İnsan Kaynakları Yönetimi 2024-2025 Final Soruları (Güz)

Giriş

İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY), organizasyonların en değerli varlığı olan insanı yöneterek rekabet avantajı elde etmeyi amaçlar. Bu alan, işe alımdan eğitime, performans değerlendirmeden ücret yönetimine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. “Kıta merkezli” yaklaşımın aksine, uluslararası işletmeler genellikle Tek Merkezli (Ethnocentric), Çok Merkezli (Polycentric) veya Dünya Merkezli (Geocentric) yaklaşımları benimserler. Bu makalede, İKY’nin temel fonksiyonları olan planlama, işe alım, performans değerlendirme ve iş sağlığı güvenliği gibi konular ele alınacaktır.

İnsan Kaynakları Planlaması ve Seçim

İnsan Kaynakları Planlaması (İKP): İşletmenin gelecekteki personel ihtiyacını öngörmek için Trend Analizi, Regresyon Analizi ve Nominal Grup Tekniği gibi yöntemler kullanılır. Bu süreçte örgüt kültürü, yönetim tarzı gibi “içsel” faktörler ile teknolojik gelişmeler ve rekabet koşulları gibi “dışsal” faktörler dikkate alınır.

Seçme ve Yerleştirme: İş gerekleri (Kişilik, Deneyim, Yetkinlik), işi yapacak kişide aranan minimum niteliklerdir; “Ücret” ise bu niteliklerden biri değil, bir sonuçtur. Seçim sürecinde, “Hale (Halo) etkisi” ve “Ilımlı değerlendirme” gibi mülakat hatalarına dikkat edilmelidir.

Performans Değerlendirme ve Ücret Yönetimi

Performans değerlendirme, çalışanın başarısını ölçmek ve geliştirmek için yapılır. Hatalı ürün sayısı gibi nesnel kriterlerin yanı sıra, “Analitik düşünebilme” ve “İkna kabiliyeti” gibi kişilik özelliklerine dayalı kriterler de kullanılır. Değerlendirme sürecinde de Hale etkisi ve Kontrast hataları gibi sorunlar yaşanabilir.

Ücret Yönetimi: Ücret, işletme için önemli bir maliyet unsurudur. Ücreti oluşturan unsurlar arasında “Değişken ücret” ve primler yer alır. İş değerleme yöntemleri ise Analitik (Puan, Faktör Karşılaştırma) ve Analitik Olmayan (Sınıflama, Sıralama) olarak ikiye ayrılır.

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) ve Çalışma Hukuku

İSG, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumayı amaçlar. 6331 sayılı Kanun’a göre, “50” ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve “6” aydan fazla süren sürekli işlerde İSG kurulu oluşturulması zorunludur. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), meslek hastalıklarını Maddesel, Kimyasal ve Biyolojik nedenler olarak sınıflandırır; “Ekonomik nedenler” bu sınıflamada yer almaz.

Çalışma Hukuku açısından, nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işlere “Süreksiz iş” denir. Yıllık ücretli izin sürelerine rastlayan ulusal bayram ve genel tatil günleri “izin süresinden sayılmaz”, eklenir.

Motivasyon, Kariyer ve İletişim

Motivasyon: Eşitlik Teorisi’ne göre çalışanlar, kendilerine haksız bir avantaj sağlandığında (Pozitif Eşitliksizlik) veya eşitlik durumunda motive olabilirler.

Kariyer Yönetimi: Bireyin mesleki uzmanlığında derinleşerek değişiklik ihtiyacı hissetmediği kariyer tarzına “Durgun Durum (Sabit) Kariyer” denir.

İletişim: İletişim türleri Sözlü/Sözsüz veya Formel/İnformel olarak sınıflandırılır; “İçsel iletişim” yaygın bir tasnif türü değildir.

Tarihsel süreçte sendikalar, ilk olarak aynı mesleği icra edenlerin kurduğu “Meslek sendikaları” şeklinde ortaya çıkmıştır. Günümüzde sendikacılık, teknolojik yenilikler ve hizmet sektörünün büyümesi gibi faktörlerden etkilenmektedir; “Dışa kapalı ekonomik modellerin yaygınlaşması” ise bu değişim faktörlerinden biri değildir.

1. Eşitlik Teorisine göre çalışanlar hangi hâlde motive olur ve yaptıkları işin kalite ve miktarını artırma eğilimine girerler?

A) Olumsuz eşitsizlik durumunda
B) Çıktıya atfettiği değer yüksek olduğunda
C) Pozitif eşitsizlik durumunda
D) Eşitlik durumunda
E) İhtiyaçlarının karşılanacağı beklentisinin güçlenmesi durumunda

Cevap : C) Pozitif eşitsizlik durumunda

Açıklama :

2. Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin iş çevresi (yakın dış çevre) aktörlerinden biri değildir?

A) Tedarikçiler
B) Teknolojik gelişmeler
C) Müşteriler
D) İkame ürünler
E) Rakipler

Cevap : B) Teknolojik gelişmeler

Açıklama : İşletmelerin **iş çevresi** (mikro çevre/yakın dış çevre), doğrudan ilişki kurulan ve etkilenen aktörleri (Tedarikçiler, Müşteriler, Rakipler, İkame ürünler) içerir. **Teknolojik gelişmeler** (B) ise genellikle **genel çevre** (makro çevre/uzak dış çevre) aktörlerinden biridir.

3. Aşağıdakilerden hangisi son yıllarda sendikacılık ve sendikal anlayışların değişimine yol açan faktörlerden biri değildir?

A) Yüksek teknolojik yenilikler nedeniyle iş organizasyonlarının değişime uğraması
B) Post Fordist-Taylorist üretim ve yönetim tekniklerine geçilmesi
C) İş gücünün sanayiden hizmetler kesimine kayması
D) Keynesci ekonomi politikalarından liberal ekonomik politikalara dönülmesi
E) Dışa kapalı ekonomik modellerin yaygınlaşması

Cevap : E) Dışa kapalı ekonomik modellerin yaygınlaşması

Açıklama : Sendikacılık ve sendikal anlayışlar; teknolojik yenilikler (A), Post-Fordizme geçiş (B), iş gücünün hizmetlere kayması (C) ve liberal politikalara dönüş (D) gibi faktörlerle değişime uğramıştır. **Dışa kapalı ekonomik modellerin yaygınlaşması** (E) ise küreselleşme ve liberalleşmenin tersi bir eğilim olup, sendikal anlayışın güncel değişimine yol açan faktörlerden biri değildir.

4. Nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işler İş Kanununda hangi kavramla ifade edilmektedir?

A) Süreksiz iş sözleşmesi.
B) Kısmi süreli iş sözleşmesi.
C) Devamlı iş sözleşmesi.
D) Devamsız iş sözleşmesi.
E) Sürekli iş sözleşmesi.

Cevap : A) Süreksiz iş sözleşmesi.

Açıklama : İş Kanunu’na göre, nitelikleri bakımından en çok **otuz iş günü süren** işler **Süreksiz iş** olarak tanımlanmakta ve bu işte yapılan sözleşmeler **Süreksiz iş sözleşmesi** (A) olarak adlandırılmaktadır.

5. Hangisi trend analizi, regresyon analizi ve nominal grup tekniği gibi yöntemlerin kullanıldığı insan kaynakları fonksiyonudur?

A) Eğitim
B) İnsan kaynakları planlaması
C) İş analizi
D) Performans yönetimi
E) Kariyer yönetimi

Cevap : B) İnsan kaynakları planlaması

Açıklama : **İnsan kaynakları planlaması** (İKP), işletmenin gelecekteki personel ihtiyacını öngörmek için **Trend analizi** ve **Regresyon analizi** gibi istatistiksel yöntemleri, ayrıca **Nominal grup tekniği** gibi uzman görüşüne dayalı yöntemleri kullanır.

6. 6331 sayılı Kanun, ….. ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve ….. aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı iş yerlerinde işverenleri, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturmakla yükümlü tutmuştur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 50-6
B) 50-4
C) 65-2
D) 25-7
E) 100-6

Cevap : A) 50-6

Açıklama : 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, **50** ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve işin **6** aydan fazla sürdüğü sürekli işlerin yapıldığı iş yerlerinde işveren, İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu oluşturmakla yükümlüdür.

7. Durgun Durum (Sabit) Kariyer tarzına sahip bireylerin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kurumlar arasında yatay hareketlilik ile kariyerlerini sürdürürler.
B) Farkı meslek alanlarında deneyim kazanarak kariyerlerini ilerletirler.
C) Sürekli bir önceki işlerinden daha yüksek beceri gerektiren pozisyonlara geçiş yaparlar.
D) Mesleki uzmanlıklarında derinleşerek değişiklik yapma ihtiyacı hissetmezler.
E) Kariyer yolculuklarında sık sık iş değiştirirler.

Cevap : D) Mesleki uzmanlıklarında derinleşerek değişiklik yapma ihtiyacı hissetmezler.

Açıklama : **Durgun Durum (Sabit) Kariyer** tarzı, bireyin mesleği veya mevcut pozisyonuyla yetinmesini, **uzmanlıklarında derinleşmeyi** ve kariyer yolu boyunca köklü bir **değişiklik yapma ihtiyacı hissetmemesini** (D) ifade eden bir kariyer modelidir.

8. Hangisi iş gerekleri arasında yer almaz?

A) Ücret
B) Kişilik özellikleri
C) Deneyim
D) Yetkinlik
E) Vasıf

Cevap : A) Ücret

Açıklama : **İş gerekleri** (Job Specification), bir işi başarılı bir şekilde yapabilmek için adayda bulunması gereken minimum nitelikleri (Kişilik özellikleri, Deneyim, Yetkinlik, Vasıf) ifade eder. **Ücret** (A) ise işin kendisinin bir gerekliği değil, işin sağladığı bir **çıktı** veya **karşılıktır**.

9. Aşağıdakilerden hangisi ücreti oluşturan unsurlardan biridir?

A) Değişken ücret
B) Prim
C) Yıllık ücret
D) Asgari ücret
E) Eşit ücret

Cevap : A) Değişken ücret

Açıklama :

10. İletişim çeşitleri farklı şekillerde tasnif edilebilir.
Aşağıdakilerden hangisi bu tasniflerden biri değildir?

A) Sözsüz iletişim
B) Sözlü iletişim
C) İnformel iletişim
D) Formel iletişim
E) İçsel iletişim

Cevap : E) İçsel iletişim

Açıklama : İletişim türleri; biçimine göre (**Sözlü/Sözsüz**), yönüne göre (yatay/dikey), formuna göre (**Formel/İnformel**) gibi çeşitli şekillerde tasnif edilir. **İçsel iletişim** (E) ise yaygın kabul gören bir tasnif türü değildir.

11. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası işletmeler açısından seçme ve işe alım tercihlerine ilişkin yaklaşımlardan biri değildir?

A) Tek merkezli
B) Bölge merkezli
C) Çok merkezli
D) Dünya merkezli
E) Kıta merkezli

Cevap : E) Kıta merkezli

Açıklama : Uluslararası işletmelerin seçme ve işe alım tercihlerine ilişkin temel yaklaşımlar; **Tek merkezli (Ethnocentric)**, **Çok merkezli (Polycentric)**, **Bölge merkezli (Regiocentric)** ve **Dünya merkezli (Geocentric)** olmak üzere dört tanedir. **Kıta merkezli** (E) yaklaşım, bu temel yaklaşımlardan biri değildir.

12. I. Hale (Halo) etkisi
II. Ilımlı değerlendirme ve merkez eğilimi
III. Referans ve sağlık kontrolü
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri mülakat hatalarındandır?

A) Yalnız III
B) Yalnız I
C) I ve II
D) II ve III
E) Yalnız II

Cevap : C) I ve II

Açıklama : **Hale (Halo) etkisi** (I) ve **Ilımlı değerlendirme/merkez eğilimi** (II) değerlendiricinin önyargıları veya standart dışı davranışı nedeniyle ortaya çıkan **mülakat hatalarındandır**. **Referans ve sağlık kontrolü** (III) ise mülakat hatası değil, seçim sürecinin bir adımıdır.

13. I. Hale etkisi
II. Kontrast hataları
III. Çalışma standartları sorunları
Yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri performans değerlendirmede yaşanan sorunlardandır?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız III
D) Yalnız II
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : **Hale etkisi** (I) ve **Kontrast hataları** (II), değerlendiricinin kişisel yanlılıklarından veya başka adaylarla karşılaştırmadan kaynaklanan ve **performans değerlendirmede** sıkça yaşanan **hatalardır**. Çalışma standartları sorunları (III) ise performansın kendisiyle ilgili bir sorundur, değerlendirme hatası değildir.

14. Yıllık ücretli iznin kullandırılması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.
B) İşçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa izin süresi için kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.
C) Yıllık ücretli iznin kanun veya sözleşmelerle belirlenen sürelerle, hak edildiği yılı izleyen yıl içinde ve sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur.
D) Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılır, izin süresine eklenmez.
E) Ne zaman kullanılabileceği konusunda taraflar anlaşmadıkları takdirde, işveren yönetim yetkisine dayanarak iş yoğunluğunu ve işçilerin taleplerini dikkate alarak belirleyebilir.

Cevap : D) Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılır, izin süresine eklenmez.

Açıklama : İş Kanunu’na göre, yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan **ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz**; bu günler izin süresine **eklenmelidir**.

15. I. Hatalı ürün sayısı
II. Analitik düşünebilme
III. İkna kabiliyeti
Yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri kişilik özelliklerine göre performans kriterlerindendir?

A) Yalnız II
B) Yalnız I
C) I ve II
D) II ve III
E) Yalnız III

Cevap : D) II ve III

Açıklama : **Analitik düşünebilme** (II) ve **İkna kabiliyeti** (III), bireyin bilişsel ve sosyal alandaki **kişilik özelliklerine** dayanan performans kriterlerindendir. **Hatalı ürün sayısı** (I) ise işin sonuçlarına dayanan **nesnel** bir kriterdir.

16. Tarihsel süreç içerisinde, sendikal örgütlenme modelleri zamanla değişmiştir.
İlk kurulan sendikalar hangi tür sendikalardır?

A) İş kolu sendikaları
B) Meslek sendikaları
C) Endüstri sendikaları
D) İş yeri sendikaları
E) Genel sendikalar

Cevap : B) Meslek sendikaları

Açıklama : Tarihsel süreçte, sanayileşmenin ilk dönemlerinde, aynı mesleği icra eden ve aynı beceriye sahip işçilerin kurduğu **Meslek sendikaları** (Craft Unions) ilk kurulan sendika türüdür.

17. I. Maliyetleri azaltma
II. Teknoloji kazanma
III. Coğrafi farklılaşma
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri işletmelerin savunmacı nedenlerle uluslararasılaşmalarının gerekçeleri arasında yer almaz?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) I ve III
D) Yalnız I
E) Yalnız III

Cevap : D) Yalnız I

Açıklama :

18. I. Maddesel nedenler
II. Kimyasal nedenler
III. Ekonomik nedenler
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri ILO’nun yapmış olduğu meslek hastalıkları sınıflamasına dahildir?

A) Yalnız III
B) II ve III
C) I ve II
D) Yalnız II
E) Yalnız I

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yapılan meslek hastalıkları sınıflaması; **Maddesel/Fiziksel nedenler** (I), **Kimyasal nedenler** (II) ve **Biyolojik nedenler** gibi etkenlere göre yapılır. **Ekonomik nedenler** (III) ise bu sınıflamaya dahil değildir.

19. I. Puan yöntemi
II. Faktör karşılaştırma yöntemi
III. Sınıflama yöntemi
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri iş değerleme yöntemlerinden olan analitik yöntemlerden değildir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) II ve III
E) I ve II

Cevap : C) Yalnız III

Açıklama : İş değerleme yöntemleri; **Analitik yöntemler** (**Puan** (I) ve **Faktör Karşılaştırma** (II)) ve **Analitik olmayan (Global) yöntemler** (**Sınıflama** (III) ve Sıralama) olarak ikiye ayrılır. **Sınıflama yöntemi** (III) analitik olmayan yöntemlerdendir.

20. Aşağıdakilerden hangisi eğitim ihtiyaç analizlerinde kullanılan yöntemlerden biri değildir?

A) Testler
B) Eğitim bütçesi
C) Performans değerlendirme sonuçları
D) Odak grup toplantıları
E) Personel gözleme

Cevap : B) Eğitim bütçesi

Açıklama : Eğitim ihtiyaç analizleri (EİA), mevcut performans ile istenen performans arasındaki açığı belirlemek için **Testler**, **Performans değerlendirme sonuçları**, **Odak grup toplantıları** ve **Gözlem** gibi veri toplama yöntemlerini kullanır. **Eğitim bütçesi** (B) ise EİA’dan sonra, eğitimin planlanması aşamasıyla ilgili bir konudur.