Ata-Aöf Siyaset Bilimi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Siyaset bilimi, devletin yapısını, siyasi rejimleri ve iktidar ilişkilerini inceler. Bir ülkede var olan bütün idari ve yasal kurumların tepesinde yer alan kavrama “Devlet” denir. Devletin üç temel kurucu ögesi ise “Ülke, İnsan ve İktidar (Egemenlik)”dir. Bu makalede, siyasi düşüncenin temel ideolojileri, egemenlik biçimleri ve yönetim sistemleri incelenecektir.

İdeolojiler ve Temel Kavramlar

İdeolojiler, siyasal yaşama yön veren düşünce sistemleridir.

• Liberalizm: Siyasal felsefenin temelinde “bireycilik”, “özgürlük”, “akıl” ve “sınırlı devlet” prensiplerini temele alan ideolojik yaklaşımdır. Sözleşme Kuramı (Hobbes, Locke, Rousseau), iktidarın kaynağını Tanrı’dan değil, insanların rızasından alarak iktidara “laik bir temel” kazandırmıştır.
• Sosyalizm ve Marksizm: Saint-Simon, Charles Fourier ve Robert Owen gibi isimlerin temsil ettiği ideoloji, sosyalizmin erken aşaması olan “Ütopik Sosyalizm”dir. Marksist düşünce geleneği ise demokrasiyi, esasen burjuva sınıfının çıkarlarını koruduğu için “burjuva aldatmacası” olarak görür ve devleti bir baskı aracı olarak ele alır.
• Muhafazakârlık: Aydınlanmanın temel düşüncelerine tepki olarak ortaya çıkmıştır. Muhafazakârlığın ilk klasik ifadeleri, Edmund Burke’ün “Reflections on the Revolution in France” (Fransız Devrimi Üzerine Düşünceler) adlı eserinde yer alır.

Egemenlik ve Yönetim Sistemleri

Siyasi felsefede, bir devletteki en üstün, sınırsız ve devredilemez iktidar gücünü ifade eden kavram “Egemenlik”tir. Egemenliğin kullanılma biçimine göre demokrasiler “Doğrudan Demokrasi” ve “Dolaylı Demokrasi” olarak ikiye ayrılır.

• Klasik Sınıflandırma: Aristoteles, siyasal rejimleri “monarşi – tiranlık”, “aristokrasi – oligarşi” ve “polity (anayasal yönetim) – demokrasi” şeklinde tasnif etmiştir.
• Parlamenter Sistem: Temel özelliği, yürütmenin (hükümet) yasamaya karşı sorumlu olması ve yasama içinden çıkmasıdır. Yürütmenin yasama faaliyetlerine (kanun teklif etme gibi) katılması, bu sistemin “tâli (ikincil) özelliklerinden” biridir.
• Yarı-Başkanlık Sistemi: Fransız siyaset bilimci Maurice Duverger’e göre, bu sistemin var olabilmesi için “genel oyla seçilen” ve “oldukça önemli yetkilerle donatılmış” bir cumhurbaşkanının olması gerekir.

Siyasal Düşünürler ve Kavramlar

Siyasal düşünceler tarihi, sosyolojik ve felsefi kökenlere sahiptir.

• Aristoteles: “İnsan, doğası gereği politik bir hayvandır” (Zoon Politikon) sözünün sahibidir ve devleti “doğal bir yapı” olarak görür.
• Machiavelli: Siyaseti dinden ve ahlaktan ayıran, gerçekçi (pragmatik) siyasetin öncüsüdür. Ünlü eseri “Prens” (Il Principe) bu düşünceleri içerir.
• Çifte Kılıç Kuramı: Erken Hristiyan düşünürleri, dünyevi ve ilahi otoritelerin birbirinden ayrılması gerektiğini öne süren bu kuramı ortaya atmıştır.
• Radikal Çoğulcu Demokrasi: Siyasal alanda var olan köklü “kimlik ve farklılık” sorunlarına uyum sağlamayı amaçlayan modern bir modeldir.
• Rousseau: Temsili demokraside halkın egemenliğini devredemeyeceğini savunarak “katılımcı demokrasinin” önemini vurgulamıştır.

Sonuç: İktidar ve İnsan Doğası

Devlet, bir ülkede var olan bütün kurumların tepesinde yer alan bir yapıdır. Hobbes, Locke ve Rousseau’nun savunduğu “Sözleşme Teorisi” iktidara laik bir temel kazandırırken, toplumlara, kültürlere ve zamana göre değişmeyen özellikler bütünü “İnsan Doğası” olarak adlandırılır. Siyaset, farklı görüşlerin yol açtığı “Çatışma ve Uzlaşma” arasındaki dengeyi ifade eden iki yönlü bir anlama sahiptir.

1. Saint-Simon, Charles Fourier, Louis Blanc ve Robert Owen gibi önde gelen temsilcileri bulunan ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilimsel Sosyalizm
B) Anarşizm
C) Muhafazakârlık
D) Ütopik Sosyalizm
E) Sosyal Demokrasi

Cevap : D) Ütopik Sosyalizm

Açıklama : Saint-Simon, Charles Fourier, Louis Blanc ve Robert Owen, sosyalizmin pratik uygulamaya geçmeden önceki erken aşamasını temsil eden **Ütopik Sosyalizm** ideolojisinin önde gelen temsilcileridir.

2. Aşağıdakilerden hangisi parlamenter sisteminin tâli özelliklerinden biridir?

A) Yürütme, yasama faaliyetlerine katılabilir.
B) Yürütme, yasamaya karşı sorumludur.
C) Yürütme ikili bir yapıya sahiptir.
D) Yürütme, yasama içinden çıkar.
E) Yürütme, yasama organının güvensizlik oyu ile düşürülemez.

Cevap : A) Yürütme, yasama faaliyetlerine katılabilir.

Açıklama : Parlamenter sistemin temel (asli) özellikleri yürütmenin ikili olması, yasamadan çıkması ve yasamaya karşı sorumlu olmasıdır. **Yürütmenin yasama faaliyetlerine katılması** (kanun teklif etme gibi) ise **tâli (ikincil)** özelliklerinden biridir.

3. I. Doğrudan Demokrasi
II. Dolaylı Demokrasi
III.Kozmopolitan Demokrasi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri egemenliğin kullanılması açısından demokrasinin türleri arasında yer alır?

A) I ve III
B) I ve II
C) I, II ve III
D) Yalnız II
E) Yalnız I

Cevap : B) I ve II

Açıklama : Egemenliğin kullanılma biçimine göre demokrasiler **Doğrudan Demokrasi** (I) ve **Dolaylı (Temsili) Demokrasi** (II) olarak ikiye ayrılır. Kozmopolitan demokrasi ise bir yaklaşım/teoridir.

4. Erken Hristiyan düşünürleri, dünyevi ve ilahî otoritelerin iki farklı iktidar olduğu ve bu iki iktidarın da Tanrı’nın emrinde bulunduğunu öne sürmektedirler.
Bu kuram aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Çifte Kılıç Kuramı
B) Çifte Mızrak Kuramı
C) Çifte Adalet Kuramı
D) Çifte Gürz Kuramı
E) Çifte Yay Kuramı

Cevap : A) Çifte Kılıç Kuramı

Açıklama : Erken Hristiyan düşünürleri tarafından ortaya atılan, dünyevi ve ilahi iktidarın birbirinden ayrıldığı fikrini savunan kuram **Çifte Kılıç Kuramı**’dır.

5. “En üstün iktidar” ifadesiyle kastedilen aşağıdakilerden hangisidir?

A) Meşruiyet
B) Egemenlik
C) Güç
D) Otorite
E) İrade

Cevap : B) Egemenlik

Açıklama : Siyasi felsefede ve hukukta, bir devletteki **en üstün, sınırsız ve devredilemez iktidar** gücünü ifade eden kavram **Egemenlik**’tir.

6. Aşağıdakilerden hangisi kimlik ve farklılık sorunlarına uyum sağlamayı, bunlara makul çözüm ve açıklama getirmeyi amaçlayan bir modeldir?

A) Kozmopolitan Demokrasi
B) Katılımcı Demokrasi
C) Müzakereci Demokrasi
D) Radikal Çoğulcu Demokrasi
E) Liberal Enternasyonalizm

Cevap : D) Radikal Çoğulcu Demokrasi

Açıklama : **Radikal Çoğulcu Demokrasi**, siyasal alanda var olan köklü **kimlik ve farklılık** sorunlarını ve antagonizmaları kabul ederek, bunlara uyum sağlamayı ve çözümler üretmeyi amaçlayan bir modeldir.

7. I. Mısır Firavunları
II. Halk meclisleri
III. Antik Yunan’daki kabile ve site oluşumları
IV. Çin İmparatorları
Yukarıdakilerden hangisinin ya da hangilerinin teokratik egemenlik anlayışına örnek oluşturduğu söylenemez?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II, III ve IV
E) I, III ve IV

Cevap : B) Yalnız II

Açıklama : Teokratik egemenlik, iktidarın kaynağını Tanrı’dan alır. Mısır Firavunları ve Çin İmparatorları gibi yapılar tanrısal/kutsal iktidarı temsil eder. **Halk meclisleri** (II) ve Antik Yunan’daki site oluşumları ise **demokratik** veya halk egemenliğine dayalı yapıların örnekleridir ve teokratik egemenliğe örnek **oluşturmaz**.

8. Bir ülkede var olan bütün kurumların tepesinde yer alan ve bu hâliyle kurumlar bütünü olarak tasvir edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Diyalektik
B) Söylem
C) Mülkiyet
D) Yargı
E) Devlet

Cevap : E) Devlet

Açıklama : Bir ülkede var olan bütün yasal ve idari **kurumların tepesinde yer alan** ve bu kurumlar bütünü olarak tasvir edilen kavram **Devlet**’tir.

9. I. Danimarka
II. Kanada
III. İspanya
IV. Almanya
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri federal devlettir?

A) II ve III
B) Yalnız IV
C) Yalnız II
D) II ve IV
E) I ve II

Cevap : D) II ve IV

Açıklama : **Kanada** (II) ve **Almanya** (IV), merkezi hükümet ile eyalet/bölgesel hükümetler arasında yetki paylaşımının olduğu **federal devlet** yapılarına sahiptir. Danimarka ve İspanya ise üniter devlettir.

10. Toplum Sözleşmesi adlı eserinde siyasal toplumun temelini, onu oluşturan insanlar arasında yapılan bir sözleşmeye dayandıran düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rousseau
B) Hobbes
C) Bodin
D) Locke
E) Machiavelli

Cevap : A) Rousseau

Açıklama : **Toplum Sözleşmesi** (Du Contrat Social) adlı eserde siyasal toplumun temelini insanlar arasında yapılan bir sözleşmeye dayandıran düşünür **Jean Jacques Rousseau**’dur.

11. Locke, Hobbes ve Rousseau tarafından ele alınan …………………. iktidara laik bir temel kazandırmıştır.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Kültürel Teori
B) Ekonomi Teorisi
C) Sözleşme Teorisi
D) Ampirik Teori
E) Ahlak Teorisi

Cevap : C) Sözleşme Teorisi

Açıklama : Hobbes, Locke ve Rousseau’nun savunduğu **Sözleşme Teorisi** (Toplumsal Sözleşme Kuramı), iktidarın kaynağını Tanrı’dan değil, insanların rızasından (sözleşmesinden) alarak iktidara **laik bir temel** kazandırmıştır.

12. I. Genel oyla seçilen bir cumhurbaşkanı
II. Oldukça önemli yetkilerle donatılmış bir cumhurbaşkanı
III. Parlamento desteklediği sürece görevde kalabilen hükümet etme yetkilerine sahip cumhurbaşkanı
Fransız siyaset bilimci Duverger’e göre bir sistemin yarı-başkanlık olarak adlandırılabilmesi için yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri sağlanmalıdır?

A) I ve II
B) I, II ve III
C) Yalnız I
D) Yalnız II
E) II ve III

Cevap : A) I ve II

Açıklama : Maurice Duverger’e göre yarı-başkanlık sisteminin olmazsa olmaz şartları: **Genel oyla seçilen** (I) ve **oldukça önemli yetkilerle donatılmış** (II) bir cumhurbaşkanının var olmasıdır.

13. Temsili demokrasilerde halkın sadece kendilerini yönetecek olanları seçme hakları olduğunu söyleyerek katılımcı demokrasinin önem ve gerekliliğini dile getiren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Thomas Jefferson
B) Jürgen Habermas
C) James Madison
D) John Rawls
E) Jean Jacques Rousseau

Cevap : E) Jean Jacques Rousseau

Açıklama : Temsili demokraside halkın egemenliğini devredemeyeceğini savunan ve **katılımcı demokrasinin** (doğrudan katılım) önemini vurgulayan düşünür **Jean Jacques Rousseau**’dur.

14. Alman Sosyal Bilimci Eduard Bernstein, Marksizm’in günün koşulları çerçevesinde revize edilmesi gerektiğini söylemiştir. Bu yaklaşım aşağıdaki ideolojilerden hangisiyle direkt ilgilidir?

A) Faşizm
B) Anarşizm
C) Nasyonal Sosyalizm
D) Sosyal Demokrasi
E) Feminizm

Cevap : D) Sosyal Demokrasi

Açıklama : Eduard Bernstein’ın, Marksizm’i günün koşullarına uyarlama ve devrim yerine **reform** yoluyla sosyalizmi kurma çabası, **Sosyal Demokrasi** ideolojisinin temelini oluşturur.

15. “Bireycilik”, “özgürlük”, “akıl” ve “sınırlı devlet” prensiplerini temele alan ideolojik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyalizm
B) Liberalizm
C) Faşizm
D) Muhafazakârlık
E) Anarşizm

Cevap : B) Liberalizm

Açıklama : **Liberalizm**, siyasal felsefenin temelinde **bireycilik** ve **özgürlük** kavramlarını, bu özgürlüğü güvence altına alacak **sınırlı devlet** ilkesini ve rasyonel bireyi (akıl) temele alan ideolojik yaklaşımdır.

16. “Siyaset, insanların toplu olarak yaşayabilmeleri ve bu esnada karşılaştıkları sorunlara ilişkin bir olgu olması açısından, iki yönlü bir anlam boyutuna sahiptir.” cümlesinde belirtilen anlam boyutları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Süreklilik ve Kesinti
B) Arz ve Talep
C) Çatışma ve Uzlaşma
D) Olgu ve Faaliyet
E) Beşerî ve Coğrafi

Cevap : C) Çatışma ve Uzlaşma

Açıklama : Siyasetin iki yönlü anlam boyutu; toplumdaki farklılıklar ve çıkarların yol açtığı **Çatışma** ile bu çatışmaları çözme ve bir arada yaşama çabası olan **Uzlaşma** (Konsensüs) arasındaki dengeyi ifade eder.

17. Siyasal rejimleri en iyi ve bozulmuş hâlleriyle; “monarşi – tiranlık”, “aristokrasi – oligarşi” ve “polity (anayasal yönetim) -demokrasi” şeklinde tasnif ederek tarihsel olarak klasik sınıflandırmayı yapan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokritos
B) Herakleitos
C) Sokrates
D) Anaksimenes
E) Aristoteles

Cevap : E) Aristoteles

Açıklama : Siyasal rejimlerin bu ünlü altılı klasik sınıflandırmasını (iyi ve yozlaşmış haller) yapan düşünür **Aristoteles**’tir.

18. İnsanların, toplumlara, kültürlere, zamana ve coğrafyaya göre değişmeyen ve doğuştan getirdikleri birtakım özelliklere ne ad verilir?

A) Fenomen
B) Siyaset
C) İnsan Doğası
D) İdeoloji
E) İktidar

Cevap : C) İnsan Doğası

Açıklama : Toplumlara, kültürlere, zamana ve coğrafyaya göre **değişmeyen** ve **doğuştan getirilen** özellikler bütünü **İnsan Doğası** (Human Nature) olarak adlandırılır.

19. I. Ülke
II. İnsan
III. İktidar (Egemenlik)
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri devletin ögeleri arasında yer alır?

A) II ve III
B) I ve II
C) Yalnız III
D) I ve III
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama : Devletin üç temel kurucu ögesi; belirli bir coğrafi alan (**Ülke** – I), bu alanda yaşayan halk (**İnsan** – II) ve bu halk üzerinde otorite kuran güç (**İktidar/Egemenlik** – III)’tir.

20. Aşağıdaki düşünce geleneklerinden hangisi demokrasiyi “burjuva aldatmacası” olarak görmektedir?

A) Ekolojist
B) Liberal
C) Marksist
D) Faşist
E) Feminist

Cevap : C) Marksist

Açıklama : **Marksist** düşünce geleneği, liberal demokrasinin, esasen burjuva sınıfının çıkarlarını korumaya hizmet ettiğini ve bu nedenle bir **”burjuva aldatmacası”** olduğunu savunur.