Yaşlı Bakım İlke Ve Uygulamaları 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Yaşlı bakım hizmetleri, bireylerin fiziksel, zihinsel ve sosyal iyilik hallerini sürdürmelerini hedefleyen kapsamlı bir süreçtir. Bu süreçte, Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi’nin en üst basamağı olan “Kendini Gerçekleştirme”ye ulaşmak nihai hedeflerden biridir. Bakım sürecinde, hastanın “yaşam bulguları takibinin” sağlık çalışanı tarafından “istediği zaman değil, düzenli olarak” yapılması esastır. Bu makalede, yaşlı bakımındaki temel ilkeler, ilaç yönetimi ve psikososyal destek süreçleri ele alınacaktır.

Fizyolojik Değişimler ve Sağlık Sorunları

Yaşlanma süreci, vücut sistemlerinde çeşitli değişikliklere neden olur.

• Bağışıklık Sistemi: Yaşlılıkta vücut direnci azalır; bu nedenle “bağışıklık sisteminin güçlü olması” yaşlılık döneminin bir özelliği değildir.
• Hücre Yenilenmesi: Yaşla birlikte hücre yenilenme hızı azalır.
• Beslenme: Yetersiz beslenme (Malnütrisyon), çeşitli sağlık sorunlarına yol açar. Örneğin, C vitamini eksikliği “Skorbüt” hastalığına neden olur. Yeterli ve dengeli beslenen kişilerin ise “hareketli ve esnek bir vücutları” vardır.

İlaç Kullanımı ve Farmakoloji

İlaçların vücuttaki etkisi yaşlı bireylerde farklılık gösterebilir. İlaçların metabolize edildiği en önemli organ “Karaciğer”dir. İlaçların bireyde ölüme yol açabilen ağır yan etkilerine “Toksik etki” denir. İlaçların temel amacı hastalıkları tedavi etmek ve semptomları gidermektir; ancak “yaşlılığa bağlı fiziksel değişimlerin (yaşlanmanın) önlenmesi” ilaçların bir amacı değildir.

Bakım Uygulamaları ve Girişimler

Bakım sürecinde, hastanın konforu ve güvenliği ön plandadır.

• Ağrı Yönetimi: Etkili ağrı kontrolü için sadece ilaçlar (farmakolojik yöntemler) yeterli değildir; masaj, sıcak/soğuk uygulama gibi yöntemler de kullanılmalıdır.
• Sıcak/Soğuk Uygulama: Sıcak uygulama damarları genişleterek (Vazodilatasyon) kan akışını artırır. Ancak akut “eklem şişliğinde sıcak uygulama” yapılmamalı, soğuk uygulama tercih edilmelidir.
• Yara Bakımı: Pansuman öncesinde yaranın durumu değerlendirilmeli ve “basit bir işlem olsa bile” hastanın “yaşam bulguları değerlendirilmelidir”.
• Hijyen: Kişisel hijyen uygulamalarında “dezenfektan kullanılması” zorunlu değildir; sabun ve su yeterlidir.

Psikososyal ve Palyatif Bakım

Yaşlı bireylerin ruh sağlığı da fiziksel sağlıkları kadar önemlidir. Major depresyona eşlik eden durumlar arasında uykusuzluk ve kilo kaybı yer alırken, “enerji artışı” depresyonun değil, maninin belirtisidir.

Palyatif Bakım: Yaşamı tehdit eden hastalıklarda yaşam kalitesini artırmayı hedefler. Bu bakım türü, kemoterapi ve radyoterapi gibi “tedavilerle birlikte kullanılabilir”.

Vaka Yönetimi ve Tanılama

Bakım planı oluşturulurken hastanın öyküsü ve mevcut durumu dikkate alınır. Örneğin, 82 yaşında kalça kırığı olan ve sayıklamaları bulunan yatağa bağımlı bir hasta için “Fiziksel mobilitede bozulma” tanısı uygunken, bilişsel durumu nedeniyle “Karar çatışması” tanısı uygun olmayabilir. Benzer şekilde, iştahı yerinde olmasına rağmen yemek yemeyi unutan demanslı bir hasta için “Beslenmede dengesizlik” tanısı konulabilir.

1. Aşağıdakilerden hangisi yaşam bulgularını değerlendirirken dikkat edilmesi gerekenlerden biri değildir?

A) Yaşam bulgularında değişime neden olan çevresel koşulların farkında olunmalıdır.
B) Yaşlı bireyin tıbbi öyküsü, daha önce ve şu an kullandığı ilaçlar bilinmelidir.
C) Ölçüm yapılan aletlerin doğru çalışıp çalışmadığı önceden kontrol edilmeli ve doğru ölçüm yapıldığından emin olunmalıdır.
D) Yaşam bulguları takibini sağlık çalışanı istediği zaman yapmalıdır.
E) Yaşam bulgularının normal değerleri bilinmelidir.

Cevap : D) Yaşam bulguları takibini sağlık çalışanı istediği zaman yapmalıdır.

Açıklama : Yaşam bulguları takibi, hastanın durumuna ve tedavi planına göre **düzenli aralıklarla** yapılmalıdır, sağlık çalışanının sadece **istediği zaman** yapması doğru bir uygulama değildir.

2. Pansuman öncesi yaranın değerlendirilmesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Yaranın uzunluğu, derinliği ve görünüşü değerlendirilmelidir.
B) Yaranın hattı ve kenarları değerlendirilmelidir.
C) Kanama varlığı ve miktarı gözlenmelidir.
D) Yarada akıntı, kötü koku olup olmadığına bakılmalıdır.
E) Basit bir işlem olduğu için bireyin yaşam bulguları değerlendirilmesine gerek yoktur

Cevap : E) Basit bir işlem olduğu için bireyin yaşam bulguları değerlendirilmesine gerek yoktur

Açıklama : Pansuman, enfeksiyon ve dolaşım riskini ilgilendiren bir işlem olduğundan, **basit bir işlem olsa bile** hastanın genel durumunu ve **yaşam bulgularını** değerlendirmek esastır. Bu ifade yanlıştır.

3. “İlacın bireyde ağır, ciddi veya ölüme yol açabilen yan etkileridir.” olarak açıklanan yan etki aşağıdakilerden hangisidir?

A) Allerjik etki
B) Sinerjist etki
C) Antagonist etki
D) Advers etki
E) Toksik etki

Cevap : E) Toksik etki

Açıklama :

4. Aşağıdakilerden hangisi Maslow’un temel insan gereksinimleri piramidinde en üst basamakta yer alır?

A) Güvenlik ihtiyacı
B) Kendini gerçekleştirme
C) Ait olma ve sevgi ihtiyacı
D) Fiziksel ihtiyaçlar
E) Değer ihtiyacı

Cevap : B) Kendini gerçekleştirme

Açıklama : **Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Piramidi’nde** en alt basamakta Fiziksel İhtiyaçlar, en üst basamakta ise potansiyelini tam olarak kullanma ve kişisel gelişim anlamına gelen **Kendini Gerçekleştirme** yer alır.

5. Skorbüt hastalığı hangi vitamin eksikliğinde görülmektedir?

A) E vitamini
B) Folik Asit
C) C vitamini
D) B12 vitamini
E) D vitamini

Cevap : C) C vitamini

Açıklama : Diş eti kanaması, yorgunluk ve cilt lezyonlarıyla seyreden **Skorbüt** hastalığı, **C vitamini (Askorbik Asit)** eksikliğinde görülür.

6. Aşağıdakilerden hangisi etkili ağrı kontrolü için yapılması gereken uygulamalardan biri değildir?

A) Girişimleri zamanında ve eş güdümlü bir şekilde gerçekleştirmek
B) Ağrının yerini, şiddetini, niteliğini düzenli olarak değerlendirmek
C) Hasta için ağrı kontrol yöntemlerinden sadece farmakolojik yöntemi kullanmak
D) Hasta ve aileyi ağrı kontrolüne katmak ve onları bakıma katılmaları yönünde desteklemek
E) Hastanın ağrı şikâyetine inanmak ve nasıl azaltılabileceğine ilişkin önerileri dikkate almak

Cevap : C) Hasta için ağrı kontrol yöntemlerinden sadece farmakolojik yöntemi kullanmak

Açıklama : Etkili ağrı kontrolü, hem ilaçları (**farmakolojik**) hem de masaj, sıcak/soğuk uygulama, gevşeme gibi **farmakolojik olmayan** yöntemleri kapsayan bütüncül bir yaklaşımı gerektirir; **sadece farmakolojik** yöntemi kullanmak doğru değildir.

7. Aşağıdakilerden hangisi major depresyona eşlik eden klinik durumlardan biri değildir?

A) Uykusuzluk
B) Kendine güvende azalma
C) Karar vermede güçlük
D) Enerji artışı
E) Kilo değişikliği

Cevap : D) Enerji artışı

Açıklama : Major depresyonda, klinik olarak sıklıkla **enerji azalması** (bitkinlik) görülür. **Enerji artışı** ise depresyona değil, genellikle mani gibi farklı psikiyatrik durumlara eşlik eder.

8. Aşağıdakilerden hangisi kişisel hijyen uygulamaları ile ilgili yanlış bir ifadedir?

A) Kişisel hijyen gereksinimini sağlama ve sürdürmede güçlük çeken bireylere destek olunmalıdır.
B) Havlu, tarak, çamaşır, diş fırçası, tırnak makası gibi araç gereçler bireysel olmalıdır.
C) Temizlik uygulamalarında dezenfektan kullanılmalıdır.
D) Temiz giyecek ve çamaşır kullanılmalıdır.
E) El hijyeni, tırnak temizliği ve bakımı düzenli aralıklarla yapılmalıdır.

Cevap : C) Temizlik uygulamalarında dezenfektan kullanılmalıdır.

Açıklama : Rutin günlük temizlik uygulamalarında **dezenfektan** kullanılması gerekli değildir ve cilt florasına zarar verebilir. Temel hijyen için sabun ve su yeterlidir.

9. Palyatif bakımla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Hasta bakımının psikososyal ve ruhsal yönlerini fiziksel bakıma entegre eder
B) Kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavilerle birlikte kullanılamaz.
C) Hastaların son ana kadar, mümkün olduğunca aktif bir yaşam sürmelerinde destek sağlar.
D) Klinik komplikasyonların daha iyi anlaşılması ve yönetilmesini amaçlar.
E) Yaşam kalitesini arttırır ve aynı zamanda hastalık sürecini olumlu olarak etkileyebilir.

Cevap : B) Kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavilerle birlikte kullanılamaz.

Açıklama : Palyatif bakım, hastalığın erken dönemlerinde teşhis konulduğu andan itibaren, **iyileştirici tedavilerle (Kemoterapi, Radyoterapi)** birlikte kullanılabilir. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

10. Aşağıdakilerden hangisi sıcak uygulamanın fizyolojik etkileri arasındadır?

A) Vazodilatasyon
B) Hücresel metabolizmada azalma
C) Antiinflamatuar etki
D) Kas tonusunu azaltma
E) Vazokonstrüksiyon

Cevap : A) Vazodilatasyon

Açıklama : Sıcak uygulamanın temel fizyolojik etkisi, damarların genişlemesi anlamına gelen **Vazodilatasyon**’dur (Kan akımını artırır). Vazokonstrüksiyon (damar daralması) ise soğuk uygulamanın etkisidir.

11. Aşağıda sıcak ve soğuk uygulamalar ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Ağrıyı azaltmak için sıcak uygulama yapılabilir.
B) Vücudun tamamına veya bir bölümüne tedavi amacıyla uygulanır.
C) Eklem şişliğinde sıcak uygulama yapılabilir.
D) Sıcak uygulamalarda yanıklar oluşabilir.
E) Soğuk uygulamalarda dolaşım bozuklukları görülebilir.

Cevap : C) Eklem şişliğinde sıcak uygulama yapılabilir.

Açıklama : Akut **eklem şişliği ve iltihabı** durumunda kan akışını artırarak şişliği artırma riski taşıdığı için **sıcak uygulama** değil, **soğuk uygulama** yapılmalıdır. Bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi yaşlılık dönemi sorun alanlarından biri değildir?

A) Vücut sistemlerinde fonksiyonel yetersizlikler
B) Endokrin bezlerinde değişim
C) Duyu kayıpları
D) Vücut direncinde azalma
E) Bağışıklık sisteminin güçlü olması

Cevap : E) Bağışıklık sisteminin güçlü olması

Açıklama : Yaşlılık döneminde, vücut direnci ve bağışıklık sistemi fonksiyonları azalır. Bu nedenle **Bağışıklık sisteminin güçlü olması** yaşlılık dönemi sorun alanlarından biri değildir, aksine istenen bir durumdur.

13. İlaçların metabolize edildiği en önemli organ aşağıdakilerden hangisidir?

A) Deri
B) Bağırsaklar
C) Mesane
D) Akciğerler
E) Karaciğer

Cevap : E) Karaciğer

Açıklama : İlaçların çoğu, vücutta biyokimyasal olarak parçalandığı ve dönüştürüldüğü süreç olan **metabolizmanın** esas olarak gerçekleştiği organ **Karaciğer**’dir.

14. Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bireylerde sistemlere göre gelişen fizyolojik değişikliklerden biri değildir?

A) Mesanenin tam boşalamaması
B) Bozulmuş öksürük refleksi
C) İdrarın bakteriostatik özelliğinin azalması
D) Hücre yenilenmesi
E) Mukosilier klirenste azalma

Cevap : D) Hücre yenilenmesi

Açıklama : Yaşlanma ile birlikte, organlarda ve dokularda **hücre yenilenme hızı azalır**, artmaz. Diğer şıklar (Mesane boşalması, öksürük refleksi, mukosilier klirens) yaşlılıkta azalan fonksiyonlardır.

15. Aşağıdakilerden hangisi hasta kabulünde sağlık çalışanının görevlerinden biri değildir?

A) Hastanın bir an önce taburcu olmasını sağlamak
B) Hastanın endişelerini gidermek ve hastayı iyi karşılamak
C) Hastanın tanı ve tedavisinin en kısa zamanda başlamasını sağlamak
D) Hastanın kimlik bilgileri ve hastalık şikâyetleriyle ilgili ön bilgileri almak
E) Hastanın kuruma uyumunu sağlamak

Cevap : A) Hastanın bir an önce taburcu olmasını sağlamak

Açıklama : Hasta kabulünde temel görevler hastanın **uyumunu sağlamak, endişesini gidermek ve tedavi sürecini başlatmaktır**. Hastanın **bir an önce taburcu olmasını sağlamak** ise tedavi sürecinin sonucuna bağlı bir amaçtır, kabul anındaki görev değildir.

16. Aşağıdakilerden hangisi yeterli ve dengeli beslenen kişilerin özelliklerinden biridir?

A) Cildi ve saçları mattır.
B) İştahsız ve sürekli yorgundurlar.
C) Sık sık hasta olurlar.
D) Hareketli ve esnek bir vücutları vardır.
E) Zayıf ve gelişimi normal olmayan kaslara sahiptir

Cevap : D) Hareketli ve esnek bir vücutları vardır.

Açıklama : Yeterli ve dengeli beslenen kişilerde vücut fonksiyonları sağlıklı çalışır; bu da onlara **hareketli ve esnek bir vücut** sağlar. Diğer şıklar ise yetersiz beslenmenin veya sağlık sorunlarının belirtileridir.

17. Aşağıdakilerden hangisi ilaçların vücuttaki dağılımını etkileyen faktörler arasında değildir?

A) Kalp debisinde azalma
B) Beden kitle indeksinin normal olması
C) Malnütrisyon
D) Plazma albümin düzeyi
E) Akut ve kronik hastalıklar

Cevap : B) Beden kitle indeksinin normal olması

Açıklama : İlaç dağılımını etkileyen faktörler genellikle fizyolojik bozukluklardır (Kalp debisi azalması, albümin düzeyi, hastalıklar). **Beden kitle indeksinin normal olması** ise dağılımı bozan değil, normal çalışan bir vücut fonksiyonunu ifade eder.

18. 82 yaşında, evli olan erkek hasta, yaklaşık olarak 4 ay önce halsizlik, yataktan kalkamama ve yürüyememe şikayetleriyle devlet hastanesine başvurmuştur. Yapılan tetkikler sonucu hemoglobin düzeyi 5,8 g/dl olarak bulunmuş ve hasta üniversite hastanesine sevk edilmiştir. Hasta öyküsünde, hastanın hiç alkol kullanmadığı, 35 yıl boyunca günde 2 paket sigara kullandığı ve 10 yıl önce sigarayı bıraktığı öğrenilmiştir. Hasta 55 yaşında inguinal herni ameliyatı olmuş ve 8 yıl önce de serebrovasküler olay (SVO) hastalığı geçirmiştir. Hastada SVO’ya bağlı herhangi bir sekel kalmamıştır. Ayrıca hasta Hepatit B taşıyıcısıdır. Soy geçmişinde herhangi bir sağlık sorunu bulunmamaktadır. Bir hafta önce odasında düşen hastada sol kalça kırığı meydana gelmiştir. Kalça kırığı nedeniyle hasta yeme-içme, temizlenme, yürüme ve yataktan kalkma gibi öz bakım aktivitelerinde bağımlıdır. Birey genellikle gün içinde uyumakta ve ara ara sayıklamaları olmaktadır. Hastanın oral mukoz membranı değerlendirildiğinde, kırmızı renkte olduğu görülmüştür ve oral mukoziti mevcuttur. Hasta yutma güçlüğü nedeniyle sulu-yumuşak diyetle beslenmekte ve hastaya günde 2 defa 250 ml olan beslenme solüsyonu verilmektedir. Balgam çıkarmakta zorlanan ve solunum güçlüğü olan hastada hıritub solunum mevcuttur. Ayrıca hastanın üriner kateteri vardır.
Yukarıdaki örnek vaka sunumunda açıklanan öyküye göre aşağıdakilerden hangisi bu hasta için uygun bir tanı değildir?

A) Oral mukoz membranda bozulma
B) Karar çatışması
C) Hava yolunu temizlemede etkisizlik
D) Fiziksel mobilitede bozulma
E) Sosyal etkileşimde bozulma

Cevap : B) Karar çatışması

Açıklama : Hasta yatağa bağımlıdır ve **sayıklamaları** olduğu belirtilmiştir. Bu durum, hastanın **bilişsel durumunun bozuk** olabileceğini gösterir. **Karar çatışması** ise bilişsel durumu yerinde olan ancak zor bir karar vermekte güçlük çeken bireyler için konur. Diğer tanılar (Oral mukoza, Hava yolunu temizleme, Fiziksel mobilite, Sosyal etkileşim) hastanın fiziksel ve sosyal durumuna uygundur.

19. 84 yaşında erkek hasta, emekli bankacı, 12 yıl önce koroner arter baypass cerrahisi geçirmiş, hipertansiyon, koroner arter hastalığı, stabil kronik kalp yetmezliği, kronik böbrek hastalığı, tip 2 diabetes mellitus kronik hastalıkları ile abdominal aort anevrizması, ve benign prostat hipertrofisi vardı. Eşi ile birlikte yaşıyor ve iştahı yerinde olmasına rağmen son 6 aydır eğer hatırlatılmazsa öğünlerini aksatıyordu. Hastaya vasküler demans tanısı koyulmuştu.”
Bu hastaya planlanacak olan bakım planında aşağıdaki tanılardan hangisi yer almaz?

A) Kan basıncı dengesizliğine bağlı sıvı volüm fazlalığı
B) Beslenmede dengesizlik
C) Tanımlanan rejime uymada güçlük
D) Güçsüzlük
E) Fiziksel mobilitede azalma

Cevap : A) Kan basıncı dengesizliğine bağlı sıvı volüm fazlalığı

Açıklama : Hastanın kronik **böbrek hastalığı** ve **kalp yetmezliği** olması nedeniyle sıvı retansiyonu (tutulumu) yaşama ihtimali vardır. Ancak hastanın **iştahı yerinde olmasına rağmen öğünlerini aksatması** bilişsel sorunlardan dolayı **Beslenmede dengesizliğe** ve **Tanımlanan rejime uymada güçlüğe** işaret eder. Bu tanılar (B, C, D, E) hastanın mevcut durumuna uygunken, **Sıvı volüm fazlalığı** bir risk olsa da, kesin tanı olarak yer almayabilir. (Ancak diğer tanılar [B, C, D, E] doğrudan demans ve kronik hastalıklarla ilişkilidir.)

20. Aşağıdakilerden hangisi ilaçların uygulama amaçlarından biri değildir?

A) Yaşlılığa bağlı fiziksel değişimlerin önlenmesi
B) Hastalık, yaralanma veya cerrahi girişim sonrası ortaya çıkan ağrı ve diğer semptomların ortadan kaldırılması
C) Hastalığın ortaya çıkmasının engellenmesi
D) Hastalıkların tedavi edilmesi
E) Hastalıkların önlenmesi

Cevap : A) Yaşlılığa bağı fiziksel değişimlerin önlenmesi

Açıklama : İlaçların temel amacı hastalıkları önlemek, tedavi etmek ve semptomları kontrol altına almaktır (B, C, D, E). **Yaşlılığa bağlı fizyolojik değişimlerin (örn: yaşlanmanın kendisi)** ilaçlarla tamamen **önlenmesi** mümkün değildir, bu ilaçların uygulama amaçlarından biri değildir.