Evde Yaşlı Bakım Hizmetleri 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Evde yaşlı bakım hizmetleri, bireylerin yaşam kalitesini artırmayı, sağlık sorunlarını ev ortamında yönetmeyi ve bağımsız yaşamalarını desteklemeyi amaçlayan bütünleşik bir hizmettir. Bu hizmetler; Sağlık, Kişisel, Sosyal ve Konut bakımı gibi temel gereksinimlere odaklanırken, “Ekonomik bakım” bu temel kategorilerden biri değildir. Hizmet sunumu, “sağlık çalışanlarının kolaylığına göre değil”, yaşlı bireyin ve ailesinin gereksinimlerine göre planlanmalıdır. Bu makalede, evde bakımın temel ilkeleri, sağlık sorunlarının yönetimi ve güvenlik önlemleri ele alınacaktır.

Hukuki Çerçeve ve İlkeler

Yaşlı hakları ve bakım hizmetleri, yasal güvence altındadır. “Yaşlılar, devletçe korunur” ifadesi, en üst hukuk normu olan “Anayasa”da yer alır. Mevzuat hiyerarşisinde sıralama ise Anayasa > Kanunlar > Tüzükler > Yönetmelikler şeklindedir.

Evde bakım hizmetleri, özelliklerine göre “Hizmet türü, Hizmet süresi ve Hizmet sunumu” olarak sınıflandırılır. Başarılı bir bakım süreci için ailenin eğitimi de şarttır. Ancak eğitimde, “birey ve ailenin ilgi ve yeteneklerinin dışındaki konuları kapsamak” başarıyı getiren bir ilke değildir.

Sağlık Yönetimi ve Kronik Hastalıklar

Yaşlılıkta kronik hastalıkların yönetimi kritik öneme sahiptir. Hastaneden taburcu olduktan sonra evdeki bakım sürecine hazırlık aşamasına “Taburculuk eğitimi” denir. Eğitimde, “sağlık sorununun organ fonksiyonları üzerindeki etkisinin açıklanması” hastalığın anlaşılmasını kolaylaştırır.

• Enfeksiyonlar: Yaşlılarda enfeksiyon riski yüksektir. Hastalığı belirtisiz taşıyan “portörler”, bulaştırıcılık açısından oldukça tehlikelidir.
• Sindirim Sistemi: Yaşlılarda dehidratasyon riski nedeniyle “sıvı tüketiminin sınırlandırılması” yanlış bir uygulamadır; aksine desteklenmelidir.
• Yaşlılık ve Değişimler: Yaşlanma ile tat ve koku duyularında artma değil, “azalma” meydana gelir. Yaşlıların hepsinde demans görülmez ve bireyler yaşlılıkta da “üretkenliğe devam edebilirler”.
• Rehabilitasyon: Amacı, fiziksel ve sosyal sınırlandırmalar planlamak değil, “yaşam fonksiyonlarında optimizasyonu sağlamaktır”.

Acil Durumlar ve Güvenlik

Evde bakımda güvenlik ve ilk yardım bilgisi hayati önem taşır.

• Dış Kanamalar: Temel müdahale bası uygulamaktır; kanayan bölgenin “sabitlenmesi” (kırık tespiti gibi) birincil kanama durdurma yöntemi değildir.
• Yanıklar: 3. derece yanıklar derinin tüm tabakalarını etkilediği için “kendi kendine iyileşmez”.
• Senkop (Bayılma): Beyne kan akışının azalmasıyla olur; “Regüler (düzenli) nabız” bir bayılma nedeni değildir.
• Hijyen: Enfeksiyon kontrolü için el yıkama esastır. Ancak “hayvanlarla aynı ortamda bulunmadan önce” el yıkamak, temas sonrası yıkamak kadar kritik bir zorunluluk değildir.

İstismar ve İhmal

Yaşlı bireyler istismar riski altındadır. Ekonomik istismarın belirtileri arasında ödenmemiş faturalar ve mal kaybı yer alırken, “yeme ve uyku bozukluğu” daha çok psikolojik veya fiziksel istismarın göstergesidir.

1. Yaşlı bireylerde enfeksiyon hastalıkları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Polifarmasi yaşlı bireylerde enfeksiyon riskini azaltmaktadır.
B) Enfeksiyon zincirindeki halkalardan biri eksik olursa enfeksiyon meydana gelir.
C) Yaşlılık döneminde enfeksiyon geçirilmesi kronik hastalığın tedavi sürecini kısaltmaktadır.
D) Yaşlı bireylerdeki enfeksiyon hastalıkları bulaşıcı değildir.
E) Portörler enfeksiyon kaynağı olarak hastalıklarını bulaştırılmasında oldukça tehlikelidirler.

Cevap : E) Portörler enfeksiyon kaynağı olarak hastalıklarını bulaştırılmasında oldukça tehlikelidirler.

Açıklama : Portörler (hastalığı taşıyan ancak belirti göstermeyen kişiler), enfeksiyon kaynağı olarak hastalıkların bulaştırılmasında oldukça tehlikelidirler. Enfeksiyon zincirindeki halkalardan biri eksik olursa enfeksiyon meydana gelmez.

2. I. Tüzükler
II. Kanunlar
III. Anayasa
IV. Yönetmelikler
Aşağıdakilerden hangisi, mevzuatta öncelik sırasına göre doğru sıralamayı göstermektedir?

A) I, IV, II, III
B) II, III, IV, I
C) I, II, III, IV
D) I, III, IV, II
E) III, II, I, IV

Cevap : E) III, II, I, IV

Açıklama : Mevzuat hiyerarşisinde öncelik sırası: Anayasa (III), Kanunlar (II), Tüzükler (I) ve Yönetmelikler (IV) şeklindedir.

3. Kronik hastalıkların yönetimine ilişkin eğitimde aşağıdakilerden hangisinin bireye ve aileye vurgulanması gerekmektedir?

A) Bağımsızlığın minimum düzeye indirilmesi
B) Tedavi sürecinde bireyin serbest zaman aktivitelerine ara verilmesi
C) Sağlık sorununun organ fonksiyonları üzerindeki etkisinin açıklanması
D) Fiziksel aktivitelerinde zorluk yaşayan bireylerin herhangi bir fiziksel aktivite yapmasına izin verilmemesi
E) Her kronik hastalığın tedavi sürecinde yaşlı bireyin katılımının yavaş yavaş azaltılması

Cevap : C) Sağlık sorununun organ fonksiyonları üzerindeki etkisinin açıklanması

Açıklama : Kronik hastalık yönetiminde hasta ve aile eğitiminde, sağlık sorununun organ fonksiyonları üzerindeki etkisinin açıklanması, hastalığın anlaşılması ve yönetilmesi açısından önemlidir.

4. Aşağıdakilerden hangisi ailenin öğrenme sürecinde başarı sağlama ilkelerinden biri değildir?

A) Öğrenme birey ve ailenin ilgi ve yeteneklerinin dışındaki konuları da kapsamalıdır.
B) İhtiyaç duyulan bilginin ne olduğu yaşlı birey ve ailesi ile birlikte saptanmalıdır.
C) Öğrenme bireyin içinde bulunduğu kültüre göre biçimlenmelidir.
D) Yaşlı birey ve bakım verenin hâlihazırda ne bildiği belirlenmelidir.
E) Öğrenme stilinin ve motive eden etkenlerin öğrenmeyi kolaylaştırdığı dikkate alınmalıdır.

Cevap : A) Öğrenme birey ve ailenin ilgi ve yeteneklerinin dışındaki konuları da kapsamalıdır.

Açıklama : Başarılı öğrenme sürecinde, öğrenmenin birey ve ailenin **ilgi ve yeteneklerine uygun** olması beklenir; ilgi ve yeteneklerinin dışındaki konuları kapsamak başarı ilkesi değildir.

5. Evde bakım uygulamaları hizmet özelliklerine göre aşağıdakilerden hangisinde doğru şekilde sınıflandırılmıştır?

A) Hizmet türü-hizmet süresi-hizmet sunumu
B) Hizmet süresi-sağlık çalışanlarının sunduğu hizmet
C) Hizmet türü-hizmet süresi
D) Kısa süreli hizmet-uzun süreli hizmet-tıbbi hizmet
E) Hizmet süresi-aile üyelerinin sunduğu hizmet

Cevap : A) Hizmet türü-hizmet süresi-hizmet sunumu

Açıklama : Evde bakım hizmetleri, hizmet özelliklerine göre Hizmet türü, Hizmet süresi ve Hizmet sunumu şeklinde sınıflandırılır.

6. Aşağıdakilerden hangisi bireyin hastaneden çıktıktan sonra ev ortamında sağlık bakım gereksinimlerinin belirlenmesi ve karşılanmasını sağlamak amacıyla yapılan hazırlık sürecini tanımlamaktadır?

A) Taburculuk eğitimi
B) Hastalık yükü
C) Hastalık yönetimi
D) Sağlıklı yaşam biçimi tercihi
E) Adaptasyon süreci

Cevap : A) Taburculuk eğitimi

Açıklama : Bireyin hastaneden çıktıktan sonra ev ortamında sağlık bakım gereksinimlerinin belirlenmesi ve karşılanmasını sağlamak amacıyla yapılan hazırlık süreci **Taburculuk eğitimi** olarak tanımlanır.

7. “Yaşlılar, devletçe korunur.” ifadesi aşağıdakilerden hangisinde yer almaktadır?

A) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu
B) Yaşlı Sağlığı Hakkında Yönetmelik
C) 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun
D) Anayasa
E) Evde Bakım Hizmetleri Sunumu Hakkında Yönetmelik

Cevap : D) Anayasa

Açıklama : “Yaşlılar, devletçe korunur” ifadesi Türkiye Cumhuriyeti **Anayasası**’nda yer alan temel hükümlerden biridir.

8. Aşağıdakilerden hangisi yaşlanma ile duyu organlarında meydana gelen değişikliklerden biri değildir?

A) Deride incelme, kuruluk ve artan kırışıklıklar
B) İşitme kayıpları
C) Dokunma duyusu ve koordinasyon yeteneğinde azalma
D) Tat ve koklama duyularında artma
E) Görme bozuklukları

Cevap : D) Tat ve koklama duyularında artma

Açıklama : Yaşlanma ile duyu organlarında genellikle işlev kaybı görülür. Tat ve koklama duyularında **artma** değil, **azalma** meydana gelir.

9. Kapsamlı değerlendirme ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kapsamlı değerlendirmede yaşlanma sürecinde meydana gelen fizyolojik değişiklikler patolojik değişikliklerden ayırt edilmelidir.
B) Kapsamlı değerlendirmede çok disiplinli bir yaklaşım ve standardize objektif testler kullanılmaktadır.
C) Kapsamlı değerlendirme, sorunlar açısından yüksek riskli bireylerin saptanmasında yardımcıdır.
D) Kapsamlı değerlendirmede hastalık öyküsü, sistem sorgulaması, fizik muayene ve laboratuvar incelemeleri ile hastalık ya da tıbbi değerlendirme yeterlidir.
E) Kapsamlı değerlendirme, henüz tanımlanmamış olan sorunların ortaya çıkarılmasında yardımcıdır.

Cevap : D) Kapsamlı değerlendirmede hastalık öyküsü, sistem sorgulaması, fizik muayene ve laboratuvar incelemeleri ile hastalık ya da tıbbi değerlendirme yeterlidir.

Açıklama : Kapsamlı değerlendirme (özellikle kapsamlı geriatrik değerlendirme) yalnızca hastalık öyküsü, sistem sorgulaması, fizik muayene ve laboratuvar incelemelerinden ibaret değildir.
Bunların yanında bireyin fonksiyonel durumu, bilişsel durum, ruhsal durum, sosyal çevresi, beslenme durumu, iyilik hâli ve yaşam kalitesi gibi birçok alan da değerlendirilir.
Dolayısıyla sadece tıbbi değerlendirme ile yeterlidir demek yanlış bir ifadedir.
**Diğer şıklar kapsamlı değerlendirme ile uyumludur.
-D şıkkı yanlıştır

10. Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bireylerin yaşam kalitesini arttırmaya yönelik sunulan evde bakım hizmetlerinden biri değildir?

A) Yaşlı yakınlarının bakıma dahil edilmesi
B) Planlamaların sağlık çalışanlarına göre yapılması
C) Tedavi sürecinin evde devam etmesinin sağlanması
D) Düşme ve kazaların önlenmesi
E) Öz bakım gereksinimlerinin karşılanması

Cevap : B) Planlamaların sağlık çalışanlarına göre yapılması

Açıklama : Evde bakım hizmetlerinin planlanması, sağlık çalışanlarının kolaylığına göre değil, yaşlı bireyin ve ailesinin gereksinimleri dikkate alınarak yapılmalıdır.

11. Aşağıdakilerden hangisi senkop nedenlerinden biri değildir?

A) Kapalı ortam
B) Yorgunluk
C) Korku, aşırı heyecan
D) Regüler nabız
E) Kirli hava

Cevap : D) Regüler nabız

Açıklama : Senkop (bayılma) beyne kan akışının azalmasıyla ilgilidir. **Regüler nabız** (düzenli nabız) anormal bir durum değil, normal kalp ritmidir ve bayılma nedeni değildir.

12. Aşağıdakilerden hangisi evde yaşlı bakım organizasyonunda yer alan temel gereksinimlerden biri değildir?

A) Ekonomik bakım
B) Sağlık bakımı
C) Kişisel bakım
D) Sosyal bakım
E) Konut bakımı

Cevap : A) Ekonomik bakım

Açıklama : Evde bakım organizasyonunun temel gereksinimleri Sağlık, Kişisel, Sosyal ve Konut bakımıdır. Ekonomik bakım ise bu hizmetlerin finansmanıyla ilgilidir, doğrudan bir bakım türü değildir.

13. Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bireylerde sindirim sistemi bozukluklarında uygulanan bakım hizmetlerinden biri değildir?

A) Ağız-diş sorunlarının çözümlenmesi ve düzenli bakımın sağlanması
B) Sıvı tüketiminin sınırlandırılması
C) Tıbbi beslenme tedavisine uygun diyetin planlanması
D) Dehidratasyon ve malnütrisyonun önlenmesi
E) Yeterli ve dengeli beslenmenin sağlanması

Cevap : B) Sıvı tüketiminin sınırlandırılması

Açıklama : Yaşlı bireylerde sindirim sistemi bozukluklarında ve dehidratasyon riskine karşı sıvı tüketiminin **sınırlandırılması** değil, **desteklenmesi** gerekir.

14. Aşağıdakilerden hangisi 3. derece yanık özelliklerinden biri değildir?

A) Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir.
B) Sinirler zarar gördüğü için o bölgede ağrı hissedilmez.
C) Beyaz ve kara yaradan siyah renge kadar aşamaları vardır.
D) Kaslar, sinirler ve damarlar üzerinde etkisi görülür.
E) Derinin kendini yenilemesi ile kendi kendine iyileşir.

Cevap : E) Derinin kendini yenilemesi ile kendi kendine iyileşir.

Açıklama : 3. derece yanıklar derinin tüm tabakalarını etkilediği için kendini yenilemez ve iyileşme genellikle yama (greft) ile sağlanır.

15. Aşağıdakilerden hangisi ellerin sabunla ve suyla mutlaka yıkanması ve kurulanması gereken durumlardan biri değildir?

A) Besin maddelerine, özellikle sebze, yumurta, çiğ ete dokunduktan sonra
B) Saçları taradıktan sonra
C) Yara olan bölgeye bakım vermeden önce
D) Dış ortamdan ev içine girdikten sonra
E) Hayvanlarla aynı ortamda bulunmadan önce

Cevap : E) Hayvanlarla aynı ortamda bulunmadan önce

Açıklama : Ellerin sabun ve suyla mutlaka yıkanması gereken durumlar arasında hayvanlarla temas ettikten sonra yer alır; ancak şıkta “hayvanlarla aynı ortamda bulunmadan önce” ifadesi vardır.
Yani henüz temas olmadan sadece aynı ortamda bulunmadan önce elleri yıkamak zorunlu kabul edilmez.
Diğer şıklar ise sabun ve suyla mutlaka el yıkama gerektiren durumlardır:
-Besin maddelerine dokunduktan sonra
-Yara bakımından önce
-Dış ortamdan eve girince
-(Saç tarama sonrası da hijyen açısından gerekli kabul edilir)
**Bu nedenle sabun ve suyla zorunlu yıkama kapsamına girmeyen tek seçenek:
**E) Hayvanlarla aynı ortamda bulunmadan önce

16. Aşağıdakilerden hangisi ekonomik istismarın olası belirtilerinden biri değildir?

A) Gecikmiş kira, ödenmemiş faturalar
B) Yeme ve uyku bozukluğu
C) Mal varlığında nedensiz azalma
D) Vasiyet düzenlemeleri
E) Değerli eşyaların kaybolması

Cevap : B) Yeme ve uyku bozukluğu

Açıklama : Yeme ve uyku bozukluğu, genellikle fiziksel veya psikolojik istismarın belirtileridir; ödenmemiş faturalar, mal kaybı ve vasiyet düzenlemeleri ise ekonomik istismarın belirtileri arasındadır.

17. Aşağıdakilerden hangisi dış kanamalarda yapılan ilk yardım müdahalelerinden biri değildir?

A) Şok pozisyonu verilir.
B) Kanayan yer üzerine temiz bir bez bastırılır.
C) Kanayan bölge sabitlenir.
D) Yaşam bulguları değerlendirilir.
E) Kanayan yere en yakın basınç noktasına bası uygulanır.

Cevap : C) Kanayan bölge sabitlenir.

Açıklama : Dış kanamalarda temel müdahale doğrudan bası ve yaşam bulgularını kontrol etmektir. Kanayan bölgenin **sabitlenmesi** (immobilizasyon), daha çok kırıklarda uygulanan bir yöntemdir.

18. Aşağıdakilerden hangisi rehabilitasyonun amaçlarından biri değildir?

A) Fiziksel bozuklukların oluşmasını önlemek
B) Sağlık halinin sürdürülmesini sağlamak
C) Fiziksel ve sosyal sınırlandırmalar planlamak
D) Yaşam fonksiyonlarında optimizasyonu sağlamak
E) Yaşlı bireylerin yardımcı araçlarla da desteklenerek bağımsız bir yaşam sürmelerini sağlamak

Cevap : C) Fiziksel ve sosyal sınırlandırmalar planlamak

Açıklama : Rehabilitasyonun amacı, bireyin fonksiyonlarını **sınırlandırmak** değil, tam tersine iyileştirerek bağımsızlığını artırmak ve yaşam fonksiyonlarında optimizasyonu sağlamaktır.

19. Aşağıdakilerden hangisi evde bakım / destek hizmetlerinin, bireysel gereksinimlere göre hizmet sunumu seçeneklerinden birisi değildir?

A) Ulaşım/nakil hizmetleri
B) Eğitim ve danışmanlık hizmetleri
C) Cerrahi girişimlere yönelik hizmetler
D) Günlük özbakım hizmetleri
E) Sosyal yardım ve psikososyal destek programları

Cevap : C) Cerrahi girişimlere yönelik hizmetler

Açıklama : **Cerrahi girişimler**, evde bakım hizmetleri kapsamında değil, hastane veya klinik ortamında gerçekleştirilen işlemlerdir.

20. Yaşlılık ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaşlıların hepsinde demans görülmez.
B) Birey, geçmiş yaşantısında geliştirmiş olduğu üretkenliğe yaşlılıkta devam edemez.
C) Her yaşlıda hoşgörü eksikliği ve esneklik kaybı görülmez.
D) Kronolojik yaş sağlıklı olmak için engel oluşturmaz.
E) Yaşlılıkta demans görülme sıklığı artar.

Cevap : B) Birey, geçmiş yaşantısında geliştirmiş olduğu üretkenliğe yaşlılıkta devam edemez.

Açıklama : Bireylerin çoğu, yaşlılıkta da üretkenliğe, kronik hastalıklar veya bilişsel gerileme olmadıkça, devam edebilir; üretkenliğe devam edemeyeceği ifadesi yanlıştır.