Modern Felsefenin Oluşumu 2025 2026 Vize Soruları

Giriş

Modern felsefenin oluşumu, Orta Çağ düşüncesinden kopuşla birlikte, aklın ve deneyin merkeze alındığı bir süreçtir. Bu dönemin en belirgin hareketi olan Aydınlanma, ana vatanı **İngiltere** olan ancak **Fransa**’da radikalleşen bir düşünce devrimidir. Aydınlanma düşünürlerini koruyan ve “Aydınlanmış Despot” olarak bilinen **Büyük Friedrich**, Almanya’da bu hareketin önemli bir destekçisi olmuştur. Bu makalede, modern felsefeyi şekillendiren rasyonalizm, empirizm ve siyaset felsefesi akımları incelenecektir.

Rasyonalizm: Akıl ve Töz

Rasyonalizm, bilginin kaynağını akılda görür. Bu akımın kurucusu **Descartes**, var olmak için başka hiçbir şeye ihtiyaç duymayan asıl mutlak cevherin **Tanrı** olduğunu savunmuştur. Gilbert Ryle, Descartes’ın ruh-beden ikiliğini eleştirmek için **”Makinedeki hayalet”** tabirini kullanmıştır. Bir diğer rasyonalist filozof **Leibniz**, evrenin “monad” adı verilen birimlerden oluştuğunu öne sürdüğü **”Monadoloji”** eseriyle tanınır.

Empirizm: Deney ve Algı

Empirizm, bilginin kaynağını duyusal deneyimde bulur. İngiliz empirizminin (Ada Felsefesi) üç büyük temsilcisi **Locke, Berkeley ve Hume**’dur. **John Locke**, hoşgörüyü savunan önemli bir Aydınlanma filozofudur. **David Hume** ise, nedensellik ilkesini eleştirerek bunun psikolojik bir alışkanlık olduğunu iddia etmiştir.

**Francis Bacon**, “Bilgi güçtür” diyerek modern bilimin temellerini atmıştır. İskoç Sağduyu Okulu’nun (Reid, Hutcheson) temsilcileri arasında ise **Immanuel Kant** yer almaz; o, Alman İdealizminin kurucusudur.

Aydınlanma ve Siyaset Felsefesi

Aydınlanma çağı, siyaset felsefesinde de köklü değişimler yaratmıştır. **Jean-Jacques Rousseau**, “Toplum Sözleşmesi” kuramıyla modern demokrasinin temellerini atarken, aynı zamanda “aklı kayıtsız şartsız savunanlara” karşı duyguyu ve doğallığı öne çıkarmıştır. **Thomas Hobbes**, devletin mutlak gücünü simgelemek için Tevrat’tan aldığı **”Leviathan”** kavramını kullanmıştır.

Fransız Aydınlanmasında, bilgiyi yaymak amacıyla hazırlanan **”Ansiklopedi”**nin editörlüğünü **Denis Diderot** yapmıştır. Bu fikrin öncüsü ise **Pierre Bayle**’dir. Din felsefesinde, **John Toland** gibi deist düşünürler vahyi inancın temeli olmaktan çıkarmıştır.

Eleştirel Bakışlar

Modern felsefe, kendi içinde eleştirileri de barındırır. **Friedrich Nietzsche**, Alman kültürünü ve idealizmini sert bir dille eleştirerek “Almanlar nereye gitse kültürü berbat ederler” demiştir.

1. Aşağıdaki isimlerden hangisi toplum sözleşmesi kuramcılarından biridir?

A) Emanuel Swedenborg
B) Adam Weishaupt
C) Thomas Reid
D) Baruch Spinoza
E) J.J. Rousseau

Cevap : E) J.J. Rousseau

Açıklama : Jean-Jacques Rousseau, Hobbes ve Locke ile birlikte modern siyaset felsefesinde “Toplum Sözleşmesi” teorisinin en önemli temsilcilerinden biridir.

2. Aydınlanma dönemi filozofu olarak Diderot aşağıdaki eserlerden hangisinin editörü olarak ün yapmıştır?

A) İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Soruşturma
B) Saf Aklın Eleştirisi
C) Theodicee
D) Monadoloji
E) Ansiklopedi

Cevap : E) Ansiklopedi

Açıklama : Denis Diderot, Fransız Aydınlanmasının en büyük projesi olan ve bilginin yayılmasını amaçlayan “Ansiklopedi”nin (L’Encyclopédie) editörlüğünü yapmıştır.

3. Almanya’da aydınlanma düşünürlerini koruyan ve savunan en önemli isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Francis Bacon
B) Claude Adrien Helvetius
C) Büyük Friedrich
D) Hugo Grotius
E) George Berkeley

Cevap : C) Büyük Friedrich

Açıklama : Prusya Kralı Büyük Friedrich (II. Friedrich), “Aydınlanmış Despot” olarak bilinir ve Voltaire gibi birçok aydınlanma düşünürünü sarayında ağırlamış, onları korumuştur.

4. Descartes’e göre asıl mutlak cevher aşağıdakilerden hangisidir?

A) Doğa
B) Mantık
C) Bilgi
D) Akıl
E) Tanrı

Cevap : E) Tanrı

Açıklama : Descartes felsefesinde, var olmak için kendisinden başka hiçbir şeye ihtiyaç duymayan tek “mutlak cevher” Tanrı’dır. Ruh ve madde ise yaratılmış (göreli) cevherlerdir.

5. Aydınlanma döneminin İngiltere’de hoşgörüyü savunmuş empirisist filozofu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ockhamlı William
B) Malebranche
C) Hobbes
D) Locke
E) Berkeley

Cevap : D) Locke

Açıklama : John Locke, hem deneyci (empirist) bilgi kuramıyla hem de “Hoşgörü Üstüne Bir Mektup” adlı eseriyle siyasi liberalizmin ve hoşgörünün savunucusu olmuştur.

6. Vahyi dinî inancın temeli olmaktan çıkartan ve Panteistikon adında bir eseri bulunan meşhur deist düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karl Marx
B) David Hume
C) Gottfried Leibniz
D) John Locke
E) John Toland

Cevap : E) John Toland

Açıklama : John Toland, Hristiyanlığı gizemden arındırmaya çalışan ve panteist/deist görüşleriyle bilinen İngiliz düşünürdür. “Pantheisticon” önemli eseridir.

7. Almanya’nın düş gören tipik özelliğini çok sert bir şekilde eleştirerek “Almanlar nereye gitse kültürü berbat ederler.” ifadesini dile getiren ünlü filozof kimdir?

A) Francis Bacon
B) Jean Jacques Rousseau
C) David Hume
D) Friedrich Nietzche
E) Montesquieu

Cevap : D) Friedrich Nietzche

Açıklama : Nietzsche, Alman kültürünü ve idealizmini sert bir dille eleştirmiş, “Ecce Homo” gibi eserlerinde Almanların kültürü bozduğunu iddia etmiştir.

8. Descartes’ın ruh ile beden arasındaki ilişki hakkındaki görüşlerini Gilbert Ryle aşağıdaki ifadelerin hangisiyle tasvir etmektedir?

A) Düalizm
B) Düşünen ben
C) Otomat
D) Makinedeki hayalet
E) İnsani bina

Cevap : D) Makinedeki hayalet

Açıklama : Gilbert Ryle, Descartes’ın zihin-beden ikiliğini (düalizmini) eleştirmek için, bedeni bir makineye, zihni ise onun içindeki bir hayalete benzeterek “Makinedeki hayalet” (Ghost in the machine) tabirini kullanmıştır.

9. Akılcılığı savunan, kayıtsız şartsız aklın üstünlüğünü kabullenen filozoflara karşı çıkan ünlü düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Montesquieu
B) David Hume
C) Voltaire
D) Jean Jacques Rousseau
E) John Locke

Cevap : D) Jean Jacques Rousseau

Açıklama : Rousseau, Aydınlanma çağında yaşamasına rağmen, salt aklın ve bilimlerin insanı ahlaki olarak yozlaştırdığını savunmuş; duygu, vicdan ve doğallığı ön plana çıkararak katı rasyonalizme karşı durmuştur.

10. Bilgi güçtür ve insanın doğaya hakim olması mümkündür. Yukarıdaki anlayış hangi düşünür ile etkin olmaya başlamıştır?

A) Rene Descartes
B) Francis Bacon
C) John Locke
D) Kopernik
E) George Berkeley

Cevap : B) Francis Bacon

Açıklama : Francis Bacon, “Bilgi güçtür” (Scientia potentia est) sözüyle modern bilimin amacının doğayı anlamak ve ona egemen olmak olduğunu vurgulamıştır.

11. Nedensellik eleştirisiyle öne çıkan filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Malebranche
B) Spinoza
C) Hume
D) Berkeley
E) Locke

Cevap : C) Hume

Açıklama : David Hume, nedensellik ilkesinin (sebep-sonuç ilişkisinin) mantıksal bir zorunluluk değil, olayların ardışıklığından doğan psikolojik bir alışkanlık olduğunu savunmuştur.

12. Aydınlanma fikrini İngiltere’den ithal eden ve radikalleştiren ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) İtalya
B) Fransa
C) Angola
D) Hollanda
E) Bolivya

Cevap : B) Fransa

Açıklama : İngiltere’de (Locke ve Newton ile) başlayan ılımlı Aydınlanma, Fransa’ya geçince (Voltaire, Diderot, Rousseau vb. ile) kilise ve monarşi karşıtı daha radikal bir karaktere bürünmüştür.

13. Monadoloji aşağıdaki filozoflardan hangisinin felsefesini ifade eden bir adlandırmadır?

A) Leibniz
B) Malebranche
C) Descartes
D) Hume
E) Spinoza

Cevap : A) Leibniz

Açıklama : Gottfried Wilhelm Leibniz, evrenin “monad” adını verdiği, bölünemez, ruhsal atomlardan oluştuğunu savunduğu eserine “Monadoloji” adını vermiştir.

14. Aşağıdakilerden hangileri ada felsefesi olarak anılan felsefi anlayışın üç temsilcisidir?

A) Descartes-Spinoza-Malebranche
B) Leibniz-Kant-Locke
C) Locke-Berkeley-Hume
D) Leibniz-Locke-John Toland
E) Kant-Mendelssohn-Lessing

Cevap : C) Locke-Berkeley-Hume

Açıklama : Ada Felsefesi (İngiliz Empirizmi/Deneyciliği) denildiğinde akla gelen üç büyük isim John Locke, George Berkeley ve David Hume’dur.

15. Aşağıdakilerden hangisi en temelde aydınlanma hareketinin özellikle görüldüğü ülkeler arasında yer almaktadır?

A) İsveç
B) Almanya
C) Belçika
D) Avustralya
E) İspanya

Cevap : B) Almanya

Açıklama : Aydınlanma hareketi temel olarak İngiltere, Fransa ve Almanya’da (Aufklärung) yoğun şekilde yaşanmıştır. Kant ve Lessing gibi isimler Alman Aydınlanmasının merkezindedir.

16. Hobbes “leviathan” kavramını aşağıdakilerin hangisinden almıştır?

A) Tevrat
B) Zebur
C) Mormon İncili
D) İncil
E) Kuran

Cevap : A) Tevrat

Açıklama : Leviathan, Tevrat’ta (Eski Ahit – Eyüp Kitabı) geçen devasa bir deniz canavarıdır. Hobbes, devletin mutlak gücünü betimlemek için bu metaforu kullanmıştır.

17. Thomas Hobbes “Leviathan” adlı eserinde leviathan aşağıdakilerden hangisini simgelemektedir?

A) Devlet
B) Toplum
C) Felsefe
D) Doğa
E) İnsan

Cevap : A) Devlet

Açıklama : Hobbes için Leviathan, bireylerin güvenlikleri için haklarını devrettikleri mutlak egemen gücü, yani Devleti temsil eder.

18. Aşağıdakilerden hangisi sağduyu filozofları olarak nitelendirilen İskoç düşünürlerinden biri değildir?

A) Immanuel Kant
B) James Beattie
C) James Oswald
D) Thomas Reid
E) Francis Hutcheson

Cevap : A) Immanuel Kant

Açıklama : Thomas Reid öncülüğündeki İskoç Sağduyu Okulu üyeleri Beattie, Oswald ve Hutcheson gibi isimlerdir. Immanuel Kant ise Alman İdealizminin kurucusudur.

19. Aydınlanmanın ana vatanı olan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rusya
B) Norveç
C) İngiltere
D) Belçika
E) Almanya

Cevap : C) İngiltere

Açıklama : Aydınlanma düşüncesinin kökleri (deneycilik, liberalizm, bilimsel yöntem) 17. yüzyıl İngiltere’sinde (Locke, Newton, Bacon) atılmış ve oradan kıta Avrupası’na yayılmıştır.

20. İlk defa Fransa’da ortaya çıkarılan ansiklopedist harekete, ansiklopedi fikrini aşılayan ve bir ansiklopedi hazırlayan önemli düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Immanuel Kant
B) Pierre Bayle
C) Francis Bacon
D) David Hume
E) Thomas Hobbes

Cevap : B) Pierre Bayle

Açıklama : Pierre Bayle’in hazırladığı “Tarihsel ve Eleştirel Sözlük”, Fransız Ansiklopedistlerine ilham kaynağı olmuş ve Ansiklopedi fikrinin öncüsü sayılmıştır.