Bebeklik Döneminde Gelişim ve Eğitim 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Bebeklik dönemi, insan yaşamının en hızlı gelişim gösterdiği evresidir. Bu dönemde “olgunlaşma”, Ali’nin 4 yaşında kalem tutamazken 6 yaşında başarabilmesi gibi, biyolojik temelli bir süreci ifade eder. Gelişim sadece fiziksel değil, aynı zamanda bilişsel ve sosyal alanları da kapsar. Bu alanlar birbirini destekler; motor becerileri gelişen bir bebeğin sosyal becerilerinin de artması, “gelişimin bir bütün olduğunu” gösterir. Ancak her çocuğun gelişim hızı aynı değildir; Kaan’ın 18 aylıkken yürümemesi, “gelişimde bireysel farklılıklar vardır” ilkesiyle açıklanır.

Doğum Öncesi ve Doğum

Gelişim süreci döllenme ile başlar. Cinsiyet kromozomları kadınlarda XX, erkeklerde XY şeklindedir. Fetüsün cinsiyeti ultrason ile genellikle “14. haftadan sonra” belirlenebilir. Doğum öncesi gelişimde, gastrula evresinde hücreler “Endoderm, Ektoderm ve Mezoderm” tabakalarına ayrılır. Girişimsel tanı testleri arasında “Amniyon sentez ve Villus örneklemesi” bulunur.

Doğum, tipik olarak 3 aşamadan oluşur. Bazı riskli durumlarda (çoklu gebelik, enfeksiyon vb.) sezaryen doğum tercih edilir; ancak “annenin pelvisinin geniş olması” sezaryen için bir neden değil, normal doğumu kolaylaştıran bir faktördür. Rh kan uyuşmazlığı ise, “annenin Rh negatif, bebeğin (ve genellikle babanın) Rh pozitif olduğu” durumlarda ortaya çıkar.

Yenidoğan ve Refleksler

Yenidoğan bebeğin sağlığı Apgar testi ile değerlendirilir; “7 puan ve üzeri” alan bebekler normal kabul edilir. Bebeklerde görülen ani ses veya harekete karşı kollarını açıp kapama refleksi “Moro refleksi”dir. Bebeğin şiddetli sallanması sonucu oluşan beyin hasarı tablosuna ise “Sarsılmış Bebek Sendromu” denir.

Beslenme ve Bakım

Bebek beslenmesinde, biberonla beslenenlerde başlangıçta aralığın “üç-dört saatte bir” olması önerilir. Tuvalet eğitimi için mesane kontrolünün sağlandığı ve eğitimin başlaması gereken dönem genellikle “18 ay” civarıdır. Gece alt ıslatma sorunu ise ortalama “36 ay” (3 yaş) civarında çözülmesi beklenen bir durumdur.

Bilişsel ve Sosyal Gelişim

Jean Piaget’ye göre, çocukların yeni bilgiyi mevcut şemalarına uyduramadıklarında şemalarını değiştirmeleri sürecine “Uyma (Akomodasyon)” denir; Çınar’ın koyunu köpek sanıp sonra farkı öğrenmesi buna örnektir. John Bowlby’nin Bağlanma Kuramı’na göre, bebekler annelerini yabancıdan “9 aydan sonra” ayırt edebilirler. Sigmund Freud’a göre ise, Oidipus ve Elektra karmaşaları “Fallik aşama”da ortaya çıkar.

1. Doktorun bebeği sezeryan doğum ile doğurtmaya karar vermesine ilişkin aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Çoklu gebelik olduğunda
B) Bebeğin başı çok büyük olduğunda
C) Annede HIV veya başka bir enfeksiyon hastalığı olduğunda
D) Annenin pelvisi geniş olduğunda
E) Fetüs anne karnında doğru pozisyona geçmediğinde

Cevap : D) Annenin pelvisi geniş olduğunda

Açıklama : Sezaryen doğum kararı genellikle anne veya bebek için riskli durumlar (çoklu gebelik, başın büyük olması, enfeksiyon, yanlış pozisyon) söz konusu olduğunda alınır. **Annenin pelvisi geniş olduğunda**, bu durum normal doğumu kolaylaştırır ve sezaryen kararı için bir neden değildir.

2. Kan uyuşmazlığı hangi durumda ortaya çıkar?

A) Annenin kanı Rh pozitif, babanın kanı Rh negatif olduğunda
B) Anne ve babanın kanı Rh negatif olduğunda
C) Anne ve babanın kanı Rh pozitif olduğunda
D) Annenin kanı Rh negatif, babanın kanı Rh pozitif olduğunda
E) Bebeğin kan grubunun anne ve babadan farklı olması durumunda

Cevap : D) Annenin kanı Rh negatif, babanın kanı Rh pozitif olduğunda

Açıklama : Rh kan uyuşmazlığı, **annenin Rh negatif** ve **bebeğin Rh pozitif** olduğu durumlarda (baba Rh pozitif olduğunda bebek Rh pozitif olabilir) ortaya çıkar. Annenin vücudu, bebeğin kanına karşı antikor üreterek bir sonraki gebelikte risk oluşturabilir.

3. Biberon ile beslenen bebeklerde başlangıçta besleme aralığı ne kadar olmalıdır?

A) Her saat başı beslenilmelidir.
B) Üç-dört saatte bir beslenilmelidir.
C) Bebeğin ağlama durumuna göre sürekli beslenilmelidir.
D) İki saatte bir beslenilmelidir.
E) Beş-altı saatte bir beslenilmelidir.

Cevap : B) Üç-dört saatte bir beslenilmelidir.

Açıklama : Yeni doğan bebekler, ister anne sütü ister biberonla beslensin, genellikle ilk aylarda 2-4 saatlik aralıklarla beslenmelidir. Biberonla beslenenlerde sindirim süreci nedeniyle ortalama **üç-dört saatte bir beslenilmesi** beklenir.

4. Aşağıda verilen gen özelliklerinden hangisi iki resesif gen bir araya geldiğinde ortaya çıkar?

A) Rh pozitif kan grubu
B) Gamzeli olma
C) Esmer ten rengi
D) Kıvırcık saç
E) Yeşil göz rengi

Cevap : E) Yeşil göz rengi

Açıklama : **Resesif (çekinik) genler**, fenotipte (dış görünüşte) etkilerini gösterebilmek için **iki resesif genin** bir araya gelmesini gerektirir. Yeşil göz rengi resesif bir özellik iken, Rh pozitif kan, gamze, esmer ten rengi ve kıvırcık saç genellikle dominant (baskın) genlerle belirlenen özelliklerdir.

5. Bebeklerin 12 ay civarında yürümesi beklenmekle birlikte Kaan 18 aylık olduğu hâlde yürümemektedir.
Bu durum gelişimle ilgili temel ilkelerden hangisi ile açıklanabilir?

A) Gelişim yaşla birlikte farklı oranlarda gerçekleşir.
B) Gelişim bir bütündür.
C) Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.
D) Gelişim dinamik, karşılıklı bir süreçtir.
E) Gelişim baştan ayağa doğrudur.

Cevap : C) Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.

Açıklama : Her ne kadar yürüme gibi gelişimsel kilometre taşları belli bir yaş aralığında beklense de, her çocuğun olgunlaşma ve gelişim hızı kendine özgüdür. Kaan’ın bu durumu, **Gelişimde bireysel farklılıklar** olması ilkesiyle açıklanır.

6. Freud’a göre, erkek çocuklarda Oidipus ve kız çocuklarda Elektra karmaşasının ortaya çıktığı psiko-sosyal gelişim aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anal aşama
B) Oral aşama
C) Genital aşama
D) Fallik aşama
E) Gizil aşama

Cevap : D) Fallik aşama

Açıklama : Sigmund Freud’un Psikoseksüel Gelişim Kuramı’na göre, **Oidipus** (erkek çocuklar) ve **Elektra** (kız çocuklar) karmaşaları, cinsel bölgelerin odak noktası olduğu ve cinsel kimliğin gelişmeye başladığı **Fallik Aşama’da** (3-6 yaş) ortaya çıkar.

7. Bebeklerin sallanarak uyutulması sonucunda ortaya çıkan ve beyin hasarına neden olan olaya ne ad verilmektedir?

A) Beklenmeyen bebek ölümü
B) Ani bebek ölümü
C) Sarsılmış bebek sendromu
D) Uykuda bebek ölümü
E) Sallanmış bebek sendromu

Cevap : C) Sarsılmış bebek sendromu

Açıklama : Bebeğin şiddetli bir şekilde sallanması sonucu beyin damarlarında ve dokularında hasara (beyin kanaması, kalıcı beyin hasarı) neden olan duruma **Sarsılmış Bebek Sendromu (Shaken Baby Syndrome – SBS)** denir.

8. Doğum öncesinde gastrula evresinde hücrelerin tabakalı yapıya dönüşmesi ile embriyonun doku ve organları ortaya çıkar.
Bu süreçte embriyoda hücre bölünmeleri sonucunda ortaya çıkan tabakalar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mezoderm – Zigot – Endoderm
B) Fetal – Endoderm – Ektoderm
C) Zigot – Mezoderm – Fetal
D) Endoderm – Ektoderm – Zigot
E) Endoderm – Ektoderm – Mezoderm

Cevap : E) Endoderm – Ektoderm – Mezoderm

Açıklama : Gastrulasyon evresinde, embriyoyu oluşturan ve tüm organ/doku sistemlerinin kökenini teşkil eden üç ana tabaka oluşur: İç tabaka (**Endoderm**), dış tabaka (**Ektoderm**) ve orta tabaka (**Mezoderm**).

9. Doğum kaç aşamadan oluşmaktadır?

A) 1 aşama
B) 3 aşama
C) 5 aşama
D) 2 aşama
E) 4 aşama

Cevap : B) 3 aşama

Açıklama : Doğum süreci tipik olarak üç aşamadan oluşur: 1) Rahim ağzının açılması (dilatasyon ve silinme), 2) Bebeğin doğumu (dışarı itilmesi) ve 3) Plasentanın (eşin) dışarı atılması.

10. Gece alt ıslatma, ortalama hangi ayda çözülebilecek bir problemdir?

A) 36 ay
B) 48 ay
C) 18 ay
D) 42 ay
E) 24 ay

Cevap : A) 36 ay

Açıklama : Çoğu çocukta gece alt ıslatma sorununun (enürezis nokturna) kendiliğinden çözüldüğü ve mesane kontrolünün sağlandığı ortalama yaş (ve ay) 3 yaş (**36 ay**) civarındadır.

11. Bowlby’nin bağlanma kuramına göre bebekler ne zaman annelerini yabancı bir kişiden ayırabilmektedir?

A) 24 aylıktan sonra
B) 14 aylıkken
C) 18-24 aylıkken
D) Doğumdan sonraki ilk altı hafta
E) 9 aydan sonra

Cevap : E) 9 aydan sonra

Açıklama : John Bowlby’nin Bağlanma Kuramı’na göre, bebekler yaklaşık **6-9 aydan sonra** (Şıklarda en uygun olanı 9 aydan sonra) kendilerine birincil bakımı veren kişi (anne) ile yabancıları ayırt etmeye başlar ve yabancı kaygısı (yabancıya tepki) geliştirirler.

12. Apgar testi ile puanlanan yenidoğan bebeklerde kaç puan alan bebekler normal olarak kabul edilmektedir?

A) 7 puan
B) 9 puan
C) 3 puan
D) 12 puan
E) 5 puan

Cevap : A) 7 puan

Açıklama : Yenidoğan bebeklerin genel fiziksel durumunu değerlendiren **Apgar Testi’nde**, 7 ve üzeri puan alan bebekler normal ve iyi durumda kabul edilir. 4-6 puan orta derecede yardıma ihtiyacı olduğunu, 3 ve altı puan ise acil tıbbi müdahale gerektirdiğini gösterir.

13. Bebeklerin vücutları büyür ve olgunlaşırken onların motor becerileri de gelişir. Motor becerileri gelişen bir bebeğin sosyal becerileri de artar. Sosyal becerileri artan bir bebek çevresindeki nesne ve insanlarla daha fazla etkileşime girer. Bu etkileşimler sonucu pek çok şey öğrenebilir. Bu da onun bilişsel gelişiminin ilerlemesine yardımcı olur.
Yukarıdaki açıklama gelişimin hangi ilkesini açıklamaktadır?

A) Gelişim düzenli bir sıra izler.
B) Gelişim bir bütündür.
C) Gelişimde kritik dönemler vardır.
D) Gelişim belli aşamalarda gerçekleşir.
E) Gelişim süreklidir.

Cevap : B) Gelişim bir bütündür.

Açıklama : Bu açıklama, motor, sosyal ve bilişsel gelişim alanlarının birbirini desteklediğini ve biri ilerledikçe diğerini de etkilediğini vurgulamaktadır. Bu durum, **Gelişim bir bütündür** ilkesini açıklar.

14. Girişimsel tanı testleri aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Amniyon sentez – Villus örneklemesi
B) Kordon sentez – 3’lü test
C) Fetal ense kalınlığı – Amniyon sentez
D) Amniyon sentez – 3’lü test
E) Villus örneklemesi – Fetal ense kalınlığı

Cevap : A) Amniyon sentez – Villus örneklemesi

Açıklama : **Girişimsel tanı testleri**, hamilelik sırasında tanısal bilgi edinmek için vücuda müdahale gerektiren yöntemlerdir. **Amniyon Sentezi** (Amniyosentez) ve **Koryon Villus Örneklemesi (Villus Örneklemesi)** bu yöntemlerin başlıcalarıdır. (3’lü test ve Fetal ense kalınlığı tarama testleridir, girişimsel tanı testleri değildir.)

15. Ani hareket veya pozisyonun sarsılması ekstremitelerin uzamasına ve yaklaşmasına neden olur.
Bu refleks aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer almaktadır?

A) Tonik boyun refleksi
B) Babinski refleksi
C) Geri çekilme refleksi
D) Moro refleksi
E) Galant refleksi

Cevap : D) Moro refleksi

Açıklama : Ani bir ses veya pozisyon değişikliği gibi sarsılmaya yol açan bir uyarı karşısında bebeğin kollarını ve bacaklarını hızla açıp sonra kapatmasıyla karakterize olan bu refleks, **Moro Refleksi** (sıçrama refleksi) olarak bilinir.

16. Ali dört yaşındayken kalem ile kâğıt üzerine bazı harf ve rakamları yazmaya çalışır ancak kalemi tutmak ve yazı yazma konusunda başarılı olamaz. Altı yaşına geldiğinde ise kalemi daha iyi tutarak kâğıt üzerine yazı yazmayı başarmıştır.
Bu durum aşağıdaki kavramların hangisi ile açıklanabilir?

A) Gelişim
B) Olgunlaşma
C) Kritik dönem
D) Hazır bulunuşluk
E) Büyüme

Cevap : B) Olgunlaşma

Açıklama : Ali’nin 4 yaşında başarılı olamaması ancak 6 yaşında, özel bir eğitim almadan başarılı olması, ince motor becerilerini ve sinir-kas sisteminin bu beceri için gerekli düzeye ulaşmasını ifade eden **Olgunlaşma** kavramı ile açıklanır.

17. Mesanedeki büzücü kasların ve sinirlerin yeterli olgunluğa ulaştığı, tuvalet eğitiminin başlaması gereken dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) 18 ay
B) 12 ay
C) 16 ay
D) 36 ay
E) 24 ay

Cevap : A) 18 ay

Açıklama :

18. Doğum öncesi kaçıncı haftadan sonra ultrason ile bebeklerin cinsiyetleri belirlenebilir?

A) 12. haftadan sonra
B) 8. haftadan sonra
C) 20. haftadan sonra
D) 10. haftadan sonra
E) 14. haftadan sonra

Cevap : E) 14. haftadan sonra

Açıklama : Ultrason ile bebeğin dış genital organlarının yeterince gelişerek cinsiyetin net bir şekilde belirlenmesi genellikle **14. haftadan** sonra veya ikinci trimesterin başlarında (18-20. hafta) mümkün hale gelir.

19. Kadın ve erkek cinsiyet kromozomları aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kadın XY – Erkek XX
B) Kadın YY – Erkek XY
C) Kadın XX – Erkek XY
D) Kadın XX – Erkek XX
E) Kadın XY – Erkek XY

Cevap : C) Kadın XX – Erkek XY

Açıklama : İnsanlarda cinsiyeti belirleyen cinsiyet kromozomları, kadınlarda **XX** ve erkeklerde **XY** şeklindedir.

20. Evinde köpek besleyen 3 yaşındaki Çınar hayvanat bahçesini gezerken köpek kafeslerinin yanına geldiklerinde kurt köpeğini göstererek annesine, “Bak, köpek!” der. Annesi başı ile onaylar ve “evet o bir köpek” der. Daha sonra koyun kafeslerinin yanından geçerken annesine bakar ve “anne burada da köpek var” der. Annesi onun köpek değil koyun olduğunu söyler. Çınar koyuna şaşkınlıkla bakar, o sırada koyun melemeye başlar ve Çınar koyunların köpeklerden farklı bir ses çıkardığını fark eder. Daha sonra Çınar köye gittiğinde koyun sürüsü ile karşılaşır ve annesine “bak koyun” der.
Piaget, Çınar’ın koyunu köpekten ayırt etmesine ilişkin bilgiyi yapılandırma sürecini hangi kavram ile açıklamaktadır?

A) Şema
B) Dengesizlik
C) Uyma
D) Özümleme
E) Dengeleme

Cevap : C) Uyma

Açıklama : Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramında, Çınar’ın yeni bilgiyi (koyun meleme sesi, görüntüsü) mevcut şemasına (**köpek** şeması) uymadığını fark ederek eski şemasını **değiştirmesi** ve yeni bir kategori (koyun) oluşturması süreci **Uyma (Akomodasyon)** kavramı ile açıklanır. (Çınar’ın başlangıçta koyunu köpek sanması “Özümleme”dir; koyun olduğunu öğrenip şemasını düzeltmesi “Uyma”dır.)