Ata-Aöf Siyaset Bilimi 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

Siyaset bilimi, bir ülkede var olan bütün yasal ve idari kurumların tepesinde yer alan “Devlet” kavramını ve bu kurumların işleyişini inceler. Devletin temel kurucu ögeleri; Ülke, İnsan ve İktidar (Egemenlik)’tir. Siyasi felsefede, bir devletteki en üstün, sınırsız ve devredilemez iktidar gücünü ifade eden kavram ise “Egemenlik”‘tir. Bu makalede, siyasetin temel kavramları, yönetim sistemleri ve ideolojiler ele alınacaktır.

İktidar, Egemenlik ve Yasama

Devletin gücü, hukuk yaratma yeteneğinde yatar. Belli bir toprak parçası üzerindeki kural koyma ve hukuk yaratma gücü “Egemenlik”  olarak tanımlanır. Devletin işlerini belirleme ve düzenleme gücünü ifade eden kuvvet ise “Yasama” kuvvetidir. Egemenliğin bir devletteki bütün diğer iktidarlara tabi olması, fakat egemen iktidarın başka hiçbir iktidara tabi olmaması ise egemenliğin “Üstünlük”  özelliğidir.

• • İktidar Kavramı: İktidar kavramını siyasal ilişkilerin merkezine yerleştiren ilk düşünür “Machiavelli”dir.

• Otorite Tipleri: Max Weber’in sınıflandırmasında “Geleneksel Otorite”, “Karizmatik Otorite” ve “Rasyonel-Hukuki Otorite” olmak üzere üç tip otorite yer alır.

İdeolojiler ve Toplumsal Temeller

Siyaset, toplumdaki farklılıkların yol açtığı “Çatışma ve Uzlaşma” arasındaki dengeyi ifade eden iki yönlü bir anlama sahiptir.

• • Liberalizm: Bireyin özgürlüğünü korumak için “devletin sınırlandırılması” gerektiğini ileri süren ideolojidir. Temel esasları arasında “bireycilik, özgürlük, akıl ve sınırlı devlet” bulunur. “Geleneğin gücü” ise liberalizmin değil, muhafazakârlığın ilkesidir.

• • Sosyalizm: Saint-Simon, Charles Fourier ve Robert Owen gibi temsilcileri bulunan erken dönem sosyalizm, “Ütopik Sosyalizm” ideolojisidir. Sosyalistler, toplumdaki eşitsizliğin kaynağını “özel mülkiyet” olarak görürler.

• Marksizm: Devleti, bir sınıfın diğer sınıfları sömürmek için kullandığı bir baskı aracı olarak gören düşünce. Marksist düşünce geleneği, demokrasiyi “burjuva aldatmacası” olarak görmektedir.
• Muhafazakârlık: İnsanın kusurlu ve bağımlı olduğuna inanır. İlkeleri arasında “hiyerarşi, otorite ve geleneğin gücü” yer alır.

Demokrasi ve Yönetim Sistemleri

• • Demokrasi Türleri: Egemenliğin kullanılması açısından demokrasiler “Doğrudan Demokrasi” ve “Dolaylı Demokrasi” olarak ikiye ayrılır. Halkın temsilcilerini seçerek siyasal kararlara katıldığı sistem “Dolaylı demokrasi”‘dir.

• • Yarı-Doğrudan Demokrasi: Halkın istediği kanunun çıkarılmasını sağlayan yöntem “halk teşebbüsü”‘dür.
  • Yarı-Başkanlık Sistemi: Fransız siyaset bilimci Duverger’e göre, bu sistemin olmazsa olmaz şartları; “genel oyla seçilen” ve “oldukça önemli yetkilerle donatılmış” bir cumhurbaşkanının var olmasıdır.

• Totaliter Sistem: Toplumsal yaşantının her boyutuna müdahale edilen, belirlenen ideoloji doğrultusunda toplumun dönüştürülmesinin hedeflendiği ve devletin tam kontrolünün olduğu sistemdir.

Siyasi Düşüncenin Temelleri

Siyaset Bilimi, insan doğasını ve toplumun yapılanmasını inceler. Toplumlara, kültürlere ve zamana göre değişmeyen ve doğuştan getirilen özellikler bütünü “İnsan Doğası” olarak adlandırılır. David Easton, “siyasal sistem” kavramını siyaset bilimi literatürüne kazandırmıştır. Bu sistemin temelini ise, Locke, Hobbes ve Rousseau tarafından ele alınan “Sözleşme Teorisi” oluşturur. Romalılar döneminde Çifte Kılıç Kuramı, dünyevi ve ilahi iktidarın ayrımına kaynaklık etmiştir.

1. “Siyasal sistem” kavramını siyaset bilimi literatürüne kazandıran kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) John Locke
B) Thomas Hobbes
C) Niccolo Machiavelli
D) Jean Bodin
E) David Easton

Cevap : E) David Easton

Açıklama : “Siyasal sistem” kavramını siyaset bilimi literatürüne kazandıran kişi, Amerikalı Siyaset Bilimci David Easton’dır. Easton’un siyasal sistem açıklamasında dört temel öge bulunmaktadır: “Sistem”, “çevre”, “yanıt”, “geri besleme / besleyici yankı”.

2. Aşağıdakilerden hangisi Başkanlık Sistemi’nin zayıf yönleri içerisinde yer almaz?

A) Başkanlık Sistemi, istikrarlı bir yönetim aracıdır.
B) Başkanlık Sistemi, çift meşruluk sorununa yol açabilir.
C) Başkanlık Sistemi katıdır.
D) Başkanlık Sistemi, siyasal kutuplaşmaya yol açabilir.
E) Başkanlık Sistemi, kişisel otoriteye yol açabilir.

Cevap : A) Başkanlık Sistemi, istikrarlı bir yönetim aracıdır.

Açıklama : “Başkanlık sistemi, istikrarlı bir yönetim aracıdır” cümlesi, bahsi geçen sistemin güçlü yönleri arasında yer almaktadır.

3. “Belli bir toprak parçası üzerindeki kural koyma ve hukuk yaratma gücü” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yargı
B) Siyaset
C) Militarizm
D) Demokrasi
E) Egemenlik

Cevap : E) Egemenlik

Açıklama : “Belli bir toprak parçası üzerindeki kural koyma ve hukuk yaratma gücü” olarak tanımlanan kavram **Egemenlik**’tir.

4. Herhangi bir seçim döneminde insanların oy verme davranışlarına etki eden unsurların incelenmesi aşağıdaki siyaset yaklaşımlarından hangisinin çalışma alanına girer?

A) Ahlaki Yaklaşım
B) Teorik Yaklaşım
C) Bilimsel Yaklaşım
D) Felsefi Yaklaşım
E) Eleştirel Yaklaşım

Cevap : C) Bilimsel Yaklaşım

Açıklama : Herhangi bir seçim döneminde insanların oy verme davranışlarına etki eden unsurların incelenmesi, **Bilimsel Yaklaşım**’ın çalışma alanına girer.

5. Saint-Simon, Charles Fourier, Louis Blanc ve Robert Owen gibi önde gelen temsilcileri bulunan ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anarşizm
B) Muhafazakârlık
C) Ütopik Sosyalizm
D) Bilimsel Sosyalizm
E) Sosyal Demokrasi

Cevap : C) Ütopik Sosyalizm

Açıklama : Saint-Simon, Charles Fourier, Louis Blanc ve Robert Owen gibi temsilcileri bulunan ütopik sosyalizm, eşitliğin tesis edilebildiği bunun için de ortak mülkiyetin geçerli olacağı bir toplumsal düzene vurgu yapar.

6. Aşağıdakilerden hangisi siyasetle ilişkili kavramlardan biri değildir?

A) İktidar
B) Piyasa
C) Meşruiyet
D) Egemenlik
E) Baskı-çıkar grubu

Cevap : B) Piyasa

Açıklama : Siyasetle ilişkili kavramlar İktidar, Meşruiyet, Egemenlik ve Baskı-çıkar grubu gibi kavramlardır. **Piyasa** ise siyasetle ilişkili kavramlardan biri değildir.

7. Aşağıdakilerden hangisi muhafazakârlığın ilkeleri arasında yer almaz?

A) Hiyerarşi
B) Otorite
C) Organik toplum
D) Sınırlı devlet
E) Geleneğin gücü

Cevap : D) Sınırlı devlet

Açıklama : Muhafazakârlık insanın kusurlu, bağımlı ve güvenlik arayışı içinde bir canlı olduğuna inanır. **Hiyerarşi, otorite, organik toplum ve Geleneğin Gücü** muhafazakârlık ilkeleri arasında yer alır. **Sınırlı devlet** ise Liberalizm’in temel ilkesidir.

8. I. Geleneksel Otorite
II. Karizmatik Otorite
III. Rasyonel-Hukuki Otorite
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Max Weber’in sınıflandırmasındaki otorite tipleri içerisinde yer alır?

A) Yalnız II
B) Yalnız I
C) I, II ve III
D) I ve III
E) I ve II

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : Max Weber’in sınıflandırmasında üç tip otorite yer almaktadır: “Geleneksel otorite, Karizmatik otorite, Rasyonel-hukuki otorite”.

9. Devletin ortadan kaldırılması değil sınırlandırılması gerektiğini ileri süren ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

A) Faşizm
B) Liberalizm
C) Muhafazakârlık
D) Anarşizm
E) Marksizm

Cevap : B) Liberalizm

Açıklama : **Liberalizm**, bireyin özgürlüğünü korumak için **devletin sınırlandırılması** gerektiğini ileri süren ideolojidir.

10. İktidar kavramını siyasal ilişkilerin merkezine yerleştirme bağlamında öne çıkan ilk düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Farabi
B) Machiavelli
C) Aristo
D) Platon
E) Hobbes

Cevap : B) Machiavelli

Açıklama : İktidar kavramını siyasal ilişkilerin merkezine yerleştirme bağlamında öne çıkan ilk düşünür **Machiavelli**’dir.

11. Önerilen kanun metinlerinin hepsinin ya kabul edilmesine ya da reddedilmesine ne ad verilir?

A) Giyotin uygulaması
B) Blok oylama
C) Fesih tehdidi altında güvenoyu
D) Teşri zorunluluk hâli
E) Yapıcı güvensizlik oyu

Cevap : B) Blok oylama

Açıklama : Blok oylama: Önerilen kanun metinlerinin hepsinin ya kabul edilmesini, ya reddedilmesini ifade eder.

12. Bir devletteki bütün diğer iktidarların egemen iktidara tabi olması, fakat egemen iktidarın başka hiçbir iktidara tabi olmaması egemenliğin hangi özelliğidir?

A) Teklik
B) Bölünmezlik
C) Üstünlük
D) Süreklilik
E) Aslilik

Cevap : C) Üstünlük

Açıklama : Üstünlük: Devlet, egemenliği en üstün konum olarak kullanır. Bu demektir ki kendisinden daha üstün başka bir otorite yoktur.

13. Devletin işlerini belirleme ve düzenleme gücünü ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yasama
B) Yargı
C) Oydaşma
D) Yürütme
E) Meşruiyet

Cevap : A) Yasama

Açıklama : Yasama kuvveti, devletin işlerini belirleme ve düzenleme gücünü ifade etmektedir.

14. Aşağıdakilerden hangisi liberal ideolojinin temel esasları içerisinde yer almaz?

A) Geleneğin gücü
B) Bireycilik
C) Özgürlük
D) Akıl
E) Sınırlı devlet

Cevap : A) Geleneğin gücü

Açıklama : -Liberal ideolojinin temel esasları arasında bireycilik, özgürlük, akıl ve sınırlı devlet bulunur.
-Geleneğin gücü ise liberalizmin değil, daha çok muhafazakâr ideolojinin temel unsurlarındandır.

15. Toplum Sözleşmesi adlı eserinde siyasal toplumun temelini, onu oluşturan insanlar arasında yapılan bir sözleşmeye dayandıran düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rousseau
B) Hobbes
C) Machiavelli
D) Bodin
E) Locke

Cevap : A) Rousseau

Açıklama : Toplum Sözleşmesi adlı eserin yazarı Rousseau’dur.

16. Bir devletin uluslararası düzendeki bağımsızlığına vurgu yapan kavrama ne ad verilir?

A) Siyasal Egemenlik
B) Hukuki Egemenlik
C) İç Egemenlik
D) İktisadi Egemenlik
E) Dış Egemenlik

Cevap : E) Dış Egemenlik

Açıklama : Dış egemenlik, bir devletin uluslararası düzendeki bağımsızlığına vurgu yapmaktadır.

17. Liberal Enternasyonalizm Modeli’nin tanımı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Egemenliğin kullanılmasının halk ile temsilcileri arasında paylaştırıldığı demokrasi çeşididir.
B) Bir toplumun temel sorunlarını ilgilendiren kararların bir tartışma süreci sonunda alındığı modeldir.
C) Kimlik ve farklılık sorunlarına uyum sağlamak ve bunlara makul çözüm ve açıklama getirmeyi amaçlayan bir modeldir.
D) Liberal devletlerin hedefleri uğruna başka devletlere hem askerî işgal hem de insani yardım anlamında müdahale edebileceğini savunur.
E) Halkın tamamının pozitif ya da negatif olarak genel siyasetle ilgili konularda temel belirleyici kararları aldığı ve almaya yetkili olduğu bir siyasal sistemdir.

Cevap : D) Liberal devletlerin hedefleri uğruna başka devletlere hem askerî işgal hem de insani yardım anlamında müdahale edebileceğini savunur.

Açıklama : Liberal enternasyonalizm, liberal devletlerin hedefleri uğruna başka devletlere hem askerî işgal hem de insani yardım anlamında müdahale edebileceğini, hatta acil durumlarda etmesi gerektiğini savunan bir dış politika doktrinidir.

18. Toplumsal yaşantının her boyutuna müdahale edilir. Belirlenen ideoloji doğrultusunda toplumun dönüştürülmesi hedeflenir ve bunun için de baskı yöntemleri tereddüt edilmeden devreye konulur. Devletin tam kontrolünün olduğu bu sistemlerde genellikle güçlü bir lider bulunur.
Bu özellikleri içinde barındıran kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokratik Devlet
B) Bileşik Devlet
C) Otoriter Sistem
D) Totaliter Sistem
E) Üniter Devlet

Cevap : D) Totaliter Sistem

Açıklama : Toplumsal yaşantının her boyutuna müdahale edilen sistem, totaliter sistem olarak adlandırılmaktadır.

19. Halkın istediği ama parlamentonun kabule yanaşmadığı kanunun çıkarılmasını sağlayan yarı-doğrudan demokrasi yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Seçim
B) Halk vetosu
C) Temsilcilerin azli
D) Halk teşebbüsü
E) Referandum

Cevap : D) Halk teşebbüsü

Açıklama : Halkın istediği ama parlamentonun çıkarmaya yanaşmadığı kanunun çıkarılmasını sağlayıcı yarı-doğrudan demokrasi aracı, **halk teşebbüsü**’dür.

20. Halkın kendileri adına siyasal kararlar almaları için temsilcilerini seçmek suretiyle siyasal kararlara katıldığı siyasal sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dolaysız demokrasi
B) Müzakereci demokrasi
C) Yarı-doğrudan demokrasi
D) Sınırlı demokrasi
E) Dolaylı demokrasi

Cevap : E) Dolaylı demokrasi

Açıklama : Dolaylı demokrasi, halkın belirli amaçlarla kendileri adına siyasal kararlar almaları için temsilcilerini seçmek suretiyle siyasal kararlara katıldığı (temsilî) bir siyasal sistemdir.