İşyerlerinde Gürültü Ve Kontrolü 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Gürültü, işyerlerinde en yaygın fiziksel risk etmenlerinden biridir. Bir titreşimin ortam moleküllerini sıkıştırıp gevşetmesiyle yayılan enerjiye “ses” denir. İşyerindeki gürültünün kontrolü, işitme sağlığını korumak için hayati önem taşır. Bu makalede, sesin fiziksel özellikleri, gürültü kontrol önlemleri ve yasal düzenlemeler incelenecektir.

Sesin Özellikleri ve Gürültü

Sesin frekansı, saniyedeki titreşim sayısıdır. Hızı 50 m/s ve dalga boyu 2.5 metre olan bir dalganın frekansı 50/2.5 = 20 Hz’dir. İnsan kulağı, özellikle konuşma seslerini içeren 1000-4000 Hz aralığındaki frekanslara en duyarlıdır. Ortamdaki toplam ses enerjisini ifade eden ve zaman içindeki ortalama seviyeyi gösteren ölçüte “Eşdeğer gürültü seviyesi” () denir. Kararsız gürültünün değerlendirilmesinde de bu ölçüt kullanılır.

Ses Toplama Kuralı: Eşit seviyedeki iki ses kaynağı birleştiğinde, toplam ses seviyesi tek bir kaynağın seviyesinden 3 dB daha fazladır. Trafik gürültüsü ise genellikle 70-85 dB aralığındadır.

Gürültü Kontrol Önlemleri

İSG’de risk kontrol hiyerarşisi şöyledir: 1. Tehlikenin kaynağında yok edilmesi, 2. Toplu korunma/mühendislik önlemleri, 3. Kişisel korunma. Yani işçilere kulaklık vermek (I), en son çaredir; tehlikeyi ortadan kaldırmak (III) ise ilk önceliktir. OSHA standartlarına göre, gürültü seviyesindeki her 5 dB artışta, maruziyet süresi %50 azaltılmalıdır. Örneğin 90 dB(A)’da 8 saat olan izin verilen süre, 95 dB(A)’da 4 saate düşer. Vardiya planlaması ve rotasyon gibi uygulamalar “yönetsel önlemler” iken, periyodik muayene tıbbi bir önlemdir.

İşitme Testleri ve Odyogram

İşitme kaybının tipi ve derecesi “Saf Ses Odyogramı” ile belirlenir. Odyogramda sağ kulak kırmızı renkle, maskeli kemik yolu ise “[” sembolüyle gösterilir. İşitme yolu aşamaları kulak zarından beyine kadar uzanır; “kalamus” bu yolun bir parçası değildir.

İşe giriş muayenelerinin amacı işçiyi uygun işe yerleştirmektir; “risk haritası çıkarmak” bu muayenenin amacı değildir. İşitmenin korunması programı, gürültü analizi ve kontrolü gibi teknik süreçleri içerir.

1. I. İşçilere kişisel koruyucu verilmesi
II. Tehlikeli bölümde daha az sayıda işçi çalıştırılması
III. Tehlikenin ortadan kaldırılması
İşyerinde risk değerlendirmesi yapıldıktan sonra yukarıda belirtilen kontrol önlemlerine ilişkin öncelik sıralaması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) I, II ve III
B) III, II, I
C) I, II, III ve IV
D) I, III, IV ve V
E) I, II, III ve V

Cevap : B) III, II, I

Açıklama : Risk kontrol önlemlerinde öncelik hiyerarşisi şöyledir: 1. Tehlikenin Kaynağında Yok Edilmesi (Eliminasyon) (**III**), 2. Toplu Korunma ve İdari Önlemler (**II**), 3. Kişisel Korunma (KKD) (**I**).

2. Bir enerji kaynağından yayılan titreşimlerin etkisi sonucu gaz, sıvı ve katı ortamlarda moleküllerin sıkışıp gevşemesi ile ortaya çıkan enerjidir.
Yukarıdaki cümle aşağıdakilerin hangisinin tanımıdır?

A) Desibel
B) Dalga boyu
C) Hertz
D) Frekans
E) Ses

Cevap : E) Ses

Açıklama : Tanımı yapılan, titreşimlerin etkisiyle moleküllerin sıkışıp gevşemesi sonucu yayılan enerji **Ses**’tir.

3. Eşit ses seviyesine sahip iki kaynak hesaplanırken ses seviyesini etkileme biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ses seviyesi 85 db(A)’yı aşmaz.
B) 3 dB arttırır.
C) Aynı kalır.
D) Toplam değer alınır.
E) Toplam değer 87 dB’yi aşmaz.

Cevap : B) 3 dB arttırır.

Açıklama : Akustik hesaplamalarda, eşit ses seviyesine sahip iki kaynak bir araya geldiğinde toplam ses seviyesi, tek bir kaynağın seviyesine **3 dB** eklenerek bulunur.

4. Gürültü ile mücadelede organizasyon önlemleri için OSHA önerilerine göre gürültü seviyesindeki her ….. dB artış için çalışma süresinin ….. oranında azaltılması gerekir.
Boşluğa uygun gelen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) 3 – %10
B) 3 – %50
C) 5 – %100
D) 1 – %10
E) 5 – %50

Cevap : E) 5 – %50

Açıklama : OSHA standartlarına göre, gürültü seviyesindeki her **5 dB** artış için maruz kalma süresinin **%50** (yarı yarıya) azaltılması gerekir.

5. Trafik gürültüsü ses desibel aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 90-100 dB
B) 50-70 dB
C) 70-85 dB
D) 60-90 dB
E) 120-150 dB

Cevap : C) 70-85 dB

Açıklama : Yoğun trafiğin neden olduğu gürültü seviyesi, genellikle **70 dB ile 85 dB** arasında ölçülmektedir.

6. I. Gürültünün analizi
II. İşitmenin ölçümü
III. Gürültünün kontrolü
IV. Tıbbi sorumluluk
V. Temel analiz
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri işitmenin korunması programı arasında yer alır?

A) I, II ve III
B) I, IV ve V
C) I, II, III ve IV
D) I, III, IV ve V
E) I, II, III ve V

Cevap : A) I, II ve III

Açıklama : İşitmenin korunması programının temel bileşenleri: Gürültünün analizi (I), İşitmenin ölçümü (II), Gürültünün kontrolü (III) gibi başlıkları içerir.

7. İnsan kulağının işitme sistemi, en çok ….. arasındaki orta frekans aralığına daha duyarlıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 1000-8000 Hz
B) 2000-8000 Hz
C) 0-1000 Hz
D) 100-400 Hz
E) 1000-4000 Hz

Cevap : E) 1000-4000 Hz

Açıklama : İnsan kulağı, özellikle konuşma seslerinin de yoğun olduğu **1000 ile 4000 Hz** arasındaki orta frekans aralığına en duyarlıdır.

8. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ortam gürültüsünün tanımıdır?

A) Belirli bir ortamdaki ölçülen eşdeğer gürültü.
B) Belirli bir ortamdaki akustik ses.
C) Belirli bir ortamdaki sesin enerji formuna yayılması.
D) Belirli bir ortamdaki sesin eşik değeri.
E) Belirli bir ortamdaki çıkan gürültü.

Cevap : A) Belirli bir ortamdaki ölçülen eşdeğer gürültü.

Açıklama : Ortam gürültüsü, belirli bir alandaki toplam ses seviyesinin ölçülmesini ve genellikle **eşdeğer gürültü** olarak ifade edilmesini tanımlar.

9. Hızı 50~m/s ve dalga boyu 2,5 m olan bir dalganın frekansı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 20 Hz
B) 5 Hz
C) 2 Hz
D) 25 Hz
E) 0,05 Hz

Cevap : A) 20 Hz

Açıklama :

Dalga hızı (v), frekans (f) ve dalga boyu (λ) arasındaki ilişki şu formülle verilir:

v = f × λ

Burada: v = 50 m/s λ = 2,5 m f = ? (bulacağız)

Formülü frekansa göre çözersek: f = v / λ = 50 / 2,5 = 20 Hz

10. Aşağıdakilerden hangisi kulak şikâyeti olan bir kişinin işitme kaybının derecesini ve tipini belirler?

A) İletim Testi
B) Titreşim Ölçümü
C) Ses Odyogramı
D) Teorik Odyogramı
E) Saf Ses Odyogramı

Cevap : E) Saf Ses Odyogramı

Açıklama : **Saf Ses Odyogramı** (Pure Tone Audiometry), işitme kaybının derecesini ve tipini (iletim, sensörinöral vb.) belirlemek için kullanılan temel testtir.

11. Maskeli işitme eşiklerinin işaretlenmesinde sağ kulak aşağıdaki için hangi renk ve sembol kullanılır?

A) Kırmızı “<” B) Kırmızı “>”
C) Mavi “[”
D) Kırmızı “[”
E) Kırmızı “]”

Cevap : D) Kırmızı “[”

Açıklama : Odyogram işaretlemelerinde, **sağ kulak** kural olarak **Kırmızı** renkle, **maskeli kemik yolu** ise **”[“** sembolüyle işaretlenir.

12. Aşağıdaki ifadelerden hangisi işe giriş muayenelerinin amacı için söylenemez?

A) Uygun işe yerleştirme
B) Risk haritası çıkarma
C) İşçinin korunması
D) İşverenin korunması
E) Kişinin işin özelliklerinin uygun olması

Cevap : B) Risk haritası çıkarma

Açıklama : İşe giriş muayeneleri, işçinin sağlık durumunun işe uygunluğunu tespit etmeyi amaçlar. **Risk haritası çıkarma** (B) ise işyeri ortam gözetimi ve risk değerlendirmesinin görevidir.

13. İşveren asıl işin faaliyet değişikliğini aşağıdaki zaman süreçlerinden hangisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirir?

A) En geç bir ay içinde
B) Faaliyete geçince
C) Beş işgünü içerisinde
D) En geç 15 gün içerisinde
E) 10 gün içinde

Cevap : A) En geç bir ay içinde

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi işitme yolu aşamalarından biri değildir?

A) Kulak zarı
B) Oval Pencere Zarı
C) İşitme Sinirleri
D) Kalamus
E) Beyin

Cevap : D) Kalamus

Açıklama : Kulak zarı, oval pencere zarı, işitme sinirleri ve beyin işitme yolunun aşamalarıdır. **Kalamus** (D) ise işitme yolu aşamalarından biri değildir.

15. Aşağıdakilerden hangisi yönetsel önlemler arasında yer almaz?

A) Üretimi azaltma
B) Periyodik muayene
C) Rotasyonlu çalışma
D) Çalışan sayısının azaltılması
E) Vardiya planlaması

Cevap : B) Periyodik muayene

Açıklama : **Periyodik muayene** (B) tıbbi gözetim kapsamında yer alır. Diğerleri (Rotasyon, Vardiya planlaması, Üretimi azaltma) organizasyonel/idari (yönetsel) önlemlerdir.

16. Eşdeğer gürültü seviyesinin simgesi aşağıdakilerden hangisi ile gösterilir?

A) Paskal (Pa)
B) IAeg
C) Lag
D) Leq
E) Laq

Cevap : D) Leq

Açıklama : **Eşdeğer gürültü seviyesinin** simgesi **Leq**’dir.

17. OSHA, belirli bir sabit ses seviyesi için günlük maksimum maruz kalma süresini, yani 90 dB(A)’da ….. saat ve 95 dB(A)’da ….. saat ile sınırlar.
Boşluğa uygun gelen seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) 4-8
B) 1-2
C) 8-4
D) 2-4
E) 4-2

Cevap : C) 8-4

Açıklama : OSHA standartlarına göre, 90 dB(A)’da günlük maksimum maruz kalma süresi **8 saat** ve 95 dB(A)’da ise **4 saat** ile sınırlıdır.

18. Aşağıdakilerden hangisi çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitiminde işveren işyerinde belirtilen en düşük maruziyet eylem değerlerine eşit veya bu değerlerin üzerindeki gürültüye maruz kalan çalışanların veya temsilcilerinin gürültü maruziyeti ile ilgili olarak dikkat etmesi gereken hususlardan biri değildir?

A) Kulak koruyucularının doğru kullanılması
B) Gürültü maruziyetini en aza indirecek güvenli çalışma uygulamaları
C) İşyeri hekimince belirlenecek düzenli aralıklarla, çalışanların sağlık gözetimine tabi tutulmaları
D) İşyerinde gürültüye bağlı işitme kaybı belirtisinin tespit ve bildiriminin nasıl ve neden yapılacağı
E) Gürültüden kaynaklanabilecek riskler

Cevap : C) İşyeri hekimince belirlenecek düzenli aralıklarla, çalışanların sağlık gözetimine tabi tutulmaları

Açıklama : **Sağlık gözetimine tabi tutulma** (C), bir eğitim veya bilgilendirme içeriği değil, yasal bir **tıbbi zorunluluktur**.

19. Kararsız gürültünün ölçümü ve değerlendirilmesinde ….. kullanılır.
Boşluğa uygun gelen seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gürültü ses düzeyi
B) Ses ölçer
C) Dozölçer
D) Eşdeğer ses düzeyi
E) Aralıklı düzey oranı

Cevap : D) Eşdeğer ses düzeyi

Açıklama : Kararsız gürültünün (değişen seviyeli) zaman içindeki ortalama enerji seviyesini ölçmek için **Eşdeğer ses düzeyi** kullanılır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Odyogram çeşitlerinden biri değildir?

A) Periyodik Odyogram
B) İşe Dönüş Odyogram
C) Klinik Odyogram
D) İşe Giriş Odyogram
E) Søn Odyogram

Cevap : C) Klinik Odyogram

Açıklama :