İlk Dönem İslam Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

İslam tarihi, Hz. Muhammed’in (s.a.v) peygamberliği ile başlayan ve Dört Halife (Raşid Halifeler) dönemiyle devam eden, İslam medeniyetinin temellerinin atıldığı bir süreçtir. Bu dönemde İslam’ın tebliği, devletleşme süreci, fetihler ve iç karışıklıklar önemli yer tutar. Bu makalede, Hz. Peygamber’in hayatı, savaşları ve Raşid Halifeler dönemindeki siyasi ve idari gelişmeler ele alınacaktır.

Hz. Peygamber Dönemi

Hz. Peygamber, tebliğine en yakınlarından başlamıştır; ilk inananlar eşi Hz. Hatice ve yakın dostu Hz. Ebu Bekir gibi “ev halkı ve yakın arkadaşları” olmuştur. Amcası Ebu Talib, ona duyduğu derin “şefkat ve sevgi” nedeniyle Şam ticaret yolculuğuna onu da götürmüştür. Peygamberliğin Mekke döneminde yaşanan zorlukların ardından Medine’ye hicret edilmiş ve burada İslam medeniyetinin ilk şehir organizasyonu olan “Yesrib’in Medine olması” süreci başlamıştır. Veda Hutbesi’nde dile getirdiği “Hepiniz Adem’in soyundansınız” sözü, İslam’ın getirdiği “eşitlik” ilkesini vurgular.

• Savaşlar: Uhud Savaşı sırasında dağılan müşrik ordusunu toparlayıp saldıran komutanlar Halid b. Velid ve Amr b. el-As’tır. Huneyn Gazvesi sonucunda ise Hevazinliler Hz. Peygamber’e itaat etmişlerdir.
• Diplomasi: Hz. Peygamber’in dış ilişkilerdeki temel hareket noktası, muhataplarına “saygı ve İslam’ı tebliğ” etmek olmuştur.

Raşid Halifeler Dönemi

Hz. Peygamber’in vefatından sonra başlayan bu dönemde, devlet kurumları oluşmuş ve fetihler hızlanmıştır.

• Hz. Ebu Bekir: Fetih hareketlerinin temel hedefi, ganimet veya toprak değil, “Allah kelamının uzak diyarlara ulaştırılması” (İla-i Kelimetullah) olmuştur. Halef olarak Hz. Ömer’i tayin etmesi, Ashab’ın “büyük çoğunluğu tarafından desteklenmiştir”.
• Hz. Ömer: Devlet teşkilatlanmasında önemli adımlar atmıştır. “Divan” teşkilatını kurmuş ve fethedilen arazileri (Irak gibi) kamulaştırarak gelirlerini gelecek nesiller için devlete bırakmıştır. Askeri alanda en çok “askerlerin can güvenliği” üzerinde durmuştur. Ayrıca şiiri “Arabın divanı” olarak tanımlayan halifedir.
• Hz. Osman: Döneminde iç karışıklıklar başlamıştır. Yönetimi ve lüks yaşamı eleştirdiği için “Ebu Zer el-Gıfârî” Rebeze’ye gönderilmiştir. Mısır’dan gelen isyancılar arasında Malik b. Haris (Eşter) yoktur; o Kufelilerin lideridir.
• Hz. Ali: Cemel ve Sıffin savaşları bu dönemde yaşanmıştır. Cemel Savaşı, adını Hz. Aişe’nin bindiği “devenin etrafında yoğunlaşması” nedeniyle almıştır. Bu savaşta Talha b. Ubeydullah gibi önemli sahabiler hayatını kaybetmiştir.
• Hz. Hasan: Hz. Ali’den sonra Kufeliler, Hz. Ali’nin yerini doldurabilecek “başka bir alternatifleri olmadığı” için Hz. Hasan’ı halife seçmişlerdir.

Diğer Tarihi ve Hukuki Bilgiler

İslam öncesi Arap tarihinde, Güney Arabistan’daki Himyerî hakimiyetine “Aksum Krallığı” son vermiştir. İslam hukukunda (fıkıh) “İsmet âdemiyetledir” ilkesi, insanların temel haklarını (can ve mal dokunulmazlığını) sadece “insan olmaları sebebiyle kazandıklarını” ifade eder.

1. Hz. Peygamber tebliğine ilk kimlerden başlamıştır?

A) Haşimoğullarından
B) Ev halkından ve yakın arkadaşlarından
C) Mekke’nin ileri gelenlerinden
D) Mekke’deki Hristiyanlardan
E) Yahudilerden

Cevap : B) Ev halkından ve yakın arkadaşlarından

Açıklama : Hz. Muhammed (s.a.v) peygamberlik görevine, en yakın çevresi olan eşi Hz. Hatice, yakın dostu Hz. Ebu Bekir, azatlı kölesi Zeyd b. Harise ve amcasının oğlu Hz. Ali gibi ev halkı ve samimi arkadaşlarından başlamıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Hz. Hasan’ın halife olarak seçilmesinin sebebi olarak zikredilebilir?

A) Kufe Mescidi’nde yapılan oylamada halife seçilmişti.
B) Hz. Ali onun halife seçilmesini vasiyet etmişti.
C) Kufelilerin Hz. Ali’nin yerine doldurabilecek başka bir alternatifleri yoktu.
D) Basralılar ısrarla onun halife seçilmesini, aksi takdirde başkasına biat etmeyeceklerini ilan etmişlerdi.
E) Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin sırayla halife olmak üzere anlaşmışlardı.

Cevap : C) Kufelilerin Hz. Ali’nin yerine doldurabilecek başka bir alternatifleri yoktu.

Açıklama : Hz. Ali şehit edildikten sonra, Kufeliler Hz. Hasan’a biat ettiler. Bunun temel sebeplerinden biri, o dönemde Hz. Ali’nin siyasi çizgisini ve liderliğini devam ettirebilecek, toplumun üzerinde ittifak edeceği en güçlü ve makul alternatifin Hz. Hasan olmasıydı.

3. Hz. Osman döneminde yönetimi tenkit etmesi sebebiyle sürgüne gönderilen sahabi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Abdurrahman b. Avf
B) Ebu Zer el-Gıfârî
C) Abdullah b. Abbas
D) Ammar b. Yasir
E) Abdullah b. Mesud

Cevap : B) Ebu Zer el-Gıfârî

Açıklama : Ebu Zer el-Gıfârî, Hz. Osman döneminde özellikle mal biriktirme ve lüks yaşama karşı yaptığı sert eleştiriler nedeniyle, yönetimle ters düşmüş ve Rebeze’ye sürgüne gönderilmiştir (veya kendi isteğiyle gitmiştir).

4. Güney Arabistan’da Himyerîler’in hakimiyetini ortadan kaldıran devlet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hireliler
B) Bizans İmparatorluğu
C) Gassaniler
D) Aksum Krallığı
E) Sasanîler

Cevap : D) Aksum Krallığı

Açıklama : Güney Arabistan’da (Yemen) hüküm süren Himyerî Krallığı, Habeşistan merkezli Aksum Krallığı tarafından yıkılmıştır. Bu olay, İslam öncesi Arap tarihinde önemli bir siyasi değişimdir.

5. Fıkıhta geçen “İsmet âdemiyetledir.” tabirinden kasıt aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsan hakları doğuştan değil, sonradan kazanılır.
B) İsmet sıfatı sadece insanlara mahsus bir özelliktir
C) İnsanlar haklarını insan olmaları sebebiyle kazanırlar.
D) İnsana haklar verilmez, insan hakkını kendisi alır.
E) İsmet, peygamber olmanın şartlarından biridir.

Cevap : C) İnsanlar haklarını insan olmaları sebebiyle kazanırlar.

Açıklama : “İsmet ademiyetledir” (dokunulmazlık insan olmakla kaimdir) ilkesi, Hanefi hukukçularına göre, bir insanın can ve mal dokunulmazlığına (ismet) sahip olması için sadece “insan” (adem) olmasının yeterli olduğunu, din farkının bu temel hakları ortadan kaldırmadığını ifade eder.

6. Aşağıdakilerden hangisi Hz. Osman karşıtı Mısırlılar adına Medine’ye gelen asilerden değildir?

A) Sevdan b. Humran
B) Kuteyre b. Fulan
C) Gâfiki b. Harb
D) Malik b. Haris
E) Kinane b. Bişr

Cevap : D) Malik b. Haris

Açıklama : Malik b. Haris (Eşter), Kufeli muhaliflerin liderlerinden biridir, Mısırlı değildir. Diğer isimler (Gafiki, Kinane, Sevdan vb.) Mısır’dan gelen isyancı grubun önde gelenleridir.

7. Hz. Peygamber’in dış ilişkilerinde temel hareket noktası aşağıdakilerden hangisidir?

A) Devletin egemenliği
B) İslam’ı kabul etmeleri
C) Saygı ve İslam’ı tebliğ
D) Karşılıklı çıkar
E) Yeni gelir ve toprak kazanımı

Cevap : C) Saygı ve İslam’ı tebliğ

Açıklama : Hz. Peygamber’in diplomasi ve dış ilişkilerdeki temel amacı, muhataplarına saygı çerçevesinde yaklaşarak İslam’ın mesajını (tebliğ) ulaştırmaktı. Savaş veya toprak kazanımı birincil amaç değildi.

8. Hz. Ömer’in devlet yönetiminde gelecek nesilleri düşündüğünü gösteren en önemli uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Divan teşkilatını kurması
B) Kadılar ataması
C) Yahudileri Hayber’den sürmesi
D) Valiler ataması
E) Fethedilen arazileri kamulaştırması

Cevap : E) Fethedilen arazileri kamulaştırması

Açıklama : Hz. Ömer, Irak (Sevad) arazilerini gazilere ganimet olarak dağıtmayıp devlet mülkiyetinde (Fey) tutarak, buradan elde edilecek gelirlerin (haraç) sadece o günkü orduya değil, gelecek nesillere de hizmet etmesini sağlamıştır.

9. Aşağıdakilerden hangisi Raşid Halifeler Dönemi kurumlarından biridir?

A) Emiru’l-ümerâ
B) Haciplik
C) Vakıf
D) Divan
E) Vezirlik

Cevap : D) Divan

Açıklama : Hz. Ömer döneminde, devlet gelirlerinin dağıtımı ve askerlerin kaydı için “Divan” teşkilatı kurulmuştur. Vezirlik Abbasilerde, Emiru’l-ümera Abbasilerin son dönemlerinde ortaya çıkmıştır. Haciplik Emevilerde kurumsallaşmıştır.

10. Hz. Peygamber’in (s.a.s) Veda Hutbesi’nde dile getirdiği “Sizler hepiniz Adem’in soyundansınız. Adem ise topraktan yaratılmıştır.” sözü aşağıdakilerden hangisine işaret eder?

A) Şefkat
B) Dostluk
C) Eşitlik
D) Vefa
E) Merhamet

Cevap : C) Eşitlik

Açıklama : Bu ifade, insanların köken itibariyle bir olduğunu, ırk, renk veya soy üstünlüğünün bulunmadığını, dolayısıyla tüm insanların Allah katında ve hukuk önünde **eşit** olduğunu vurgular.

11. Aşağıdakilerden hangisi Hz. Ebu Bekir döneminde başlayan fetih hareketlerinin hedeflerindendir?

A) Hz. Ebu Bekir’in fethedilen bölgelerden büyük bir ordu oluşturma düşüncesi
B) Hz. Ebu Bekir’in bütün dünyayı hakimiyeti altına alma hayali
C) Müslümanların çok zengin olmaları
D) Hz. Ebu Bekir’in ticareti Müslümanların tekeline alma isteği
E) Allah kelamının uzak diyarlara ulaştırılması

Cevap : E) Allah kelamının uzak diyarlara ulaştırılması

Açıklama : İslam fetihlerinin temel gayesi “İ’la-i Kelimetullah”tır, yani Allah’ın dinini ve mesajını insanlara ulaştırmak ve yeryüzünde adaleti tesis etmektir. Zenginlik veya sömürü amacı güdülmemiştir.

12. Hz. Ali ile Hz. Aişe ve arkadaşları arasında meydana gelen Cemel Savaşı’nın bu isimle anılmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Savaşın Hz. Aişe’nin bindiği devenin etrafında yoğunlaşması
B) Savaşta tek bir devenin bulunması
C) Savaşın Cemel isimli bir yerde meydana gelmesi
D) Cemel isimli bir savaşçının birçok kişiyi öldürmesi
E) Savaşta kullanılan kılıçların bu isimle anılması

Cevap : A) Savaşın Hz. Aişe’nin bindiği devenin etrafında yoğunlaşması

Açıklama : Savaşın en şiddetli anları, Hz. Aişe’nin içinde bulunduğu mahfeyi taşıyan devenin (cemel) etrafında cereyan ettiği için bu savaşa “Cemel Vakası” denmiştir.

13. Uhud Savaşı esnasında dağılan müşrik ordusunu toparlayıp Müslümanlara karşı saldırı gerçekleştiren müşrik komutanlar aşağıdakilerden hangileridir?

A) Halid b. Velid – Cübeyr b. Mutim
B) Halid b. Velid – Amr b. el-As
C) Halid b. Velid – Süheyl b. Amr
D) Halid b. Velid – Safvan b. Ümeyye
E) Halid b. Velid – İkrime b. Ebu Cehil

Cevap : B) Halid b. Velid – Amr b. el-As

Açıklama :

14. Fetih hareketi boyunca askerî anlamda Hz. Ömer’in en çok üzerinde durduğu husus aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kaçanların cezalandırılması
B) Silah ve teçhizatın korunması
C) Komutanların tecrübesi
D) Esirlerin cezalandırılması
E) Askerlerin can güvenliği

Cevap : E) Askerlerin can güvenliği

Açıklama : Hz. Ömer, fetihler sırasında ordularını tehlikeye atmaktan kaçınmış, komutanlarına askerlerin hayatını riske atacak maceralara girişmemeleri konusunda sık sık uyarılarda bulunmuştur.

15. Aşağıdakilerden hangisi Hz. Ömer’in Hz. Ebu Bekir’in halefi olarak tayini konusunun konuşulduğu sıralarda Ashab’ın tutumunu ifade edebilir?

A) Ashab’a rağmen bu karar alınmıştır.
B) Hz. Ömer muhalif olan sahabileri sıkıştırmıştır.
C) Hz. Ebu Bekir muhalifleri Medine’den sürmüştür.
D) Ashab Hz. Ebu Bekir’e mutlaka Hz. Ömer’i tayin etmesi için baskı yapmıştır.
E) Ashab’ın büyük çoğunluğu bu öneriyi desteklemiştir.

Cevap : E) Ashab’ın büyük çoğunluğu bu öneriyi desteklemiştir.

Açıklama : Hz. Ebu Bekir, kendisinden sonra Hz. Ömer’i aday gösterdiğinde, sahabenin ileri gelenleriyle istişare etmiş ve genel bir kabul (bazı çekinceler olsa da) görmüştür. Bu atama, toplumun genel rızasına dayanmıştır.

16. İslam medeniyetinin ilk şehir organizasyonu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Küfe’nin kurulması
B) Fustat’ın kurulması
C) Fethedilen şehirlerin iskân edilmesi
D) Yesrib’in Medine olması
E) Ordugah şehirlerin sivil yerleşime açılması

Cevap : D) Yesrib’in Medine olması

Açıklama : Hz. Peygamber’in hicretinden sonra Yesrib şehri, Medine-i Münevvere adını almış ve burada İslam’ın ilk şehir devleti modeli, Medine Vesikası ile oluşturulmuştur. Bu, İslam medeniyetinin ilk planlı şehir organizasyonudur.

17. Aşağıdakilerden hangisi Huneyn Gazvesi’nin sonuçlarındandır?

A) Mekkeliler düşmanları olan Hevazinlileri cezalandırma fırsatı buldular.
B) Hevazinliler Hz. Peygamber’e itaat ettiler.
C) Taifliler Hz. Peygamber’e yardım ettiler.
D) Hevazinliler bölgelerini terk etmek zorunda kaldılar
E) Ganimetlerin hepsi sahiplerine iade edildi.

Cevap : B) Hevazinliler Hz. Peygamber’e itaat ettiler.

Açıklama : Huneyn Savaşı’nın sonunda Hevazinliler yenilmiş, daha sonra heyetler halinde gelerek Müslüman olmuş ve Hz. Peygamber’e itaatlerini bildirmişlerdir. Hz. Peygamber de onlara esirlerini iade etmiştir.

18. İslam edebiyatında önemli bir tür olan şiiri “Arabın divanı” olarak kim tanımlamıştır?

A) Hz. Ömer
B) Hz. Osman
C) Hz. Ali
D) Hz. Ebu Bekir
E) Hz. Hasan

Cevap : A) Hz. Ömer

Açıklama : Hz. Ömer, Arap şiirinin önemini vurgulamak ve dilin korunmasını teşvik etmek amacıyla “Şiir, Arapların divanıdır (bilgi arşividir)” sözünü söylemiştir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Ebu Talib’in Hz. Peygamber’i beraberinde Şam’a götürmesinin sebeplerinden biridir?

A) Hz. Peygamber’e karşı duyduğu şefkat ve sevgi
B) Hz. Peygamber’i Mekkeli müşriklerden koruma düşüncesi
C) Ebu Talib’in ticaretlerinin bereketli geçeceğini bilmesi
D) Hz. Peygamber’in babasının mezarını ziyaret etme isteği
E) Gördüğü bir rüya üzerine

Cevap : A) Hz. Peygamber’e karşı duyduğu şefkat ve sevgi

Açıklama : Ebu Talib, yeğeni Hz. Muhammed’i çok severdi ve ondan ayrılmak istemezdi. Şam yolculuğuna çıkarken de küçük yaştaki yeğenini geride bırakmaya gönlü razı olmamış, şefkatinden dolayı onu da yanında götürmüştür.

20. Aşağıdakilerden hangisi Cemel Savaşı’nda hayatını kaybedenlerdendir?

A) Talha b. Ubeydullah
B) Muhammed b. el-Hanefiyye
C) Kays b. Sa’d
D) Ubeydullah b. Abbas
E) Fazl b. Abbas

Cevap : A) Talha b. Ubeydullah

Açıklama : Talha b. Ubeydullah ve Zübeyr b. Avvam, Cemel Savaşı’nda (Hz. Ali’ye karşı Hz. Aişe’nin safında) hayatını kaybeden en önemli sahabilerdendir.