Spor Psikolojisi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Spor psikolojisi, sporcuların performansını, zihinsel süreçlerini ve takım içindeki etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Bu alanda çalışan “Eğitici spor psikoloğu”, hedef belirleme ve dikkat gibi becerilere odaklanırken; “Klinik spor psikoloğu” yeme bozukluğu gibi klinik problemlere yardımcı olur. Bu makalede, spor psikolojisinin temel konuları olan motivasyon, hedef belirleme, kaygı yönetimi ve takım dinamikleri ele alınacaktır.

Motivasyon ve Hedef Belirleme

Sporcuları harekete geçiren güç motivasyondur. Başarı motivasyonu üzerine geliştirilen üç temel kuram şunlardır: “Başarı Gereksinmesi Kuramı”, “Yüklemleme Kuramı” ve “Hedefi Gerçekleştirme Kuramı”. Hedefi Gerçekleştirme Kuramı’na göre, sporcunun kendi becerilerini geliştirmeye odaklanması “görev yönelimi”, kendini başkalarıyla kıyaslaması ise “ego yönelimi”dir.

Motivasyonu artırmak için kullanılan pekiştireçler arasında maddi, sosyal ve etkinlik ödülleri bulunur; ancak “hediye” bu sınıflandırmada yer almaz. Hedef belirleme, motivasyon ve odaklanmayı “artırmada etkilidir”; azaltmaz. Hedefler vadeye göre sınıflandırılır: Günlük/haftalık hedefler “Kısa”, aylık/yıllık hedefler “Orta”, 2-5 yıllık hedefler ise “Uzun” vadelidir.

Kaygı ve Stres Yönetimi

Sporcular, performans öncesinde kaygı yaşayabilirler. Anlık ve geçici olan kaygıya “Durumluk kaygı”, çevresel durumları sürekli tehdit edici algılamaya ise “Sürekli kaygı” denir. Sporcuların otonom sinir sistemi fonksiyonlarını (kalp atışı vb.) ölçüm araçlarıyla kontrol altına almayı öğrendiği teknik “Biyolojik Geribildirim (Biofeedback)”dir. “İmgeleme” ise zihinsel antrenman yoluyla “konsantrasyonu geliştirmek” için kullanılır. Stresle başa çıkmada, sorunun kaynağını değiştirmeyi hedefleyen stratejiye “Proaktif davranış” (probleme odaklı) denir.

Takım Dinamikleri ve Liderlik

Takım performansı, sadece bireysel yeteneklere değil, grup içi dinamiklere de bağlıdır. Takım üyelerinin uyması beklenen davranış kurallarına “Takım normları” denir. Grup birlikteliğini sağlamak için ortak yemekler ve geziler düzenlenir; ancak “cep telefonlarını yasaklamamak” gibi pasif tutumlar bir strateji değildir. Takım içinde rollerin belirsiz olması performansı olumsuz etkiler, bu nedenle roller açıkça tanımlanmalı ve sporculara alışmaları için “zaman tanınmamalı”, roller net bir şekilde baştan iletilmelidir.

Antrenörlerin tutumu da kritiktir. “Kontrol eden antrenör”, sporcunun kararlara katılmasına izin vermez; buna karşın sporcuların karakter gelişimine de katkıda bulunmalıdırlar, “karışmazlar” ifadesi yanlıştır.

Performans Profillemesi ve Ceza

Sporcuların performansını artırmak için “Performans Profillemesi” yapılır. Bu süreç, gerekli niteliklerin sıralanması (I), performansın puanlanması (II) ve geliştirme stratejilerinin belirlenmesi (V) aşamalarını içerir. Sporda ceza kullanımı dikkatli yapılmalıdır; ancak hile yapmak veya takım arkadaşına yardım etmemek gibi durumlarda ceza gereklidir, “cezalandırılmamalıdır” ifadesi yanlıştır.

1. Aşağıdakilerden hangisi spor öğretiminde yaygın olarak kullanılan pekiştireç sınıflandırmalarından değildir?

A) Maddi
B) Sosyal
C) Özel dışsal
D) Etkinlik
E) Hediye

Cevap : E) Hediye

Açıklama :

2. Sporda hedef belirleme konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sporcuların etkili hedefler belirlemesi ve bunlara ulaşmak için bir program tasarlama konusunda desteğe ihtiyaçları vardır.
B) Kişinin motivasyonunu arttıran hedefler yaşantısına yön verir ve başarılar kazanmasına yardımcı olur.
C) Hedefler olmadan planlama yapılması mümkün değildir.
D) Sporcularda hedef belirleme motivasyonu, kendine güveni ve göreve odaklanmayı azaltmada etkilidir.
E) Hedefler belirlemeyen bir sporcu, varış noktası bilinmeyen bir yolculuğa çıkmış gibi olur.

Cevap : D) Sporcularda hedef belirleme motivasyonu, kendine güveni ve göreve odaklanmayı azaltmada etkilidir.

Açıklama : Sporda hedef belirlemenin temel amacı motivasyonu, kendine güveni ve göreve odaklanmayı **artırmaktır**. **Azaltmada etkili olduğu** yönündeki ifade yanlıştır.

3. ….. spor psikoloğu, psikolojik beceri antrenmanları, gevşeme çalışmaları, hedef belirleme, dikkat ve konsantrasyon çalışmaları, zihinsel antrenman gibi konularda sporcu ve antrenörlere yardımcı olur.
….. spor psikoloğu, sporcuların yaşadıkları depresyon, intihar, yeme bozukluğu, kişilik problemleri gibi klinik problemlere yardımcı olur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki ifadelerden hangisi gelmelidir?

A) Klinik – Eğitici
B) Eğitici – Uygulamacı
C) Eğitici – Klinik
D) Araştırmacı – Klinik
E) Eğitici – Araştırmacı

Cevap : C) Eğitici – Klinik

Açıklama : **Eğitici spor psikoloğu**, performans ve psikolojik beceri antrenmanlarına odaklanır. **Klinik spor psikoloğu** ise yeme bozukluğu, depresyon gibi **klinik problemlere** odaklanır.

4. ….. vadeli hedefler: Günlük ya da haftalık hedefler olabilir.
….. vadeli hedefler: Aylık ve 1 yıllık hedeflerdir.
….. vadeli hedefler: 2-5 yıllık hedeflerdir.
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Orta – Kısa – Uzun
B) Kısa – Orta – Uzun
C) Kısa – Uzun – Orta
D) Uzun – Kısa – Orta
E) Uzun – Orta – Kısa

Cevap : B) Kısa – Orta – Uzun

Açıklama : **Günlük/haftalık** hedefler **Kısa** vadelidir. **Aylık/1 yıllık** hedefler **Orta** vadelidir. **2-5 yıllık** hedefler ise **Uzun** vadelidir.

5. Aşağıda sporda ceza ile ilgili verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Yanlış bir davranış sergileyen sporcu, suç işlendiği an cezalandırılmalıdır.
B) Ceza, hoş olmayan, caydırıcı bir öğrenme ortamı yaratarak antrenör ve sporcular arasında düşmanlık ve kızgınlık yaratabilir.
C) Sporcu hile yaptığında, paylaşımcı olmadığında, takım arkadaşına yardım etmediğinde ve iş birliği yapmadığında cezalandırılmamalıdır.
D) Sporda etik dışı, aldatma, kandırma gibi yanlış davranışların cezalandırılması gerektiği belirtilmektedir.
E) Sporcular sık sık eleştirildiklerinde cesaretleri kırılır ve motivasyonlarını kaybedebilirler.

Cevap : C) Sporcu hile yaptığında, paylaşımcı olmadığında, takım arkadaşına yardım etmediğinde ve iş birliği yapmadığında cezalandırılmamalıdır.

Açıklama : **Hile, paylaşımcı olmama ve iş birliği yapmama** gibi davranışlar, takım ruhuna ve etik kurallara aykırı olduğu için, bu tür durumlarda sporcunun **cezalandırılması** (disiplin yaptırımı) gerekebilir. **Cezalandırılmamalıdır** (C) ifadesi bu nedenle yanlıştır.

6. I. Sporcuların başarılı performans göstermeleri için gerekli olan niteliklerinin sıralanması
II. Sporcuların bu niteliklere ilişkin performanslarını puanlamaları
III. Sporculara performans testlerinin yapılması
IV. Takım halinde toplanıp performans profili için görüş alınması
V. Zayıf olduklarını düşündükleri alanları nasıl geliştireceklerine dair stratejilerin belirlenmesi
Sporcuların performans profillemesine yönelik yaptığı uygulamalardaki üç aşama yukarıdakilerden hangileridir?

A) II, III ve IV
B) I, II ve V
C) I, II ve III
D) III, IV ve V
E) I, III ve V

Cevap : B) I, II ve V

Açıklama : Performans profillemesi süreci genellikle şu adımları içerir:
1. **Gerekli Niteliklerin Sıralanması** (I).
2. Bu niteliklere ilişkin **Performansın Puanlanması** (II).
3. Geliştirme stratejilerinin **Belirlenmesi** (V).
Bu adımlar, profillemenin çekirdek aşamalarıdır.

7. Takımda yer alan sporcuların gerek takım içi bireysel faaliyetlerde ve gerekse takım arkadaşlarıyla karşılıklı ilişkilerinde uymaları beklenen yazılı olan ve olmayan davranış kurallarına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Takım disiplini
B) Takım normları
C) Takım birlikteliği
D) Takım çalışması
E) Takımda roller

Cevap : B) Takım normları

Açıklama : Bir takımda üyelerin bireysel ve karşılıklı ilişkilerinde uymaları beklenen **yazılı ve yazılı olmayan davranış kurallarına** **Takım normları** denir.

8. Uyarılmışlığın düzenlenmesinde istem dışı çalışan ve kontrol edilemez olan otonom sinir sisteminin fonksiyonlarının ölçüm araçları yardımıyla ölçülmesi, kontrol alınmaya çalışılması felsefesine ne ad verilir?

A) Nefes Egzersizleri
B) İlerleyen Gevşeme Antrenmanı
C) İmgeleme
D) Biyolojik Geribildirim (Biofeedback)
E) Otojenik Çalışmalar

Cevap : D) Biyolojik Geribildirim (Biofeedback)

Açıklama : **Biyolojik Geribildirim (Biofeedback)**, genellikle istemsiz çalışan **otonom sinir sisteminin** (kalp hızı, kas gerilimi vb.) fonksiyonlarını ölçüm araçları ile sporcuya geri bildirerek, bu fonksiyonları **kontrol altına almayı** öğretmeyi amaçlayan tekniktir.

9. …..; endişe, korku, gerginlik ve fizyolojik uyarılmışlıktaki artış ile karakterize edilen anlık, geçici, öznel duygusal durumdur. ….. ise belirli çevresel durumları sürekli tehdit edici olarak algılama durumudur.
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Durumluk kaygı – Sürekli kaygı
B) Bilişsel kaygı – Sürekli kaygı
C) Sürekli kaygı – Durumluk kaygı
D) Durumluk kaygı – Somatik kaygı
E) Somatik kaygı – Bilişsel kaygı

Cevap : A) Durumluk kaygı – Sürekli kaygı

Açıklama : **Anlık, geçici ve öznel** duygusal durum **Durumluk kaygı**dır. **Belirli durumları sürekli tehdit edici** olarak algılama eğilimi ise bireyin kalıcı kişilik özelliği olan **Sürekli kaygı**dır.

10. Aşağıdakilerden hangisi takım içinde grup birlikteliğini sağlamak için kullanılabilecek stratejilerden değildir?

A) Sezon dışında birlikte antrenman yapmalarını sağlayın.
B) Bir deplasman turnuvasına veya spor etkinliğine takım gezisi düzenleyin.
C) Maçtan önce takım olarak birlikte yemek yemelerini sağlayın.
D) Yol gezileri sırasında cep telefonlarını ve müzik çalarları yasaklamayın.
E) Takım ile birlikte sosyal sorumluluk etkinlikleri düzenleyin.

Cevap : D) Yol gezileri sırasında cep telefonlarını ve müzik çalarları yasaklamayın.

Açıklama : Grup birlikteliğini sağlamak için ortak aktiviteler (A, B, C, E) teşvik edilmelidir. **Yasaklama getirmemek** (D), sporcuların bireysel tercihlerine saygı duymak anlamına gelse de, **grup birlikteliğini sağlamak** için kullanılan aktif bir strateji değildir; aksine, ortak etkileşimi azaltabilir.

11. Sporcunun imgelemeyi nerede ve ne zaman yapacağına, neyi neden imgeleyeceğine sorular arayan kuram/model aşağıdakilerden hangisidir?

A) İmgelemenin Dört Bileşen Modeli
B) Psiko-Nöromüsküler Kuram
C) Sembolik Öğrenme Kuramı
D) Yüklemleme Kuramı
E) Dikkat-Uyarılmışlık Düzenleme Kuramı

Cevap : A) İmgelemenin Dört Bileşen Modeli

Açıklama : **İmgelemenin Dört Bileşen Modeli**, imgelemenin etkinliğini artırmak için **neyi, nerede, ne zaman ve neden** imgeleyeceğine dair sorulara yanıt arar.

12. Aşağıdakilerden hangisi sporda imgelemenin kullanıldığı alanlardan biridir?

A) Dikkati azaltmak
B) Isınma çalışmaları
C) Uyarılmışlığı arttırmak
D) Beceriyi azaltmak
E) Konsantrasyonu geliştirmek

Cevap : E) Konsantrasyonu geliştirmek

Açıklama : **İmgeleme** (Mental Antrenman), sporcunun zihinsel olarak pratik yapmasını sağlayarak beceri öğrenme, kendine güven ve **konsantrasyonu geliştirmek** gibi alanlarda kullanılır.

13. Aşağıdakilerden hangisi duyguya odaklanan başa çıkma stratejilerinden değildir?

A) Nefes egzersizleri
B) Meditasyon
C) Otojenik antrenman
D) Aşamalı gevşemeyi
E) Proaktif davranış

Cevap : E) Proaktif davranış

Açıklama : **Duyguya odaklanan** stratejiler, duygusal durumu yönetmeyi amaçlar (gevşeme, meditasyon). **Proaktif davranış** (E) ise stresin veya sorunun kaynağını doğrudan değiştirmeyi hedefleyen **probleme odaklanan** başa çıkma stratejisidir.

14. Antrenörlerden genel anlamda beklenenler konusunda aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Çocuk ve gençlerin zihinsel gelişimlerini sağlarlar.
B) Çocuk ve gençlerin fiziksel, psikomotor gelişimlerini sağlarlar.
C) Antrenörler sporcuların karakter gelişimi konusuna karışmazlar.
D) Çocuk ve gençlerin yeterlik, güven, özerklik, ilişkili olma gibi psikolojik ihtiyaçlarını tatmin ederler.
E) Çocuk ve gençleri teknik ve taktik bilgi ile donatırlar.

Cevap : C) Antrenörler sporcuların karakter gelişimi konusuna karışmazlar.

Açıklama : Antrenörler, sporcuların **teknik, taktik, fiziksel** gelişimlerinin yanı sıra, etik ve değerler aracılığıyla **karakter gelişiminde** de önemli bir rol model ve destekleyici olarak görülürler. **Karışmazlar** (C) ifadesi yanlıştır.

15. Başarı motivasyonu hakkındaki üç kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Temel Psikolojik İhtiyaçlar Kuramı, Yüklemleme Kuramı, Özellik Kuramı
B) Hür İrade Kuramı, Başarı Gereksinmesi Kuramı, Kişilik Kuramı
C) Başarı Gereksinmesi Kuramı, Yüklemleme Kuramı, Hedefi Gerçekleştirme Kuramı
D) Hedef Belirleme Kuramı, Hür İrade Kuramı, Yüklemleme Kuramı
E) Hür İrade Kuramı, Temel Psikolojik İhtiyaçlar Kuramı, Özellik Kuramı

Cevap : C) Başarı Gereksinmesi Kuramı, Yüklemleme Kuramı, Hedefi Gerçekleştirme Kuramı

Açıklama : Sporda **başarı motivasyonu** konusundaki temel kuramlar; **Başarı Gereksinmesi Kuramı**, **Yüklemleme Kuramı** ve **Hedefi Gerçekleştirme Kuramı**’dır.

16. Aşağıdakilerden hangisi kontrol eden antrenörün özelliklerinden değildir?

A) Bağırmak, ceza vermek gibi korkutma üzerinden istediklerini yaptırmak ister.
B) Sporcuların görüşlerini dikkate almaz.
C) Sporcuyu takip etme ve gözlemleme konusunda aşırıya kaçar.
D) Sporcunun karar alma sürecine katılmasına izin verir.
E) Sporcularda suçluluk duygusunu besleyen ifadeler kullanır.

Cevap : D) Sporcunun karar alma sürecine katılmasına izin verir.

Açıklama : **Kontrol eden antrenör**, sporcuların özerkliğini kısıtlar; bağırmak, görüşleri dikkate almamak ve suçluluk duygusu yaratmak (A, B, C, E) bu özelliklerdendir. **Sporcunun karar alma sürecine katılmasına izin vermek** (D) ise kontrol eden değil, **özerkliği destekleyen** antrenörün özelliğidir.

17. Sporcunun hedeflerinin kendi performansını ve becerilerini arttırmaya yönelik olduğu motivasyonel sürece …; sporcunun rekabete odaklanıp kendini diğer sporcularla karşılaştırdığı motivasyonel sürece … denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) görev yönelimi – ego yönelimi
B) içsel motivasyon – dışsal motivasyon
C) ego yönelimi – görev yönelimi
D) spora katılım motivasyonu – başarı motivasyonu
E) dışsal motivasyon – ego yönelimi

Cevap : A) görev yönelimi – ego yönelimi

Açıklama : **Hedefi Gerçekleştirme Kuramı**’na göre; kişinin kendi becerilerini ve performansını artırmaya odaklanması **görev yönelimi**dir. Başkalarıyla rekabet etmeye ve kendini kıyaslamaya odaklanması ise **ego yönelimi**dir.

18. Davranışlarda tepkisel olarak gözlemlenebilen zihnin fizyolojik ve psikolojik süreçlerini içeren belli uyaranlara karşı verilen olumlu veya olumsuz yanıtlara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uyarılmışlık
B) Kaygı
C) Stres
D) Heyecan
E) Duygu

Cevap : E) Duygu

Açıklama :

19. Takımdaki roller ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Takım içinde roller zamanla anlaşılır, sporculara zaman verip bu rollere alışması beklenmelidir.
B) Spor ortamlarında resmi olan ve resmi olmayan roller mevcuttur.
C) Takım içinde rollerin sorumluluk kapsamı ve sorumluluklarını yerine getirememenin sonuçları hakkında açık, net ve anlaşılır bilgiler verilmelidir.
D) Çocuk ve gençlerin yeterlik, güven, özerklik, ilişkili olma gibi psikolojik ihtiyaçlarını tatmin ederler.
E) Rol belirsizliği antrenör-sporcu ilişkileri zedeler ve takım performansını olumsuz etkiler.

Cevap : A) Takım içinde roller zamanla anlaşılır, sporculara zaman verip bu rollere alışması beklenmelidir.

Açıklama :

20. Spor psikolojisi alanında spor bilimleri perspektifinden ele alınan konular aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Psikoloji kuramları, psikolojik danışmanlık, kişilik
B) Motor beceri, motor kontrol, motor öğrenme
C) Problemli davranışlar, psikolojik danışmanlık, kişilik
D) Psikolojik rehberlik, danışmanlık, psikiyatrik sorunlar
E) Gelişim psikolojisi, psikoloji kuramları, kişilik

Cevap : B) Motor beceri, motor kontrol, motor öğrenme

Açıklama : Spor psikolojisi, spor bilimleri perspektifinden ele alındığında; spor performansını etkileyen zihinsel süreçler (dikkat, motivasyon) ve **motor öğrenme** ile ilgili konulara (Motor beceri, Motor kontrol, Motor öğrenme) odaklanır.