Ata-Aöf İdare Hukuku 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

İdare Hukuku, kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla örgütlenmiş idarenin yapısını, işleyişini, eylem ve işlemlerini düzenler. İdarenin temel fonksiyonu, kamu gücü ayrıcalıklarından yararlanılarak ve kamu yararını hedefleyerek, idari işlem ve eylemlerle yürütülür. Bu fonksiyonun temel özelliklerinden biri, “talep üzerine” değil, kendiliğinden (re’sen) harekete geçmesidir. Bu makalede, idari teşkilat, kamu hizmetlerinin görülme usulleri ve idari yetkilerin esasları incelenecektir.

İdari Teşkilatın Yapısı

İdari teşkilat, merkezi ve yerinden yönetim organlarından oluşur. Organik anlamda idare, Bakanlıklar, Belediyeler ve İl Özel İdareleri gibi kamu tüzel kişiliğine sahip yapıları kapsar; “Erzurum Birinci Ağır Ceza Mahkemesi” gibi yargı organları ise idare kapsamında yer almaz.

• Merkezi İdare: Yürütme yetkisi 1982 Anayasası’na göre “Cumhurbaşkanı”na aittir. Merkezî idare örgütü içerisindeki en yüksek devlet memuru “Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı”dır. Taşra teşkilatında ise ilçedeki en büyük mülki amir “Kaymakam”dır.
• Yerel Yönetimler: Kamu tüzel kişiliğini haizdirler. Merkezî idarenin hiyerarşi denetimine değil, “idari vesayet” denetimine tabidirler. Bu organların (belediye, il özel idaresi) seçilmiş organları, görevlerine ancak “yargı kararı ile son verilebilir”. İl Özel İdaresi’nin temsilcisi ve yürütme organı “Vali”dir.
• Köy İdaresi: En küçük yerel yönetim birimi olan köy idaresinin organları arasında “Köy Derneği” (karar organı) yer alır. Köy muhtarı da “Köy Derneği” tarafından seçilir.

Kamu Hizmetlerinin Görülme Usulleri

Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde çeşitli yöntemler kullanılır:

• Emanet Usulü: Hizmetin masrafları, kârı ve zararı idareye ait olmak üzere idarece gördürülmesidir.
• İmtiyaz Usulü: Bir kamu hizmetinin masrafları, kâr ve zararları özel kişiye ait olmak üzere, özel bir kişi tarafından kurulması ve/veya işletilmesi usulüdür.
• İltizam Usulü: Bir kamu hizmetinin (genellikle mali hizmetlerin) özel kişiye “götürü ya da orantılı bir kazanç” karşılığında gördürülmesi usulüdür.
• Müşterek Emanet Usulü: Kâr ve zararın idare ile özel kişi arasında paylaşılmasıdır.

“Doğrudan temin usulü” ise bir hizmet görme usulü değil, Kamu İhale Kanunu kapsamında bir satın alma yöntemidir. Yürütülmesi özel kesime tamamen yasaklanmış olan kamu hizmeti türü “tekelli kamu hizmetidir”.

İdari İşlemler ve Hukuki İlkeler

İdari işlemler yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarıyla kurulur.

• Yetki ve Hiyerarşi: Üst makamın ast derece makamlar üzerindeki hukuki gücü “Hiyerarşi” olarak tanımlanır. Yetki devrinde “bütün yetkilerin bir başka makama devri mümkün değildir”. İmza devrinde ise asıl yetki sahibi yetkilerini kullanmaya devam edebilir. Yetki devri, geçici görevden uzaklaştırma gibi durumlarda asıl yetki sahibi yetkilerini kullanamaz.
• Yürürlüğe Giriş: İdari işlem yararlandırıcı ise “imza” tarihinde; yükümlendirici ise ilgiliye “tebliğ” tarihinde yürürlüğe girer.
• Yönetmelik Yetkisi: “Edebiyat fakültesi” gibi akademik birimler, Anayasa’ya göre yönetmelik yapma yetkisine sahip değildir.
• Kamu İhaleleri: Kamu ihalelerine mümkün olduğu kadar çok kişinin katılmasını sağlayan temel ilke “Rekabet İlkesi”dir.
• Yargı: İdarenin özel hukuk sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar “Adli Yargı”da çözümlenir. Yürütme ve idarenin harcamalarını TBMM adına “Sayıştay” denetler.
• Kolluk: Adli kolluk adli makamların (Cumhuriyet Savcısının) emrinde iken, idari kolluk idari makamların (Vali/Kaymakam) emrindedir. Önleyici kolluk türü “İdari kolluk”tur.

Olağanüstü Haller

Olağanüstü hâl (OHAL) ilanının sonuçlarından biri, Anayasa’nın 119. maddesi uyarınca “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarma yetkisinin genişlemesidir”.

1. Köy muhtarı aşağıdakilerden hangisi tarafından seçilir?

A) Köy derneği
B) İçişleri Bakanı
C) Köy icra heyeti
D) Vali
E) Köy ihtiyar heyeti

Cevap : A) Köy derneği

Açıklama : Muhtar, Köy Derneği tarafından seçilir.

2. Aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı bünyesinde yer almaz?

A) Türkiye Varlık Fonu
B) Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü
C) Destek ve Mali Hizmetler Genel Müdürlüğü
D) Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü
E) Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü

Cevap : A) Türkiye Varlık Fonu

Açıklama : Türkiye Varlık Fonu, Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşlar arasındadır.

3. Doğrudan temin usulüne ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Ancak teminat alınarak bu usule başvurulabilir.
B) İhtiyacın, sadece tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanabileceğinin tespiti hâlinde bu usule başvurulabilir.
C) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması durumunda bu usule başvurulabilir.
D) Sadece tek bir gerçek veya tüzel kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması hâlinde bu usule başvurulabilir.
E) İlan yapılmaksızın bu usule başvurulabilir.

Cevap : A) Ancak teminat alınarak bu usule başvurulabilir.

Açıklama : Teminat alınmasına gerek duyulmaması, doğrudan temin usulünün ayırıcı bir özelliğidir.

4. İhaleye mümkün olduğu kadar çok kişinin katılması kamu ihalelerine egemen olan hangi ilke ile sağlanır?

A) Kamuoyu Denetim İlkesi
B) Saydamlık ilkesi
C) Rekabet ilkesi
D) Gizlilik ilkesi
E) Aleniyet ilkesi

Cevap : C) Rekabet ilkesi

Açıklama : Rekabet İlkesi ile ihaleye mümkün olduğu kadar çok kişinin katılması ve bu isteklilerin hiçbir etki ve baskı altında kalmaksızın özgür iradeleriyle tekliflerini yapabilmeleri amaçlanmaktadır.

5. Merkezî idare örgütü içerisindeki en yüksek devlet memuru aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı
B) Müsteşar
C) Bakan
D) Cumhurbaşkanı
E) Vali

Cevap : A) Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı

Açıklama : Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı, en yüksek devlet memurudur. Aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı’nın en üst amiridir.

6. I. Kitap çıkarmak-Serbestlik usulü
II. Yapı ruhsatı almak-İzin usulü
III. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemek-İzin usulü
IV. Sürücü belgesi almak-Bildirim usulü
Kolluk usullerine ilişkin olarak yukarıdaki eşleştirmelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) II ve III
C) I ve II
D) III ve IV
E) Yalnız II

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Kamu düzenini korumaya yönelik kolluk faaliyetlerinde bazı faaliyetler için izin gerekirken bazıları serbest veya bildirim şeklindedir:
Serbestlik usulü: Faaliyet için önceden izin ya da bildirim gerekmez.
Örnek: Kitap çıkarmak.
İzin (ruhsat) usulü: Faaliyet ancak idarenin önceden verdiği izinle yapılabilir.
Örnek: Yapı ruhsatı almak.
Bildirim usulü: Faaliyet için izin alınmaz, yalnızca önceden bildirim yapılır.
Örnek: Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemek.
Bu bilgiler değerlendirildiğinde doğru eşleştirmeler I ve II’dir.
**Doğru cevap: C

7. Yürütüldüğü alana göre diğerlerinden farklı bir niteliğe sahip olan kamu hizmeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplu taşıma
B) Adalet hizmetleri
C) İçme suyu ve kanalizasyon
D) Park-bahçe
E) Çevre temizliği

Cevap : B) Adalet hizmetleri

Açıklama : Adalet hizmetleri, diğer şeçeneklerden farklı olarak, tüm ülke düzeyinde yürütüldüğünden milli kamu hizmetidir.

8. Asıl yetki sahibi kişi aşağıdakilerden hangisinde yetkilerini kullanmaya devam edebilir?

A) Geçici olarak görevden uzaklaştırılma
B) Hastalık izni
C) Yetki devri
D) Yıllık izin
E) İmza devri

Cevap : E) İmza devri

Açıklama : Yetki devri ve geçici görevden uzaklaştırma durumlarında asıl yetki sahibi yetkilerini kullanamaz.
Hastalık izni ve yıllık izin durumlarında da görev başında olmadığı için yetkilerini kullanamaz.
İmza devri ise yetki devrinden farklıdır. İmza devrinde sadece imza yetkisi başka bir kişiye bırakılır fakat asıl yetki sahibi yetkilerini kullanmaya devam eder.
**Bu nedenle doğru cevap:  E) İmza devri

9. İdari sözleşmede idareye tanınan üstünlük ve ayrıcalıklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karşı taraf ile rızai işlem yapma
B) Adli yargıda dava açma
C) Zararı karşılama
D) Karşılıkla anlaşma
E) Denetleme

Cevap : E) Denetleme

Açıklama : İdari sözleşmelerde idareye tanınan üstünlük ve ayrıcalıklardan biri, sözleşmenin uygulanmasını tek taraflı olarak denetleme yetkisidir. Bu özellik idareyi özel hukuk kişisinden üstün konuma getirir.

10. Aşağıdakilerden hangisi idari fonksiyonun özelliklerinden biri değildir?

A) Sürekli bir fonksiyondur.
B) Kamu gücü ayrıcalıklarından yararlanılarak gerçekleştirilir.
C) İdari işlem ve eylemlerle yürütülür.
D) Kamu yararını hedefler.
E) Talep üzerine harekete geçer.

Cevap : E) Talep üzerine harekete geçer.

Açıklama : İdari fonksiyonda (talep üzerine değil) kendiliğinden harekete geçme söz konusudur.

11. Yürütülmesi özel kesime tamamen yasaklanmış olan kamu hizmeti türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Milli kamu hizmeti
B) İdari kamu hizmeti
C) Sosyal kamu hizmeti
D) Tekelli kamu hizmeti
E) Bilimsel kamu hizmeti

Cevap : D) Tekelli kamu hizmeti

Açıklama : İlgili faaliyetin yürütülmesi özel kesime tamamen yasaklanmış ise tekelli bir kamu hizmeti söz konusudur.

12. İdarenin bir özel kişi ile yaptığı sözleşme uyarınca, belli bir kamu hizmetinin, masrafları, kâr ve zararları özel kişiye ait olmak üzere, özel bir kişice kurulması ve/veya işletilmesi usulüne ne ad verilir?

A) Müşterek emanet usulü
B) Ruhsat usulü
C) İltizam usulü
D) Emanet usulü
E) İmtiyaz usulü

Cevap : E) İmtiyaz usulü

Açıklama : İmtiyaz usulü; idarenin bir özel kişi ile yaptığı sözleşme uyarınca, belli bir kamu hizmetinin, masrafları, kar ve zararları özel kişiye ait olmak üzere, özel bir kişice kurulması ve/veya işletilmesi usulüdür.

13. Bir idari işlem yararlandırıcı bir idari işlem ise ….. tarihinde; yükümlendirici bir idari işlem ise ilgilisine ….. tarihinde yürürlüğe girer.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) tebliğ/imza
B) yayım/gönderme
C) imza/tebliğ
D) yayım/tebliğ
E) ilan/yürürlük

Cevap : C) imza/tebliğ

Açıklama : Eğer idari işlem yararlandırıcı bir idari işlem ise imzalandığı tarihte, yükümlendirici bir idari işlem ise ilgiliye tebliğ edilmesi ile yürürlüğe girer.

14. Aşağıdakilerden hangisi organik anlamda idare kapsamında yer almaz?

A) Atatürk Üniversitesi
B) Samsun Büyükşehir Belediyesi
C) Erzurum Birinci Ağır Ceza Mahkemesi
D) Darıca Köyü
E) Sağlık Bakanlığı

Cevap : C) Erzurum Birinci Ağır Ceza Mahkemesi

Açıklama : Her ne kadar, mahkemelerin oluşturulması, adliyelerin yönetilmeleri, personel idaresi idare hukukunun konusu olsa da yargı organı ile organik anlamda idarenin birbirinden ayrı düşünülmesi gerekir.

15. Valinin katılmadığı il encümen toplantılarına kim başkanlık eder?

A) Kaymakam
B) Genel sekreter
C) Mali hizmetler müdürü
D) Sağlık işleri müdürü
E) Yazı işleri müdürü

Cevap : B) Genel sekreter

Açıklama : Valinin katılmadığı il encümen toplantılarına genel sekreter başkanlık eder.

16. İl (vilayet) örgütüne ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İl örgütlenmesinde il idare kurulu da yer alır.
B) İl örgütlenmesinde yer alan vali, aynı zamanda ildeki en büyük kolluk amiridir.
C) Merkezî idarenin taşra teşkilatında yer alır.
D) İllerin kurulması ve kaldırılmasında İçişleri Bakanlığı yetkilidir.
E) Anayasa’da da düzenlenmiştir.

Cevap : D) İllerin kurulması ve kaldırılmasında İçişleri Bakanlığı yetkilidir.

Açıklama : İllerin kurulması ve kaldırılması, kanun ile yapılır.

17. Aşağıdakilerden hangisi yönetmelik yapma yetkisine sahip değildir?

A) Belediyeler
B) İl özel idareleri
C) Bakanlıklar
D) Edebiyat fakültesi
E) Cumhurbaşkanı

Cevap : D) Edebiyat fakültesi

Açıklama : Anayasa’nın 124. maddesi ile düzenlenmiştir. Anayasa, yönetmelikleri, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin çıkarabileceğini belirtmiştir.

18. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetimlerin ortak özellikleri arasında yer almaz?

A) Seçilmiş organları, İçişleri Bakanlığı tarafından geçiçi olarak görevden uzaklaştırılabilir.
B) Karar organları, beş yılda bir yapılan seçimlerle belirlenir.
C) Kamu tüzel kişiliğini haizdirler.
D) Merkezi idarenin hiyerarşi denetimine tabidirler.
E) Seçilmiş organların görevlerine ancak yargı kararı ile son verilebilir.

Cevap : D) Merkezi idarenin hiyerarşi denetimine tabidirler.

Açıklama : Aynı tüzel kişilikte yer almadığından, hiyerarşi ilişkisi kurulmaz, idari vesayet denetimine tabidirler.

19. İdare Hukuku’nun kaynakları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Kanun hükmünde kararname
B) İdari atamalar
C) Tüzük
D) Kanun
E) Anayasa

Cevap : B) İdari atamalar

Açıklama :

20. Adli kolluk …….. makamların emrinde iken, idari kolluk …….. makamların emrindedir.
Cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) askerî – siyasi
B) adli – idari
C) idari – adli
D) siyasi – adli
E) idari – siyasi

Cevap : B) adli – idari

Açıklama : Adli kolluk, adli makamların (Cumhuriyet Savcısının) emrinde iken, idari kolluk idari makamların (Vali, Kaymakam) emrindedir.