Ata Aöf Hukukun Temel Kavramları 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Hukuk, bireylerin birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallar bütünüdür. Hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran en belirgin fark, “kamu gücü ile desteklenen maddi bir yaptırıma sahip olmasıdır”. Din kuralları ise ilahi iradeye dayandığı için sosyal düzen kuralları içinde “en kolay değişen” kurallar değildir. Bu makalede, hukukun temel kavramları, Anayasal ilkeler ve kişiler hukuku konuları incelenecektir.

Hukukun Temel Kavramları ve Kaynakları

Hukuk kurallarının geçerlilik ve üstünlük sırasını gösteren Normlar Hiyerarşisinde en üstte “Anayasa” yer alır. Anayasa’nın 15. maddesi, savaş ve olağanüstü hallerde bile dokunulamayacak çekirdek hakları (maddi ve manevi varlığın bütünlüğü, masumiyet karinesi, din ve vicdan özgürlüğü gibi) güvence altına alır; “seçme ve seçilme hakları” ise bu çekirdek haklar arasında yer almaz. Anayasa’nın 38. maddesindeki “kanunilik ilkesi” gereği, “Ceza ve ceza yerine geçen tedbirler tüzük veya yönetmelikle düzenlenemez”, sadece Kanunla düzenlenebilir.

Kanunların Uygulanması: Türk Ceza Hukuku’nun yer bakımından uygulama açısından kabul ettiği temel ilke “Mülkilik İlkesi”dir (Ülkesellik). Bir fiil Türkiye’de işlenmişse, failin uyruğuna bakılmaksızın Türk kanunları uygulanır.

Hukuk Kurallarının Yorumu: Bir mahkemede uygulanacak kanunun Anayasa’ya aykırılığının mahkeme aracılığıyla Anayasa Mahkemesi’ne götürülmesi yolu “Somut norm denetimi” olarak adlandırılır.

Kişiler Hukuku ve Ehliyet

Kişilik, çocuğun “tam ve sağ olarak doğduğu” an başlar ve kişi hak ehliyetini kazanır. Ancak, hak ehliyeti bulunan kişi kendiliğinden “fiil ehliyetini kazanmış olmaz”; fiil ehliyeti için ayırt etme gücü ve erginlik gibi ek şartlar gerekir.

• Fiil Ehliyeti Türleri: Tam ehliyetli, Sınırlı ehliyetli, Sınırlı ehliyetsiz ve Tam ehliyetsizdir. “Sınırsız ehliyetli” diye bir kavram yoktur. “Tam ehliyetsiz çocuklar” hiçbir şekilde nişanlanamazlar.
• Ayırt Etme Gücü: Bir kişinin bir eylemin hukuki sonuçlarını ve tehlikesini kavrayabilme yeteneğidir. Çocuğun karşıdan karşıya geçerken tehlikeyi kavrayamaması, “ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı” ile ilgilidir.
• Gaiplik: Kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolması (örneğin kaybolan bir kayakçı) veya kendisinden uzun zamandır haber alınamaması durumunda, son haber alınma tarihinden itibaren “5 yıl geçtikten sonra” süreç başlatılabilir.

Aile Hukuku

• Nişanlanma: Herhangi bir şekil şartına bağlı olmaksızın, tarafların birbirine “evlenme vaadinde bulunmasıyla” kurulur. Nişanlanmanın sona erme sebepleri arasında “taraflardan birinin geçici olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi” yer almaz.
• Evlenmenin Butlanı: Mutlak veya nispi butlan kararı, evliliği kural olarak “geçmişe etkili olarak değil, geleceğe etkili olarak” sona erdirir.
• Soybağı: Dede ile torun arasındaki hısımlık “ikinci dereceden altsoy-üstsoy kan hısımlığıdır”. Babalık davası, evlat edinme ve evlenme soybağı kurarken, “soy bağının reddi” mevcut soybağını sona erdirir.

Yargı Yolları ve Çocukların Yargılanması

Adli yargı yolunda ilk derece mahkemelerinin istinaf incelemesini yapmaya yetkili mahkeme “Bölge Adliye Mahkemesi”dir. Çocuk sanıkların (18 yaşını doldurmamış) yargılandığı ceza davalarında duruşmaların kapalı görülmesi esastır. Bedensel zarar durumunda “yaralananın desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradığı kayıplar” (destekten yoksun kalma tazminatı), ölüm halinde istenebilecek bir tazminat türü olup bedensel zarar gideri değildir.

1. Türk Ceza Hukuku’nun yer bakımından uygulama açısından kabul ettiği temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Koruma İlkesi
B) Mağdura Göre Şahsilik İlkesi
C) Mülkilik İlkesi
D) Evrensellik İlkesi
E) Faile Göre Şahsilik İlkesi

Cevap : C) Mülkilik İlkesi

Açıklama : Türk Ceza Hukuku’nda temel olarak kabul edilen ve suçun nerede işlendiğine bakılmaksızın Türk ülkesinde işlenmiş sayılmasını öngören ilke **Mülkilik İlkesi**’dir.

2. Devleti kendiliğinden meydana gelen ve diğer canlılar gibi doğan, büyüyen ve nihayet varlığını kaybeden büyük bir organizma şeklinde kabul eden teori aşağıdakilerden hangisidir?

A) Biyolojik Teori
B) Ekonomik Teori
C) İlahî Hukuk Teorisi
D) Aile Teorisi
E) Sosyal Sözleşme Teorisi

Cevap : A) Biyolojik Teori

Açıklama : Devleti canlı bir organizma (büyük bir organizma) olarak kabul eden ve doğuş, büyüme, ölüm gibi süreçlerle ilişkilendiren teori **Biyolojik Teori**’dir.

3. Bir kimse kendi hakkını bir başkasına devrederse devreden kişi hakkını kaybetmiş, karşı taraf hak kazanmış olur.
Cümlede bahsedilen hak kaybına ne ad verilir?

A) İyi niyetle kayıp
B) Nispi kayıp
C) Mutlak kayıp
D) Varsayımsal kayıp
E) Dönüşümlü kayıp

Cevap : B) Nispi kayıp

Açıklama : Bir hakkın devri (alacağın temliki gibi) söz konusu olduğunda, hakkı devreden kişinin hakkı kaybetmesi ve karşı tarafın hak kazanması **Nispi kayıp** olarak adlandırılır.

4. Aşağıdakilerden hangisinde tüzel kişinin unsurlarından birine yer verilmiştir?

A) Kazanç paylaşmayı hedefleme
B) Ticari işletme işletilmesi
C) Sicile kayıt
D) Örgütlenme
E) Kamuya yararlılık

Cevap : D) Örgütlenme

Açıklama : Tüzel kişiliğin (dernek, vakıf, şirket) temel unsurları arasında belirli bir amaca yönelik birleşmiş **örgütlenme** (yapı) yer alır.

5. Aşağıdakilerden hangisi tüm hukuki işlemlerde aranan geçerlilik unsurlarından biri değildir?

A) Genel ahlaka aykırı olmama
B) Kamu düzenine aykırı olmama
C) Kişilik haklarına aykırı olmama
D) Kişinin ehliyetli olması
E) Geçerlilik şekline uygunluk

Cevap : E) Geçerlilik şekline uygunluk

Açıklama : Hukuki işlemlerin geçerli olması için; genel ahlak, kamu düzeni ve kişilik haklarına aykırı olmama, konusunun imkansız olmaması ve kişinin ehliyetli olması gerekir. **Geçerlilik şekline uygunluk** (E), kanunun zorunlu kıldığı **bazı** hukuki işlemler için aranan bir şarttır, tüm hukuki işlemler için değildir (Örneğin, sözlü yapılan satış sözleşmeleri).

6. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yayımdan sonraki bir tarih belirlenmemişse ne zaman yürürlüğe girer?

A) TBMM’de kabul edildiği tarihte
B) Resmî Gazete’de yayımlanmasının üzerinden 30 gün geçince
C) Resmi Gazete’de yayımlanmasının ertesi gününden itibaren kırk beşinci günün sona ermesi ile
D) Resmi Gazete’de yayımlandıkları gün
E) Cumhurbaşkanlığı sözcüsü tarafından kamuoyuna duyurulduğu tarihte

Cevap : D) Resmi Gazete’de yayımlandıkları gün

Açıklama : Kural olarak, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri (ve Kanunlar, Yönetmelikler), yayımdan sonraki bir tarih belirlenmemişse **Resmi Gazete’de yayımlandıkları gün** yürürlüğe girer.

7. 20 Mayıs 2018 tarihli ve 7302 sayılı Kanun ile 3 ay süresince buğday ithalatı yasaklanmış ve bu yasağa uymayanların adli para cezası ile cezalandırılacağı öngörülmüştür. A, 30 Mayıs 2018 tarihinde buğday ithal etmiş ve 14 Kasım 2018 tarihli yargılama sonucunda 7302 sayılı Kanun’a muhalefetten hakkında adli para cezasına hükmedilmiştir.
Paragraftaki olay aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ilişkilendirilebilir?

A) Koruma İlkesi
B) Derhâl Uygulama İlkesi
C) İleriye Yürüme İlkesi
D) Geçmişe Yürüme İlkesi
E) Evrensellik İlkesi

Cevap : C) İleriye Yürüme İlkesi

Açıklama : Kanunun yürürlüğe girdiği 20 Mayıs 2018’den sonraki (ilerideki) bir tarihte (30 Mayıs 2018) işlenen fiile uygulanması, kanunların yürürlükteki olaylara uygulanmasını ifade eden **İleriye Yürüme İlkesi** ile ilişkilendirilir.

8. İrade Teorisi’ne göre hak kavramı aşağıdakilerden hangisinde tam ve doğru olarak verilmiştir?

A) Hukuk düzeni tarafından korunan ve faydalanılması sahibinin iradesine bağlı bulunan menfaattir.
B) Kişilere hukuk düzeni tarafından tanınan ve korunan bir irade kudretidir.
C) Hukukça korunan menfaattir.
D) Kişilere hukuk düzeni tarafından tanınan bir menfaat ve irade kudretidir.
E) Hukuk düzeni tarafından korunan çıkardır.

Cevap : B) Kişilere hukuk düzeni tarafından tanınan ve korunan bir irade kudretidir.

Açıklama : **İrade Teorisi** (Will Theory), hakkı, hukuk düzeni tarafından tanınan ve korunan bir **irade kudreti** (bir şeyi isteyebilme, yapabilme gücü) olarak tanımlar.

9. Aşağıdakilerden hangisi Uyuşmazlık Mahkemesi’ nin görevlerinden biridir?

A) Çekişmesiz yargı işlerini görmek
B) Temyiz incelemesini yapmak
C) Olumlu görev uyuşmazlığını incelemek
D) Hakem kararlarına karşı iptal davalarına bakmak
E) İstinaf incelemesi yapmak

Cevap : C) Olumlu görev uyuşmazlığını incelemek

Açıklama : Uyuşmazlık Mahkemesi’nin temel görevi, adli ve idari yargı kolları arasındaki **görev ve hüküm uyuşmazlıklarını** (Olumlu/Olumsuz görev uyuşmazlığı) kesin olarak çözmektir.

10. I. Lafzi yorum
II. Bilimsel yorum
III. Sistematik yorum
IV. Yasama yorumu
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri hukuk kurallarının yorumlanmasında kullanılan yorum yöntemleri arasında yer alır?

A) I ve III
B) Yalnız IV
C) II ve IV
D) Yalnız II
E) III ve IV

Cevap : A) I ve III

Açıklama : Hukuk kurallarının yorumlanmasında kullanılan yöntemler; **Lafzi** (Söze göre – I), **Sistematik** (Kurumun bütünlüğüne göre – III), Tarihi (Koyuluş amacına göre) ve Amaçsal (Gai) yorumlardır. **Yasama yorumu** (IV) Türk Hukukunda terk edilmiştir.

11. Aşağıdakilerden hangisi tapu kütüğüne şerh verilmekle etkisi güçlendirilmiş alacak haklarından biri değildir?

A) Ön alım hakkı
B) Taşınmaz satış vaadinden doğan hak
C) Ürün kirası hakkı
D) Rehinde boş dereceye ilerleme
E) Menkul satım sözleşmesinden doğan hak

Cevap : E) Menkul satım sözleşmesinden doğan hak

Açıklama : Tapu kütüğüne şerh verilmekle etkisi güçlendirilen haklar taşınmazlarla ilgilidir. **Menkul (Taşınır) satım sözleşmesinden doğan hak** (E) ise tapu siciliyle (taşınmazlarla) ilgili olmadığı için şerh verilerek etkisi güçlendirilmiş alacak haklarından biri değildir.

12. Adli yargı yolunda ilk derece mahkemelerinin istinaf incelemesini yapmaya yetkili mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cumhuriyet Başsavcılığı
B) Bölge İdare Mahkemesi
C) Bölge Adliye Mahkemesi
D) Yargıtay
E) Uyuşmazlık Mahkemesi

Cevap : C) Bölge Adliye Mahkemesi

Açıklama : Adli yargı yolunda, ilk derece mahkemeleri (Asliye Hukuk, Asliye Ceza vb.) tarafından verilen kararların **istinaf** incelemesini yapmaya yetkili mahkeme **Bölge Adliye Mahkemesi**’dir.

13. Taraf ehliyetinin eksikliği durumunda mahkeme aşağıdaki kararlardan hangisini vermelidir?

A) Davanın usulden reddine karar vermelidir.
B) Davanın açılmamış sayılmasına karar vermelidir.
C) Davanın taraf ehliyeti eksikliğinin giderilmesine karar vermelidir.
D) Davayı olduğu gibi görüp karara bağlamalıdır.
E) Davanın esastan reddine karar vermelidir.

Cevap : A) Davanın usulden reddine karar vermelidir.

Açıklama : Taraf ehliyeti, dava şartlarından olup mahkemenin davanın esasına girmesi için zorunludur. Dava şartlarında eksiklik varsa mahkeme, **Davanın usulden reddine** karar vermelidir.

14. Kayakçı (N) spor yapmak amacıyla İsviçre Alplerine gitmiştir. (N)’nin, kardeşi (H) ‘ye gönderdiği kartpostalın üstünden aylar geçmiş ve kendisinden bir daha haber alınamamıştır. En son kaldığı otelden çıkış yapıp kaymak için dağa gittiği anlaşılmış ancak sonrasına dair herhangi bir bilgi de bulunamamıştır.
Yukarıdaki bilgiler ışığında, (N) için ailesi ne zaman gaiplik kararı aldırılabilir?

A) Son haber alınma tarihinden itibaren 20 yıl geçtikten sonra süreç başlatılabilir.
B) Son haber alınma tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra süreç başlatılabilir.
C) Son haber alınma tarihinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra süreç başlatılabilir.
D) Son haber alınma tarihinden itibaren 6 ay geçtikten sonra süreç başlatılabilir.
E) Son haber alınma tarihinden itibaren 3 ay geçtikten sonra süreç başlatılabilir.

Cevap : B) Son haber alınma tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra süreç başlatılabilir.

Açıklama : Türk Medeni Kanunu’na göre, kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolması (İsviçre Alpleri’nde kaybolma) veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamaması durumunda gaiplik kararı talep edilebilir. Olayda ölüm tehlikesi daha muhtemel olduğu için, bu durumda **son haber alınma tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra** süreç başlatılabilir.

15. Gerçek kişiliğin başlangıcı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Mahkeme kararı
B) Evlenme
C) Reşit olma
D) Tam ve sağ olarak doğma
E) Ayırt etme gücünü kazanma

Cevap : D) Tam ve sağ olarak doğma

Açıklama : Türk Medeni Kanunu’na göre, **Gerçek kişiliğin başlangıcı** ve hak ehliyetinin kazanılması, çocuğun **tam ve sağ olarak doğduğu** an başlar.

16. Aşağıdaki durumların hangisinde ceza davası duruşmaları kapalı görülür?

A) Sanığın 15 yaşını doldurmamış olmasında
B) Sanığın 18 yaşını doldurmamış olmasında
C) Sanığın 12 yaşını doldurmamış olmasında
D) Sanığın 16 yaşını doldurmamış olmasında
E) Sanığın 20 yaşını doldurmamış olmasında

Cevap : B) Sanığın 18 yaşını doldurmamış olmasında

Açıklama : Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre, sanık **18 yaşını doldurmamış** ise duruşmaların gizlilik (kapalı) ilkesine göre yapılması esastır.

17. Aşağıdakilerden hangisi bedensel zarar durumunda talep edilebilecek giderlerden biri değildir?

A) Yaralananın desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar
B) Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar
C) Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar
D) Kazanç kaybı
E) Tedavi giderleri

Cevap : A) Yaralananın desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar

Açıklama : Bedensel zarar durumunda talep edilebilecek giderler arasında tedavi, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar yer alır. **Yaralananın desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradığı kayıplar** (A), bedensel zarar değil, ölüm halinde istenebilecek **destekten yoksun kalma tazminatıdır**.

18. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa’nın 15. maddesinde bahsedilen çekirdek haklardan değildir?

A) Kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz.
B) Suçluluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.
C) Kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz.
D) Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez.
E) Kimse seçme ve seçilme haklarını kullanmaktan alıkoyulamaz.

Cevap : E) Kimse seçme ve seçilme haklarını kullanmaktan alıkoyulamaz.

Açıklama : Anayasa’nın 15. maddesindeki **çekirdek haklar** (savaş, seferberlik, olağanüstü hallerde bile dokunulamayacak haklar) arasında, kişinin maddi/manevi varlığı (A), masumiyet karinesi (B), din/vicdan özgürlüğü (C) ve suç/cezaların geçmişe yürümemesi (D) yer alır. **Seçme ve seçilme hakları** (E) ise bu çekirdek haklar arasında yer almaz.

19. 1982 Anayasası’na göre suç ve cezalarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Hiç kimse yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirmemesinden dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.
B) Kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz.
C) Ceza sorumluluğu şahsidir.
D) Ceza ve ceza yerine geçen tedbirler tüzük veya yönetmelikle düzenlenebilir.
E) Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.

Cevap : D) Ceza ve ceza yerine geçen tedbirler tüzük veya yönetmelikle düzenlenebilir.

Açıklama : Anayasa’nın **kanunilik ilkesi** gereği, **Ceza ve ceza yerine geçen tedbirler** Tüzük veya Yönetmelikle değil, **ancak Kanunla** düzenlenebilir. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır.

20. Bir mahkemede görülmekte olan davada uygulanacak hukuk kuralının taraflarca Anayasa’ya aykırılığının iddia edilmesi ve bunun mahkeme tarafından ciddiye alınması veya mahkeme tarafından uygulanacak normun Anayasa’ya aykırı olduğunun düşünülmesi durumunda bu iddianın mahkeme tarafından Anayasa Mahkemesi’ne “itiraz” olarak götürülmesi yoluna ne ad verilir?

A) Bireysel başvuru
B) Soyut norm denetimi
C) Yüce divan yargılaması
D) İstinaf
E) Somut norm denetimi

Cevap : E) Somut norm denetimi

Açıklama : Bir davada uygulanacak kanunun Anayasa’ya aykırılığının mahkeme (itiraz makamı) aracılığıyla Anayasa Mahkemesi’ne götürülmesi yolu **Somut norm denetimi** (İtiraz yolu) olarak adlandırılır.