Sosyoloji 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Sosyoloji, toplumu, toplumsal kurumları ve insan etkileşimlerini inceleyen bir bilim dalıdır. Bu alanda çalışan düşünürler, bireyin topluma nasıl uyum sağladığını, toplumsal değişimin dinamiklerini ve iktidar ilişkilerini açıklamaya çalışmışlardır. Örneğin, Pierre Bourdieu, bireylerin geçmiş deneyimleriyle kazandıkları ve değişen şartlara rağmen süreklilik gösteren algılama ve eylem sistemlerine “Habitus” adını vermiştir. Bu makalede, sosyolojinin temel kuramları, toplumsal kurumlar ve siyaset sosyolojisi konuları ele alınacaktır.

Sosyalleşme ve Benlik

Bireyin topluma uyum sağlama süreci olan sosyalleşme, farklı kuramlarla açıklanır. Peter L. Berger ve Thomas Luckmann’a göre, bireyin “asli sosyalleşmesi” (birincil sosyalleşme), “Genelleştirilmiş Öteki’nin” (toplumun geneli) bilincinde tesis edilmesiyle tamamlanır. Bireyin öz-benliğini temelden değiştirmek amacıyla toplumdan izole edildiği hapishane veya akıl hastanesi gibi kurumlara ise Erving Goffman “Total Kurumlar” adını vermiştir.

Toplumsal Kurumlar: Aile, Eğitim, Ekonomi ve Din

• Aile: İnsan soyunun üretildiği ve sosyalleşme sürecinin ilk evresinin geçirildiği en temel toplumsal kurumdur.
• Eğitim: Toplumun değerlerini aktarır. Okullarda resmî ders içerikleri dışında, öğrencilere örtük bir şekilde toplumsal normların ve davranış standartlarının öğretilmesine “Gizli Müfredat” denir. Çatışmacı yaklaşıma göre, kapitalist toplumlarda eğitim “toplumsal eşitsizliği destekler ve güçlendirir”.
• Ekonomi: Toplumda mal ve hizmetlerin “üretim, bölüşüm ve tüketimini” düzenleyen kurumdur. Üretim sürecinde insan emeğinin yerini makinelerin almasına “Otomasyon” denir. Bu süreçte bireyin bilgi ve yeteneklerinin sadece bir kısmının kullanılması ise “İş bölümü” (yabancılaşma) kavramıyla ilişkilidir.
• Din: Toplumsal değişime ve modernleşmeye paralel olarak dinin öneminin azalacağını öngören teoriye “Sekülerleşme Kuramı” denir. Karl Marx ise dini, mevcut toplumsal düzeni ve eşitsizlikleri meşrulaştıran bir araç olarak görmüştür.

Siyaset Sosyolojisi ve İktidar

Siyaset sosyolojisi, iktidarın kaynağını ve meşruiyetini sorgular. Hobbes, Locke ve Rousseau gibi Toplumsal Sözleşme kuramcıları, devlet öncesi durumu ifade etmek için “Doğa Hali” kavramını kullanmışlardır. Orta Çağ düşünürü Thomas Aquinas, devleti “Mükemmel Toplum” olarak tasvir etmiştir. Yönetimin tek bir ailenin elinde olduğu ve kuşaktan kuşağa geçtiği sisteme “Monarşi” denir.

Toplumsal değişimi açıklayan kuramlardan biri olan Vilfredo Pareto’nun “Elitlerin Dönüşümü” teorisi, değişimin kaynağını gruplar arasındaki “siyasal iktidar mücadelesine” dayandırır. Sabahattin Bey (Prens Sabahattin) ise toplumları “kamucu” ve “bireyci” olarak ikiye ayırmıştır.

Kültür ve Değişim

Kültür, bir toplumun yaşam biçimidir. Bireylerin ailelerinden edindikleri dilsel yeterlilik ve görgü gibi niteliklere Bourdieu “Kültürel Sermaye” adını vermiştir. Semboller kültürün önemli bir parçasıdır; örneğin, bir şiirde “hilal” sözcüğünün bağımsızlığı temsil etmesi, onun bir “simge/sembol” olarak kullanıldığını gösterir. Farklı kültürlerin karşılaşması sonucunda ortaya çıkan değişimlere “kültürel değişme” denirken, bu değişime ayak uyduramama durumuna “kültürel gecikme”, bir toplumun başka bir toplumun kültüründen etkilenmesine ise “kültürleşme” denir; ancak “bir toplumun başka bir toplumun kültüründen etkilenmesi” tanımı “Alt kültür” kavramına ait değildir.

Postmodernizm: Modernizmin bilim anlayışına ve büyük anlatılarına eleştirel yaklaşan bir akımdır; modernizmle uyum içinde olduğu ve onun devamı olduğu iddiası yanlıştır.

1. “Nesnel şartlar altında oluşturulan ancak bu şartların değişmesinden sonra bile devam etme eğiliminde olan, kazanılmış ve sürekliliği olan bir algılama, düşünce ve eylem şemaları sistemidir.”
Yukarıdaki paragrafta tanımı yapılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) İdeoloji
B) Toplumsal eylem
C) Yanlış bilinç
D) Kültürel sermaye
E) Habitus

Cevap : E) Habitus

Açıklama : Bu tanım, bireylerin geçmiş deneyimleriyle kazandıkları ve değişen şartlara rağmen süreklilik gösteren algılama ve eylem sistemlerini ifade eden, Pierre Bourdieu’nün temel kavramı olan **Habitus**’tur.

2. Peter L. Berger ve Thomas Luckmann’a göre, bireyin asli sosyalleşmesinin tamamlandığını ifade eden aşama aşağıdakilerden hangisidir?

A) Genelleştirilmiş ötekinin bireyin bilincinde tesis edilmesi
B) Bireyde benlik simgesinin oluşumu
C) Bireyin eylemlerini anlamı ötekileri dikkate alarak gerçekleştirmeye başlaması
D) Bireyde ayna benliğinin oluşumu
E) Bireyin benlik saygısına ulaşması

Cevap : A) Genelleştirilmiş ötekinin bireyin bilincinde tesis edilmesi

Açıklama : Berger ve Luckmann’ın sosyalleşme kuramına göre, **asli sosyalleşme** (birincil sosyalleşme), bireyin toplumun değerlerini ve normlarını içselleştirmesi ve **Genelleştirilmiş Öteki’nin** (George Herbert Mead’den türetilmiştir) bilincinde tesis edilmesiyle tamamlanır.

3. Pierre Bourdieu, bireylerin özellikle aileleri aracılığıyla sahip oldukları dilsel yeterlilik, sosyal tarz, görgü vb. kültürel niteliklerine ne ad vermiştir?

A) Lokal sermaye
B) Ekonomik sermaye
C) Kültürel sermaye
D) Sosyal sermaye
E) Sembolik sermaye

Cevap : C) Kültürel sermaye

Açıklama : Pierre Bourdieu’ye göre, bireylerin aileden veya eğitim yoluyla edindiği, sosyal statülerini gösteren dilsel yeterlilik, görgü ve bilgi gibi nitelikler **Kültürel Sermaye** olarak adlandırılır.

4. Bireylerin öz-benliklerini, değerlerini ve davranışlarını temelden değiştirmek amacıyla onların toplumun diğer kesimlerinden izole edildiği ve idari görevliler tarafından yönetildiği ve yönlendirildiği biçimsel kurumları adlandırmak için Erving Goffman’ın önerdiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplumsal kurumlar
B) Adli kurumlar
C) Zorlayıcı cemaatler
D) Total kurumlar
E) Islahevleri

Cevap : D) Total kurumlar

Açıklama : Erving Goffman’ın önerdiği **Total Kurumlar** kavramı, bireyin yaşamının tüm yönlerinin (uyku, iş, dinlenme) aynı yerde ve aynı otorite altında, toplumdan izole edilerek yürütüldüğü (hapishaneler, akıl hastaneleri vb.) kurumları tanımlar.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “hilal” sözcüğü simge/sembol olarak kullanılmıştır?

A) Sığır gibi geviş getiren otçulların büyük azı dişlerinde hilal biçiminde taç çıkıntıları bulunur
B) Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor, bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor!
C) Ayın hilal evresinden sonra meydana gelen ilk ana evre dolunaydır
D) Hilali gözlemenin amacı, Ramazan ayının girip girmediğini belirlemektir.
E) Kapanışından yıllar sonra, 1908 tarihinde Hilal-i Ahmer Cemiyetinin tüzüğü yeniden hazırlandı.

Cevap : B) Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor, bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor!

Açıklama : **Sembol/Simge**, kendisinden başka bir şeyi (soyut bir kavramı) temsil eden işarettir. B şıkkında **hilal**, ülkenin bayrağını, bağımsızlığını ve kutsal değerlerini temsil eden bir **sembol** olarak kullanılmıştır. Diğer şıklar hilali ya fiziksel bir şekil (A, C, D) ya da bir kurumun adı (E) olarak kullanmaktadır.

6. “Çoğu kez el işi rutin bir biçimde uygulanır ve monoton hale gelir. Toplumsal üretim sürecinde insana, bilgi ve yeteneklerinin ancak küçük bir kısmının kullanılmak için satın alındığı bir rol yüklenmiştir. Üstelik birey çoğu kez üretim sürecinde kavrama yeteneğini kullanamaz.”
Yukarıdaki paragrafta sözü edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Enflasyon
B) Devaluasyon
C) İş bölümü
D) Bölüşüm
E) Yabancılaşma

Cevap : C) İş bölümü

Açıklama :

7. Toplumsal sözleşme kuramcılarının, iddialarını geliştirirken temel aldıkları hayali toplumu ifade etmek için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Doğa hali
B) Altın çağlar
C) Atlantis
D) Hayali cemaatler
E) Ütopya

Cevap : A) Doğa hali

Açıklama : Thomas Hobbes, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau gibi toplumsal sözleşme kuramcıları, siyasal otoritenin yokluğunda insan yaşamını varsaydıkları kuramsal başlangıç durumunu **Doğa Hali (State of Nature)** kavramıyla ifade ederler.

8. Aşağıdakilerden hangisi ‘sekülerleşme kuramı’nın temel iddialarını doğrular?

A) Dini toplumsal hareketlerin yaygınlaşması
B) Dinin ve kutsalın öneminin azalması
C) Köktendinciliğin popülaritesinin artması
D) Dinin toplum nezdinde öneminin artışı
E) Toplumsal değişime direnen dini yapılar

Cevap : B) Dinin ve kutsalın öneminin azalması

Açıklama : **Sekülerleşme Kuramı**, modernleşmenin bir sonucu olarak dinin toplumsal kurumlar ve bireysel yaşam üzerindeki etkisinin ve dolayısıyla **Dinin ve kutsalın öneminin azalacağını** iddia eder.

9. Aşağıdakilerden hangisi postmodernizmin özelliklerinden biri değildir?

A) Postmodernizm yalnızca sosyolojide değil sanat, müzik, edebiyat, kültür ve sosyal bilimlerde de etkili olan bir yaklaşımdır.
B) Postmodern teoriler modern olarak adlandırılan çağın bilim anlayışına eleştirel yaklaşırlar.
C) Postmodernizm modernizmle uyum halinde ve onun devamı niteliğinde gelişmiştir.
D) Postmodern teoriler toplumsal dünyaya eleştirel yaklaşımlara benzer bir tutumla yaklaşırlar.
E) Postmodern yaklaşım diğer tüm yaklaşımlara eleştirel bakar.

Cevap : C) Postmodernizm modernizmle uyum halinde ve onun devamı niteliğinde gelişmiştir.

Açıklama : Postmodernizm, modern düşünce yapısının büyük anlatılarına ve bilim anlayışına karşı çıkar ve kendini **modernizmin bir eleştirisi** olarak konumlandırır. Bu nedenle modernizmle **uyum halinde** ve onun devamı niteliğinde geliştiği iddiası yanlıştır.

10. “Thomas Aquinas, Summa Theologiae’da, hukukun temel işlevi tebaayı iyi duruma getirmektir iddiasıyla devleti ……………….. olarak tasvir eder.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) siyasal toplum
B) huzursuz toplum
C) zorlayıcı toplum
D) mükemmel toplum
E) egemen toplum

Cevap : D) mükemmel toplum

Açıklama : Orta Çağ düşünürü Thomas Aquinas, Aristo’nun siyaset felsefesinden etkilenerek, hukukun temel amacının tebaayı iyi duruma getirmek olduğu iddiasıyla, devleti **Mükemmel Toplum** (Perfect Society) olarak tasvir eder.

11. Geçmişte, üretim yerlerinde vidalama, boyama, ambalajlama gibi etkinlikler insan emeğiyle şekillenirken günümüzde bu roller makine tarafından yerine getirilmektedir.
Üretimdeki bu farklı süreci ifade etmek için en uygun kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Otomasyon
B) Dolaylı üretim
C) Mesleki iş bölümü
D) Doğrudan üretim
E) Teknik iş bölümü

Cevap : A) Otomasyon

Açıklama : Geçmişte insan gücüyle yapılan işlerin günümüzde makineler ve bilgisayar sistemleri tarafından otomatik olarak yerine getirilmesi süreci **Otomasyon** kavramıyla ifade edilir.

12. Aşağıdaki düşünürlerden hangisi dinin toplumsal eşitsizlikleri destekleyici ve eşitsizlikçi toplumsal düzeni güçlendirici işlevlerini vurgulamaktadır?

A) Auguste Comte
B) Ernst Troeltsch
C) Emile Durkheim
D) Max Weber
E) Karl Marx

Cevap : E) Karl Marx

Açıklama : **Karl Marx**, dini “halkın afyonu” olarak tanımlamış ve dinin, mevcut toplumsal düzenin ve **eşitsizliklerin meşrulaştırılmasına** hizmet ettiğini, dolayısıyla eşitsizlikçi toplumsal düzeni güçlendirici bir işlevi olduğunu savunmuştur.

13. İçinde insan soyunun üretildiği, topluma hazırlanma sürecinin ilk evresinin geçirildiği, anne, baba ve çocuklardan oluşan temel toplumsal kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğitim
B) Devlet
C) Din
D) Aile
E) Kabile

Cevap : D) Aile

Açıklama : **Aile**, insan soyunun üretildiği, çocukların bakıldığı ve **sosyalleşme sürecinin ilk evresinin** geçirildiği, toplumun en temel ve evrensel toplumsal kurumudur.

14. – Kültürel unsurların zamanla farklılaşıp yeni biçimler alması
– Bir toplumun başka bir toplumun kültüründen etkilenmesi
– Kültürel unsurların değişme hızlarının birbirinden farklı olması
– Yeni kültür ortamına ayak uydurmama.
Yukarıda tanımı verilmeyen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel yozlaşma
B) Kültürel değişme
C) Alt kültür
D) Kültür şoku
E) Kültürel gecikme

Cevap : C) Alt kültür

Açıklama :

15. Tek bir ailenin kuşaktan kuşağa yönetime sahip olduğu siyasal sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demokrasi
B) Aristokrasi
C) Teokrasi
D) Monarşi
E) Otoriteryenizm

Cevap : D) Monarşi

Açıklama : **Monarşi**, yönetimin tek bir kişinin elinde bulunduğu ve genellikle tahtın kalıtım yoluyla (**kuşaktan kuşağa tek bir aile**) geçtiği siyasal sistemdir.

16. Toplumları “kamucu” ve “bireyci” toplumlar olmak üzere ikiye ayıran sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sabahattin Bey
B) Ahmet Rıza
C) Behice Boran
D) Ziya Gökalp
E) Ahmet Şuayb

Cevap : A) Sabahattin Bey

Açıklama :

17. Toplumsal değişmenin, grupların siyasal iktidar için aralarında yaptıkları mücadeleden kaynaklandığını ileri süren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karl Marx
B) Vilfredo Pareto
C) Gabriel Tarde
D) Herbert Spencer
E) G. Vico

Cevap : B) Vilfredo Pareto

Açıklama : Toplumsal değişmeyi, yönetici ve yönetici olmayan elitler arasındaki döngüye ve **siyasal iktidar mücadelesine** dayandıran düşünür **Vilfredo Pareto**’dur (Elitlerin Dönüşümü Teorisi). Karl Marx ise değişmeyi ekonomik sınıflar arasındaki mücadeleye bağlar.

18. Aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, çatışmacı yaklaşımın eğitim kurumuna bakışını yansıtmaktadır?

A) Eğitim, toplumsal cinsiyeti sağlar.
B) Kapitalist toplumlarda eğitim, toplumsal eşitsizliği destekler ve güçlendirir.
C) Eğitim öğrencileri gelecek kariyerlerine hazırlar.
D) Eğitim, çocukları sosyalleştirir.
E) Eğitim, açık ve örtük işlevlere sahiptir.

Cevap : B) Kapitalist toplumlarda eğitim, toplumsal eşitsizliği destekler ve güçlendirir.

Açıklama : **Çatışmacı Yaklaşım** (özellikle Marksist temelli), eğitim kurumlarının toplumsal işlevini, statü ve kaynakların eşitsiz dağılımını meşrulaştırarak ve yeniden üreterek mevcut **toplumsal eşitsizliği desteklemek** olarak görür.

19. Toplumun doğru bulduğu değerlerin, davranış standartlarının çocuklara okullarda çok da açık etmeden öğretilmesini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplumsal bilinç
B) İdeoloji
C) Gizli işlev
D) Söylem
E) Gizli müfredat

Cevap : E) Gizli müfredat

Açıklama : Okullarda resmî ders içerikleri dışında, öğrencilere örtük bir şekilde (açıkça etmeden) toplumsal normların, değerlerin, otoriteye saygının ve davranış standartlarının aktarılmasına **Gizli Müfredat** (Hidden Curriculum) denir.

20. “Ekonomik, toplumda  …………….. düzenleyen sosyal kurumdur.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) mal ve hizmetlerin üretimini
B) mal ve hizmetlerin tüketimini
C) mal ve hizmetlerin bölüşümünü
D) mal ve hizmetlerin ayrıştırılmasını
E) mal ve hizmetlerin üretim, bölüşüm ve tüketimini

Cevap : E) mal ve hizmetlerin üretim, bölüşüm ve tüketimini

Açıklama : **Ekonomik Kurum**, bir toplumdaki mal ve hizmetlerle ilgili temel üç aşamayı, yani **üretim, bölüşüm ve tüketimini** düzenleyen temel sosyal kurumdur.