Okul Öncesi Dönemde Duyu Eğitimi 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Okul öncesi dönemde **duyu eğitimi**, çocukların dünyayı somut uyaranlarla öğrenmesi için hayati öneme sahiptir. Duyusal deneyimler, beynin nöral ağlarını güçlendirerek **kalıcı öğrenmeyi** sağlar. Bu dönemde **duyusal olarak yetersiz ortamlar**, çocukların potansiyellerinin gerisinde kalmasına neden olur. Beynin gelişim sürecinde, kullanılmayan nöronların ortadan kaldırıldığı süreç **sinaptik budanma** olarak adlandırılır.

Duyu İşlemleme ve Beyin İlişkisi

Duyu işlemleme, vücuttan ve çevreden gelen duyusal bilgilerin beyinde alınması, organize edilmesi ve anlamlı bir tepki veya öğrenme oluşturulması sürecidir. Bir çocuğun sanat merkezinde parmak boyasıyla hem dokunma hem de görme duyularını kullanarak çalışması, **duyu işlemlemeye** bir örnektir.

• Beyin Gelişimi: Bireyin çevreyi **anlama** ve **düşünme** yollarının bütünü **bilişsel gelişimi** meydana getirir. Görme duyusundan sorumlu birincil merkez beynin arkasında bulunan **Oksipital lob**dur. Nörolojik olarak bedenin koordineli olarak kullanılması sürecinde, beynin bir yarımküresinin vücudun diğer tarafının hareketini üstlenmesi **lateralizasyon** olarak adlandırılır.
• Yönetici İşlevler: 4 yaş gibi erken dönemde **yönetici işlevlerin** (planlama, dürtü kontrolü) desteklenmesi, çocuğun tüm hayatı boyunca sosyal ve akademik başarısını etkiler.

Duyu Türleri ve Hassasiyet

Okul öncesi çocukları, duyularını aktif bir şekilde kullanarak öğrenirler.

• Vestibüler Duyu (Denge): İç kulakta bulunur ve yerçekimine karşı vücudun duruşunu, dengesini ve **kas tonusunu** ayarlamaktan sorumludur.
• Dokunma Duyusu (Taktil): Isı değişimi, basınç ve dokuyu algılama gibi işlevleri vardır. Isı değişimini algılama, dokunma duyusu için ele alınabilecek bir göstergedir.
• Koku ve Tat: Bir çocuğun koku değişimlerine dikkati çekilmekte ve çevresindeki nesneleri ağzına alarak tanımaya çalışıyorsa, eğitiminde **tat ve koku çalışmaları yapmak** gerekir.
• Duyusal Hassasiyet: Görsel duyarlılığı olan bir çocuk, **karmaşık desenli bir ortama** girdiğinde **yoğun tepki verme** davranışı sergileyebilir. Çevredeki ani hareketlerden fazlasıyla rahatsız olan bir çocuk için, **halka açık alanda sınırsız özgürlük tanımak** (kontrolsüz uyaran maruziyeti) uygun bir destekleyici uygulama değildir. İşitsel hassasiyeti olan bir çocuk ise genellikle yüksek sesten rahatsız olur; **alçak ses duyunca ağlamaya başlaması** tipik bir durum değildir.

Öğrenme ve Değerlendirme

Duyu eğitiminde, istemsiz tepki olan **refleksin** ele alınması gerekmez; **dikkat, ayırt etme ve bellek** gibi bilişsel süreçler desteklenir. Küçük yaş gruplarında sözel anlatım sınırlı olduğu için, duygularını ve bilişsel süreçlerini anlamak için **oyun, çizim veya hikâye tamamlama** gibi dolaylı yöntemler kullanmak en uygun yaklaşımdır. Bir çocuğun karşıdan karşıya geçerken tehlikeyi kavrayamaması, **ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı** ile ilgilidir.

Sonuç

Duyu eğitiminin temel amacı, beyinde var olan **eski nöronların yeterince uyarılmasını ve güçlenmesini** sağlamaktır. Bu, zengin uyarıcılar sunarak nöronal ağların korunmasını sağlar. Bireylerin yaşamlarında duyularını etkin biçimde kullanması, uzun vadede onları **yaşama hazır hale gelmelerini** sağlar.

1. Burcu’nun beyninin işleyişi doğumundan itibaren belirli yaş dönemlerinde incelenmektedir. En son görüntülendiğinde de nöral yenilenme ve sinaps oluşumu hızının azalmaya başladığı izlenmiştir.
Bu durumda bir çocuk gelişimcisi, Burcu’nun yaşının kaç olduğunu söyleyebilir?

A) 15
B) 10
C) 6
D) 8
E) 13

Cevap : A) 15

Açıklama :

2. Görme duyusunda hangi beyin kısmı etkilidir?

A) Beyincik
B) Temporal lob
C) Oksipital lob
D) Frontal lob
E) Parietal lob

Cevap : C) Oksipital lob

Açıklama : Beynin arka kısmında bulunan oksipital lob, görme merkezidir. Gözden gelen görsel verilerin işlendiği ve anlamlandırıldığı birincil bölgedir.

3. Okul öncesi dönemde duyu eğitimi neden önemlidir?

A) Tat ve koku duyularını geliştirmek için
B) Özgüven gelişimi için
C) Nesneleri kullanmak için
D) Refleksif gelişim için
E) Somut uyaranlarla öğrenmek için

Cevap : E) Somut uyaranlarla öğrenmek için

Açıklama : Okul öncesi dönem çocukları somut işlemler dönemindedir. Öğrenmenin en etkili yolu, duyular aracılığıyla alınan somut uyaranların işlenmesidir. Duyu eğitimi, soyut kavramların somutlaştırılmasını ve kalıcı öğrenmeyi sağlar.

4. Bireylerin yaşamlarında duyularını etkin biçimde kullanmasının aşağıdakilerden hangisini uzun vadede sağladığı ifade edilebilir?

A) Sağlıklı olmalarını
B) Nesneler arasında ilişki kurmalarını
C) Farklılıkları ayırt etmelerini
D) Çevresel olarak benzerlikleri bulmalarımı
E) Yaşama hazır hale gelmelerini

Cevap : E) Yaşama hazır hale gelmelerini

Açıklama :

5. Berna sınıf içindeki etkinliklerde özellikle ortamdaki koku değişimlerine dikkati çekilmekte ve çevresindeki nesneleri ağzına alarak tanımaya çalışmaktadır. Berna’nın eğitiminde hangisine odaklanmak gerekir?

A) Doku eşleşmesi yaptırmak
B) İşitsel ve sözel uyaranlar vermek
C) Görsel algılamasına odaklanmak
D) Tat ve koku çalışmaları yapmak
E) Elle tutulur materyaller sunmak

Cevap : D) Tat ve koku çalışmaları yapmak

Açıklama : Çocuğun ilgisi ve keşif yöntemi (koklama ve ağza alma) tat ve koku duyularına yöneliktir. Eğitimde çocuğun ilgi duyduğu ve hassas olduğu duyu kanallarını destekleyici etkinlikler (tat ve koku çalışmaları) planlanmalıdır.

6. Bir okul öncesi çocuğu karşılaştığı kişilerden birinin cinsiyetini anlamasında duyusal olarak önce hangi duyusunu kullanır?

A) Koklama
B) Tatma
C) Görme
D) Denge
E) İşitme

Cevap : C) Görme

Açıklama : İnsanlar, özellikle çocuklar, sosyal ipuçlarını (giyim, saç şekli, yüz hatları vb.) öncelikle görsel duyu aracılığıyla alarak cinsiyet gibi kategorizasyonları yaparlar.

7. Ahmet dört yaşında görsel olarak duyusal duyarlılığı olan bir çocuktur. Ahmet’in karmaşık desenlerde döşenmiş bir ortama girmesi durumunda aşağıdakilerden hangisi beklenebilir?

A) Yoğun tepki verme
B) Duyusal bozunum
C) Duyusal işlemleme
D) Kayıtsız kalma
E) Aşırı hareketlenme

Cevap : A) Yoğun tepki verme

Açıklama : Görsel hassasiyeti (duyarlılığı) olan bir çocuk için karmaşık desenler, yoğun renkler veya karışık ortamlar “aşırı uyarılmaya” neden olur. Bu durum çocukta huzursuzluk, ağlama, kaçınma veya öfke nöbetleri gibi yoğun tepkilerle sonuçlanabilir.

8. Bebeklerin duyu eğitiminde aşağıdaki göstergelerden hangisi dokunma duyusu için ele alınabilir?

A) Gördüklerini hatırlama
B) Ses tonlarını ayırt etme
C) Isı değişimini algılama
D) Anne kokusunu arama
E) Göz kontağı kurma

Cevap : C) Isı değişimini algılama

Açıklama : Isı (sıcak-soğuk), basınç, acı ve doku gibi hisler deri (dokunma duyusu) aracılığıyla algılanır. Diğer şıklar görme, işitme ve koklama duyularıyla ilgilidir.

9. Duyu eğitiminde aşağıdaki öğrenme süreçlerinden hangisinin ele alınması gerekmez?

A) Refleks
B) Eşleştirme
C) Dikkat
D) Ayırt etme
E) Bellek

Cevap : A) Refleks

Açıklama : Eşleştirme, dikkat, ayırt etme ve bellek; duyu eğitimiyle desteklenen bilişsel süreçlerdir. Refleks ise istemsiz, doğuştan gelen bir tepkidir ve doğrudan bir “öğrenme süreci” olarak ele alınmaz, nörolojik gelişimin bir parçasıdır.

10. Aybüke Öğretmen anasınıfındaki dört yaş grubu çocukların beyin gelişimlerinin desteklenmelerinde duyusal eğitim uygulamalarına oldukça fazla yer vermektedir. Aybüke Öğretmen’in bu çalışmaları yapmasındaki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Beyinde uyarılmamış olan nöronların daha fazla alan işgal etmesini olanaklı kılmak
B) Beyinde fazlaca uyarılmış olan nöronların daha küçük alan işgal etmesini sağlamak
C) Beyinde yeterince uyarılmamış olan nöronların yeniden uyarılmasının önüne geçmek
D) Beyinde gelişmekte olan yeni nöronların üretilmesi yerine eskilerinin ön plana alınmasını sağlamak
E) Beyinde var olan eski nöronların yeterince uyarılmasını ve güçlenmesini sağlamak

Cevap : E) Beyinde var olan eski nöronların yeterince uyarılmasını ve güçlenmesini sağlamak

Açıklama : Duyusal deneyimler, beyindeki nöronlar arası bağlantıları (sinapsları) güçlendirir. Kullanılan bağlantılar güçlenirken, kullanılmayanlar budanır. Duyu eğitiminin amacı, zengin uyarıcılar sunarak nöronal ağların ve bağlantıların korunmasını ve güçlenmesini sağlamaktır.

11. 4 yaşındaki çocukların eğitim grubunda görev alan Ayperi Öğretmen çocukların bilişsel özelliklerini destekleyerek tüm gelişim alanlarında etkisi çocukların hayatları boyunca devam edecek eğitimsel uygulamalar yapmaya odaklanmak istemektedir.
Ayperi Öğretmen’in yapmayı planladığı bu uygulamalar çocukların hangi becerilerini öncelikli olarak desteklemektedir?

A) Üretkenlik kapasitesi
B) Performans becerileri
C) Yönetici işlevler
D) Kavramsal girdiler
E) Duyusal beceriler

Cevap : C) Yönetici işlevler

Açıklama : Yönetici işlevler (Executive Functions); planlama, odaklanma, dürtü kontrolü ve çoklu görev yapma gibi üst düzey bilişsel becerileri kapsar. Erken çocuklukta bu becerilerin desteklenmesi, bireyin tüm hayatı boyunca akademik ve sosyal başarısını etkileyen en temel unsurdur.

12. Bir anaokulu öğretmeni günlük olarak yaptığı oyun etkinliğinde çocuklara bir papağanın ormandaki arkadaşlarıyla doğum günü kutlamasıyla ilgili bir hikaye anlatarak giriş yapar. Oyunda da çocuklara masalda vurguladığı “kuş sesi” ile ilgili taklit yaptırarak etkinliğini uygular. Bu etkinlik sonunda çocukların hangi duyuları uyarılır?

A) Tatma-dokunma-koklama
B) İşitme-görme-dokunma
C) Görme-koklama-hareket
D) İşitme-görme-hareket
E) İşitme-tatma-koklama

Cevap : D) İşitme-görme-hareket

Açıklama : Hikaye anlatımı “işitme” duyusunu, hikayenin zihinde canlandırılması veya varsa görseller “görme” duyusunu, kuş taklidi yapmak ise “hareket” (vestibüler/proprioseptif) duyusunu uyarır.

13. Mert sınıf içinde mekanda konumla ilgili oyunlarında karışıklıklar yaşamakta ve gerektiği gibi mekanda konumlandırma işlevini yerine getirememektedir. Mert’in bu durumuna ilişkin duyusal yetersizlik açısından aşağıdakilerden hangisi akla gelmelidir?

A) İşitsel belleği güçsüzdür.
B) Koku ayırt etmesi sorunludur.
C) Dokunma duyarlılığı vardır.
D) Görsel algısı yetersizdir.
E) Hareket duyusu zayıftır.

Cevap : D) Görsel algısı yetersizdir.

Açıklama : Mekanda konum (uzamsal algı), nesnelerin birbirine ve kişinin kendisine göre nerede olduğunu anlama becerisidir. Bu beceri temel olarak “görsel algı” (görsel-uzamsal beceriler) ile ilişkilidir.

14. Ali, gündelik yaşantısında çevredeki hareketlerden fazlasıyla rahatsız olmaktadır. Bilmediği ortamlardaki ani hareketlere ağlayarak tepki vermektedir. Ali’nin dahil olduğu duyusal modele göre desteklenmesi için aşağıdakilerden hangisi yapılabileceklerden biri değildir?

A) Hareket oyununda belirgin örüntüler kurmak
B) Halka açık alanda özgürlük tanımak
C) Banyoda tek bir pozisyon belirlemek
D) Tek başın oturabileceği ortam sağlamak
E) Giysileri çocuğun görüş hizasındaki çekmecelere yerleştirmek

Cevap : B) Halka açık alanda özgürlük tanımak

Açıklama : Çevresel hareketlerden ve sürprizlerden rahatsız olan (duyusal hassasiyeti yüksek) bir çocuk için, halka açık kalabalık alanlarda sınırsız özgürlük tanımak, maruz kalacağı uyaran miktarını kontrolsüzce artırır ve kaygısını yükseltir. Bunun yerine daha kontrollü ve öngörülebilir ortamlar sağlanmalıdır.

15. Nörolojik olarak bedenin koordineli olarak kullanılması sürecinde, beynin bir tarafının vücudun diğer tarafı tara ile ilgili yapacağı hareketi üstlenmesi durumuna verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Miyelinizasyon
B) Koordinasyon
C) Sinyalizasyon
D) Lateralizasyon
E) Nöronlaşma

Cevap : D) Lateralizasyon

Açıklama : Lateralizasyon, beyin yarım kürelerinin belirli işlevlerde (örneğin sağ elin sol beyin tarafından kontrol edilmesi gibi) özelleşmesi sürecidir.

16. Aşağıdakilerden hangisi sese duyarlı bir çocuk ile karşılaşılabilecek durumlardan biri değildir?

A) Alçak ses duyunca ağlamaya başlar.
B) Dikkat odaklı çalışmalarda dışarıdan gelen seslerden dikkati dağılır.
C) Kulaklarını elleriyle kapatma davranışı gösterebilir.
D) Olası durumlarda fazla sesten rahatsızlık duyar.
E) Ufak fısıltıları bile duyar, fark eder.

Cevap : A) Alçak ses duyunca ağlamaya başlar.

Açıklama : Sese duyarlı (işitsel hassasiyeti olan) çocuklar genellikle yüksek, ani ve karmaşık seslerden rahatsız olur ve ağlayabilir. Alçak sesler (fısıltı vb.) genellikle onları rahatsız etmez, aksine bu sesleri fark etme konusunda yetenekli olabilirler (E şıkkı). Alçak sese ağlama davranışı tipik değildir.

17. Beynin gelişim sürecinde nöronlar ve sinaptik bağlantıların oluşumu sürecinde, az uyarılmış nöronların bağ liflerini kaybetmeleri ve böylece sinaps sayılarında azalma ile gerçekleşen süreç aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılmaktadır?

A) Sinaptik nöronlanma
B) Sinaptik budanma
C) Sinaptik korunma
D) Sinaptik bağlanma
E) Sinaptik bozulma

Cevap : B) Sinaptik budanma

Açıklama : Sinaptik budanma (synaptic pruning), beyin gelişiminde kullanılmayan veya zayıf sinaptik bağlantıların ortadan kaldırılması sürecidir. Bu süreç, beynin daha verimli çalışmasını sağlar (“Kullan ya da kaybet” ilkesi).

18. Çocuğun duruş biçimini (postür) ve kas tonusunu etkileyen duyu türü hangisidir?

A) Oral
B) Vestibuler
C) İşitsel
D) Taktil
E) Görsel

Cevap : B) Vestibuler

Açıklama : Vestibüler sistem (denge duyusu), iç kulakta bulunur ve yerçekimine karşı vücudun duruşunu, dengesini ve kas tonusunu ayarlamaktan sorumludur.

19. Duyusal olarak yetersiz ortamların çocukların gelişiminde nasıl bir etkisi bulunmaktadır?

A) Çocukları duyularını kullanamaya teşvik eder.
B) Çocukları ulaşabilecekleri düzeyin gerisinde bırakır.
C) Çocukların bulundukları çevreye ilgi duymasını sağlar.
D) Çocukları görsel ve işitsel olarak uyarır.
E) Çocukları işbirliğine ve koordinasyona yönlendirir.

Cevap : B) Çocukları ulaşabilecekleri düzeyin gerisinde bırakır.

Açıklama : Uyarıcı eksikliği (duyusal yoksunluk), beyin gelişimini olumsuz etkiler. Çocukların potansiyellerini gerçekleştirmelerini engeller ve gelişimsel olarak geri kalmalarına neden olur.

20. Ali sınıfındaki sanat merkezinde parmak boyasıyla hem dokunma hem de görme duyularını kullanarak çalışmalar yapmaktadır. Bu çalışması gelişimsel olarak Ali’nin beyninde somut ve anlamlı hale gelmektedir.
Bu sürece verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Görsel ayırt etme
B) İşitsel ayırt etme
C) Dokunsal dikkat
D) Görsel algılama
E) Duyu işlemleme

Cevap : E) Duyu işlemleme

Açıklama : Duyu işlemleme (Sensory Processing) veya duyusal bütünleme; vücuttan ve çevreden gelen duyusal bilgilerin (görme, dokunma vb.) beyinde alınması, organize edilmesi ve anlamlı bir tepki veya öğrenme oluşturulması sürecidir. Ali’nin birden fazla duyuyu kullanarak deneyimi anlamlandırması bu süreci ifade eder.