
C) İspat açısından kolaylık sağlaması
D) 3. kişiler açısından hukuk güvenliği sağlaması
E) Kararlaştırılan sözleşmenin içeriğinin tespit edilmesinde kolaylık sağlaması

Cevap : B) Gizliliğin ortadan kalkması

Açıklama : Şekil şartları; tarafları düşünmeye sevk eder (A), ispatı kolaylaştırır (C), 3. kişiler için hukuk güvenliği (D) sağlar ve içeriği tespit etmeyi (E) kolaylaştırır. Ancak **Gizliliğin ortadan kalkması** (B) hukuki işlemlere geçerlilik şartı getirilmesinin bir yararı değildir.

8. Özel kanunlarla, şekil şartı getirilen sözleşmelerde, bu şekil şartına uyulmamasının hukuki sonucu nedir?

A) Tek taraflı hükümsüzlük
B) Yokluk
C) Kesin hükümsüzlük
D) Kısmi hükümsüzlük
E) İptal edilebilirlik

Cevap : C) Kesin hükümsüzlük

Açıklama : Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 12’ye göre, kanunun öngördüğü şekle uyulmadan yapılan sözleşmeler, kural olarak **Kesin hükümsüzlük (Butlan)** yaptırımına tabidir.

9. Aşağıdakilerden hangisi tek taraflı hukuki işlemdir?

A) Ahmet Cevdet ve Hasan’ın şirket kurması
B) Cevdet’in Hasan’a telefon bağışlaması
C) Kanarya Sevenler Derneğinin yedi kişilik yönetim kurulunun dördünün olumlu oyuyla bir konuda karar alınması
D) Ahmet’in, Cevdet’in evini kiralaması
E) Yeğeni Ahmet’e mirasını bırakmak isteyen dayı Cevdet’in Ahmet’i mirasçı ataması

Cevap : E) Yeğeni Ahmet’e mirasını bırakmak isteyen dayı Cevdet’in Ahmet’i mirasçı ataması

Açıklama : **Mirasçı ataması** (vasiyetname), yalnızca tek bir kişinin (dayı Cevdet) irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran **tek taraflı hukuki işlemdir**. Diğer şıklar (A, B, D) sözleşme olup iki taraflı, C ise çok taraflı işlemdir.

10. Bir müteahhidin inşaatı tamamlayıp teslim etme borcu …….. edimli borç ilişkisi yaratır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) dönemli
B) ani
C) sürekli
D) aralıklı
E) süreli

Cevap : B) ani

Açıklama : Bir müteahhidin inşaatı tamamlayıp teslim etme borcu (Eser sözleşmesi), ifası **bir defada** tamamlanarak sona erdiği için **ani edimli** borç ilişkisi yaratır.

11. Borcu kimin ifa edeceği ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi geçerli değildir?

A) Borçlunun kişiliğinin ifa açısından önemli olduğu durumlarda borç, borçlu tarafından bizzat ifa edilmelidir.
B) Borcun borçlu tarafından ifa edileceği özellikle kararlaştırılmış olmadıkça, borçlu 3. kişinin ifasını yasaklar ve bu kişi buna rağmen borcu ifa ederse, borç yine de sona erer.
C) Borçlu borcu bizzat ifa etmek zorunda ise temel edimi kendisi gerçekleştirse bile yardımcı şahıs kullanamaz.
D) Para borçlarında kimin ifa edeceği alacaklı açısından kural olarak fark etmez.
E) Borçlu borcu kural olarak bizzat ifa etmek zorunda değildir.

Cevap : C) Borçlu borcu bizzat ifa etmek zorunda ise temel edimi kendisi gerçekleştirse bile yardımcı şahıs kullanamaz.

Açıklama : Borçlunun bizzat ifa etmesi zorunlu olsa dahi, **temel edimi kendisi gerçekleştirdiği sürece**, ifa sırasında **yardımcı şahıs kullanması mümkündür**. Dolayısıyla C şıkkı geçerli değildir.

12. Müteselsil alacaklılık ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Müteselsil alacaklılardan her biri, borcun yalnızca kendi payına düşen kısmını isteme hakkına sahiptir.
B) Aksi kararlaştırılmadıkça veya alacaklılar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça, müteselsil alacaklılardan her birinin edim üzerindeki hakları eşittir.
C) Müteselsil alacaklılardan birinin alacaklı temerrüdüne düşmesi diğerlerini de etkiler.
D) Alt vekalette alt vekile müvekkilin de hakları ileri sürebilmesi, hukuki işlemden doğan müteselsil alacaklılığa örnektir.
E) Borçlu, müteselsil alacaklılardan birinin icraya veya mahkemeye başvurmuş olduğu kendisine bildirilse bile, onlardan dilediği birine ifada bulunabilir.

Cevap : B) Aksi kararlaştırılmadıkça veya alacaklılar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça, müteselsil alacaklılardan her birinin edim üzerindeki hakları eşittir.

Açıklama : Müteselsil alacaklılıkta, borçlu borcun tamamını alacaklılardan herhangi birine ifa ederek borcundan kurtulabilir. Kural olarak, aksi kararlaştırılmadıkça veya alacaklılar arasındaki hukuki ilişkiden anlaşılmadıkça, müteselsil alacaklılardan her birinin edim üzerindeki hakkı eşittir. Bu nedenle B şıkkı doğrudur.
Diğer şıkların neden yanlış olduğu:
A) Yanlış — Müteselsil alacaklılardan her biri borcun tamamını talep edebilir, sadece kendi payını değil.
C) Yanlış — Müteselsil alacaklılardan birinin alacaklı temerrüdünde bulunması diğerlerini etkilemez.
D) Yanlış — Alt vekalette alt vekilin müvekkile karşı hak ileri sürebilmesi müteselsil alacaklılık örneği değildir.
E) Yanlış — Borçlu, kendisine icra veya dava yoluyla başvuru bildirildikten sonra artık dilediğine değil, başvuran müteselsil alacaklıya ifada bulunmak zorundadır.
**Sonuç: B doğru cevaptır.

13. Taraf sayısı bakımından hukuki işlemler ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Dernek yönetim kurulunun aldığı kararlar çok taraflı hukuki işlemdir.
B) Vasiyetname tek taraflı hukuki işlemdir.
C) Satış sözleşmesi iki taraflı hukuki işlemdir.
D) Kiralayanın iki öğrenci ile kurduğu kira sözleşmesi çok taraflı hukuki işlemdir.
E) Mirasın reddi tek taraflı hukuki işlemdir.

Cevap : D) Kiralayanın iki öğrenci ile kurduğu kira sözleşmesi çok taraflı hukuki işlemdir.

Açıklama : Kira sözleşmesinde kiralayan ve kiracı olmak üzere iki taraf bulunur. Kiracı sayısının birden fazla olması, borçlu sayısını artırır, ancak sözleşmenin niteliğini **iki taraflı hukuki işlem** olmaktan çıkarıp **çok taraflı** yapmaz (D şıkkı yanlıştır).

14. I. Alacaklının, temerrüt faizi talep edebilmesi
II. Alacaklının, borcun aynen ifa edilmemesinden doğan zararını (müspet/olumlu zarar) talep edebilmesi
III. Alacaklının, sözleşmeden dönerek menfi (olumsuz) zararını talep edebilmesi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri borçlu temerrüdünün yalnızca karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ortaya çıkan sonuçları arasında yer alır?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) I, II ve III
D) I ve II
E) Yalnız II

Cevap : A) II ve III

Açıklama : **Temerrüt faizi** (I) tüm para borçlarında ortaya çıkar. **Aynen ifa/müspet zarar** (II) ve **sözleşmeden dönme/menfi zarar** (III) ise TBK’nın karşılıklı borç yükleyen sözleşmelere özgü sonuçlarıdır.

15. Aşağıdakilerden hangisi temsil yetkisini sona erdiren sebeplerden biri değildir?

A) Temsilcinin gaipliğine karar verilmesi
B) Temsil edilenin iflas etmesi
C) Temsilcinin ölümü
D) Fiil ehliyetini kaybetmesi
E) Temsil edilene yasal danışman atanması

Cevap : E) Temsil edilene yasal danışman atanması

Açıklama : Temsil edilenin ölümü, iflas etmesi, temsilcinin ölümü veya gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetinin kaybedilmesi (A, B, C, D) temsil yetkisini sona erdiren sebeplerdir. **Temsil edilene yasal danışman atanması** (E), temsil yetkisini sona erdiren bir sebep değildir.

16. Temsilcinin kendi adına ancak temsil olunan hesabına hukuki işlem yaptığı temsil türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dolaylı temsil
B) Yetkisiz temsil
C) Kısmi kanuni temsil
D) Kanuni temsil
E) Doğrudan temsil

Cevap : A) Dolaylı temsil

Açıklama : **Dolaylı temsil**’de (Gaipten Temsil), temsilci hukuki işlemi **kendi adına** yapar, ancak sonuçları (hak ve borçları) sonradan **temsil olunanın hesabına** devreder.

17. Öneriye ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sözleşmenin bütün esaslı unsurlarını içermeyen irade açıklaması öneri değil, öneriye davettir.
B) Öneri, yöneltilmesi gerekli irade beyanı ile yapılır.
C) Kabul için süre belirlenmeksizin hazır olan bir kişiye yapılan öneri hemen kabul edilmezse, öneren önerisiyle bağlılıktan kurtulur.
D) Öneri, öneride bulunanı kural olarak bağlar.
E) Öneri, tek ve daha baştan belirlenmiş bir şahsa yönelik olarak yapılmalıdır.

Cevap : E) Öneri, tek ve daha baştan belirlenmiş bir şahsa yönelik olarak yapılmalıdır.

Açıklama : Öneri, belirli bir kişiye yapılabileceği gibi, ilan yoluyla veya afişlerle **belirsiz kişilere** de yöneltilebilir. Dolayısıyla **tek ve daha baştan belirlenmiş bir şahsa yönelik** olması şartı (E) yanlıştır.

18. Muvazaa açısından aşağıdaki önermelerden hangisi yanlıştır?

A) Muvazaa, tarafların kendi iradeleriyle bilerek yarattıkları bir durumdur.
B) Muvazaalı işlemin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.
C) Muvazaanın ispatında taraflar ve üçüncü kişiler için aynı kurallar geçerlidir.
D) Mutlak ve nispi muvazaa farklıdır ve hukuki sonuçları da farklı olabilir.
E) Nispi muvazaaya öğretide nitelikli muvazaa da denir.

Cevap : C) Muvazaanın ispatında taraflar ve üçüncü kişiler için aynı kurallar geçerlidir.

Açıklama : **Taraflar** muvazaayı ancak **yazılı delille** ispatlayabilirken, **üçüncü kişiler** her türlü delille (tanık dahil) ispatlayabilirler. Bu nedenle ispat kuralları **aynı değildir** (C şıkkı yanlıştır).

19. TBK m. 27 I hükmünde, “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkansız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.” şeklinde düzenlenmiştir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi “emredici hükümler” ile alakalı doğru bir yargı bildirmektedir?

A) Bir hükmün emredici olup olmadığı sadece o hükmün lafzından veya amacından anlaşılamaz.
B) Emredici hükümlerle kastedilen tüm hukuk düzeninin hükümleri değil, yalnızca TBK’nın hükümleridir.
C) Toplumun menfaatini, ahlakını ve fertlerin şahsiyetini koruma amacını güden hükümler emredici nitelikte değildir.
D) Ortada herhangi bir somut emredici hüküm bulunmasa dahi yapılan sözleşme kamu düzenini ihlal ediyorsa, kamunun esenliğini ve rahatlığını bozuyorsa, bu sözleşme geçersiz sayılır.
E) Ekonomik, sosyal veya fiziki yönden zayıf olanları koruyan hükümler bu koruma amacına giren yönlerden emredici değildirler.

Cevap : D) Ortada herhangi bir somut emredici hüküm bulunmasa dahi yapılan sözleşme kamu düzenini ihlal ediyorsa, kamunun esenliğini ve rahatlığını bozuyorsa, bu sözleşme geçersiz sayılır.

Açıklama : TBK m. 27 uyarınca, bir sözleşmenin **kamu düzenine** aykırı olması için illa somut bir emredici hükmün ihlali gerekmez. Toplumun ortak menfaatini ve esenliğini bozan her sözleşme, soyut olarak **kamu düzenine aykırılık** nedeniyle geçersiz sayılır (D).

20. Aşağıdaki kanunlardan hangisinde genel işlem koşullarına ilişkin düzenleme getirilmiştir?

A) Türk Medeni Kanunu
B) Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
C) Türk Ticaret Kanunu
D) Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
E) İş Kanunu

Cevap : D) Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

Açıklama : Genel işlem koşullarına ilişkin temel düzenleme TBK’da yer alsa da, **Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun** (D), özellikle tüketici sözleşmelerinde haksız şartlar ve genel işlem koşulları konusunda tüketiciyi koruyucu özel düzenlemeler getirmiştir.